The Complete Corpus of Anglo-Saxon Poetry

About the Complete Corpus of Anglo-Saxon Poetry

Genesis A, B

Exodus

Daniel

Christ and Satan

Andreas

The Fates of the Apostles

Soul and Body I

Homiletic Fragment I

Dream of the Rood

Elene

The Exeter Book

BL Cotton Vitellius A XV.

The Paris Psalter

The Meters of Boethius

The Battle of Finnsburh

Waldere A

Waldere B

The Battle of Maldon

The Battle of Brunanburh

The Capture of the Five Boroughs

The Coronation of Edgar

The Death of Edgar

The Death of Alfred

The Death of Edward

Durham

The Rune Poem

Solomon and Saturn

The Mologium

Maxims II

A Proverb from Winfrid’s Time

The Judgment Day II

An Exhortation to Christian Living

A Summons to Prayer

The Lord’s Prayer II

The Gloria I

The Lord’s Prayer III

The Creed

Fragments of Psalms

The Kentish Hymn

Psalm 50

The Gloria II

A Prayer

Thureth

Aldhelm

The Seasons for Fasting

Caedmon’s Hymn: Northumbrian Version

Caedmon’s Hymn: West Saxon Version

Bede’s Death Song: Northumbrian Version

Bede’s Death Song: The Hague Version

Bede’s Death Song: West Saxon Version

The Leiden Riddle

Latin-English Proverbs

Metrical Preface to the Pastoral Car

Metrical Epilogue to the Pastoral Care

The Metrical Preface to Waerferth’s Translation of Gregory’s Dialogues

The Metrical Epilogue to MS 41, Corpus Christi College, Cambridge

Unknown

The Metrical Charms

The Anglo-Saxon Poetic Records

O.D. Macrae-Gibson
Departments of English and Computing Science,
University of Aberdeen

Originally prepared by
Greg Hidley
Director of Engineering Computing,
University of California, San Diego

Conversion to HTML

The character ‘thorn’, ‘eth’, and ‘ash’ are now rendered as “þ” (&thorn;), “ð” (&eth;), and “æ” (&aelig;) respectively.

Words with ‘%’ appended (that is: restored words, and editorial emendments) are rendered in bold text.

The ‘/’ character has been rendered as “…”.

Latin is rendered in italic text.

Conversion to ePub

Converted to ePub format with the kind permission of Dr. Hidley via Calibre by Flash Sheridan. The half-verse image was replaced by the originally-intended “&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;.” The verse font was set to Times New Roman because some other fonts on the iPhone/iPad lack some Old English characters, and some Calibre bugs were worked around.

Original notes

This file was originally prepared by Greg Hidley, evidently from a collation of an early form of the electronic text of the OE corpus held by the Dictionary of Old English with the printed text of the Anglo-Saxon Poetic Records. The procedures used to generate it are not known. It would seem that it was never quite finalised (from the presence at the start of The Battle of Maldon of an annotation “NEED TO ADD lines 289-294 …?” - though the lines are in fact present), and it contains many inconsistencies and errors. The present revision rests primarily on a computer comparison with files representing the latest available update kindly made available by DOE. This has been supported by as much visual checking against the printed text, and in some cases other editions and facsimiles, as time has allowed, and where this brought to notice fuller information about manuscript readings it would have seemed foolish not to incorporate it, as in Solomon and Saturn. Finally the text has been rechecked against OCR scans of the printed text procured and scrutinised by Pat Bethel, and against her notes of discrepancies between the scans and her copies of the DOE files. The result should be a very much more reliable text than the original one; it does not purport to be a re-edition, however.

The file identifies poems by a prefixed COCOA reference of the form <t a3.22.10>, where the first numeral normally defines the codex, the second the text, and the third (if present) the item. The codex numeration accords with the ASPR volume number up to 4 (so that the example given defines Exeter Book, first block of Riddles, Riddle 10), but vol. 5 becomes 5 (Paris Psalter, with second number that of the psalm) and 6 (Meters of Boethius, with second number 0 for the proem and then that of the Meter). The texts in vol. 6 (Minor Poems) have separate first numbers, starting at 7 and following the order of the printed text, from <t a7>, Finnsburh, to <t a41>, Brussels Cross; note however that the Hague version of Bede’s Death song is <t a33.2>, and precedes the West Saxon version, <t a33.3>, as in the DOE files. The runic texts which would be <t a40>, Ruthwell Cross, and <t a42>, Franks Casket, are omitted. So in the original were <t a43.1> to <t a43.12>, the Metrical Charms, but they are supplied in the revision.

These omissions were probably deliberate; it is presumably by inadvertence that the Exeter Book text breaks off abruptly after Riddle 38. This missing matter is also now supplied; COCOA references accord with those used by DOE, so that <t a3.31.1> and <t a3.31.2> are Riddles 30b and 60, <t a3.34.1> to <t a3.34.35> Riddles 61 to 95.

The character ‘thorn’ is coded as ‘*’, ‘eth’ as ‘=’, ‘ash’ as ‘$’, and ‘tailed-e’ was originally ‘-‘, in each case without distinction between capital and lower case. The half-line break is flagged with ‘#’, which appears after or before an isolated half-line according as it seems best regarded as a first or second half-line (this applies whether a companion half-line is lost or illegible in the MS, presumably lost in copying, or may never have existed); a line without ‘#’ is not even fragmentarily an OE verse line. Line-end was originally represented simply by the end of the computer line. This coding of ‘tailed-e’ is inconvenient, since the same character also represented a punctuation dash, and a hyphen; in the revision ‘tailed-e’ is represented ‘~’, and dash ‘—’. The lack of a specific line-end marker allows confusion between end of poetic line and mere screen or printer wrap-round of a long line; in the revision an end-of-line flag ‘|’ is added to all text lines, with the exception of those (always Latin) which the printed text does not number, where its omission will, it is hoped, act as a flag allowing line equivalence between electronic and printed text to be maintained during computer manipulation.

Words containing emendations or reconstructions of illegible or obscure manuscript have a suffixed ‘%’. Suffixed ‘%’ was originally used also to indicate a word which is or may be fragmentary, adjoining lost matter, and at times added to a complete word to indicate that it thus adjoins. This clearly rests on the practice of the DOE files; indeed much of the marking seems simply a reproduction of the DOE equivalent. In DOE the intention is merely to indicate that the user should check the manuscript because there is some textual problem; it does not therefore matter that the same code can mark forms complete but unauthenticated, authenticated but incomplete, and both complete and authenticated. It is quite acceptable to include cases where received text rests only on one of the Thorkelin transcripts, or even where the only peculiarity is that a form has been created by subpuncting. The DOE files as available to me, moreover, at times fail to flag even forms unquestionably editorial. The outcome of all this is not satisfactory in a file likely to be used as a basis for computer collection of forms and collocations. An attempt has therefore been made in the revision to regularise the use of ‘%’ to mark all but only cases where text as presented is not reliably authenticated, though it is not to be hoped that it has fully succeeded. For forms authenticated but incomplete or possibly so the revision adopts the DOE ‘/’, but suffixed or prefixed (or both) according as the lost matter follows or precedes. Lost matter as such is indicated (by the code “//”) only where there is physical evidence of loss, and then only if there would otherwise be no sign that adjoining words should not be reported as in normal collocation, or to preserve line equivalence with the printed text where this numbers a lost line.

Latin words or numerals are enclosed in square brackets, but this is omitted where Latin words appear to have been adopted into the English text. Runes are transliterated, and enclosed in doubled ‘%’: forms such as %%EA%% represent single runes.

Hidley’s basis of choice between the electronic and printed base texts often cannot be confidently inferred; an attempt has now been made to regularise practice as far as possible, but inconsistencies will certainly remain. Where his choice had to be simply a matter of editorial preference it has not normally been disturbed, but it would have seemed perverse not to follow DOE and recent editors in restoring the MS. forms “sunnan”, “meowle” (Exodus 109, 580) and “behly*ed” (Riddle 14, 10).

One particular point is worth noting: Hidley normally followed DOE in preserving ‘tailed-e’, where the printed text relegates it to the Apparatus and substitutes ‘e’ (unstressed) or ‘ash’ (stressed) in the main text; this preservation of ‘tailed-e’ has, it is hoped, been made universal. Punctuation was clearly intended to be that of the printed text; as with other things, an attempt has been made to regularise this.

Genesis A, B

Verse Indeterminate Unknown

Us is riht micel      ðæt we rodera weard,
wereda wuldorcining,      wordum herigen,
modum lufien!      He is mægna sped,
heafod ealra      heahgesceafta,

5

frea ælmihtig.      Næs him fruma æfre,
or geworden,      ne nu ende cymþ
ecean drihtnes,      ac he bið a rice
ofer heofenstolas.      Heagum þrymmum
soðfæst and swiðfeorm      sweglbosmas heold,

10

þa wæron gesette      wide and side
þurh geweald godes      wuldres bearnum,
gasta weardum.      Hæfdon gleam and dream,
and heora ordfruman,      engla þreatas,
beorhte blisse.      Wæs heora blæd micel!

15

þegnas þrymfæste      þeoden heredon,
sægdon lustum lof,      heora liffrean
demdon, drihtenes      dugeþum wæron
swiðe gesælige.      Synna ne cuþon,
firena fremman,      ac hie on friðe lifdon,

20

ece mid heora aldor.      Elles ne ongunnon
ræran on roderum      nymþe riht and soþ,
ærðon engla weard      for oferhygde
dwæl on gedwilde.      Noldan dreogan leng
heora selfra ræd,      ac hie of siblufan

25

godes ahwurfon.      Hæfdon gielp micel
þæt hie wið drihtne      dælan meahton
wuldorfæstan wic      werodes þrymme,
sid and swegltorht.      Him þær sar gelamp,
æfst and oferhygd,      and þæs engles mod

30

þe þone unræd ongan      ærest fremman,
wefan and weccean,      þa he worde cwæð,
niþes ofþyrsted,      þæt he on norðdæle
ham and heahsetl      heofena rices
agan wolde.      þa wearð yrre god

35

and þam werode wrað      þe he ær wurðode
wlite and wuldre.      Sceop þam werlogan
wræclicne ham      weorce to leane,
helleheafas,      hearde niðas.
Heht þæt witehus      wræcna bidan,

40

deop, dreama leas,      drihten ure,
gasta weardas,      þa he hit geare wiste,
synnihte beseald,      susle geinnod,
geondfolen fyre      and færcyle,
rece and reade lege.      Heht þa geond þæt rædlease hof

45

weaxan witebrogan.      Hæfdon hie wrohtgeteme
grimme wið god gesomnod;      him þæs grim lean becom!
Cwædon þæt heo rice,      reðemode,
agan woldan,      and swa eaðe meahtan.
Him seo wen geleah,      siððan waldend his,

50

heofona heahcining,      honda arærde,
hehste wið þam herge.      Ne mihton hygelease,
mæne wið metode,      mægyn bryttigan,
ac him se mæra      mod getwæfde,
bælc forbigde.      þa he gebolgen wearð,

55

besloh synsceaþan      sigore and gewealde,
dome and dugeðe,      and dreame benam
his feond, friðo      and gefean ealle,
torhte tire,      and his torn gewræc
on gesacum swiðe      selfes mihtum

60

strengum stiepe.      Hæfde styrne mod,
gegremed grymme,      grap on wraðe
faum folmum,      and him on fæðm gebræc
yrre on mode;      æðele bescyrede
his wiðerbrecan      wuldorgestealdum.

65

Sceof þa and scyrede      scyppend ure
oferhidig cyn      engla of heofnum,
wærleas werod.      Waldend sende
laðwendne here      on langne sið,
geomre gastas;      wæs him gylp forod,

70

beot forborsten,      and forbiged þrym,
wlite gewemmed.      Heo on wrace syððan
seomodon swearte,      siðe ne þorfton
hlude hlihhan,      ac heo helltregum
werige wunodon      and wean cuðon,

75

sar and sorge,      susl þrowedon
þystrum beþeahte,      þearl æfterlean
þæs þe heo ongunnon      wið gode winnan.
þa wæs soð swa ær      sibb on heofnum,
fægre freoþoþeawas,      frea eallum leof,

80

þeoden his þegnum;      þrymmas weoxon
duguða mid drihtne,      dreamhæbbendra.
Wæron þa gesome,      þa þe swegl buað,
wuldres eðel.      Wroht wæs asprungen,
oht mid englum      and orlegnið,

85

siððan herewosan      heofon ofgæfon,
leohte belorene.      Him on laste setl,
wuldorspedum welig,      wide stodan
gifum growende      on godes rice,
beorht and geblædfæst,      buendra leas,

90

siððan wræcstowe      werige gastas
under hearmlocan      heane geforan.
þa þeahtode      þeoden ure
modgeþonce,      hu he þa mæran gesceaft,
eðelstaðolas      eft gesette,

95

swegltorhtan seld,      selran werode,
þa hie gielpsceaþan      ofgifen hæfdon,
heah on heofenum.      Forþam halig god
under roderas feng,      ricum mihtum,
wolde þæt him eorðe      and uproder

100

and sid wæter      geseted wurde
woruldgesceafte      on wraðra gield,
þara þe forhealdene      of hleo sende.
Ne wæs her þa giet      nymþe heolstersceado
wiht geworden,      ac þes wida grund

105

stod deop and dim,      drihtne fremde,
idel and unnyt.      On þone eagum wlat
stiðfrihþ cining,      and þa stowe beheold,
dreama lease,      geseah deorc gesweorc
semian sinnihte      sweart under roderum,

110

wonn and weste,      oðþæt þeos woruldgesceaft
þurh word gewearð      wuldorcyninges.
Her ærest gesceop      ece drihten,
helm eallwihta,      heofon and eorðan,
rodor arærde,      and þis rume land

115

gestaþelode      strangum mihtum,
frea ælmihtig.      Folde wæs þa gyta
græs ungrene;      garsecg þeahte
sweart synnihte,      side and wide,
wonne wegas.      þa wæs wuldortorht

120

heofonweardes gast      ofer holm boren
miclum spedum.      Metod engla heht,
lifes brytta,      leoht forð cuman
ofer rumne grund.      Raþe wæs gefylled
heahcininges hæs;      him wæs halig leoht

125

ofer westenne,      swa se wyrhta bebead.
þa gesundrode      sigora waldend
ofer laguflode      leoht wið þeostrum,
sceade wið sciman.      Sceop þa bam naman,
lifes brytta.      Leoht wæs ærest

130

þurh drihtnes word      dæg genemned,
wlitebeorhte gesceaft.      Wel licode
frean æt frymðe      forþbæro tid,
dæg æresta;      geseah deorc sceado
sweart swiðrian      geond sidne grund.

135

þa seo tid gewat      ofer timber sceacan
middangeardes,      metod æfter sceaf
scirum sciman,      scippend ure,
æfen ærest.      Him arn on last,
þrang þystre genip,      þam þe se þeoden self

140

sceop nihte naman.      Nergend ure
hie gesundrode;      siððan æfre
drugon and dydon      drihtnes willan,
ece ofer eorðan.      ða com oðer dæg,
leoht æfter þeostrum.      Heht þa lifes weard

145

on mereflode      middum weorðan
hyhtlic heofontimber.      Holmas dælde
waldend ure      and geworhte þa
roderas fæsten;      þæt se rica ahof
up from eorðan      þurh his agen word,

150

frea ælmihtig.      Flod wæs adæled
under heahrodore      halgum mihtum,
wæter of wætrum,      þam þe wuniað gyt
under fæstenne      folca hrofes.
þa com ofer foldan      fus siðian

155

mære mergen þridda.      Næron metode ða gyta
widlond ne wegas nytte,      ac stod bewrigen fæste
folde mid flode.      Frea engla heht
þurh his word wesan      wæter gemæne,
þa nu under roderum      heora ryne healdað,

160

stowe gestefnde.      ða stod hraðe
holm under heofonum,      swa se halga bebead,
sid ætsomne,      ða gesundrod wæs
lago wið lande.      Geseah þa lifes weard
drige stowe,      dugoða hyrde,

165

wide æteowde,      þa se wuldorcyning
eorðan nemde.      Gesette yðum heora
onrihtne ryne,      rumum flode,
and gefetero…     
Ne þuhte þa gerysne      rodora wearde,

170

þæt Adam leng      ana wære
neorxnawonges,      niwre gesceafte,
hyrde and healdend.      Forþon him heahcyning,
frea ælmihtig      fultum tiode;
wif aweahte      and þa wraðe sealde,

175

lifes leohtfruma,      leofum rince.
He þæt andweorc      of Adames
lice aleoðode,      and him listum ateah
rib of sidan.      He wæs reste fæst,
and softe swæf,      sar ne wiste,

180

earfoða dæl,      ne þær ænig com
blod of benne,      ac him brego engla
of lice ateah      liodende ban,
wer unwundod,      of þam worhte god
freolice fæmnan.      Feorh in gedyde,

185

ece saula.      Heo wæron englum gelice,
þa wæs Eue,      Adames bryd,
gaste gegearwod.      Hie on geogoðe bu
wlitebeorht wæron      on woruld cenned
meotodes mihtum.      Man ne cuðon

190

don ne dreogan,      ac him drihtnes wæs
bam on breostum      byrnende lufu.
þa gebletsode      bliðheort cyning,
metod alwihta,      monna cynnes
ða forman twa,      fæder and moder,

195

wif and wæpned.      He þa worde cwæð:
“Temað nu and wexað,      tudre fyllað
eorðan ælgrene,      incre cynne,
sunum and dohtrum.      Inc sceal sealt wæter
wunian on gewealde      and eall worulde gesceaft.

200

Brucað blæddaga      and brimhlæste
and heofonfugla.      Inc is halig feoh
and wilde deor      on geweald geseald,
and lifigende,      ða ðe land tredað,
feorheaceno cynn,      ða ðe flod wecceð

205

geond hronrade.      Inc hyrað eall.”
þa sceawode      scyppend ure
his weorca wlite      and his wæstma blæd,
niwra gesceafta.      Neorxnawong stod
god and gastlic,      gifena gefylled

210

fremum forðweardum.      Fægere leohte
þæt liðe land      lago yrnende,
wylleburne.      Nalles wolcnu ða giet
ofer rumne grund      regnas bæron,
wann mid winde,      hwæðre wæstmum stod

215

folde gefrætwod.      Heoldon forðryne
eastreamas heora      æðele feower
of þam niwan      neorxnawonge.
þa wæron adælede      drihtnes mihtum
ealle of anum,      þa he þas eorðan gesceop,

220

wætre wlitebeorhtum,      and on woruld sende.
þæra anne hatað ylde,      eorðbuende,
Fison folcweras;      se foldan dæl
brade bebugeð      beorhtum streamum
Hebeleac utan.      On þære eðyltyrf

225

niððas findað      nean and feorran
gold and gymcynn,      gumþeoda bearn,
ða selestan,      þæs þe us secgað bec.
þonne seo æftre      Ethiopia
land and liodgeard      beligeð uton,

230

ginne rice,      þære is Geon noma.
þridda is Tigris,      seo wið þeodscipe,
ea inflede,      Assirie belið.
Swilce is seo feorðe,      þa nu geond folc monig
weras Eufraten      wide nemnað.

235

“ac niotað inc þæs oðres ealles,      forlætað þone ænne beam,
wariað inc wið þone wæstm.      Ne wyrð inc wilna gæd.”
Hnigon þa mid heafdum      heofoncyninge
georne togenes      and sædon ealles þanc,
lista and þara lara.      He let heo þæt land buan,

240

hwærf him þa to heofenum      halig drihten,
stiðferhð cyning.      Stod his handgeweorc
somod on sande,      nyston sorga wiht
to begrornianne,      butan heo godes willan
lengest læsten.      Heo wæron leof gode

245

ðenden heo his halige word      healdan woldon.
Hæfde se alwalda      engelcynna
þurh handmægen,      halig drihten,
tene getrimede,      þæm he getruwode wel
þæt hie his giongorscipe      fyligan wolden,

250

wyrcean his willan,      forþon he him gewit forgeaf
and mid his handum gesceop,      halig drihten.
Gesett hæfde he hie swa gesæliglice,      ænne hæfde he swa swiðne geworhtne,
swa mihtigne on his modgeþohte,      he let hine swa micles wealdan,
hehstne to him on heofona rice,      hæfde he hine swa hwitne geworhtne,

255

swa wynlic wæs his wæstm on heofonum      þæt him com from weroda drihtne,
gelic wæs he þam leohtum steorrum.      Lof sceolde he drihtnes wyrcean,
dyran sceolde he his dreamas on heofonum,      and sceolde his drihtne þancian
þæs leanes þe he him on þam leohte gescerede      þonne læte he his hine lange wealdan.
Ac he awende hit him to wyrsan þinge,      ongan him winn up ahebban

260

wið þone hehstan heofnes waldend,      þe siteð on þam halgan stole.
Deore wæs he drihtne urum;      ne mihte him bedyrned weorðan
þæt his engyl ongan      ofermod wesan,
ahof hine wið his hearran,      sohte hetespræce,
gylpword ongean,      nolde gode þeowian,

265

cwæð þæt his lic wære      leoht and scene,
hwit and hiowbeorht.      Ne meahte he æt his hige findan
þæt he gode wolde      geongerdome,
þeodne þeowian.      þuhte him sylfum
þæt he mægyn and cræft      maran hæfde

270

þonne se halga god      habban mihte
folcgestælna.      Feala worda gespæc
se engel ofermodes.      þohte þurh his anes cræft
hu he him strenglicran      stol geworhte,
heahran on heofonum;      cwæð þæt hine his hige speone

275

þæt he west and norð      wyrcean ongunne,
trymede getimbro;      cwæð him tweo þuhte
þæt he gode wolde      geongra weorðan.
“Hwæt sceal ic winnan?” cwæð he.      “Nis me wihtæ þearf
hearran to habbanne.      Ic mæg mid handum swa fela

280

wundra gewyrcean.      Ic hæbbe geweald micel
to gyrwanne      godlecran stol,
hearran on heofne.      Hwy sceal ic æfter his hyldo ðeowian,
bugan him swilces geongordomes?      Ic mæg wesan god swa he.
Bigstandað me strange geneatas,      þa ne willað me æt þam striðe geswican,

285

hæleþas heardmode.      Hie habbað me to hearran gecorene,
rofe rincas;      mid swilcum mæg man ræd geþencean,
fon mid swilcum folcgesteallan.      Frynd synd hie mine georne,
holde on hyra hygesceaftum.      Ic mæg hyra hearra wesan,
rædan on þis rice.      Swa me þæt riht ne þinceð,

290

þæt ic oleccan      awiht þurfe
gode æfter gode ænegum.      Ne wille ic leng his geongra wurþan.”
þa hit se allwalda      eall gehyrde,
þæt his engyl ongan      ofermede micel
ahebban wið his hearran      and spræc healic word

295

dollice wið drihten sinne,      sceolde he þa dæd ongyldan,
worc þæs gewinnes gedælan,      and sceolde his wite habban,
ealra morðra mæst.      Swa deð monna gehwilc
þe wið his waldend      winnan ongynneð
mid mane wið þone mæran drihten.      þa wearð se mihtiga gebolgen,

300

hehsta heofones waldend,      wearp hine of þan hean stole.
Hete hæfde he æt his hearran gewunnen,      hyldo hæfde his ferlorene,
gram wearð him se goda on his mode.      Forþon he sceolde grund gesecean
heardes hellewites,      þæs þe he wann wið heofnes waldend.
Acwæð hine þa fram his hyldo      and hine on helle wearp,

305

on þa deopan dala,      þær he to deofle wearð,
se feond mid his geferum eallum.      Feollon þa ufon of heofnum
þurhlonge swa      þreo niht and dagas,
þa englas of heofnum on helle,      and heo ealle forsceop
drihten to deoflum.      Forþon heo his dæd and word

310

noldon weorðian,      forþon he heo on wyrse leoht
under eorðan neoðan,      ællmihtig god,
sette sigelease      on þa sweartan helle.
þær hæbbað heo on æfyn      ungemet lange,
ealra feonda gehwilc,      fyr edneowe,

315

þonne cymð on uhtan      easterne wind,
forst fyrnum cald.      Symble fyr oððe gar,
sum heard geswinc      habban sceoldon.
Worhte man hit him to wite,      (hyra woruld wæs gehwyrfed),
forman siðe,      fylde helle

320

mid þam andsacum.      Heoldon englas forð
heofonrices hehðe,      þe ær godes hyldo gelæston.
Lagon þa oðre fynd on þam fyre,      þe ær swa feala hæfdon
gewinnes wið heora waldend.      Wite þoliað,
hatne heaðowelm      helle tomiddes,

325

brand and brade ligas,      swilce eac þa biteran recas,
þrosm and þystro,      forþon hie þegnscipe
godes forgymdon.      Hie hyra gal beswac,
engles oferhygd,      noldon alwaldan
word weorþian,      hæfdon wite micel,

330

wæron þa befeallene      fyre to botme
on þa hatan hell      þurh hygeleaste
and þurh ofermetto,      sohton oþer land,
þæt wæs leohtes leas      and wæs liges full,
fyres fær micel.      Fynd ongeaton

335

þæt hie hæfdon gewrixled      wita unrim
þurh heora miclan mod      and þurh miht godes
and þurh ofermetto      ealra swiðost.
þa spræc se ofermoda cyning,      þe ær wæs engla scynost,
hwitost on heofne      and his hearran leof,

340

drihtne dyre,      oð hie to dole wurdon,
þæt him for galscipe      god sylfa wearð
mihtig on mode yrre.      Wearp hine on þæt morðer innan,
niðer on þæt niobedd,      and sceop him naman siððan,
cwæð se hehsta      hatan sceolde

345

Satan siððan,      het hine þære sweartan helle
grundes gyman,      nalles wið god winnan.
Satan maðelode,      sorgiende spræc,
se ðe helle forð      healdan sceolde,
gieman þæs grundes.      Wæs ær godes engel,

350

hwit on heofne,      oð hine his hyge forspeon
and his ofermetto      ealra swiðost,
þæt he ne wolde      wereda drihtnes
word wurðian.      Weoll him on innan
hyge ymb his heortan,      hat wæs him utan

355

wraðlic wite.      He þa worde cwæð:
“Is þæs ænga styde      ungelic swiðe
þam oðrum ham      þe we ær cuðon,
hean on heofonrice,      þe me min hearra onlag,
þeah we hine for þam alwaldan      agan ne moston,

360

romigan ures rices.      Næfð he þeah riht gedon
þæt he us hæfð befælled      fyre to botme,
helle þære hatan,      heofonrice benumen;
hafað hit gemearcod      mid moncynne
to gesettanne.      þæt me is sorga mæst,

365

þæt Adam sceal,      þe wæs of eorðan geworht,
minne stronglican      stol behealdan,
wesan him on wynne,      and we þis wite þolien,
hearm on þisse helle.      Wa la, ahte ic minra handa geweald
and moste ane tid      ute weorðan,

370

wesan ane winterstunde,      þonne ic mid þys werode—
Ac licgað me ymbe      irenbenda,
rideð racentan sal.      Ic eom rices leas;
habbað me swa hearde      helle clommas
fæste befangen.      Her is fyr micel,

375

ufan and neoðone.      Ic a ne geseah
laðran landscipe.      Lig ne aswamað,
hat ofer helle.      Me habbað hringa gespong,
sliðhearda sal      siðes amyrred,
afyrred me min feðe;      fet synt gebundene,

380

handa gehæfte.      Synt þissa heldora
wegas forworhte,      swa ic mid wihte ne mæg
of þissum lioðobendum.      Licgað me ymbe
heardes irenes      hate geslægene
grindlas greate.      Mid þy me god hafað

385

gehæfted be þam healse,      swa ic wat he minne hige cuðe;
and þæt wiste eac      weroda drihten,
þæt sceolde unc Adame      yfele gewurðan
ymb þæt heofonrice,      þær ic ahte minra handa geweald.
Ac ðoliaþ we nu þrea on helle,      (þæt syndon þystro and hæto),

390

grimme, grundlease.      Hafað us god sylfa
forswapen on þas sweartan mistas;      swa he us ne mæg ænige synne gestælan,
þæt we him on þam lande lað gefremedon,      he hæfð us þeah þæs leohtes bescyrede,
beworpen on ealra wita mæste.      Ne magon we þæs wrace gefremman,
geleanian him mid laðes wihte      þæt he us hafað þæs leohtes bescyrede.

395

He hæfð nu gemearcod anne middangeard,      þær he hæfð mon geworhtne
æfter his onlicnesse.      Mid þam he wile eft gesettan
heofona rice mid hluttrum saulum.      We þæs sculon hycgan georne,
þæt we on Adame,      gif we æfre mægen,
and on his eafrum swa some,      andan gebetan,

400

onwendan him þær willan sines,      gif we hit mægen wihte aþencan.
Ne gelyfe ic me nu þæs leohtes furðor      þæs þe he him þenceð lange niotan,
þæs eades mid his engla cræfte.      Ne magon we þæt on aldre gewinnan,
þæt we mihtiges godes mod onwæcen.      Uton oðwendan hit nu monna bearnum,
þæt heofonrice, nu we hit habban ne moton,      gedon þæt hie his hyldo forlæten,

405

þæt hie þæt onwendon þæt he mid his worde bebead.      þonne weorð he him wrað on mode,
ahwet hie from his hyldo.      þonne sculon hie þas helle secan
and þas grimman grundas.      þonne moton we hie us to giongrum habban,
fira bearn on þissum fæstum clomme.      Onginnað nu ymb þa fyrde þencean!
Gif ic ænegum þægne      þeodenmadmas

410

geara forgeafe,      þenden we on þan godan rice
gesælige sæton      and hæfdon ure setla geweald,
þonne he me na on leofran tid      leanum ne meahte
mine gife gyldan,      gif his gien wolde
minra þegna hwilc      geþafa wurðan,

415

þæt he up heonon      ute mihte
cuman þurh þas clustro,      and hæfde cræft mid him
þæt he mid feðerhoman      fleogan meahte,
windan on wolcne,      þær geworht stondað
Adam and Eue      on eorðrice

420

mid welan bewunden,      and we synd aworpene hider
on þas deopan dalo.      Nu hie drihtne synt
wurðran micle,      and moton him þone welan agan
þe we on heofonrice      habban sceoldon,
rice mid rihte;      is se ræd gescyred

425

monna cynne.      þæt me is on minum mode swa sar,
on minum hyge hreoweð,      þæt hie heofonrice
agan to aldre.      Gif hit eower ænig mæge
gewendan mid wihte      þæt hie word godes
lare forlæten,      sona hie him þe laðran beoð.

430

Gif hie brecað his gebodscipe,      þonne he him abolgen wurðeþ;
siððan bið him se wela onwended      and wyrð him wite gegarwod,
sum heard hearmscearu.      Hycgað his ealle,
hu ge hi beswicen!      Siððan ic me sefte mæg
restan on þyssum racentum,      gif him þæt rice losað.

435

Se þe þæt gelæsteð,      him bið lean gearo
æfter to aldre,      þæs we her inne magon
on þyssum fyre forð      fremena gewinnan.
Sittan læte ic hine wið me sylfne,      swa hwa swa þæt secgan cymeð
on þas hatan helle,      þæt hie heofoncyninges

440

unwurðlice      wordum and dædum
lare”     
Angan hine þa gyrwan      godes andsaca,
fus on frætwum,      (hæfde fæcne hyge),
hæleðhelm on heafod asette      and þone full hearde geband,

445

spenn mid spangum;      wiste him spræca fela,
wora worda.      Wand him up þanon,
hwearf him þurh þa helldora,      (hæfde hyge strangne),
leolc on lyfte      laþwendemod,
swang þæt fyr on twa      feondes cræfte;

450

wolde dearnunga      drihtnes geongran,
mid mandædum      men beswican,
forlædan and forlæran,      þæt hie wurdon lað gode.
He þa geferde      þurh feondes cræft
oððæt he Adam      on eorðrice,

455

godes handgesceaft,      gearone funde,
wislice geworht,      and his wif somed,
freo fægroste,      swa hie fela cuðon
godes gegearwigean,      þa him to gingran self
metod mancynnes      mearcode selfa.

460

And him bi twegin      beamas stodon
þa wæron utan      ofætes gehlædene,
gewered mid wæstme,      swa hie waldend god,
heah heofoncyning      handum gesette,
þæt þær yldo bearn      moste on ceosan

465

godes and yfeles,      gumena æghwilc,
welan and wawan.      Næs se wæstm gelic!
Oðer wæs swa wynlic,      wlitig and scene,
liðe and lofsum,      þæt wæs lifes beam;
moste on ecnisse      æfter lybban,

470

wesan on worulde,      se þæs wæstmes onbat,
swa him æfter þy      yldo ne derede,
ne suht sware,      ac moste symle wesan
lungre on lustum      and his lif agan,
hyldo heofoncyninges      her on worulde,

475

habban him to wæron      witode geþingþo
on þone hean heofon,      þonne he heonon wende.
þonne wæs se oðer      eallenga sweart,
dim and þystre;      þæt wæs deaðes beam,
se bær bitres fela.      Sceolde bu witan

480

ylda æghwilc      yfles and godes
gewand on þisse worulde.      Sceolde on wite a
mid swate and mid sorgum      siððan libban,
swa hwa swa gebyrgde      þæs on þam beame geweox.
Sceolde hine yldo beniman      ellendæda,

485

dreamas and drihtscipes,      and him beon deað scyred.
Lytle hwile      sceolde he his lifes niotan,
secan þonne landa      sweartost on fyre.
Sceolde feondum þeowian,      þær is ealra frecna mæste
leodum to langre hwile.      þæt wiste se laða georne,

490

dyrne deofles boda      þe wið drihten wann.
Wearp hine þa on wyrmes lic      and wand him þa ymbutan
þone deaðes beam      þurh deofles cræft,
genam þær þæs ofætes      and wende hine eft þanon
þær he wiste handgeweorc      heofoncyninges.

495

Ongon hine þa frinan      forman worde
se laða mid ligenum:      “Langað þe awuht,
Adam, up to gode?      Ic eom on his ærende hider
feorran gefered,      ne þæt nu fyrn ne wæs
þæt ic wið hine sylfne sæt.      þa het he me on þysne sið faran,

500

het þæt þu þisses ofætes æte,      cwæð þæt þin abal and cræft
and þin modsefa      mara wurde,
and þin lichoma      leohtra micle,
þin gesceapu scenran,      cwæð þæt þe æniges sceattes ðearf
ne wurde on worulde.      Nu þu willan hæfst,

505

hyldo geworhte      heofoncyninges,
to þance geþenod      þinum hearran,
hæfst þe wið drihten dyrne geworhtne.      Ic gehyrde hine þine dæd and word
lofian on his leohte      and ymb þin lif sprecan.
Swa þu læstan scealt      þæt on þis land hider

510

his bodan bringað.      Brade synd on worulde
grene geardas,      and god siteð
on þam hehstan      heofna rice,
ufan alwalda.      Nele þa earfeðu
sylfa habban      þæt he on þysne sið fare,

515

gumena drihten,      ac he his gingran sent
to þinre spræce.      Nu he þe mid spellum het
listas læran.      Læste þu georne
his ambyhto,      nim þe þis ofæt on hand,
bit his and byrige.      þe weorð on þinum breostum rum,

520

wæstm þy wlitegra.      þe sende waldend god,
þin hearra þas helpe      of heofonrice.”
Adam maðelode      þær he on eorðan stod,
selfsceafte guma:      “þonne ic sigedrihten,
mihtigne god,      mæðlan gehyrde

525

strangre stemne,      and me her stondan het,
his bebodu healdan,      and me þas bryd forgeaf,
wlitesciene wif,      and me warnian het
þæt ic on þone deaðes beam      bedroren ne wurde,
beswicen to swiðe,      he cwæð þæt þa sweartan helle

530

healdan sceolde      se ðe bi his heortan wuht
laðes gelæde.      Nat þeah þu mid ligenum fare
þurh dyrne geþanc      þe þu drihtnes eart
boda of heofnum.      Hwæt, ic þinra bysna ne mæg,
worda ne wisna      wuht oncnawan,

535

siðes ne sagona.      Ic wat hwæt he me self bebead,
nergend user,      þa ic hine nehst geseah;
he het me his word weorðian      and wel healdan,
læstan his lare.      þu gelic ne bist
ænegum his engla      þe ic ær geseah,

540

ne þu me oðiewdest      ænig tacen
þe he me þurh treowe      to onsende,
min hearra þurh hyldo.      þy ic þe hyran ne cann,
ac þu meaht þe forð faran.      Ic hæbbe me fæstne geleafan
up to þam ælmihtegan gode      þe me mid his earmum worhte,

545

her mid handum sinum.      He mæg me of his hean rice
geofian mid goda gehwilcum,      þeah he his gingran ne sende.”
Wende hine wraðmod      þær he þæt wif geseah
on eorðrice      Euan stondan,
sceone gesceapene,      cwæð þæt sceaðena mæst

550

eallum heora eaforum      æfter siððan
wurde on worulde:      “Ic wat, inc waldend god
abolgen wyrð,      swa ic him þisne bodscipe
selfa secge,      þonne ic of þys siðe cume
ofer langne weg,      þæt git ne læstan wel

555

hwilc ærende swa      he easten hider
on þysne sið sendeð.      Nu sceal he sylf faran
to incre andsware;      ne mæg his ærende
his boda beodan;      þy ic wat þæt he inc abolgen wyrð,
mihtig on mode.      Gif þu þeah minum wilt,

560

wif willende,      wordum hyran,
þu meaht his þonne rume      ræd geþencan.
Gehyge on þinum breostum      þæt þu inc bam twam meaht
wite bewarigan,      swa ic þe wisie.
æt þisses ofetes!      þonne wurðað þin eagan swa leoht

565

þæt þu meaht swa wide      ofer woruld ealle
geseon siððan,      and selfes stol
herran þines,      and habban his hyldo forð.
Meaht þu Adame      eft gestyran,
gif þu his willan hæfst      and he þinum wordum getrywð.

570

Gif þu him to soðe sægst      hwylce þu selfa hæfst
bisne on breostum,      þæs þu gebod godes
lare læstes,      he þone laðan strið,
yfel andwyrde      an forlæteð
on breostcofan,      swa wit him bu tu

575

an sped sprecað.      Span þu hine georne
þæt he þine lare læste,      þy læs gyt lað gode,
incrum waldende,      weorðan þyrfen.
Gif þu þæt angin fremest,      idesa seo betste,
forhele ic incrum herran      þæt me hearmes swa fela

580

Adam gespræc,      eargra worda.
Tyhð me untryowða,      cwyð þæt ic seo teonum georn,
gramum ambyhtsecg,      nales godes engel.
Ac ic cann ealle swa geare      engla gebyrdo,
heah heofona gehlidu;      wæs seo hwil þæs lang

585

þæt ic geornlice      gode þegnode
þurh holdne hyge,      herran minum,
drihtne selfum;      ne eom ic deofle gelic.”
Lædde hie swa mid ligenum      and mid listum speon
idese on þæt unriht,      oðþæt hire on innan ongan

590

weallan wyrmes geþeaht,      (hæfde hire wacran hige
metod gemearcod),      þæt heo hire mod ongan
lætan æfter þam larum;      forþon heo æt þam laðan onfeng
ofer drihtnes word      deaðes beames
weorcsumne wæstm.      Ne wearð wyrse dæd

595

monnum gemearcod!      þæt is micel wundor
þæt hit ece god      æfre wolde
þeoden þolian,      þæt wurde þegn swa monig
forlædd be þam lygenum      þe for þam larum com.
Heo þa þæs ofætes æt,      alwaldan bræc

600

word and willan.      þa meahte heo wide geseon
þurh þæs laðan læn      þe hie mid ligenum beswac,
dearnenga bedrog,      þe hire for his dædum com,
þæt hire þuhte hwitre      heofon and eorðe,
and eall þeos woruld wlitigre,      and geweorc godes

605

micel and mihtig,      þeah heo hit þurh monnes geþeaht
ne sceawode;      ac se sceaða georne
swicode ymb þa sawle      þe hire ær þa siene onlah,
þæt heo swa wide      wlitan meahte
ofer heofonrice.      þa se forhatena spræc

610

þurh feondscipe      (nalles he hie freme lærde):
“þu meaht nu þe self geseon,      swa ic hit þe secgan ne þearf,
Eue seo gode,      þæt þe is ungelic
wlite and wæstmas,      siððan þu minum wordum getruwodest,
læstes mine lare.      Nu scineð þe leoht fore

615

glædlic ongean      þæt ic from gode brohte
hwit of heofonum;      nu þu his hrinan meaht.
Sæge Adame      hwilce þu gesihðe hæfst
þurh minne cime cræfta.      Gif giet þurh cuscne siodo
læst mina lara,      þonne gife ic him þæs leohtes genog

620

þæs ic þe swa godes      gegired hæbbe.
Ne wite ic him þa womcwidas,      þeah he his wyrðe ne sie
to alætanne;      þæs fela he me laðes spræc.”
Swa hire eaforan sculon      æfter lybban:
þonne hie lað gedoð,      hie sculon lufe wyrcean,

625

betan heora hearran hearmcwyde      ond habban his hyldo forð.
þa gieng to Adame      idesa scenost,
wifa wlitegost      þe on woruld come,
forþon heo wæs handgeweorc      heofoncyninges,
þeah heo þa dearnenga      fordon wurde,

630

forlæd mid ligenum,      þæt hie lað gode
þurh þæs wraðan geþanc      weorðan sceolden,
þurh þæs deofles searo      dom forlætan,
hierran hyldo,      hefonrices þolian
monige hwile.      Bið þam men full wa

635

þe hine ne warnað      þonne he his geweald hafað!
Sum heo hire on handum bær,      sum hire æt heortan læg,
æppel unsælga,      þone hire ær forbead
drihtna drihten,      deaðbeames ofet,
and þæt word acwæð      wuldres aldor,

640

þæt þæt micle morð      menn ne þorfton
þegnas þolian,      ac he þeoda gehwam
hefonrice forgeaf,      halig drihten,
widbradne welan,      gif hie þone wæstm an
lætan wolden      þe þæt laðe treow

645

on his bogum bær,      bitre gefylled;
þæt wæs deaðes beam      þe him drihten forbead.
Forlec hie þa mid ligenum      se wæs lað gode,
on hete heofoncyninges,      and hyge Euan,
wifes wac geþoht,      þæt heo ongan his wordum truwian,

650

læstan his lare,      and geleafan nom
þæt he þa bysene from gode      brungen hæfde
þe he hire swa wærlice      wordum sægde,
iewde hire tacen      and treowa gehet,
his holdne hyge.      þa heo to hire hearran spræc:

655

“Adam, frea min,      þis ofet is swa swete,
bliðe on breostum,      and þes boda sciene,
godes engel god,      ic on his gearwan geseo
þæt he is ærendsecg      uncres hearran,
hefoncyninges.      His hyldo is unc betere

660

to gewinnanne      þonne his wiðermedo.
Gif þu him heodæg wuht      hearmes gesprece,
he forgifð hit þeah,      gif wit him geongordom
læstan willað.      Hwæt scal þe swa laðlic strið
wið þines hearran bodan?      Unc is his hyldo þearf;

665

he mæg unc ærendian      to þam alwaldan,
heofoncyninge.      Ic mæg heonon geseon
hwær he sylf siteð,      (þæt is suð and east),
welan bewunden,      se ðas woruld gesceop;
geseo ic him his englas      ymbe hweorfan

670

mid feðerhaman,      ealra folca mæst,
wereda wynsumast.      Hwa meahte me swelc gewit gifan,
gif hit gegnunga      god ne onsende,
heofones waldend?      Gehyran mæg ic rume
and swa wide geseon      on woruld ealle

675

ofer þas sidan gesceaft,      ic mæg swegles gamen
gehyran on heofnum.      Wearð me on hige leohte
utan and innan,      siðþan ic þæs ofætes onbat.
Nu hæbbe ic his her on handa,      herra se goda;
gife ic hit þe georne.      Ic gelyfe þæt hit from gode come,

680

broht from his bysene,      þæs me þes boda sægde
wærum wordum.      Hit nis wuhte gelic
elles on eorðan,      buton swa þes ar sægeð,
þæt hit gegnunga      from gode come.”
Hio spræc him þicce to      and speon hine ealne dæg

685

on þa dimman dæd      þæt hie drihtnes heora
willan bræcon.      Stod se wraða boda,
legde him lustas on      and mid listum speon,
fylgde him frecne;      wæs se feond full neah
þe on þa frecnan fyrd      gefaren hæfde

690

ofer langne weg;      leode hogode
on þæt micle morð      men forweorpan,
forlæran and forlædan,      þæt hie læn godes,
ælmihtiges gife      an forleten,
heofenrices geweald.      Hwæt, se hellsceaða

695

gearwe wiste      þæt hie godes yrre
habban sceoldon      and hellgeþwing,
þone nearwan nið      niede onfon,
siððan hie gebod godes      forbrocen hæfdon,
þa he forlærde      mid ligenwordum

700

to þam unræde      idese sciene,
wifa wlitegost,      þæt heo on his willan spræc,
wæs him on helpe      handweorc godes
to forlæranne.     
Heo spræc ða to Adame      idesa sceonost

705

ful þiclice,      oð þam þegne ongan
his hige hweorfan,      þæt he þam gehate getruwode
þe him þæt wif      wordum sægde.
Heo dyde hit þeah þurh holdne hyge,      nyste þæt þær hearma swa fela,
fyrenearfeða,      fylgean sceolde

710

monna cynne,      þæs heo on mod genam
þæt heo þæs laðan bodan      larum hyrde,
ac wende þæt heo hyldo      heofoncyninges
worhte mid þam wordum      þe heo þam were swelce
tacen oðiewde      and treowe gehet,

715

oðþæt Adame      innan breostum
his hyge hwyrfde      and his heorte ongann
wendan to hire willan.      He æt þam wife onfeng
helle and hinnsið,      þeah hit nære haten swa,
ac hit ofetes noman      agan sceolde;

720

hit wæs þeah deaðes swefn      and deofles gespon,
hell and hinnsið      and hæleða forlor,
menniscra morð,      þæt hie to mete dædon,
ofet unfæle.      Swa hit him on innan com,
hran æt heortan,      hloh þa and plegode

725

boda bitre gehugod,      sægde begra þanc
hearran sinum:      “Nu hæbbe ic þine hyldo me
witode geworhte,      and þinne willan gelæst
to ful monegum dæge.      Men synt forlædde,
Adam and Eue.      Him is unhyldo

730

waldendes witod,      nu hie wordcwyde his,
lare forleton.      Forþon hie leng ne magon
healdan heofonrice,      ac hie to helle sculon
on þone sweartan sið.      Swa þu his sorge ne þearft
beran on þinum breostum,      þær þu gebunden ligst,

735

murnan on mode,      þæt her men bun
þone hean heofon,      þeah wit hearmas nu,
þreaweorc þoliað,      and þystre land,
and þurh þin micle mod      monig forleton
on heofonrice      heahgetimbro,

740

godlice geardas.      Unc wearð god yrre
forþon wit him noldon      on heofonrice
hnigan mid heafdum      halgum drihtne
þurh geongordom;      ac unc gegenge ne wæs
þæt wit him on þegnscipe      þeowian wolden.

745

Forþon unc waldend wearð      wrað on mode,
on hyge hearde,      and us on helle bedraf,
on þæt fyr fylde      folca mæste,
and mid handum his      eft on heofonrice
rihte rodorstolas      and þæt rice forgeaf

750

monna cynne.      Mæg þin mod wesan
bliðe on breostum,      forþon her synt bu tu gedon:
ge þæt hæleða bearn      heofonrice sculon
leode forlætan      and on þæt lig to þe
hate hweorfan,      eac is hearm gode,

755

modsorg gemacod.      Swa hwæt swa wit her morðres þoliað,
hit is nu Adame      eall forgolden
mid hearran hete      and mid hæleða forlore,
monnum mid morðes cwealme.      Forþon is min mod gehæled,
hyge ymb heortan gerume,      ealle synt uncre hearmas gewrecene

760

laðes þæt wit lange þoledon.      Nu wille ic eft þam lige near,
Satan ic þær secan wille;      he is on þære sweartan helle
hæft mid hringa gesponne.”      Hwearf him eft niðer
boda bitresta;      sceolde he þa bradan ligas
secan helle gehliðo,      þær his hearra læg

765

simon gesæled.      Sorgedon ba twa,
Adam and Eue,      and him oft betuh
gnornword gengdon;      godes him ondredon,
heora herran hete,      heofoncyninges nið
swiðe onsæton;      selfe forstodon

770

his word onwended.      þæt wif gnornode,
hof hreowigmod,      (hæfde hyldo godes,
lare forlæten),      þa heo þæt leoht geseah
ellor scriðan      þæt hire þurh untreowa
tacen iewde      se him þone teonan geræd,

775

þæt hie helle nið      habban sceoldon,
hynða unrim;      forþam him higesorga
burnon on breostum.      Hwilum to gebede feollon
sinhiwan somed,      and sigedrihten
godne gretton      and god nemdon,

780

heofones waldend,      and hine bædon
þæt hie his hearmsceare      habban mosten,
georne fulgangan,      þa hie godes hæfdon
bodscipe abrocen.      Bare hie gesawon
heora lichaman;      næfdon on þam lande þa giet

785

sælða gesetena,      ne hie sorge wiht
weorces wiston,      ac hie wel meahton
libban on þam lande,      gif hie wolden lare godes
forweard fremman.      þa hie fela spræcon
sorhworda somed,      sinhiwan twa.

790

Adam gemælde      and to Euan spræc:
“Hwæt, þu Eue, hæfst      yfele gemearcod
uncer sylfra sið.      Gesyhst þu nu þa sweartan helle
grædige and gifre.      Nu þu hie grimman meaht
heonane gehyran.      Nis heofonrice

795

gelic þam lige,      ac þis is landa betst,
þæt wit þurh uncres hearran þanc      habban moston,
þær þu þam ne hierde      þe unc þisne hearm geræd,
þæt wit waldendes      word forbræcon,
heofoncyninges.      Nu wit hreowige magon

800

sorgian for þis siðe.      Forþon he unc self bebead
þæt wit unc wite      warian sceolden,
hearma mæstne.      Nu slit me hunger and þurst
bitre on breostum,      þæs wit begra ær
wæron orsorge      on ealle tid.

805

Hu sculon wit nu libban      oððe on þys lande wesan,
gif her wind cymð,      westan oððe eastan,
suðan oððe norðan?      Gesweorc up færeð,
cymeð hægles scur      hefone getenge,
færeð forst on gemang,      se byð fyrnum ceald.

810

Hwilum of heofnum      hate scineð,
blicð þeos beorhte sunne,      and wit her baru standað,
unwered wædo.      Nys unc wuht beforan
to scursceade,      ne sceattes wiht
to mete gemearcod,      ac unc is mihtig god,

815

waldend wraðmod.      To hwon sculon wit weorðan nu?
Nu me mæg hreowan      þæt ic bæd heofnes god,
waldend þone godan,      þæt he þe her worhte to me
of liðum minum,      nu þu me forlæred hæfst
on mines herran hete.      Swa me nu hreowan mæg

820

æfre to aldre      þæt ic þe minum eagum geseah.”
ða spræc Eue eft,      idesa scienost,
wifa wlitegost;      hie wæs geweorc godes,
þeah heo þa on deofles cræft      bedroren wurde:
“þu meaht hit me witan,      wine min Adam,

825

wordum þinum;      hit þe þeah wyrs ne mæg
on þinum hyge hreowan      þonne hit me æt heortan deð.”
Hire þa Adam      andswarode:
“Gif ic waldendes      willan cuðe,
hwæt ic his to hearmsceare      habban sceolde,

830

ne gesawe þu no sniomor,      þeah me on sæ wadan
hete heofones god      heonone nu þa,
on flod faran,      nære he firnum þæs deop,
merestream þæs micel,      þæt his o min mod getweode,
ac ic to þam grunde genge,      gif ic godes meahte

835

willan gewyrcean.      Nis me on worulde niod
æniges þegnscipes,      nu ic mines þeodnes hafa
hyldo forworhte,      þæt ic hie habban ne mæg.
Ac wit þus baru ne magon      bu tu ætsomne
wesan to wuhte.      Uton gan on þysne weald innan,

840

on þisses holtes hleo.”      Hwurfon hie ba twa,
togengdon gnorngende      on þone grenan weald,
sæton onsundran,      bidan selfes gesceapu
heofoncyninges,      þa hie þa habban ne moston
þe him ær forgeaf      ælmihtig god.

845

þa hie heora lichoman      leafum beþeahton,
weredon mid ðy wealde,      wæda ne hæfdon;
ac hie on gebed feollon      bu tu ætsomne
morgena gehwilce,      bædon mihtigne
þæt hie ne forgeate      god ælmihtig,

850

and him gewisade      waldend se goda,
hu hie on þam leohte forð      libban sceolden.
þa com feran      frea ælmihtig
ofer midne dæg,      mære þeoden,
on neorxnawang      neode sine;

855

wolde neosian      nergend usser,
bilwit fæder,      hwæt his bearn dyde;
wiste forworhte      þam he ær wlite sealde.
Gewitan him þa gangan      geomermode
under beamsceade      blæde bereafod,

860

hyddon hie on heolstre,      þa hie halig word
drihtnes gehyrdon,      and ondredon him.
þa sona ongann      swegles aldor
weard ahsian      woruldgesceafta,
het him recene to      rice þeoden

865

his sunu gangan.      Him þa sylfa oncwæð,
hean hleoðrade      hrægles þearfa:
“Ic wreo me her      wæda leasne,
liffrea min,      leafum þecce.
Scyldfull mine      sceaðen is me sare,

870

frecne on ferhðe;      ne dear nu forð gan
for ðe andweardne.      Ic eom eall eall nacod.”
Him ða ædre god      andswarede:
“Saga me þæt, sunu min,      for hwon secest ðu
sceade sceomiende?      þu sceonde æt me

875

furðum ne anfenge,      ac gefean eallum.
For hwon wast þu wean      and wrihst sceome,
gesyhst sorge,      and þin sylf þecest
lic mid leafum,      sagast lifceare
hean hygegeomor,      þæt þe sie hrægles þearf,

880

nymþe ðu æppel      ænne byrgde
of ðam wudubeame      þe ic þe wordum forbead?”
Him þa Adam eft      andswarode:
“Me ða blæda on hand      bryd gesealde,
freolucu fæmne,      freadrihten min,

885

ðe ic þe on teonan geþah.      Nu ic þæs tacen wege
sweotol on me selfum.      Wat ic sorga ðy ma.”
ða ðæs Euan frægn      ælmihtig god:
“Hwæt druge þu, dohtor,      dugeþa genohra,
niwra gesceafta      neorxnawanges,

890

growendra gifa,      þa þu gitsiende
on beam gripe,      blæda name
on treowes telgum,      and me on teonan
æte þa unfreme,      Adame sealdest
wæstme þa inc wæron      wordum minum

895

fæste forbodene?”      Him þa freolecu mæg,
ides æwiscmod      andswarode:
“Me nædre beswac      and me neodlice
to forsceape scyhte      and to scyldfrece,
fah wyrm þurh fægir word,      oðþæt ic fracoðlice

900

feondræs gefremede,      fæhðe geworhte,
and þa reafode,      swa hit riht ne wæs,
beam on bearwe      and þa blæda æt.”
þa nædran sceop      nergend usser,
frea ælmihtig      fagum wyrme

905

wide siðas      and þa worde cwæð:
“þu scealt wideferhð      werig þinum
breostum bearm tredan      bradre eorðan,
faran feðeleas,      þenden þe feorh wunað,
gast on innan.      þu scealt greot etan

910

þine lifdagas.      Swa þu laðlice
wrohte onstealdest,      þe þæt wif feoð,
hatað under heofnum      and þin heafod tredeð
fah mid fotum sinum.      þu scealt fiersna sætan
tohtan niwre;      tuddor bið gemæne

915

incrum orlegnið      a þenden standeð
woruld under wolcnum.      Nu þu wast and canst,
lað leodsceaða,      hu þu lifian scealt.”
ða to Euan god      yrringa spræc:
“Wend þe from wynne!      þu scealt wæpnedmen

920

wesan on gewealde,      mid weres egsan
hearde genearwad,      hean þrowian
þinra dæda gedwild,      deaðes bidan,
and þurh wop and heaf      on woruld cennan
þurh sar micel      sunu and dohtor.”

925

Abead eac Adame      ece drihten,
lifes leohtfruma,      lað ærende:
“þu scealt oðerne      eðel secean,
wynleasran wic,      and on wræc hweorfan
nacod niedwædla,      neorxnawanges

930

dugeðum bedæled;      þe is gedal witod
lices and sawle.      Hwæt, þu laðlice
wrohte onstealdest;      forþon þu winnan scealt
and on eorðan þe      þine andlifne
selfa geræcan,      wegan swatig hleor,

935

þinne hlaf etan,      þenden þu her leofast,
oðþæt þe to heortan      hearde gripeð
adl unliðe      þe þu on æple ær
selfa forswulge;      forþon þu sweltan scealt.”
Hwæt, we nu gehyrað      hwær us hearmstafas

940

wraðe onwocan      and woruldyrmðo.
Hie þa wuldres weard      wædum gyrede,
scyppend usser;      het heora sceome þeccan
frea frumhrægle;      het hie from hweorfan
neorxnawange      on nearore lif.

945

Him on laste beleac      liðsa and wynna
hihtfulne ham      halig engel
be frean hæse      fyrene sweorde;
ne mæg þær inwitfull      ænig geferan
womscyldig mon,      ac se weard hafað

950

miht and strengðo,      se þæt mære lif
dugeðum deore      drihtne healdeð.
No hwæðre ælmihtig      ealra wolde
Adame and Euan      arna ofteon,
fæder æt frymðe,      þeah þe hie him from swice,

955

ac he him to frofre let      hwæðere forð wesan
hyrstedne hrof      halgum tunglum
and him grundwelan      ginne sealde;
het þam sinhiwum      sæs and eorðan
tuddorteondra      teohha gehwilcre

960

to woruldnytte      wæstmas fedan.
Gesæton þa æfter synne      sorgfulre land,
eard and eðyl      unspedigran
fremena gehwilcre      þonne se frumstol wæs
þe hie æfter dæde of      adrifen wurdon.

965

Ongunnon hie þa      be godes hæse
bearn astrienan,      swa him metod bebead.
Adames and Euan      aforan wæron
freolicu twa      frumbearn cenned,
Cain and Abel.      Us cyðað bec,

970

hu þa dædfruman      dugeþa stryndon,
welan and wiste,      willgebroðor.
Oðer his to eorðan      elnes tilode,
se wæs ærboren;      oðer æhte heold
fæder on fultum,      oðþæt forð gewat

975

dægrimes worn.      Hie þa drihtne lac
begen brohton.      Brego engla beseah
on Abeles gield      eagum sinum,
cyning eallwihta,      Caines ne wolde
tiber sceawian.      þæt wæs torn were

980

hefig æt heortan.      Hygewælm asteah
beorne on breostum,      blatende nið,
yrre for æfstum.      He þa unræden
folmum gefremede,      freomæg ofsloh,
broðor sinne,      and his blod ageat,

985

Cain Abeles.      Cwealmdreore swealh
þæs middangeard,      monnes swate.
æfter wælswenge      wea wæs aræred,
tregena tuddor.      Of ðam twige siððan
ludon laðwende      leng swa swiðor

990

reðe wæstme.      Ræhton wide
geond werþeoda      wrohtes telgan,
hrinon hearmtanas      hearde and sare
drihta bearnum,      (doð gieta swa),
of þam brad blado      bealwa gehwilces

995

sprytan ongunnon.      We þæt spell magon,
wælgrimme wyrd,      wope cwiðan,
nales holunge;      ac us hearde sceod
freolecu fæmne      þurh forman gylt
þe wið metod æfre      men gefremeden,

1000

eorðbuende,      siððan Adam wearð
of godes muðe      gaste eacen.
ða worde frægn      wuldres aldor
Cain, hwær Abel      eorðan wære.
Him ða se cystleasa      cwealmes wyrhta

1005

ædre æfter þon      andswarode:
“Ne can ic Abeles      or ne fore,
hleomæges sið,      ne ic hyrde wæs
broðer mines.”      Him þa brego engla,
godspedig gast      gean þingade:

1010

“Hwæt, befealdest þu      folmum þinum
wraðum on wælbedd      wærfæstne rinc,
broðor þinne,      and his blod to me
cleopað and cigeð.      þu þæs cwealmes scealt
wite winnan      and on wræc hweorfan,

1015

awyrged to widan aldre.      Ne seleð þe wæstmas eorðe
wlitige to woruldnytte,      ac heo wældreore swealh
halge of handum þinum;      forþon heo þe hroðra oftihð,
glæmes grene folde.      þu scealt geomor hweorfan,
arleas of earde þinum,      swa þu Abele wurde

1020

to feorhbanan;      forþon þu flema scealt
widlast wrecan,      winemagum lað.”
Him þa ædre Cain      andswarode:
“Ne þearf ic ænigre      are wenan
on woruldrice,      ac ic forworht hæbbe,

1025

heofona heahcyning,      hyldo þine,
lufan and freode;      forþon ic lastas sceal
wean on wenum      wide lecgan,
hwonne me gemitte      manscyldigne,
se me feor oððe neah      fæhðe gemonige,

1030

broðorcwealmes.      Ic his blod ageat,
dreor on eorðan.      þu to dæge þissum
ademest me fram duguðe      and adrifest from
earde minum.      Me to aldorbanan
weorðeð wraðra sum.      Ic awyrged sceal,

1035

þeoden, of gesyhðe      þinre hweorfan.”
Him þa selfa oncwæð      sigora drihten:
“Ne þearft ðu þe ondrædan      deaðes brogan,
feorhcwealm nu giet,      þeah þu from scyle
freomagum feor      fah gewitan.

1040

Gif þe monna hwelc      mundum sinum
aldre beneoteð,      hine on cymeð
æfter þære synne      seofonfeald wracu,
wite æfter weorce.”      Hine waldend on,
tirfæst metod,      tacen sette,

1045

freoðobeacen frea,      þy læs hine feonda hwilc
mid guðþræce      gretan dorste
feorran oððe nean.      Heht þa from hweorfan
meder and magum      manscyldigne,
cnosle sinum.      Him þa Cain gewat

1050

gongan geomormod      gode of gesyhðe,
wineleas wrecca,      and him þa wic geceas
eastlandum on,      eðelstowe
fædergeardum feor,      þær him freolecu mæg,
ides æfter æðelum      eaforan fedde.

1055

Se æresta wæs      Enos haten,
frumbearn Caines.      Siððan fæsten ongon
mid þam cneomagum      ceastre timbran;
þæt wæs under wolcnum      weallfæstenna
ærest ealra      þara þe æðelingas,

1060

sweordberende,      settan heton.
þanon his eaforan      ærest wocan,
bearn from bryde,      on þam burhstede.
Se yldesta wæs      Iared haten,
sunu Enoses.      Siððan wocan,

1065

þa þæs cynnes      cneowrim icton,
mægburg Caines.      Malalehel wæs
æfter Iarede      yrfes hyrde
fæder on laste,      oðþæt he forð gewat.
Siððan Mathusal      magum dælde,

1070

bearn æfter bearne      broðrum sinum
æðelinga gestreon,      oðþæt aldorgedal
frod fyrndagum      fremman sceolde,
lif oflætan.      Lameh onfeng
æfter fæder dæge      fletgestealdum,

1075

botlgestreonum.      Him bryda twa,
idesa on eðle      eaforan feddon,
Ada and Sella;      þara anum wæs
Iabal noma,      se þurh gleawne geþanc
herbuendra      hearpan ærest

1080

handum sinum      hlyn awehte,
swinsigende sweg,      sunu Lamehes.
Swylce on ðære mægðe      maga wæs haten
on þa ilcan tid      Tubalcain,
se þurh snytro sped      smiðcræftega wæs,

1085

and þurh modes gemynd      monna ærest,
sunu Lamehes,      sulhgeweorces
fruma wæs ofer foldan,      siððan folca bearn
æres cuðon      and isernes,
burhsittende,      brucan wide.

1090

þa his wifum twæm      wordum sægde
Lameh seolfa,      leofum gebeddum,
Adan and Sellan      unarlic spel:
“Ic on morðor ofsloh      minra sumne
hyldemaga;      honda gewemde

1095

on Caines      cwealme mine,
fylde mid folmum      fæder Enoses,
ordbanan Abeles,      eorðan sealde
wældreor weres.      Wat ic gearwe
þæt þam lichryre      on last cymeð

1100

soðcyninges      seofonfeald wracu,
micel æfter mane.      Min sceal swiðor
mid grimme gryre      golden wurðan
fyll and feorhcwealm,      þonne ic forð scio.”
þa wearð Adame      on Abeles gyld

1105

eafora on eðle      oþer feded,
soðfæst sunu,      þam wæs Seth noma.
Se wæs eadig      and his yldrum ðah
freolic to frofre,      fæder and meder,
Adames and Euan,      wæs Abeles gield

1110

on woruldrice.      þa word acwæð
ord moncynnes:      “Me ece sunu
sealde selfa      sigora waldend,
lifes aldor      on leofes stæl,
þæs þe Cain ofsloh,      and me cearsorge

1115

mid þys magotimbre      of mode asceaf
þeoden usser.      Him þæs þanc sie!”
Adam hæfde,      þa he eft ongan
him to eðelstæfe      oðres strienan
bearnes be bryde,      beorn ellenrof,

1120

XXX and C      þisses lifes,
wintra on worulde.      Us gewritu secgað
þæt her eahtahund      iecte siððan
mægðum and mæcgum      mægburg sine
Adam on eorðan;      ealra hæfde

1125

nigenhund wintra     
and XXX eac,      þa he þas woruld
þurh gastgedal      ofgyfan sceolde.
Him on laste Seth      leod weardode,
eafora æfter yldrum;      eþelstol heold

1130

and wif begeat.      Wintra hæfde
fif and hundteontig      þa he furðum ongan
his mægburge      men geicean
sunum and dohtrum.      Sethes eafora
se yldesta wæs      Enos haten;

1135

se nemde god      niðþa bearna
ærest ealra,      siððan Adam stop
on grene græs      gaste geweorðad.
Seth wæs gesælig;      siððan strynde
seofon winter her      suna and dohtra

1140

ond eahtahund.      Ealra hæfde
XII and nigonhund,      þa seo tid gewearð
þæt he friðgedal      fremman sceolde.
Him æfter heold,      þa he of worulde gewat,
Enos yrfe,      siððan eorðe swealh

1145

sædberendes      Sethes lice.
He wæs leof gode      and lifde her
wintra hundnigontig      ær he be wife her
þurh gebedscipe      bearn astrynde;
him þa cenned wearð      Cainan ærest

1150

eafora on eðle.      Siððan eahtahund
and fiftyno      on friðo drihtnes
gleawferhð hæleð      geogoðe strynde,
suna and dohtra;      swealt, þa he hæfde,
frod fyrnwita,      V and nigonhund.

1155

þære cneorisse wæs      Cainan siððan
æfter Enose      aldordema,
weard and wisa.      Wintra hæfde
efne hundseofontig      ær him sunu woce.
þa wearð on eðle      eafora feded,

1160

mago Cainanes,      Malalehel wæs haten.
Siððan eahtahund      æðelinga rim
and feowertig eac      feorum geicte
Enoses sunu.      Ealra nigonhund
wintra hæfde      þa he woruld ofgeaf

1165

and tyne eac,      þa his tiddæge
under rodera rum      rim wæs gefylled.
Him on laste heold      land and yrfe
Malalehel siððan      missera worn.
Se frumgara      fif and sixtig

1170

wintra hæfde      þa he be wife ongann
bearna strynan.      Him bryd sunu
meowle to monnum brohte.      Se maga wæs
on his mægðe,      mine gefræge,
guma on geogoðe,      Iared haten.

1175

Lifde siððan      and lissa breac
Malalehel lange,      mondreama her,
woruldgestreona.      Wintra hæfde
fif and hundnigontig,      þa he forð gewat,
and eahtahund;      eaforan læfde

1180

land and leodweard.      Longe siððan
Geared gumum      gold brittade.
Se eorl wæs æðele,      æfæst hæleð,
and se frumgar his      freomagum leof.
Fif and hundteontig      on fyore lifde

1185

wintra gebidenra      on woruldrice
and syxtig eac      þa seo sæl gewearð
þæt his wif sunu      on woruld brohte;
se eafora wæs      Enoc haten,
freolic frumbearn.      Fæder her þa gyt

1190

his cynnes forð      cneorim icte,
eaforan eahtahund;      ealra hæfde
V and syxtig,      þa he forð gewat,
and nigonhund eac      nihtgerimes,
wine frod wintres,      þa he þas woruld ofgeaf

1195

ond Geared þa      gleawum læfde
land and leodweard,      leofum rince.
Enoch siððan      ealdordom ahof,
freoðosped folces wisa,      nalles feallan let
dom and drihtscipe,     

1200

þenden he hyrde wæs      heafodmaga.
Breac blæddaga,      bearna strynde
þreohund wintra.      Him wæs þeoden hold,
rodera waldend.      Se rinc heonon
on lichoman      lisse sohte,

1205

drihtnes duguðe,      nales deaðe swealt
middangeardes,      swa her men doþ,
geonge and ealde,      þonne him god heora
æhta and ætwist      eorðan gestreona
on genimeð      and heora aldor somed,

1210

ac he cwic gewat      mid cyning engla
of þyssum lænan      life feran
on þam gearwum      þe his gast onfeng
ær hine to monnum      modor brohte.
He þam yldestan      eaforan læfde

1215

folc, frumbearne;      V and syxtig
wintra hæfde      þa he woruld ofgeaf,
and eac III hund.      þrage siððan
Mathusal heold      maga yrfe,
se on lichoman      lengest þissa

1220

worulddreama breac.      Worn gestrynde
ær his swyltdæge      suna and dohtra;
hæfde frod hæle,      þa he from sceolde
niþþum hweorfan,      nigonhund wintra
and hundseofontig to.      Sunu æfter heold,

1225

Lamech leodgeard,      lange siððan
woruld bryttade.      Wintra hæfde
twa and hundteontig      þa seo tid gewearð
þæt se eorl ongan      æðele cennan,
sunu and dohtor.      Siððan lifde

1230

fif and hundnigontig,      frea moniges breac
wintra under wolcnum,      werodes aldor,
and V hund eac;      heold þæt folc teala,
bearna strynde,      him byras wocan,
eaforan and idesa.      He þone yldestan

1235

Noe nemde,      se niððum ær
land bryttade      siððan Lamech gewat.
Hæfde æðelinga      aldorwisa
V hund wintra      þa he furðum ongan
bearna strynan,      þæs þe bec cweðaþ.

1240

Sem wæs haten      sunu Noes,
se yldesta,      oðer Cham,
þridda Iafeth.      þeoda tymdon
rume under roderum,      rim miclade
monna mægðe      geond middangeard

1245

sunum and dohtrum.      ða giet wæs Sethes cynn,
leofes leodfruman      on lufan swiðe
drihtne dyre      and domeadig,
oðþæt bearn godes      bryda ongunnon
on Caines      cynne secan,

1250

wergum folce,      and him þær wif curon
ofer metodes est      monna eaforan,
scyldfulra mægð      scyne and fægere.
þa reordade      rodora waldend
wrað moncynne      and þa worde cwæð:

1255

“Ne syndon me on ferhðe freo      from gewitene
cneorisn Caines,      ac me þæt cynn hafað
sare abolgen.      Nu me Sethes bearn
torn niwiað      and him to nimað
mægeð to gemæccum      minra feonda;

1260

þær wifa wlite      onwod grome,
idesa ansien,      and ece feond
folcdriht wera,      þa ær on friðe wæron.”
Siððan hundtwelftig      geteled rime
wintra on worulde      wræce bisgodon

1265

fæge þeoda,      hwonne frea wolde
on wærlogan      wite settan
and on deað slean      dædum scyldige
gigantmæcgas,      gode unleofe,
micle mansceaðan,      metode laðe.

1270

þa geseah selfa      sigoro waldend
hwæt wæs monna      manes on eorðan
and þæt hie wæron      womma ðriste,
inwitfulle.      He þæt unfægere
wera cneorissum      gewrecan þohte,

1275

forgripan gumcynne      grimme and sare,
heardum mihtum.      Hreaw hine swiðe
þæt he folcmægþa      fruman aweahte,
æðelinga ord,      þa he Adam sceop,
cwæð þæt he wolde      for wera synnum

1280

eall aæðan      þæt on eorðan wæs,
forleosan lica gehwilc      þara þe lifes gast
fæðmum þeahte.      Eall þæt frea wolde
on ðære toweardan      tide acwellan
þe þa nealæhte      niðða bearnum.

1285

Noe wæs god,      nergende leof,
swiðe gesælig,      sunu Lameches,
domfæst and gedefe.      Drihten wiste
þæt þæs æðelinges      ellen dohte
breostgehygdum;      forðon him brego sægde,

1290

halig æt hleoðre,      helm allwihta,
hwæt he fah werum      fremman wolde;
geseah unrihte      eorðan fulle,
side sælwongas      synnum gehladene,
widlum gewemde.      þa waldend spræc,

1295

nergend usser,      and to Noe cwæð:
“Ic wille mid flode      folc acwellan
and cynna gehwilc      cucra wuhta,
þara þe lyft and flod      lædað and fedað,
feoh and fuglas.      þu scealt frið habban

1300

mid sunum þinum,      ðonne sweart wæter,
wonne wælstreamas      werodum swelgað,
sceaðum scyldfullum.      Ongyn þe scip wyrcan,
merehus micel.      On þam þu monegum scealt
reste geryman,      and rihte setl

1305

ælcum æfter agenum      eorðan tudre.
Gescype scylfan      on scipes bosme.
þu þæt fær gewyrc      fiftiges wid,
ðrittiges heah      and þreohund lang
elngemeta,      and wið yða gewyrc

1310

gefeg fæste.      þær sceal fæsl wesan
cwiclifigendra      cynna gehwilces
on þæt wudufæsten      wocor gelæded
eorðan tudres;      earc sceal þy mare.”
Noe fremede      swa hine nergend heht,

1315

hyrde þam halgan      heofoncyninge,
ongan ofostlice      þæt hof wyrcan,
micle merecieste.      Magum sægde
þæt wæs þrealic þing      þeodum toweard,
reðe wite.      Hie ne rohton þæs!

1320

Geseah þa ymb wintra worn      wærfæst metod
geofonhusa mæst      gearo hlifigean,
innan and utan      eorðan lime
gefæstnod wið flode,      fær Noes,
þy selestan.      þæt is syndrig cynn;

1325

symle bið þy heardra      þe hit hreoh wæter,
swearte sæstreamas      swiðor beatað.
ða to Noe cwæð      nergend usser:
“Ic þe þæs mine,      monna leofost,
wære gesylle,      þæt þu weg nimest

1330

and feora fæsl      þe þu ferian scealt
geond deop wæter      dægrimes worn
on lides bosme.      Læd, swa ic þe hate,
under earce bord      eaforan þine,
frumgaran þry,      and eower feower wif.

1335

Ond þu seofone genim      on þæt sundreced
tudra gehwilces      geteled rimes,
þara þe to mete      mannum lifige,
and þara oðerra      ælces twa.
Swilce þu of eallum      eorðan wæstmum

1340

wiste under wægbord      werodum gelæde,
þam þe mid sceolon      mereflod nesan.
Fed freolice      feora wocre
oð ic þære lafe      lagosiða eft
reorde under roderum      ryman wille.

1345

Gewit þu nu mid hiwum      on þæt hof gangan,
gasta werode.      Ic þe godne wat,
fæsthydigne;      þu eart freoðo wyrðe,
ara mid eaforum.      Ic on andwlitan
nu ofor seofon niht      sigan læte

1350

wællregn ufan      widre eorðan.
Feowertig daga      fæhðe ic wille
on weras stælan      and mid wægþreate
æhta and agend      eall acwellan
þa beutan beoð      earce bordum

1355

þonne sweart racu      stigan onginneð.”
Him þa Noe gewat,      swa hine nergend het,
under earce bord      eaforan lædan,
weras on wægþæl      and heora wif somed;
and eall þæt to fæsle      frea ælmihtig

1360

habban wolde      under hrof gefor
to heora ætgifan,      swa him ælmihtig
weroda drihten      þurh his word abead.
Him on hoh beleac      heofonrices weard
merehuses muð      mundum sinum,

1365

sigora waldend,      and segnade
earce innan      agenum spedum
nergend usser.      Noe hæfde,
sunu Lameches,      syxhund wintra
þa he mid bearnum      under bord gestah,

1370

gleaw mid geogoðe,      be godes hæse,
dugeðum dyrum.      Drihten sende
regn from roderum      and eac rume let
willeburnan      on woruld þringan
of ædra gehwære,      egorstreamas

1375

swearte swogan.      Sæs up stigon
ofer stæðweallas.      Strang wæs and reðe
se ðe wætrum weold;      wreah and þeahte
manfæhðu bearn      middangeardes
wonnan wæge,      wera eðelland;

1380

hof hergode,      hygeteonan wræc
metod on monnum.      Mere swiðe grap
on fæge folc      feowertig daga,
nihta oðer swilc.      Nið wæs reðe,
wællgrim werum;      wuldorcyninges

1385

yða wræcon      arleasra feorh
of flæschoman.      Flod ealle wreah,
hreoh under heofonum      hea beorgas
geond sidne grund      and on sund ahof
earce from eorðan      and þa æðelo mid,

1390

þa segnade      selfa drihten,
scyppend usser,      þa he þæt scip beleac.
Siððan wide rad      wolcnum under
ofer holmes hrincg      hof seleste,
for mid fearme.      Fære ne moston

1395

wægliðendum      wætres brogan
hæste hrinon,      ac hie halig god
ferede and nerede.      Fiftena stod
deop ofer dunum      se drenceflod
monnes elna;      þæt is mæro wyrd!

1400

þam æt niehstan      wæs nan to gedale,
nymþe heof wæs ahafen      on þa hean lyft,
þa se egorhere      eorðan tuddor
eall acwealde,      buton þæt earce bord
heold heofona frea,      þa hine halig god

1405

ece upp forlet      edmodne flod
streamum stigan,      stiðferhð cyning.
þa gemunde god      mereliðende,
sigora waldend      sunu Lameches
and ealle þa wocre      þe he wið wætre beleac,

1410

lifes leohtfruma,      on lides bosme.
Gelædde þa wigend      weroda drihten
worde ofer widland.      Willflod ongan
lytligan eft.      Lago ebbade,
sweart under swegle.      Hæfde soð metod

1415

eaforum egstream      eft gecyrred,
torhtne ryne,      regn gestilled.
For famig scip      L and C
nihta under roderum,      siððan nægledbord,
fær seleste,      flod up ahof,

1420

oðþæt rimgetæl      reðre þrage
daga forð gewat.      ða on dunum gesæt
heah mid hlæste      holmærna mæst,
earc Noes,      þe Armenia
hatene syndon.      þær se halga bad,

1425

sunu Lameches,      soðra gehata
lange þrage,      hwonne him lifes weard
frea ælmihtig      frecenra siða
reste ageafe,      þæra he rume dreah
þa hine on sunde      geond sidne grund

1430

wonne yða      wide bæron.
Holm wæs heononweard;      hæleð langode,
wægliðende,      swilce wif heora,
hwonne hie of nearwe      ofer nægledbord
ofer streamstaðe      stæppan mosten

1435

and of enge ut      æhta lædan.
þa fandode      forðweard scipes,
hwæðer sincende      sæflod þa gyt
wære under wolcnum.      Let þa ymb worn daga
þæs þe heah hlioðo      horde onfengon

1440

and æðelum eac      eorðan tudres
sunu Lameches      sweartne fleogan
hrefn ofer heahflod      of huse ut.
Noe tealde      þæt he on neod hine,
gif he on þære lade      land ne funde,

1445

ofer sid wæter      secan wolde
on wægþele.      Eft him seo wen geleah,
ac se feonde gespearn      fleotende hreaw;
salwigfeðera      secan nolde.
He þa ymb seofon niht      sweartum hrefne

1450

of earce forlet      æfter fleogan
ofer heah wæter      haswe culufran
on fandunga      hwæðer famig sæ
deop þa gyta      dæl ænigne
grenre eorðan      ofgifen hæfde.

1455

Heo wide hire      willan sohte
and rume fleah.      Nohweðere reste fand,
þæt heo for flode      fotum ne meahte
land gespornan      ne on leaf treowes
steppan for streamum,      ac wæron steap hleoðo

1460

bewrigen mid wætrum.      Gewat se wilda fugel
on æfenne      earce secan
ofer wonne wæg,      werig sigan,
hungri to handa      halgum rince.
ða wæs culufre eft      of cofan sended

1465

ymb wucan wilde.      Seo wide fleah
oðþæt heo rumgal      restestowe
fægere funde      and þa fotum stop
on beam hyre;      gefeah bliðemod
þæs þe heo gesittan      swiðe werig

1470

on treowes telgum      torhtum moste.
Heo feðera onsceoc,      gewat fleogan eft
mid lacum hire,      liðend brohte
elebeames twig      an to handa,
grene blædæ.      þa ongeat hraðe

1475

flotmonna frea      þæt wæs frofor cumen,
earfoðsiða bot.      þa gyt se eadega wer
ymb wucan þriddan      wilde culufran
ane sende.      Seo eft ne com
to lide fleogan,      ac heo land begeat,

1480

grene bearwas;      nolde gladu æfre
under salwed bord      syððan ætywan
on þellfæstenne,      þa hire þearf ne wæs.
þa to Noe spræc      nergend usser,
heofonrices weard,      halgan reorde:

1485

“þe is eðelstol      eft gerymed,
lisse on lande,      lagosiða rest
fæger on foldan.      Gewit on freðo gangan
ut of earce,      and on eorðan bearm
of þam hean hofe      hiwan læd þu

1490

and ealle þa wocre      þe ic wægþrea on
liðe nerede      þenden lago hæfde
þrymme geþeahtne      þriddan eðyl.”
He fremede swa      and frean hyrde,
stah ofer streamweall,      swa him seo stefn bebead,

1495

lustum miclum,      and alædde þa
of wægþele      wraðra lafe.
þa Noe ongan      nergende lac
rædfæst reðran,      and recene genam
on eallum dæl      æhtum sinum,

1500

ðam ðe him to dugeðum      drihten sealde,
gleaw to þam gielde,      and þa gode selfum
torhtmod hæle      tiber onsægde,
cyninge engla.      Huru cuð dyde
nergend usser,      þa he Noe

1505

gebletsade      and his bearn somed,
þæt he þæt gyld on þanc      agifen hæfde
and on geogoðhade      godum dædum
ær geearnod      þæt him ealra wæs
ara este      ælmihtig god,

1510

domfæst dugeþa.      þa gyt drihten cwæð,
wuldris aldor      word to Noe:
“Tymað nu and tiedrað,      tires brucað,
mid gefean fryðo;      fyllað eorðan,
eall geiceað.      Eow is eðelstol

1515

and holmes hlæst      and heofonfuglas
and wildu deor      on geweald geseald,
eorðe ælgrene      and eacen feoh.
Næfre ge mid blode      beodgereordu
unarlice      eowre þicgeað,

1520

besmiten mid synne      sawldreore.
ælc hine selfa      ærest begrindeð
gastes dugeðum      þæra þe mid gares orde
oðrum aldor oðþringeð.      Ne ðearf he þy edleane gefeon
modgeþance,      ac ic monnes feorh

1525

to slagan sece      swiðor micle,
and to broðor banan,      þæs þe blodgyte,
wællfyll weres      wæpnum gespedeð,
morð mid mundum.      Monn wæs to godes
anlicnesse      ærest gesceapen.

1530

ælc hafað magwlite      metodes and engla
þara þe healdan wile      halige þeawas.
Weaxað and wridað,      wilna brucað,
ara on eorðan;      æðelum fyllað
eowre fromcynne      foldan sceatas,

1535

teamum and tudre.      Ic eow treowa þæs
mine selle,      þæt ic on middangeard
næfre egorhere      eft gelæde,
wæter ofer widland.      Ge on wolcnum þæs
oft and gelome      andgiettacen

1540

magon sceawigan,      þonne ic scurbogan
minne iewe,      þæt ic monnum þas
wære gelæste,      þenden woruld standeð.”
ða wæs se snotra      sunu Lamehes
of fere acumen      flode on laste

1545

mid his eaforum þrim,      yrfes hyrde
(and heora feower wif;     
nemde wæron      Percoba, Olla,
Olliua, Olliuani),     
wærfæst metode,      wætra lafe.

1550

Hæleð hygerofe      hatene wæron,
suna Noes      Sem and Cham,
Iafeð þridda.      From þam gumrincum
folc geludon      and gefylled wearð
eall þes middangeard      monna bearnum.

1555

ða Noe ongan      niwan stefne
mid hleomagum      ham staðelian
and to eorðan him      ætes tilian;
won and worhte,      wingeard sette,
seow sæda fela,      sohte georne

1560

þa him wlitebeorhte      wæstmas brohte,
geartorhte gife,      grene folde.
ða þæt geeode,      þæt se eadega wer
on his wicum wearð      wine druncen,
swæf symbelwerig,      and him selfa sceaf

1565

reaf of lice.      Swa gerysne ne wæs,
læg þa limnacod.      He lyt ongeat
þæt him on his inne      swa earme gelamp,
þa him on hreðre      heafodswima
on þæs halgan hofe      heortan clypte.

1570

Swiðe on slæpe      sefa nearwode
þæt he ne mihte      on gemynd drepen
hine handum self      mid hrægle wryon
and sceome þeccan,      swa gesceapu wæron
werum and wifum,      siððan wuldres þegn

1575

ussum fæder and meder      fyrene sweorde
on laste beleac      lifes eðel.
þa com ærest      Cam in siðian,
eafora Noes,      þær his aldor læg,
ferhðe forstolen.      þær he freondlice

1580

on his agenum fæder      are ne wolde
gesceawian,      ne þa sceonde huru
hleomagum helan,      ac he hlihende
broðrum sægde,      hu se beorn hine
reste on recede.      Hie þa raðe stopon,

1585

heora andwlitan      in bewrigenum
under loðum listum,      þæt hie leofum men
geoce gefremede;      gode wæron begen,
Sem and Iafeð.      ða of slæpe onbrægd
sunu Lamehes,      and þa sona ongeat

1590

þæt him cynegodum      Cham ne wolde,
þa him wæs are þearf,      ænige cyðan
hyldo and treowa.      þæt þam halgan wæs
sar on mode,      ongan þa his selfes bearn
wordum wyrgean,      cwæð, he wesan sceolde

1595

hean under heofnum,      hleomaga þeow,
Cham on eorþan;      him þa cwyde syððan
and his fromcynne      frecne scodon.
þa nyttade      Noe siððan
mid sunum sinum      sidan rices

1600

ðreohund wintra      þisses lifes,
freomen æfter flode,      and fiftig eac, þa he forð gewat.
Siððan his eaforan      ead bryttedon,
bearna stryndon;      him wæs beorht wela.
þa wearð Iafeðe      geogoð afeded,

1605

hyhtlic heorðwerod      heafodmaga,
sunu and dohtra.      He wæs selfa til,
heold a rice,      eðeldreamas,
blæd mid bearnum,      oðþæt breosta hord,
gast ellorfus      gangan sceolde

1610

to godes dome.      Geomor siððan
fæder flettgesteald      freondum dælde,
swæsum and gesibbum,      sunu Iafeðes;
þæs teames wæs      tuddor gefylled
unlytel dæl      eorðan gesceafta.

1615

Swilce Chames suno      cende wurdon,
eaforan on eðle;      þa yldestan
Chus and Chanan      hatene wæron,
ful freolice feorh,      frumbearn Chames.
Chus wæs æðelum      heafodwisa,

1620

wilna brytta      and worulddugeða
broðrum sinum,      botlgestreona,
fæder on laste,      siððan forð gewat
Cham of lice,      þa him cwealm gesceod.
Se magoræswa      mægðe sinre

1625

domas sægde,      oðþæt his dogora wæs
rim aurnen.      þa se rinc ageaf
eorðcunde ead,      sohte oðer lif,
fæder Nebroðes.      Frumbearn siððan
eafora Chuses      yrfestole weold,

1630

widmære wer,      swa us gewritu secgeað,
þæt he moncynnes      mæste hæfde
on þam mældagum      mægen and strengo.
Se wæs Babylones      bregorices fruma,
ærest æðelinga;      eðelðrym onhof,

1635

rymde and rærde.      Reord wæs þa gieta
eorðbuendum      an gemæne.
Swilce of Cames      cneorisse woc
wermægða fela;      of þam widfolce
cneorim micel      cenned wæron.

1640

þa wearð Seme      suna and dohtra
on woruldrice      worn afeded,
freora bearna,      ær ðon frod cure
wintrum wælreste      werodes aldor.
On þære mægðe      wæron men tile,

1645

þara an wæs      Eber haten,
eafora Semes;      of þam eorle woc
unrim þeoda,      þa nu æðelingas,
ealle eorðbuend,      Ebrei hatað.
Gewiton him þa eastan      æhta lædan,

1650

feoh and feorme.      Folc wæs anmod;
rofe rincas      sohton rumre land,
oðþæt hie becomon      corðrum miclum,
folc ferende,      þær hie fæstlice
æðelinga bearn,      eard genamon.

1655

Gesetton þa Sennar      sidne and widne
leoda ræswan;      leofum mannum
heora geardagum      grene wongas,
fægre foldan,      him forðwearde
on ðære dægtide      duguðe wæron,

1660

wilna gehwilces      weaxende sped.
ða þær mon mænig      be his mægwine,
æðeling anmod,      oðerne bæd
þæs hie him to mærðe,      ær seo mengeo eft
geond foldan bearm      tofaran sceolde,

1665

leoda mægðe      on landsocne
burh geworhte      and to beacne torr
up arærde      to rodortunglum.
þæs þe hie gesohton      Sennera feld,
swa þa foremeahtige      folces ræswan,

1670

þa yldestan      oft and gelome
liðsum gewunedon;      larum sohton
weras to weorce      and to wrohtscipe,
oðþæt for wlence      and for wonhygdum
cyðdon cræft heora,      ceastre worhton

1675

and to heofnum up      hlædræ rærdon,
strengum stepton      stænenne weall
ofer monna gemet,      mærða georne,
hæleð mid honda.      þa com halig god
wera cneorissa      weorc sceawigan,

1680

beorna burhfæsten,      and þæt beacen somed,
þe to roderum up      ræran ongunnon
Adames eaforan,      and þæs unrædes
stiðferhð cyning      steore gefremede,
þa he reðemod      reorde gesette

1685

eorðbuendum      ungelice,
þæt hie þære spæce      sped ne ahton.
þa hie gemitton      mihtum spedge,
teoche æt torre,      getalum myclum,
weorces wisan,      ne þær wermægða

1690

ænig wiste      hwæt oðer cwæð.
Ne meahte hie gewurðan      weall stænenne
up forð timbran,      ac hie earmlice
heapum tohlocon,      hleoðrum gedælde;
wæs oðerre      æghwilc worden

1695

mægburh fremde,      siððan metod tobræd
þurh his mihta sped      monna spræce.
Toforan þa      on feower wegas
æðelinga bearn      ungeþeode
on landsocne.      Him on laste bu

1700

stiðlic stantorr      and seo steape burh
samod samworht      on Sennar stod.
Weox þa under wolcnum      and wriðade
mægburh Semes,      oðþæt mon awoc
on þære cneorisse,      cynebearna rim,

1705

þancolmod wer,      þeawum hydig.
Wurdon þam æðelinge      eaforan acende,
in Babilone      bearn afeded
freolicu tu,      and þa frumgaran,
hæleð higerofe,      hatene wæron

1710

Abraham and Aaron;      þam eorlum wæs
frea engla bam      freond and aldor.
ða wearð Aarone      eafora feded,
leoflic on life,      ðam wæs Loth noma.
ða magorincas      metode geþungon,

1715

Abraham and Loth,      unforcuðlice,
swa him from yldrum      æðelu wæron
on woruldrice;      forðon hie wide nu
dugeðum demað      drihtfolca bearn.
þa þæs mæles wæs      mearc agongen

1720

þæt him Abraham      idese brohte,
wif to hame,      þær he wic ahte,
fæger and freolic.      Seo fæmne wæs
Sarra haten,      þæs þe us secgeað bec.
Hie þa wintra fela      woruld bryttedon,

1725

sinc ætsomne,      sibbe heoldon
geara mengeo.      Nohwæðre gifeðe wearð
Abrahame þa gyt      þæt him yrfeweard
wlitebeorht ides      on woruld brohte,
Sarra Abrahame,      suna and dohtra.

1730

Gewat him þa mid cnosle      ofer Caldea folc
feran mid feorme      fæder Abrahames;
snotor mid gesibbum      secean wolde
Cananea land.      Hine cneowmægas,
metode gecorene      mid siðedon

1735

of þære eðeltyrf,      Abraham and Loth.
Him þa cynegode      on Carran
æðelinga bearn      eard genamon,
weras mid wifum.      On þam wicum his
fæder Abrahames      feorh gesealde,

1740

wærfæst hæle;      wintra hæfde
twa hundteontig,      geteled rime,
and fife eac,      þa he forð gewat
misserum frod      metodsceaft seon.
ða se halga spræc,      heofonrices weard,

1745

to Abrahame,      ece drihten:
“Gewit þu nu feran      and þine fare lædan,
ceapas to cnosle.      Carran ofgif,
fæder eðelstol.      Far, swa ic þe hate,
monna leofost,      and þu minum wel

1750

larum hyre,      and þæt land gesec
þe ic þe ælgrene      ywan wille,
brade foldan.      þu gebletsad scealt
on mundbyrde      minre lifigan.
Gif ðe ænig      eorðbuendra

1755

mid wean greteð,      ic hine wergðo on
mine sette      and modhete,
longsumne nið;      lisse selle,
wilna wæstme      þam þe wurðiað.
þurh þe eorðbuende      ealle onfoð,

1760

folcbearn freoðo      and freondscipe,
blisse minre      and bletsunge
on woruldrice.      Wriðende sceal
mægðe þinre      monrim wesan
swiðe under swegle      sunum and dohtrum,

1765

oðþæt fromcyme      folde weorðeð,
þeodlond monig      þine gefylled.”
Him þa Abraham gewat      æhte lædan
of Egipta      eðelmearce,
gumcystum god,      golde and seolfre

1770

swiðfeorm and gesælig,      swa him sigora weard,
waldend usser      þurh his word abead,
ceapas from Carran;      sohton Cananea
lond and leodgeard.      þa com leof gode
on þa eðelturf      idesa lædan,

1775

swæse gebeddan      and his suhtrian
wif on willan.      Wintra hæfde
fif and hundseofontig      ða he faran sceolde,
Carran ofgifan      and cneowmagas.
Him þa feran gewat      fæder ælmihtiges

1780

lare gemyndig      land sceawian
geond þa folcsceare      be frean hæse
Abraham wide,      oðþæt ellenrof
to Sicem com      siðe spedig,
cynne Cananeis.      þa hine cyning engla

1785

Abrahame      iewde selfa,
domfæst wereda      and drihten cwæð:
“þis is seo eorðe      þe ic ælgrene
tudre þinum      torhte wille
wæstmum gewlo      on geweald don,

1790

rume rice.”      þa se rinc gode
wibed worhte      and þa waldende
lifes leohtfruman      lac onsægde
gasta helme.      Him þa gyt gewat
Abraham eastan      eagum wlitan

1795

on landa cyst,      (lisse gemunde
heofonweardes gehat,      þa him þurh halig word
sigora selfcyning      soð gecyðde),
oðþæt drihtweras      duguþum geforan
þær is botlwela      Bethlem haten.

1800

Beorn bliðemod      and his broðor sunu
forð oferforan      folcmæro land
eastan mid æhtum,      æfæste men
weallsteapan hleoðu,      and him þa wic curon
þær him wlitebeorhte      wongas geþuhton.

1805

Abraham þa      oðere siðe
wibed worhte.      He þær wordum god
torhtum cigde,      tiber onsægde
his liffrean,      (him þæs lean ageaf
nalles hneawlice      þurh his hand metend),

1810

on þam gledstyde      gumcystum til.
ðær ræsbora      þrage siððan
wicum wunode      and wilna breac,
beorn mid bryde,      oðþæt brohþrea
Cananea wearð      cynne getenge,

1815

hunger se hearda,      hamsittendum,
wælgrim werum.      Him þa wishydig
Abraham gewat      on Egypte,
drihtne gecoren,      drohtað secan,
fleah wærfæst wean;      wæs þæt wite to strang.

1820

Abraham maðelode,      geseah Egypta
hornsele hwite      and hea byrig
beorhte blican;      ongan þa his bryd frea,
wishydig wer,      wordum læran:
“Siððan Egypte      eagum moton

1825

on þinne wlite wlitan      wlance monige,
þonne æðelinga      eorlas wenað,
mæg ælfscieno,      þæt þu min sie
beorht gebedda,      þe wile beorna sum
him geagnian.      Ic me onegan mæg

1830

þæt me wraðra sum      wæpnes ecge
for freondmynde      feore beneote.
Saga þu, Sarra,      þæt þu sie sweostor min,
lices mæge,      þonne þe leodweras
fremde fricgen      hwæt sie freondlufu

1835

ellðeodigra      uncer twega,
feorren cumenra.      þu him fæste hel
soðan spræce;      swa þu minum scealt
feore gebeorgan,      gif me freoðo drihten
on woruldrice,      waldend usser,

1840

an ælmihtig,      swa he ær dyde,
lengran lifes.      Se us þas lade sceop,
þæt we on Egiptum      are sceolde
fremena friclan      and us fremu secan.”
þa com ellenrof      eorl siðian,

1845

Abraham mid æhtum      on Egypte,
þær him folcweras      fremde wæron,
wine uncuðe.      Wordum spræcon
ymb þæs wifes wlite      wlonce monige,
dugeðum dealle;      him drihtlicu mæg,

1850

on wlite modgum      mænegum ðuhte,
cyninges þegnum.      Hie þæt cuð dydon
heora folcfrean      þæt fægerro lyt
for æðelinge      idesa sunnon,
ac hie Sarran      swiðor micle,

1855

wynsumne wlite      wordum heredon,
oðþæt he lædan heht      leoflic wif to
his selfes sele.      Sinces brytta,
æðelinga helm      heht Abrahame
duguðum stepan.      Hwæðere drihten wearð,

1860

frea Faraone      fah and yrre
for wifmyne;      þæs wraðe ongeald
hearde mid hiwum      hægstealdra wyn.
Ongæt hwæðere      gumena aldor
hwæt him waldend wræc      witeswingum;

1865

heht him Abraham      to egesum geðreadne
brego Egipto,      and his bryd ageaf,
wif to gewealde;      heht him wine ceosan,
ellor æðelingas,      oðre dugeðe.
Abead þa þeodcyning      þegnum sinum,

1870

ombihtscealcum,      þæt hie hine arlice
ealles onsundne      eft gebrohten
of þære folcsceare,      þæt he on friðe wære.
ða Abraham      æhte lædde
of Egypta      eðelmearce;

1875

hie ellenrofe      idese feredon,
bryd and begas,      þæt hie to Bethlem
on cuðe wic      ceapas læddon,
eadge eorðwelan      oðre siðe,
wif on willan      and heora woruldgestreon.

1880

Ongunnon him þa bytlian      and heora burh ræran,
and sele settan,      salo niwian.
Weras on wonge      wibed setton
neah þam þe Abraham      æror rærde
his waldende      þa westan com.

1885

þær se eadga eft      ecan drihtnes
niwan stefne      noman weorðade;
tilmodig eorl      tiber onsægde
þeodne engla,      þancode swiðe
lifes leohtfruman      lisse and ara.

1890

Wunedon on þam wicum,      hæfdon wilna geniht
Abraham and Loth.      Ead bryttedon,
oðþæt hie on þam lande      ne meahton leng somed
blædes brucan      and heora begra þær
æhte habban,      ac sceoldon arfæste,

1895

þa rincas þy      rumor secan
ellor eðelseld.      Oft wæron teonan
wærfæstra wera      weredum gemæne,
heardum hearmplega.      þa se halga ongan
ara gemyndig      Abraham sprecan

1900

fægre to Lothe:      “Ic eom fædera þin
sibgebyrdum,      þu min suhterga.
Ne sceolon unc betweonan      teonan weaxan,
wroht wriðian—      ne þæt wille god!
Ac wit synt gemagas;      unc gemæne ne sceal

1905

elles awiht,      nymþe eall tela
lufu langsumu.      Nu þu, Loth, geþenc,
þæt unc modige      ymb mearce sittað,
þeoda þrymfæste      þegnum and gesiððum,
folc Cananea      and Feretia,

1910

rofum rincum.      Ne willað rumor unc
landriht heora;      forðon wit lædan sculon,
teon of þisse stowe,      and unc staðolwangas
rumor secan.      Ic ræd sprece,
bearn Arones,      begra uncer,

1915

soðne secge.      Ic þe selfes dom
life, leofa.      Leorna þe seolfa
and geþancmeta      þine mode
on hwilce healfe      þu wille hwyrft don,
cyrran mid ceape,      nu ic þe cyst abead.”

1920

Him þa Loth gewat      land sceawigan
be Iordane,      grene eorðan.
Seo wæs wætrum weaht      and wæstmum þeaht,
lagostreamum leoht,      and gelic godes
neorxnawange,      oðþæt nergend god

1925

for wera synnum      wylme gesealde
Sodoman and Gomorran,      sweartan lige.
Him þa eard geceas      and eðelsetl
sunu Arones      on Sodoma byrig;
æhte sine      ealle lædde,

1930

beagas from Bethlem      and botlgestreon,
welan, wunden gold.      Wunode siððan
be Iordane      geara mænego.
þær folcstede      fægre wæron,
men arlease,      metode laðe.

1935

Wæron Sodomisc cynn      synnum þriste,
dædum gedwolene;      drugon heora selfra
ecne unræd.      æfre ne wolde
þam leodþeawum      Loth onfon,
ac he þære mægðe      monwisan fleah,

1940

þeah þe he on þam lande      lifian sceolde,
facen and fyrene,      and hine fægre heold,
þeawfæst and geþyldig      on þam þeodscipe,
emne þon gelicost,      lara gemyndig,
þe he ne cuðe      hwæt þa cynn dydon.

1945

Abraham wunode      eðeleardum
Cananea forð.      Hine cyning engla,
metod moncynnes      mundbyrde heold,
wilna wæstmum      and worulddugeðum,
lufum and lissum;      forþon his lof secgað

1950

wide under wolcnum      wera cneorisse,
foldwonga bearn.      He frean hyrde
estum on eðle,      ðenden he eardes breac,
halig and higefrod;      næfre hleowlora
æt edwihtan      æfre weorðeð

1955

feorhberendra      forht and acol,
mon for metode,      þe him æfter a
þurh gemynda sped      mode and dædum,
worde and gewitte,      wise þance,
oð his ealdorgedal      oleccan wile.

1960

ða ic aldor gefrægn      Elamitarna
fromne folctogan,      fyrd gebeodan,
Orlahomar;      him Ambrafel
of Sennar      side worulde
for on fultum.      Gewiton hie feower þa

1965

þeodcyningas      þrymme micle
secan suð ðanon      Sodoman and Gomorran.
þa wæs guðhergum      be Iordane
wera eðelland      wide geondsended,
folde feondum.      Sceolde forht monig

1970

blachleor ides      bifiende gan
on fremdes fæðm;      feollon wergend
bryda and beaga,      bennum seoce.
Him þa togeanes      mid guðþræce
fife foran      folccyningas

1975

sweotum suðon,      woldon Sodome burh
wraðum werian;      þa wintra XII
norðmonnum ær      niede sceoldon
gombon gieldan      and gafol sellan,
oðþæt þa leode      leng ne woldon

1980

Elamitarna      aldor swiðan
folcgestreonum,      ac him from swicon.
Foron þa tosomne      (francan wæron hlude),
wraðe wælherigas.      Sang se wanna fugel
under deoreðsceaftum,      deawigfeðera,

1985

hræs on wenan.      Hæleð onetton
on mægencorðrum,      modum þryðge,
oðþæt folcgetrume      gefaren hæfdon
sid tosomne      suðan and norðan,
helmum þeahte.      þær wæs heard plega,

1990

wælgara wrixl,      wigcyrm micel,
hlud hildesweg.      Handum brugdon
hæleð of scæðum      hringmæled sweord,
ecgum dihtig.      þær wæs eaðfynde
eorle orlegceap,      se ðe ær ne wæs

1995

niðes genihtsum.      Norðmen wæron
suðfolcum swice;      wurdon Sodomware
and Gomorre,      goldes bryttan,
æt þæm lindcrodan      leofum bedrorene,
fyrdgesteallum.      Gewiton feorh heora

2000

fram þam folcstyde      fleame nergan,
secgum ofslegene;      him on swaðe feollon
æðelinga bearn,      ecgum ofþegde,
willgesiððas.      Hæfde wigsigor
Elamitarna      ordes wisa,

2005

weold wælstowe.      Gewat seo wæpna laf
fæsten secan.      Fynd gold strudon,
ahyðdan þa mid herge      hordburh wera,
Sodoman and Gomorran,      þa sæl ageald,
mære ceastra.      Mægð siðedon,

2010

fæmnan and wuduwan,      freondum beslægene,
from hleowstole.      Hettend læddon
ut mid æhtum      Abrahames mæg
of Sodoma byrig.      We þæt soð magon
secgan furður,      hwelc siððan wearð

2015

æfter þæm gehnæste      herewulfa sið,
þara þe læddon Loth      and leoda god,
suðmonna sinc,      sigore gulpon.
Him þa secg hraðe      gewat siðian,
an gara laf,      se ða guðe genæs,

2020

Abraham secan.      Se þæt orlegweorc
þam Ebriscan      eorle gecyðde,
forslegen swiðe      Sodoma folc,
leoda duguðe      and Lothes sið.
þa þæt inwitspell      Abraham sægde

2025

freondum sinum;      bæd him fultumes
wærfæst hæleð      willgeðoftan,
Aner and Manre,      Escol þriddan,
cwæð þæt him wære      weorce on mode,
sorga sarost,      þæt his suhtriga

2030

þeownyd þolode;      bæd him þræcrofe
þa rincas þæs      ræd ahicgan,
þæt his hyldemæg      ahreded wurde,
beorn mid bryde.      Him þa broðor þry
æt spræce þære      spedum miclum

2035

hældon hygesorge      heardum wordum,
ellenrofe,      and Abrahame
treowa sealdon,      þæt hie his torn mid him
gewræcon on wraðum,      oððe on wæl feollan.
þa se halga heht      his heorðwerod

2040

wæpna onfon.      He þær wigena fand,
æscberendra,      XVIII
and CCC eac      þeodenholdra,
þara þe he wiste      þæt meahte wel æghwylc
on fyrd wegan      fealwe linde.

2045

Him þa Abraham gewat      and þa eorlas þry
þe him ær treowe sealdon      mid heora folcgetrume;
wolde his mæg huru,     
Loth alynnan      of laðscipe.
Rincas wæron rofe,      randas wægon

2050

forð fromlice      on foldwege.
Hildewulfas      herewicum neh
gefaren hæfdon.      þa he his frumgaran,
wishydig wer,      wordum sægde,
þares afera,      him wæs þearf micel

2055

þæt hie on twa healfe     
grimme guðgemot      gystum eowdon
heardne handplegan;      cwæð þæt him se halga,
ece drihten,      eaðe mihte
æt þam spereniðe      spede lænan.

2060

þa ic neðan gefrægn      under nihtscuwan
hæleð to hilde.      Hlyn wearð on wicum
scylda and sceafta,      sceotendra fyll,
guðflana gegrind;      gripon unfægre
under sceat werum      scearpe garas,

2065

and feonda feorh      feollon ðicce,
þær hlihende      huðe feredon
secgas and gesiððas.      Sigor eft ahwearf
of norðmonna      niðgeteone,
æsctir wera.      Abraham sealde

2070

wig to wedde,      nalles wunden gold,
for his suhtrigan,      sloh and fylde
feond on fitte.      Him on fultum grap
heofonrices weard.      Hergas wurdon
feower on fleame,      folccyningas,

2075

leode ræswan.      Him on laste stod
hihtlic heorðwerod,      and hæleð lagon,
on swaðe sæton,      þa þe Sodoma
and Gomorra      golde berofan,
bestrudon stigwitum.      Him þæt stiðe geald

2080

fædera Lothes.      Fleonde wæron
Elamitarna      aldorduguðe
dome bedrorene,      oðþæt hie Domasco
unfeor wæron.      Gewat him Abraham ða
on þa wigrode      wiðertrod seon

2085

laðra monna.      Loth wæs ahreded,
eorl mid æhtum,      idesa hwurfon,
wif on willan.      Wide gesawon
freora feorhbanan      fuglas slitan
on ecgwale.      Abraham ferede

2090

suðmonna eft      sinc and bryda,
æðelinga bearn,      oðle nior,
mægeð heora magum.      Næfre mon ealra
lifigendra her      lytle werede
þon wurðlicor      wigsið ateah,

2095

þara þe wið swa miclum      mægne geræsde.
þa wæs suð þanon      Sodoma folce
guðspell wegen,      hwelc gromra wearð
feonda fromlad.      Gewat him frea leoda,
eorlum bedroren,      Abraham secan,

2100

freonda feasceaft.      Him ferede mid
Solomia      sinces hyrde;
þæt wæs se mæra      Melchisedec,
leoda bisceop.      Se mid lacum com
fyrdrinca fruman      fægre gretan,

2105

Abraham arlice,      and him on sette
godes bletsunge,      and swa gyddode:
“Wæs ðu gewurðod      on wera rime
for þæs eagum      þe ðe æsca tir
æt guðe forgeaf!      þæt is god selfa,

2110

se ðe hettendra      herga þrymmas
on geweald gebræc,      and þe wæpnum læt
rancstræte forð      rume wyrcan,
huðe ahreddan      and hæleð fyllan.
On swaðe sæton;      ne meahton siðwerod

2115

guðe spowan,      ac hie god flymde,
se ðe æt feohtan      mid frumgarum
wið ofermægnes      egsan sceolde
handum sinum,      and halegu treow,
seo þu wið rodora weard      rihte healdest.”

2120

Him þa se beorn      bletsunga lean
þurh hand ageaf,      and þæs hereteames
ealles teoðan sceat      Abraham sealde
godes bisceope.      þa spræc guðcyning,
Sodoma aldor,      secgum befylled,

2125

to Abrahame      (him wæs ara þearf).
“Forgif me mennen      minra leoda,
þe þu ahreddest      herges cræftum
wera wælclommum!      Hafa þe wunden gold
þæt ær agen wæs      ussum folce,

2130

feoh and frætwa!      Læt me freo lædan
eft on eðel      æðelinga bearn,
on weste wic      wif and cnihtas,
earme wydewan!      Eaforan syndon deade,
folcgesiðas,      nymðe fea ane,

2135

þe me mid sceoldon      mearce healdan.”
Him þa Abraham      andswarode
ædre for eorlum,      elne gewurðod,
dome and sigore,      drihtlice spræc:
“Ic þe gehate,      hæleða waldend,

2140

for þam halgan,      þe heofona is
and þisse eorðan      agendfrea,
wordum minum,      nis woruldfeoh,
þe ic me agan wille,     
sceat ne scilling,      þæs ic on sceotendum,

2145

þeoden mæra,      þines ahredde,
æðelinga helm,      þy læs þu eft cweðe
þæt ic wurde,      willgesteallum,
eadig on eorðan      ærgestreonum
Sodoma rices;      ac þu selfa most heonon

2150

huðe lædan,      þe ic þe æt hilde gesloh,
ealle buton dæle      þissa drihtwera,
Aneres and Mamres      and Escoles.
Nelle ic þa rincas      rihte benæman,
ac hie me fulleodon      æt æscþræce,

2155

fuhton þe æfter frofre.      Gewit þu ferian nu
ham hyrsted gold      and healsmægeð,
leoda idesa.      þu þe laðra ne þearft
hæleða hildþræce      hwile onsittan,
norðmanna wig;      ac nefuglas

2160

under beorhhleoþum      blodige sittað,
þeodherga wæle      þicce gefylled.”
Gewat him þa se healdend      ham siðian
mid þy hereteame      þe him se halga forgeaf,
Ebrea leod      arna gemyndig.

2165

þa gen Abrahame      eowde selfa
heofona heahcyning      halige spræce,
trymede tilmodigne      and him to reordode:
“Meda syndon micla þina!      Ne læt þu þe þin mod asealcan,
wærfæst willan mines!      Ne þearft þu þe wiht ondrædan,

2170

þenden þu mine lare læstest,      ac ic þe lifigende her
wið weana gehwam      wreo and scylde
folmum minum;      ne þearft þu forht wesan.”
Abraham þa      andswarode,
dædrof drihtne sinum,      frægn hine dægrime frod:

2175

“Hwæt gifest þu me,      gasta waldend,
freomanna to frofre,      nu ic þus feasceaft eom?
Ne þearf ic yrfestol      eaforan bytlian
ænegum minra,      ac me æfter sculon
mine woruldmagas      welan bryttian.

2180

Ne sealdest þu me sunu;      forðon mec sorg dreceð
on sefan swiðe.      Ic sylf ne mæg
ræd ahycgan.      Gæð gerefa min
fægen freobearnum;      fæste mynteð
ingeþancum      þæt me æfter sie

2185

eaforan sine      yrfeweardas.
Geseoð þæt me of bryde      bearn ne wocon.”
Him þa ædre god      andswarode:
“Næfre gerefan      rædað þine
eafora yrfe,      ac þin agen bearn

2190

frætwa healdeð,      þonne þin flæsc ligeð.
Sceawa heofon,      and hyrste gerim,
rodores tungel,      þa nu rume heora
wuldorfæstne wlite      wide dælað
ofer brad brymu      beorhte scinan.

2195

Swilc bið mægburge      menigo þinre
folcbearnum frome.      Ne læt þu þin ferhð wesan
sorgum asæled.      Gien þe sunu weorðeð,
bearn of bryde      þurh gebyrd cumen,
se ðe æfter bið      yrfes hyrde,

2200

gode mære.      Ne geomra þu!
Ic eom se waldend      se þe for wintra fela
of Caldea      ceastre alædde,
feowera sumne,      gehet þe folcstede
wide to gewealde.      Ic þe wære nu,

2205

mago Ebrea,      mine selle,
þæt sceal fromcynne      folde þine,
sidland manig,      geseted wurðan,
eorðan sceatas      oð Eufraten,
and from Egypta      eðelmearce

2210

swa mid niðas      swa Nilus sceadeð
and eft Wendelsæ      wide rice.
Eall þæt sculon agan      eaforan þine,
þeodlanda gehwilc,      swa þa þreo wæter
steape stanbyrig      streamum bewindað,

2215

famige flodas      folcmægða byht.”
þa wæs Sarran      sar on mode,
þæt him Abrahame      ænig ne wearð
þurh gebedscipe      bearn gemæne,
freolic to frofre.      Ongann þa ferhðcearig

2220

to were sinum      wordum mæðlan:
“Me þæs forwyrnde      waldend heofona,
þæt ic mægburge      moste þinre
rim miclian      roderum under
eaforum þinum.      Nu ic eom orwena

2225

þæt unc se eðylstæf      æfre weorðe
gifeðe ætgædere.      Ic eom geomorfrod!
Drihten min,      do swa ic þe bidde!
Her is fæmne,      freolecu mæg,
ides Egyptisc,      an on gewealde.

2230

Hat þe þa recene      reste gestigan,
and afanda hwæðer      frea wille
ænigne þe      yrfewearda
on woruld lætan      þurh þæt wif cuman.”
þa se eadega wer      idese larum

2235

geðafode,      heht him þeowmennen
on bedd gan      bryde larum.
Hire mod astah      þa heo wæs magotimbre
be Abrahame      eacen worden.
Ongan æfþancum      agendfrean

2240

halsfæst herian,      higeþryðe wæg,
wæs laðwendo,      lustum ne wolde
þeowdom þolian,      ac heo þriste ongan
wið Sarran      swiðe winnan.
þa ic þæt wif gefrægn      wordum cyðan

2245

hire mandrihtne      modes sorge,
sarferhð sægde      and swiðe cwæð:
“Ne fremest þu gerysnu      and riht wið me.
þafodest þu gena      þæt me þeowmennen,
siððan Agar ðe,      idese laste,

2250

beddreste gestah,      swa ic bena wæs,
drehte dogora gehwam      dædum and wordum
unarlice.      þæt Agar sceal ongieldan,
gif ic mot for þe      mine wealdan,
Abraham leofa.      þæs sie ælmihtig,

2255

drihtna drihten,      dema mid unc twih.”
Hire þa ædre      andswarode
wishidig wer      wordum sinum:
“Ne forlæte ic þe,      þenden wit lifiað bu,
arna lease,      ac þu þin agen most

2260

mennen ateon,      swa þin mod freoð.”
ða wearð unbliðe      Abrahames cwen,
hire worcþeowe      wrað on mode,
heard and hreðe,      higeteonan spræc
fræcne on fæmnan.      Heo þa fleon gewat

2265

þrea and þeowdom;      þolian ne wolde
yfel and ondlean,      þæs ðe ær dyde
to Sarran,      ac heo on sið gewat
westen secan.      þær hie wuldres þegn,
engel drihtnes      an gemitte

2270

geomormode,      se hie georne frægn:
“Hwider fundast þu,      feasceaft ides,
siðas dreogan?      þec Sarre ah.”
Heo him ædre      andswarode:
“Ic fleah wean, wana      wilna gehwilces,

2275

hlæfdigan hete,      hean of wicum,
tregan and teonan.      Nu sceal tearighleor
on westenne      witodes bidan,
hwonne of heortan      hunger oððe wulf
sawle and sorge      somed abregde.”

2280

Hire þa se engel      andswarode:
“Ne ceara þu feor heonon      fleame dælan
somwist incre,      ac þu sece eft,
earna þe ara,      eaðmod ongin
dreogan æfter dugeðum,      wes drihtenhold.

2285

þu scealt, Agar,      Abrahame sunu
on woruld bringan.      Ic þe wordum nu
minum secge,      þæt se magorinc sceal
mid yldum wesan      Ismahel haten.
Se bið unhyre,      orlæggifre,

2290

and wiðerbreca      wera cneorissum,
magum sinum;      hine monige on
wraðe winnað      mid wæpenþræce.
Of þam frumgaran      folc awæcniað,
þeod unmæte.      Gewit þu þinne eft

2295

waldend secan;      wuna þæm þe agon!”
Heo þa ædre gewat      engles larum
hire hlafordum,      swa se halga bebead,
godes ærendgast,      gleawan spræce.
þa wearð Abrahame      Ismael geboren,

2300

efne þa he on worulde      wintra hæfde
VI and LXXX.      Sunu weox and ðah,
swa se engel ær      þurh his agen word,
fæle freoðoscealc,      fæmnan sægde.
þa se ðeoden      ymb XIII gear,

2305

ece drihten,      wið Abrahame spræc:
“Leofa, swa ic þe lære,      læst uncre wel
treowrædenne!      Ic þe on tida gehwone
duguðum stepe.      Wes þu dædum from
willan mines!      Ic þa wære forð

2310

soðe gelæste,      þe ic þe sealde geo
frofre to wedde,      þæs þin ferhð bemearn.
þu scealt halgian      hired þinne.
Sete sigores tacn      soð on gehwilcne
wæpnedcynnes,      gif þu wille on me

2315

hlaford habban      oððe holdne freond
þinum fromcynne.      Ic þæs folces beo
hyrde and healdend,      gif ge hyrað me
breostgehygdum      and bebodu willað
min fullian.      Sceal monna gehwilc

2320

þære cneorisse      cildisc wesan
wæpnedcynnes,      þæs þe on woruld cymð,
ymb seofon niht      sigores tacne
geagnod me,      oððe of eorðan
þurh feondscipe      feor adæled,

2325

adrifen from duguðum.      Doð swa ic hate!
Ic eow treowige,      gif ge þæt tacen gegaþ
soðgeleafan.      þu scealt sunu agan,
bearn be bryde þinre,      þone sculon burhsittende
ealle Isaac hatan.      Ne þearf þe þæs eaforan sceomigan,

2330

ac ic þam magorince      mine sylle
godcunde gife      gastes mihtum,
freondsped fremum.      He onfon sceal
blisse minre      and bletsunge,
lufan and lisse.      Of þam leodfruman

2335

brad folc cumað,      bregowearda fela
rofe arisað,      rices hyrdas,
woruldcyningas      wide mære.”
Abraham ða      ofestum legde
hleor on eorðan,      and mid hucse bewand

2340

þa hleoðorcwydas      on hige sinum,
modgeðance.      He þæs mældæges
self ne wende      þæt him Sarra,
bryd blondenfeax      bringan meahte
on woruld sunu;      wiste gearwe

2345

þæt þæt wif huru      wintra hæfde
efne C,      geteled rimes.
He þa metode oncwæð      missarum frod:
“Lifge Ismael      larum swilce,
þeoden, þinum,      and þe þanc wege,

2350

heardrædne hyge,      heortan strange,
to dreoganne      dæges and nihtes
wordum and dædum      willan þinne.”
Him þa fægere      frea ælmihtig,
ece drihten,      andswarode:

2355

“þe sceal wintrum frod      on woruld bringan
Sarra sunu,      soð forð gan
wyrd æfter þissum      wordgemearcum.
Ic Ismael      estum wille
bletsian nu,      swa þu bena eart

2360

þinum frumbearne,      þæt feorhdaga
on woruldrice      worn gebide,
tanum tudre.      þu þæs tiða beo!
Hwæðre ic Isace,      eaforan þinum,
geongum bearne,      þam þe gen nis

2365

on woruld cumen,      willa spedum
dugeða gehwilcre      on dagum wille
swiðor stepan      and him soðe to
modes wære      mine gelæstan,
halige higetreowa,      and him hold wesan.”

2370

Abraham fremede      swa him se eca bebead,
sette friðotacen      be frean hæse
on his selfes sunu,      heht þæt segn wegan
heah gehwilcne,      þe his hina wæs
wæpnedcynnes,      wære gemyndig,

2375

gleaw on mode,      ða him god sealde
soðe treowa,      and þa seolf onfeng
torhtum tacne.      A his tir metod,
domfæst cyning,      dugeðum iecte
on woruldrice;      he him þæs worhte to,

2380

siððan he on fære      furðum meahte
his waldendes      willan fremman.
þa þæt wif ahloh      wereda drihtnes
nalles glædlice,      ac heo gearum frod
þone hleoðorcwyde      husce belegde

2385

on sefan swiðe.      Soð ne gelyfde,
þæt þære spræce      sped folgode.
þa þæt gehyrde      heofona waldend,
þæt on bure ahof      bryd Abrahames
hihtleasne hleahtor,      þa cwæð halig god:

2390

“Ne wile Sarran      soð gelyfan
wordum minum.      Sceal seo wyrd swa þeah
forð steallian      swa ic þe æt frymðe gehet.
Soð ic þe secge,      on þas sylfan tid
of idese bið      eafora wæcned.

2395

þonne ic þas ilcan      oðre siðe
wic gesece,      þe beoð wordgehat
min gelæsted.      þu on magan wlitest,
þin agen bearn,      Abraham leofa!”
Gewiton him þa ædre      ellorfuse

2400

æfter þære spræce      spedum feran
of þam hleoðorstede,      halige gastas,
lastas legdon,      (him wæs Lothes mæg
sylfa on gesiððe),      oðþæt hie on Sodoman,
weallsteape burg,      wlitan meahton.

2405

Gesawon ofer since      salo hlifian,
reced ofer readum golde.      Ongan þa rodera waldend,
arfæst wið Abraham sprecan,      sægde him unlytel spell:
“Ic on þisse byrig      bearhtm gehyre,
synnigra cyrm      swiðe hludne,

2410

ealogalra gylp,      yfele spræce
werod under weallum habban;      forþon wærlogona sint,
folces firena hefige.      Ic wille fandigan nu,
mago Ebrea,      hwæt þa men don,
gif hie swa swiðe      synna fremmað

2415

þeawum and geþancum,      swa hie on þweorh sprecað
facen and inwit;      þæt sceal fyr wrecan,
swefyl and sweart lig      sare and grimme,
hat and hæste      hæðnum folce.”
Weras basnedon      witelaces,

2420

wean under weallum,      and heora wif somed.
Duguðum wlance      drihtne guldon
god mid gnyrne,      oðþæt gasta helm,
lifes leohtfruma      leng ne wolde
torn þrowigean,      ac him to sende

2425

stiðmod cyning      strange twegen
aras sine,      þa on æfentid
siðe gesohton      Sodoma ceastre.
Hie þa æt burhgeate      beorn gemitton
sylfne sittan      sunu Arones,

2430

þæt þam gleawan were      geonge þuhton
men for his eagum.      Aras þa metodes þeow
gastum togeanes,      gretan eode
cuman cuðlice,      cynna gemunde
riht and gerisno,      and þam rincum bead

2435

nihtfeormunge.      Him þa nergendes
æðele ærendracan      andswarodon:
“Hafa arna þanc,      þara þe þu unc bude!
Wit be þisse stræte      stille þencað
sæles bidan,      siððan sunnan eft

2440

forð to morgen      metod up forlæt.”
þa to fotum Loth     
þam giestum hnah,      and him georne bead
reste and gereorda      and his recedes hleow
and þegnunge.      Hie on þanc curon

2445

æðelinges est,      eodon sona,
swa him se Ebrisca      eorl wisade,
in undor edoras.      þær him se æðela geaf,
gleawferhð hæle,      giestliðnysse
fægre on flette,      oðþæt forð gewat

2450

æfenscima.      þa com æfter niht
on last dæge.      Lagustreamas wreah,
þrym mid þystro      þisses lifes,
sæs and sidland.      Comon Sodomware,
geonge and ealde,      gode unleofe

2455

corðrum miclum      cuman acsian,
þæt hie behæfdon      herges mægne
Loth mid giestum.      Heton lædan ut
of þam hean hofe      halige aras,
weras to gewealde,      wordum cwædon

2460

þæt mid þam hæleðum      hæman wolden
unscomlice,      arna ne gymden.
þa aras hraðe,      se ðe oft ræd ongeat,
Loth on recede,      eode lungre ut,
spræc þa ofer ealle      æðelinga gedriht

2465

sunu Arones,      snytra gemyndig:
“Her syndon inne      unwemme twa
dohtor mine.      Doð, swa ic eow bidde
(ne can þara idesa      owðer gieta
þurh gebedscipe      beorna neawest)

2470

and geswicað þære synne.      Ic eow sylle þa,
ær ge sceonde      wið gesceapu fremmen,
ungifre yfel      ylda bearnum.
Onfoð þæm fæmnum,      lætað frið agon
gistas mine,      þa ic for gode wille

2475

gemundbyrdan,      gif ic mot, for eow.”
Him þa seo mænigeo      þurh gemæne word,
arlease cyn,      andswarode:
“þis þinceð gerisne      and riht micel,
þæt þu ðe aferige      of þisse folcsceare.

2480

þu þas werðeode      wræccan laste
freonda feasceaft      feorran gesohtest,
wineþearfende.      Wilt ðu, gif þu most,
wesan usser her      aldordema,
leodum lareow?”      þa ic on Lothe gefrægn

2485

hæðne heremæcgas      handum gripan,
faum folmum.      Him fylston wel
gystas sine,      and hine of gromra þa,
cuman arfæste,      clommum abrugdon
in under edoras,      and þa ofstlice

2490

anra gehwilcum      ymbstandendra
folces Sodoma      fæste forsæton
heafodsiena.      Wearð eal here sona
burhwarena blind.      Abrecan ne meahton
reðemode      reced æfter gistum,

2495

swa hie fundedon,      ac þær frome wæron
godes spellbodan.      Hæfde gistmægen
stiðe strengeo,      styrnde swiðe
werode mid wite.      Spræcon wordum þa
fæle freoðoscealcas      fægre to Lothe:

2500

“Gif þu sunu age      oððe swæsne mæg,
oððe on þissum folcum      freond ænigne
eac þissum idesum      þe we her on wlitað,
alæde of þysse leodbyrig,      þa ðe leofe sien,
ofestum miclum,      and þin ealdor nere,

2505

þy læs þu forweorðe      mid þyssum wærlogan.
Unc hit waldend heht      for wera synnum
Sodoma and Gomorra      sweartan lige,
fyre gesyllan      and þas folc slean,
cynn on ceastrum      mid cwealmþrea

2510

and his torn wrecan.      þære tide is
neah geþrungen.      Gewit þu nergean þin
feorh foldwege.      þe is frea milde.”
Him þa ædre Loth      andswarode:
“Ne mæg ic mid idesum      aldornere mine

2515

swa feor heonon      feðegange
siðe gesecan.      Git me sibblufan
and freondscipe      fægre cyðað,
treowe and hyldo      tiðiað me.
Ic wat hea burh      her ane neah,

2520

lytle ceastre.      Lyfað me þær
are and reste,      þæt we aldornere
on Sigor up      secan moten.
Gif git þæt fæsten      fyre willað
steape forstandan,      on þære stowe we

2525

gesunde magon      sæles bidan,
feorh generigan.”      Him þa freondlice
englas arfæste      andswaredon:
“þu scealt þære bene,      nu þu ymb þa burh sprycest,
tiða weorðan.      Teng recene to

2530

þam fæstenne;      wit þe friðe healdað
and mundbyrde.      Ne moton wyt
on wærlogum      wrecan torn godes,
swebban synnig cynn,      ær ðon þu on Sægor þin
bearn gelæde      and bryd somed.”

2535

þa onette      Abrahames mæg
to þam fæstenne.      Feðe ne sparode
eorl mid idesum,      ac he ofstum forð
lastas legde,      oðþæt he gelædde
bryd mid bearnum      under burhlocan

2540

in Sægor his.      þa sunne up,
folca friðcandel,      furðum eode,
þa ic sendan gefrægn      swegles aldor
swefl of heofnum      and sweartne lig
werum to wite,      weallende fyr,

2545

þæs hie on ærdagum      drihten tyndon
lange þrage.      Him þæs lean forgeald
gasta waldend!      Grap heahþrea
on hæðencynn.      Hlynn wearð on ceastrum,
cirm arleasra      cwealmes on ore,

2550

laðan cynnes.      Lig eall fornam
þæt he grenes fond      goldburgum in,
swylce þær ymbutan      unlytel dæl
sidre foldan      geondsended wæs
bryne and brogan.      Bearwas wurdon

2555

to axan and to yslan,      eorðan wæstma,
efne swa wide      swa ða witelac
reðe geræhton      rum land wera.
Strudende fyr      steapes and geapes,
swogende leg,      forswealh eall geador

2560

þæt on Sodoma byrig      secgas ahton
and on Gomorra.      Eall þæt god spilde,
frea mid þy folce.      þa þæt fyrgebræc,
leoda lifgedal,      Lothes gehyrde
bryd on burgum,      under bæc beseah

2565

wið þæs wælfylles.      Us gewritu secgað
þæt heo on sealtstanes      sona wurde
anlicnesse.      æfre siððan
se monlica      (þæt is mære spell)
stille wunode,      þær hie strang begeat

2570

wite, þæs heo wordum      wuldres þegna
hyran ne wolde.      Nu sceal heard and steap
on þam wicum      wyrde bidan,
drihtnes domes,      hwonne dogora rim,
woruld gewite.      þæt is wundra sum,

2575

þara ðe geworhte      wuldres aldor.
Him þa Abraham gewat      ana gangan
mid ærdæge      þæt he eft gestod
þær wordum ær      wið his waldend spræc
frod frumgara.      He geseah from foldan up

2580

wide fleogan      wælgrimne rec.
Hie þæs wlenco onwod      and wingedrync
þæt hie firendæda      to frece wurdon,
synna þriste,      soð ofergeaton,
drihtnes domas,      and hwa him dugeða forgeaf,

2585

blæd on burgum.      Forþon him brego engla
wylmhatne lig      to wræce sende.
Waldend usser      gemunde wærfæst þa
Abraham arlice,      swa he oft dyde
leofne mannan.      Loth generede,

2590

mæg þæs oðres,      þa seo mænegeo forwearð.
Ne dorste þa      dædrof hæle
for frean egesan      on þam fæstenne
leng eardigean,      ac him Loth gewat
of byrig gangan      and his bearn somed

2595

wælstowe fyrr      wic sceawian,
oðþæt hie be hliðe      heare dune
eorðscræf fundon.      þær se eadega Loth
wærfæst wunode,      waldende leof,
dægrimes worn      and his dohtor twa.

2600

Hie dydon swa;      druncnum eode
seo yldre to      ær on reste
heora bega fæder.      Ne wiste blondenfeax
hwonne him fæmnan to bryde      him bu wæron,
on ferhðcofan      fæste genearwod

2605

mode and gemynde,      þæt he mægða sið
wine druncen      gewitan ne meahte.
Idesa wurdon eacne,      eaforan brohtan
willgesweostor      on woruld sunu
heora ealdan fæder.      þara æðelinga

2610

modor oðerne      Moab nemde,
Lothes dohter,      seo on life wæs
wintrum yldre.      Us gewritu secgeað,
godcunde bec,      þæt seo gingre
hire agen bearn      Ammon hete.

2615

Of þam frumgarum      folces unrim,
þrymfæste twa      þeoda awocon.
Oðre þara mægða      Moabitare
eorðbuende      ealle hatað,
widmære cynn,      oðre weras nemnað,

2620

æðelinga bearn,      Ammonitare.
Gewat him þa mid bryde      broðor Arones
under Abimelech      æhte lædan
mid his hiwum.      Hæleðum sægde
þæt Sarra his      sweostor wære,

2625

Abraham wordum      (bearh his aldre),
þy he wiste gearwe      þæt he winemaga,
on folce lyt      freonda hæfde.
þa se þeoden his      þegnas sende,
heht hie bringan      to him selfum.

2630

þa wæs ellþeodig      oðre siðe
wif Abrahames      from were læded
on fremdes fæðm.      Him þær fylste þa
ece drihten,      swa he oft dyde,
nergend usser.      Com nihtes self,

2635

þær se waldend læg      wine druncen.
Ongan þa soðcyning      þurh swefn sprecan
to þam æðelinge      and him yrre hweop:
“þu Abrahames      idese gename,
bryde æt beorne.      þe abregdan sceal

2640

for þære dæde      deað of breostum
sawle þine.”      Him symbelwerig
sinces brytta      þurh slæp oncwæð:
“Hwæt, þu æfre,      engla þeoden,
þurh þin yrre wilt      aldre lætan,

2645

heah beheowan,      þæne þe her leofað
rihtum þeawum,      bið on ræde fæst,
modgeþance,      and him miltse
to þe seceð?      Me sægde ær
þæt wif hire      wordum selfa

2650

unfricgendum,      þæt heo Abrahames
sweostor wære.      Næbbe ic synne wið hie,
facna ænig      gefremed gena.”
Him þa ædre eft      ece drihten,
soðfæst metod,      þurh þæt swefn oncwæð:

2655

“Agif Abrahame      idese sine,
wif to gewealde,      gif þu on worulde leng,
æðelinga helm,      aldres recce.
He is god and gleaw,      mæg self wið god sprecan,
geseon sweglcyning.      þu sweltan scealt

2660

mid feo and mid feorme,      gif ðu þam frumgaran
bryde wyrnest.      He abiddan mæg,
gif he ofstum me      ærendu wile
þeawfæst and geþyldig      þin abeodan,
þæt ic þe lissa      lifigendum giet

2665

on dagum læte      duguþa brucan
sinces gesundne.”      þa slæpe tobrægd
forht folces weard.      Heht him fetigean to
gesprecan sine,      spedum sægde
eorlum Abimeleh,      egesan geðread,

2670

waldendes word.      Weras him ondredon
for þære dæde      drihtnes handa
sweng æfter swefne.      Heht sylf cyning
him þa Abraham to      ofstum miclum.
þa reordode      rice þeoden:

2675

“Mago Ebrea,      þæs þu me wylle
wordum secgean,      hu geworhte ic þæt,
siððan þu usic under,      Abraham, þine
on þas eðelturf      æhta læddest,
þæt þu me þus swiðe      searo renodest?

2680

þu ellþeodig      usic woldest
on þisse folcsceare      facne besyrwan,
synnum besmitan,      sægdest wordum
þæt Sarra þin      sweostor wære,
lices mæge,      woldest laðlice

2685

þurh þæt wif on me      wrohte alecgean,
ormæte yfel.      We þe arlice
gefeormedon,      and þe freondlice
on þisse werþeode      wic getæhton,
land to lissum.      þu us leanast nu,

2690

unfreondlice      fremena þancast!”
Abraham þa      andswarode:
“Ne dyde ic for facne      ne for feondscipe
ne for wihte þæs      ic þe wean uðe.
Ac ic me, gumena baldor,      guðbordes sweng

2695

leodmagum feor      lare gebearh,
siððan me se halga      of hyrde frean,
mines fæder      fyrn alædde.
Ic fela siððan      folca gesohte,
wina uncuðra,      and þis wif mid me,

2700

freonda feasceaft.      Ic þæs færes a
on wenum sæt      hwonne me wraðra sum
ellþeodigne      aldre beheowe,
se ðe him þas idese eft      agan wolde.
Forðon ic wigsmiðum      wordum sægde

2705

þæt Sarra min      sweostor wære
æghwær eorðan      þær wit earda leas
mid wealandum      winnan sceoldon.
Ic þæt ilce dreah      on þisse eðyltyrf,
siððan ic þina,      þeoden mæra,

2710

mundbyrde geceas.      Ne wæs me on mode cuð,
hwæðer on þyssum folce      frean ælmihtiges
egesa wære,      þa ic her ærest com.
Forþon ic þegnum      þinum dyrnde
and sylfum þe      swiðost micle

2715

soðan spræce,      þæt me Sarra
bryde laste      beddreste gestah.”
þa ongan Abimæleh      Abraham swiðan
woruldgestreonum      and him his wif ageaf.
Sealde him to bote,      þæs þe he his bryd genam,

2720

gangende feoh      and glæd seolfor
and weorcþeos.      Spræc þa wordum eac
to Abrahame      æðelinga helm:
“wuna mid usic      and þe wic geceos
on þissum lande      þær þe leofost sie,

2725

eðelstowe,      þe ic agan sceal.
Wes us fæle freond,      we ðe feoh syllað!”
Cwæð þa eft raðe      oðre worde
to Sarran      sinces brytta:
“Ne þearf ðe on edwit      Abraham settan,

2730

ðin freadrihten,      þæt þu flettpaðas,
mæg ælfscieno,      mine træde,
ac him hygeteonan      hwitan seolfre
deope bete.      Ne ceara incit duguða
of ðisse eðyltyrf      ellor secan,

2735

winas uncuðe,      ac wuniað her.”
Abraham fremede      swa hine his aldor heht,
onfeng freondscipe      be frean hæse,
lufum and lissum.      He wæs leof gode.
Forðon he sibbe      gesælig dreah

2740

and his scippende      under sceade gefor,
hleowfeðrum þeaht,      her þenden lifde.
þa gien wæs yrre      god Abimelehe
for þære synne      þe he wið Sarrai
and wið Abrahame      ær gefremede,

2745

þa he gedælde      him deore twa,
wif and wæpned.      He þæs weorc gehleat,
frecne wite.      Ne meahton freo ne þeowe
heora bregoweardas      bearnum ecan
monrim mægeð,      ac him þæt metod forstod,

2750

oðþæt se halga      his hlaforde
Abraham ongan      arna biddan
ecne drihten.      Him engla helm
getigðode,      tuddorsped onleac
folccyninge      freora and þeowra,

2755

wera and wifa;      let weaxan eft
heora rimgetel      rodora waldend,
ead and æhta.      ælmihtig wearð
milde on mode,      moncynnes weard,
Abimeleche,      swa hine Abraham bæd.

2760

þa com feran      frea ælmihtig
to Sarrai,      swa he self gecwæð,
waldend usser,      hæfde wordbeot
leofum gelæsted,      lifes aldor
eaforan and idese.      Abrahame woc

2765

bearn of bryde,      þone brego engla,
ær ðy magotudre      modor wære
eacen be eorle,      Isaac nemde.
Hine Abraham on      mid his agene hand
beacen sette,      swa him bebead metod,

2770

wuldortorht ymb wucan,      þæs þe hine on woruld
to moncynne      modor brohte.
Cniht weox and þag,      swa him cynde wæron
æðele from yldrum.      Abraham hæfde
wintra hundteontig      þa him wif sunu

2775

on þanc gebær.      He þæs ðrage bad,
siððan him ærest      þurh his agen word
þone dægwillan      drihten bodode.
þa seo wyrd gewearð      þæt þæt wif geseah
for Abrahame      Ismael plegan,

2780

ðær hie æt swæsendum      sæton bu tu,
halig on hige,      and heora hiwan eall,
druncon and drymdon.      þa cwæð drihtlecu mæg,
bryd to beorne:      “Forgif me, beaga weard,
min swæs frea,      hat siðian

2785

Agar ellor      and Ismael
lædan mid hie!      Ne beoð we leng somed
willum minum,      gif ic wealdan mot.
Næfre Ismael      wið Isace,
wið min agen bearn      yrfe dæleð

2790

on laste þe,      þonne þu of lice
aldor asendest.”      þa wæs Abrahame
weorce on mode      þæt he on wræc drife
his selfes sunu,      þa com soð metod
freom on fultum,      wiste ferhð guman

2795

cearum on clommum.      Cyning engla spræc
to Abrahame,      ece drihten:
“Læt þe aslupan      sorge of breostum,
modgewinnan,      and mægeð hire,
bryde þinre!      Hat bu tu aweg

2800

Agar feran      and Ismael,
cniht of cyððe!      Ic his cynn gedo
brad and bresne      bearna tudre,
wæstmum spedig,      swa ic þe wordum gehet.”
þa se wer hyrde      his waldende,

2805

draf of wicum      dreorigmod tu,
idese of earde      and his agen bearn.
“Sweotol is and gesene      þæt þe soð metod
on gesiððe is,      swegles aldor,
se ðe sigor seleð      snytru mihtum

2810

and þin mod trymeð,     
godcundum gifum.      Forðon ðe giena speow,
þæs þu wið freond oððe feond      fremman ongunne
wordum oððe dædum.      Waldend scufeð,
frea on forðwegas      folmum sinum

2815

willan þinne.      þæt is wide cuð
burhsittendum.      Ic þe bidde nu,
wine Ebrea,      wordum minum,
þæt þu tilmodig      treowa selle,
wæra þina,      þæt þu wille me

2820

wesan fæle freond      fremena to leane,
þara þe ic to duguðum ðe      gedon hæbbe,
siððan ðu feasceaft      feorran come
on þas werþeode      wræccan laste.
Gyld me mid hyldo,      þæt ic þe hneaw ne wæs

2825

landes and lissa.      Wes þissum leodum nu
and mægburge      minre arfæst,
gif þe alwalda,      ure drihten,
scirian wille,      se ðe gesceapu healdeð,
þæt þu randwigum      rumor mote

2830

on ðisse folcsceare      frætwa dælan,
modigra gestreon,      mearce settan.”
ða Abraham      Abimelehe
wære sealde      þæt he wolde swa.
Siððan wæs se eadega      eafora þares

2835

in Filistea      folce eardfæst,
leod Ebrea      lange þrage,
feasceaft mid fremdum.      Him frea engla
wic getæhte      þæt weras hatað
burhsittende      Bersabea lond.

2840

ðær se halga      heahsteap reced,
burh timbrede      and bearo sette,
weobedd worhte,      and his waldende
on þam glædstede      gild onsægde,
lac geneahe,      þam þe lif forgeaf,

2845

gesæliglic      swegle under.
þa þæs rinces      se rica ongan
cyning costigan,      cunnode georne
hwilc þæs æðelinges      ellen wære,
stiðum wordum      spræc him stefne to:

2850

“Gewit þu ofestlice,      Abraham, feran,
lastas lecgan      and þe læde mid
þin agen bearn.      þu scealt Isaac me
onsecgan, sunu ðinne,      sylf to tibre.
Siððan þu gestigest      steape dune,

2855

hrincg þæs hean landes,      þe ic þe heonon getæce,
up þinum agnum fotum,      þær þu scealt ad gegærwan,
bælfyr bearne þinum,      and blotan sylf
sunu mid sweordes ecge,      and þonne sweartan lige
leofes lic forbærnan      and me lac bebeodan.”

2860

Ne forsæt he þy siðe,      ac sona ongann
fysan to fore.      Him wæs frean engla
word ondrysne      and his waldend leof.
þa se eadga      Abraham sine
nihtreste ofgeaf.      Nalles nergendes

2865

hæse wiðhogode,      ac hine se halga wer
gyrde grægan sweorde,      cyðde þæt him gasta weardes
egesa on breostum wunode.      Ongan þa his esolas bætan
gamolferhð goldes brytta,      heht hine geonge twegen
men mid siðian.      Mæg wæs his agen þridda

2870

and he feorða sylf.      þa he fus gewat
from his agenum hofe      Isaac lædan,
bearn unweaxen,      swa him bebead metod.
Efste þa swiðe      and onette
forð foldwege,      swa him frea tæhte

2875

wegas ofer westen,      oðþæt wuldortorht,
dæges þriddan up      ofer deop wæter
ord aræmde.      þa se eadega wer
geseah hlifigan      hea dune
swa him sægde ær      swegles aldor.

2880

ða Abraham spræc      to his ombihtum:
“Rincas mine,      restað incit
her on þissum wicum.      Wit eft cumað,
siððan wit ærende      uncer twega
gastcyninge      agifen habbað.”

2885

Gewat him þa se æðeling      and his agen sunu
to þæs gemearces      þe him metod tæhte,
wadan ofer wealdas.      Wudu bær sunu,
fæder fyr and sweord.      ða þæs fricgean ongann
wer wintrum geong      wordum Abraham:

2890

“Wit her fyr and sweord,      frea min, habbað;
hwær is þæt tiber,      þæt þu torht gode
to þam brynegielde      bringan þencest?”
Abraham maðelode      (hæfde on an gehogod
þæt he gedæde      swa hine drihten het):

2895

“Him þæt soðcyning      sylfa findeð,
moncynnes weard,      swa him gemet þinceð.”
Gestah þa stiðhydig      steape dune
up mid his eaforan,      swa him se eca bebead,
þæt he on hrofe gestod      hean landes

2900

on þære stowe      þe him se stranga to,
wærfæst metod      wordum tæhte.
Ongan þa ad hladan,      æled weccan,
and gefeterode      fet and honda
bearne sinum      and þa on bæl ahof

2905

Isaac geongne,      and þa ædre gegrap
sweord be gehiltum,      wolde his sunu cwellan
folmum sinum,      fyre scencan
mæges dreore.      þa metodes ðegn,
ufan engla sum,      Abraham hlude

2910

stefne cygde.      He stille gebad
ares spræce      and þam engle oncwæð.
Him þa ofstum to      ufan of roderum
wuldorgast godes      wordum mælde:
“Abraham leofa,      ne sleah þin agen bearn,

2915

ac þu cwicne abregd      cniht of ade,
eaforan þinne!      Him an wuldres god!
Mago Ebrea,      þu medum scealt
þurh þæs halgan hand,      heofoncyninges,
soðum sigorleanum      selfa onfon,

2920

ginfæstum gifum.      þe wile gasta weard
lissum gyldan      þæt þe wæs leofre his
sibb and hyldo      þonne þin sylfes bearn.”
Ad stod onæled.      Hæfde Abrahame
metod moncynnes,      mæge Lothes,

2925

breost geblissad,      þa he him his bearn forgeaf,
Isaac cwicne.      ða se eadega bewlat,
rinc ofer exle,      and him þær rom geseah
unfeor þanon      ænne standan,
broðor Arones,      brembrum fæstne.

2930

þone Abraham genam      and hine on ad ahof
ofestum miclum      for his agen bearn.
Abrægd þa mid þy bille,      brynegield onhread,
reccendne weg      rommes blode,
onbleot þæt lac gode,      sægde leana þanc

2935

and ealra þara sælða      þe he him sið and ær,
gifena drihten,      forgifen hæfde.

Exodus

Verse Indeterminate Unknown

Hwæt! We feor and neah      gefrigen habað
ofer middangeard      Moyses domas,
wræclico wordriht,      wera cneorissum,—
in uprodor      eadigra gehwam

5

æfter bealusiðe      bote lifes,
lifigendra gehwam      langsumne ræd,—
hæleðum secgan.      Gehyre se ðe wille!
þone on westenne      weroda drihten,
soðfæst cyning,      mid his sylfes miht

10

gewyrðode,      and him wundra fela,
ece alwalda,      in æht forgeaf.
He wæs leof gode,      leoda aldor,
horsc and hreðergleaw,      herges wisa,
freom folctoga.      Faraones cyn,

15

godes andsacan,      gyrdwite band,
þær him gesealde      sigora waldend,
modgum magoræswan,      his maga feorh,
onwist eðles,      Abrahames sunum.
Heah wæs þæt handlean      and him hold frea,

20

gesealde wæpna geweald      wið wraðra gryre,
ofercom mid þy campe      cneomaga fela,
feonda folcriht.      ða wæs forma sið
þæt hine weroda god      wordum nægde,
þær he him gesægde      soðwundra fela,

25

hu þas woruld worhte      witig drihten,
eorðan ymbhwyrft      and uprodor,
gesette sigerice,      and his sylfes naman,
ðone yldo bearn      ær ne cuðon,
frod fædera cyn,      þeah hie fela wiston.

30

Hæfde he þa geswiðed      soðum cræftum
and gewurðodne      werodes aldor,
Faraones feond,      on forðwegas.
þa wæs ingere      ealdum witum
deaðe gedrenced      drihtfolca mæst;

35

hordwearda hryre      heaf wæs geniwad,
swæfon seledreamas,      since berofene.
Hæfde mansceaðan      æt middere niht
frecne gefylled,      frumbearna fela,
abrocene burhweardas.      Bana wide scrað,

40

lað leodhata,      land drysmyde
deadra hræwum,      dugoð forð gewat,
wop wæs wide,      worulddreama lyt.
Wæron hleahtorsmiðum      handa belocene,
alyfed laðsið      leode gretan;

45

folc ferende,      feond wæs bereafod,
hergas on helle.      Heofung þider becom,
druron deofolgyld.      Dæg wæs mære
ofer middangeard      þa seo mengeo for.
Swa þæs fæsten dreah      fela missera,

50

ealdwerige,      Egypta folc,
þæs þe hie wideferð      wyrnan þohton
Moyses magum,      gif hie metod lete,
on langne lust      leofes siðes.
Fyrd wæs gefysed,      from se ðe lædde,

55

modig magoræswa,      mægburh heora.
Oferfor he mid þy folce      fæstena worn,
land and leodweard      laðra manna,
enge anpaðas,      uncuð gelad,
oðþæt hie on Guðmyrce      gearwe bæron,

60

(wæron land heora      lyfthelme beþeaht),
mearchofu morheald.      Moyses ofer þa,
fela meoringa,      fyrde gelædde.
Heht þa ymb twa niht      tirfæste hæleð,
siððan hie feondum      oðfaren hæfdon,

65

ymbwicigean      werodes bearhtme
mid ælfere      æthanes byrig,
mægnes mæste      mearclandum on.
Nearwe genyddon      on norðwegas,
wiston him be suðan      Sigelwara land,

70

forbærned burhhleoðu,      brune leode,
hatum heofoncolum.      þær halig god
wið færbryne      folc gescylde,
bælce oferbrædde      byrnendne heofon,
halgan nette      hatwendne lyft.

75

Hæfde wederwolcen      widum fæðmum
eorðan and uprodor      efne gedæled,
lædde leodwerod,      ligfyr adranc,
hate heofontorht.      Hæleð wafedon,
drihta gedrymost.      Dægsceades hleo

80

wand ofer wolcnum;      hæfde witig god
sunnan siðfæt      segle ofertolden,
swa þa mæstrapas      men ne cuðon,
ne ða seglrode      geseon meahton,
eorðbuende      ealle cræfte,

85

hu afæstnod wæs      feldhusa mæst,
siððan he mid wuldre      geweorðode
þeodenholde.      þa wæs þridda wic
folce to frofre.      Fyrd eall geseah
hu þær hlifedon      halige seglas,

90

lyftwundor leoht;      leode ongeton,
dugoð Israhela,      þæt þær drihten cwom
weroda drihten,      wicsteal metan.
Him beforan foran      fyr and wolcen
in beorhtrodor,      beamas twegen,

95

þara æghwæðer      efngedælde
heahþegnunga      haliges gastes,
deormodra sið      dagum and nihtum.
þa ic on morgen gefrægn      modes rofan
hebban herebyman      hludan stefnum,

100

wuldres woman.      Werod eall aras,
modigra mægen,      swa him Moyses bebead,
mære magoræswa,      metodes folce,
fus fyrdgetrum.      Forð gesawon
lifes latþeow      lifweg metan;

105

swegl siðe weold,      sæmen æfter
foron flodwege.      Folc wæs on salum,
hlud herges cyrm.      Heofonbeacen astah
æfena gehwam,      oðer wundor,
syllic æfter sunnan      setlrade beheold,

110

ofer leodwerum      lige scinan,
byrnende beam.      Blace stodon
ofer sceotendum      scire leoman;
scinon scyldhreoðan,      sceado swiðredon,
neowle nihtscuwan      neah ne mihton

115

heolstor ahydan;      heofoncandel barn.
Niwe nihtweard      nyde sceolde
wician ofer weredum,      þy læs him westengryre,
har hæðbroga,      holmegum wederum
on ferclamme      ferhð getwæfde.

120

Hæfde foregenga      fyrene loccas,
blace beamas;      bellegsan hweop
in þam hereþreate,      hatan lige,
þæt he on westenne      werod forbærnde,
nymðe hie modhwate      Moyses hyrde.

125

Scean scir werod,      scyldas lixton,
gesawon randwigan      rihte stræte,
segn ofer sweoton,      oðþæt sæfæsten
landes æt ende      leodmægne forstod,
fus on forðweg.      Fyrdwic aras;

130

wyrpton hie werige,      wiste genægdon
modige meteþegnas,      hyra mægen beton.
Bræddon æfter beorgum,      siððan byme sang,
flotan feldhusum.      þa wæs feorðe wic,
randwigena ræst,      be þan readan sæ.

135

ðær on fyrd hyra      færspell becwom,
oht inlende.      Egsan stodan,
wælgryre weroda;      wræcmon gebad
laðne lastweard,      se ðe him lange ær
eðelleasum      onnied gescraf,

140

wean witum fæst.      Wære ne gymdon,
ðeah þe se yldra cyning      ær ge…
þa wearð yrfeweard      ingefolca,
manna æfter maðmum,      þæt he swa miceles geðah.
Ealles þæs forgeton      siððan grame wurdon

145

Egypta cyn      ymbe antwig;
ða heo his mægwinum      morðor fremedon,
wroht berenedon,      wære fræton.
Wæron heaðowylmas      heortan getenge,
mihtmod wera;      manum treowum

150

woldon hie þæt feorhlean      facne gyldan,
þætte hie þæt dægweorc      dreore gebohte,
Moyses leode,      þær him mihtig god
on ðam spildsiðe      spede forgefe.
þa him eorla mod      ortrywe wearð

155

siððan hie gesawon      of suðwegum
fyrd Faraonis      forð ongangan,
oferholt wegan,      eored lixan,
(garas trymedon,      guð hwearfode,
blicon bordhreoðan,      byman sungon),

160

þufas þunian,      þeod mearc tredan,
on hwæl     
Hreopon herefugolas,      hilde grædige,
deawigfeðere      ofer drihtneum,
wonn wælceasega.      Wulfas sungon

165

atol æfenleoð      ætes on wenan,
carleasan deor,      cwyldrof beodan
on laðra last      leodmægnes fyl.
Hreopon mearcweardas      middum nihtum,
fleah fæge gast,      folc wæs gehæged.

170

Hwilum of þam werode      wlance þegnas
mæton milpaðas      meara bogum.
Him þær segncyning      wið þone segn foran,
manna þengel,      mearcþreate rad;
guðweard gumena      grimhelm gespeon,

175

cyning cinberge,      (cumbol lixton),
wiges on wenum,      wælhlencan sceoc,
het his hereciste      healdan georne
fæst fyrdgetrum.      Freond onsegon
laðum eagan      landmanna cyme.

180

Ymb hine wægon      wigend unforhte,
hare heorowulfas      hilde gretton,
þurstige þræcwiges,      þeodenholde.
Hæfde him alesen      leoda dugeðe
tireadigra      twa þusendo,

185

þæt wæron cyningas      and cneowmagas,
on þæt eade riht,      æðelum deore.
Forðon anra gehwilc      ut alædde
wæpnedcynnes,      wigan æghwilcne
þara þe he on ðam fyrste      findan mihte.

190

Wæron ingemen      ealle ætgædere,
cyningas on corðre.      Cuð oft gebad
horn on heape      to hwæs hægstealdmen,
guðþreat gumena,      gearwe bæron.
Swa þær eorp werod,      ecan læddon,

195

lað æfter laðum,      leodmægnes worn,
þusendmælum;      þider wæron fuse.
Hæfdon hie gemynted      to þam mægenheapum
to þam ærdæge      Israhela cynn
billum abreotan      on hyra broðorgyld.

200

Forþon wæs in wicum      wop up ahafen,
atol æfenleoð,      egesan stodon,
weredon wælnet,      þa se woma cwom.
Flugon frecne spel,      feond wæs anmod,
werud wæs wigblac,      oðþæt wlance forsceaf

205

mihtig engel,      se ða menigeo beheold,
þæt þær gelaðe mid him      leng ne mihton
geseon tosomne;      sið wæs gedæled.
Hæfde nydfara      nihtlangne fyrst,
þeah ðe him on healfa gehwam      hettend seomedon,

210

mægen oððe merestream;      nahton maran hwyrft.
Wæron orwenan      eðelrihtes,
sæton æfter beorgum      in blacum reafum,
wean on wenum;      wæccende bad
eall seo sibgedriht      somod ætgædere

215

maran mægenes,      oð Moyses bebead
eorlas on uhttid      ærnum bemum
folc somnigean,      frecan arisan,
habban heora hlencan,      hycgan on ellen,
beran beorht searo,      beacnum cigean

220

sweot sande near.      Snelle gemundon
weardas wigleoð,      werod wæs gefysed,
brudon ofer burgum,      (byman gehyrdon),
flotan feldhusum,      fyrd wæs on ofste.
Siððan hie getealdon      wið þam teonhete

225

on þam forðherge      feðan twelfe
moderofra;      mægen wæs onhrered.
Wæs on anra gehwam      æðelan cynnes
alesen under lindum      leoda duguðe
on folcgetæl      fiftig cista;

230

hæfde cista gehwilc      cuðes werodes
garberendra,      guðfremmendra,
X hund geteled,      tireadigra.
þæt wæs wiglic werod;      wace ne gretton
in þæt rincgetæl      ræswan herges,

235

þa þe for geoguðe      gyt ne mihton
under bordhreoðan      breostnet wera
wið flane feond      folmum werigean,
ne him bealubenne      gebiden hæfdon
ofer linde lærig,      licwunde swor,

240

gylpplegan gares.      Gamele ne moston,
hare heaðorincas,      hilde onþeon,
gif him modheapum      mægen swiðrade,
ac hie be wæstmum      on wig curon,
hu in leodscipe      læstan wolde

245

mod mid aran,      eac þan mægnes cræft,
garbeames feng.     
þa wæs handrofra      here ætgædere,
fus forðwegas.      Fana up gerad,
beama beorhtost;      bidon ealle þa gen

250

hwonne siðboda      sæstreamum neah
leoht ofer lindum      lyftedoras bræc.
Ahleop þa for hæleðum      hildecalla,
bald beohata,      bord up ahof,
heht þa folctogan      fyrde gestillan,

255

þenden modiges meðel      monige gehyrdon.
Wolde reordigean      rices hyrde
ofer hereciste      halgan stefne,
werodes wisa      wurðmyndum spræc:
“Ne beoð ge þy forhtran,      þeah þe Faraon brohte

260

sweordwigendra      side hergas,
eorla unrim!      Him eallum wile
mihtig drihten      þurh mine hand
to dæge þissum      dædlean gyfan,
þæt hie lifigende      leng ne moton

265

ægnian mid yrmðum      Israhela cyn.
Ne willað eow andrædan      deade feðan,
fæge ferhðlocan,      fyrst is æt ende
lænes lifes.      Eow is lar godes
abroden of breostum.      Ic on beteran ræd,

270

þæt ge gewurðien      wuldres aldor,
and eow liffrean      lissa bidde,
sigora gesynto,      þær ge siðien.
þis is se ecea      Abrahames god,
frumsceafta frea,      se ðas fyrd wereð,

275

modig and mægenrof,      mid þære miclan hand.”
Hof ða for hergum      hlude stefne
lifigendra leod,      þa he to leodum spræc:
“Hwæt, ge nu eagum to      on lociað,
folca leofost,      færwundra sum,

280

hu ic sylfa sloh      and þeos swiðre hand
grene tacne      garsecges deop.
Yð up færeð,      ofstum wyrceð
wæter wealfæsten.      Wegas syndon dryge,
haswe herestræta,      holm gerymed,

285

ealde staðolas,      þa ic ær ne gefrægn
ofer middangeard      men geferan,
fage feldas,      þa forð heonon
in ece tid      yðe þeahton,
sælde sægrundas.      Suðwind fornam

290

bæðweges blæst,      brim is areafod,
sand sæcir spaw.      Ic wat soð gere
þæt eow mihtig god      miltse gecyðde,
eorlas ærglade.      Ofest is selost
þæt ge of feonda      fæðme weorðen,

295

nu se agend      up arærde
reade streamas      in randgebeorh.
Syndon þa foreweallas      fægre gestepte,
wrætlicu wægfaru,      oð wolcna hrof.”
æfter þam wordum      werod eall aras,

300

modigra mægen.      Mere stille bad.
Hofon herecyste      hwite linde,
segnas on sande.      Sæweall astah,
uplang gestod      wið Israhelum
andægne fyrst.      Wæs seo eorla gedriht

305

anes modes,     
fæstum fæðmum      freoðowære heold.
Nalles hige gehyrdon      haliges lare,
siððan leofes leoþ      læste near
sweg swiðrode      and sances bland.

310

þa þæt feorðe cyn      fyrmest eode,
wod on wægstream,      wigan on heape,
ofer grenne grund,      Iudisc feða
on orette      on uncuð gelad
for his mægwinum.      Swa him mihtig god

315

þæs dægweorces      deop lean forgeald,
siððan him gesælde      sigorworca hreð,
þæt he ealdordom      agan sceolde
ofer cynericu,      cneowmaga blæd.
Hæfdon him to segne,      þa hie on sund stigon,

320

ofer bordhreoðan      beacen aræred
in þam garheape,      gyldenne leon,
drihtfolca mæst,      deora cenost.
Be þam herewisan      hynðo ne woldon
be him lifigendum      lange þolian,

325

þonne hie to guðe      garwudu rærdon
ðeoda ænigre.      þracu wæs on ore,
heard handplega,      hægsteald modige
wæpna wælslihtes,      wigend unforhte,
bilswaðu blodige,      beadumægnes ræs,

330

grimhelma gegrind,      þær Iudas for.
æfter þære fyrde      flota modgade,
Rubenes sunu.      Randas bæron
sæwicingas      ofer sealtne mersc,
manna menio;      micel angetrum

335

eode unforht.      He his ealdordom
synnum aswefede,      þæt he siðor for
on leofes last.      Him on leodsceare
frumbearnes riht      freobroðor oðþah,
ead and æðelo;      he wæs gearu swa þeah.

340

þær forð æfter him      folca þryðum
sunu Simeones      sweotum comon;
þridde þeodmægen      (þufas wundon
ofer garfare)      guðcyste onþrang
deawig sceaftum.      Dægwoma becwom

345

ofer garsecge,      godes beacna sum,
morgen mæretorht;      mægen forð gewat.
þa þær folcmægen      for æfter oðrum,
isernhergum.      An wisode
mægenþrymmum mæst,      þy he mære wearð,

350

on forðwegas      folc æfter wolcnum,
cynn æfter cynne.      Cuðe æghwilc
mægburga riht,      swa him Moises bead,
eorla æðelo.      Him wæs an fæder,
leof leodfruma,      landriht geþah,

355

frod on ferhðe,      freomagum leof.
Cende cneowsibbe      cenra manna
heahfædera sum,      halige þeode,
Israela cyn,      onriht godes,
swa þæt orþancum      ealde reccað

360

þa þe mægburge      mæst gefrunon,
frumcyn feora,      fæderæðelo gehwæs.
Niwe flodas      Noe oferlað,
þrymfæst þeoden,      mid his þrim sunum,
þone deopestan      drencefloda

365

þara ðe gewurde      on woruldrice.
Hæfde him on hreðre      halige treowa;
forþon he gelædde      ofer lagustreamas
maðmhorda mæst,      mine gefræge.
On feorhgebeorh      foldan hæfde

370

eallum eorðcynne      ece lafe,
frumcneow gehwæs,      fæder and moder
tuddorteondra,      geteled rime
mismicelra      þonne men cunnon,
snottor sæleoda.      Eac þon sæda gehwilc

375

on bearm scipes      beornas feredon,
þara þe under      heofonum hæleð bryttigað.
Swa þæt wise men      wordum secgað
þæt from Noe      nigoða wære
fæder Abrahames      on folctale.

380

þæt is se Abraham      se him engla god
naman niwan asceop;      eac þon neah and feor
halige heapas      in gehyld bebead,
werþeoda geweald;      he on wræce lifde.
Siððan he gelædde      leofost feora

385

haliges hæsum;      heahlond stigon
sibgemagas,      on Seone beorh.
Wære hie þær fundon,      wuldor gesawon,
halige heahtreowe,      swa hæleð gefrunon.
þær eft se snottra      sunu Dauides,

390

wuldorfæst cyning,      witgan larum
getimbrede      tempel gode,
alh haligne,      eorðcyninga
se wisesta      on woruldrice,
heahst and haligost,      hæleðum gefrægost,

395

mæst and mærost,      þara þe manna bearn,
fira æfter foldan,      folmum geworhte.
To þam meðelstede      magan gelædde
Abraham Isaac.      Adfyr onbran;
fyrst ferhðbana      no þy fægenra wæs.

400

Wolde þone lastweard      lige gesyllan,
in bælblyse      beorna selost,
his swæsne sunu      to sigetibre,
angan ofer eorðan      yrfelafe,
feores frofre,      ða he swa forð gebad,

405

leodum to lafe,      langsumne hiht.
He þæt gecyðde,      þa he þone cniht genam
fæste mid folmum,      folccuð geteag
ealde lafe,      (ecg grymetode),
þæt he him lifdagas      leofran ne wisse

410

þonne he hyrde      heofoncyninge.
Up aræmde      Abraham þa;
se eorl wolde slean      eaferan sinne
unweaxenne,      ecgum reodan
magan mid mece,      gif hine metod lete.

415

Ne wolde him beorht fæder      bearn ætniman,
halig tiber,      ac mid handa befeng.
þa him styran cwom      stefn of heofonum,
wuldres hleoðor,      word æfter spræc:
“Ne sleh þu, Abraham,      þin agen bearn,

420

sunu mid sweorde!      Soð is gecyðed,
nu þin cunnode      cyning alwihta,
þæt þu wið waldend      wære heolde,
fæste treowe,      seo þe freoðo sceal
in lifdagum      lengest weorðan,

425

awa to aldre      unswiciendo.
Hu þearf mannes sunu      maran treowe?
Ne behwylfan mæg      heofon and eorðe
his wuldres word,      widdra and siddra
þonne befæðman mæge      foldan sceattas,

430

eorðan ymbhwyrft      and uprodor,
garsecges gin      and þeos geomre lyft.
He að swereð,      engla þeoden,
wyrda waldend      and wereda god,
soðfæst sigora,      þurh his sylfes lif,

435

þæt þines cynnes      and cneowmaga,
randwiggendra,      rim ne cunnon,
yldo ofer eorðan,      ealle cræfte
to gesecgenne      soðum wordum,
nymðe hwylc þæs snottor      in sefan weorðe

440

þæt he ana mæge      ealle geriman
stanas on eorðan,      steorran on heofonum,
sæbeorga sand,      sealte yða;
ac hie gesittað      be sæm tweonum
oð Egipte      incaðeode

445

land Cananea,      leode þine,
freobearn fæder,      folca selost.”
Folc wæs afæred,      flodegsa becwom
gastas geomre,      geofon deaðe hweop.
Wæron beorhhliðu      blode bestemed,

450

holm heolfre spaw,      hream wæs on yðum,
wæter wæpna ful,      wælmist astah.
Wæron Egypte      eft oncyrde,
flugon forhtigende,      fær ongeton,
woldon herebleaðe      hamas findan,

455

gylp wearð gnornra.      Him ongen genap
atol yða gewealc,      ne ðær ænig becwom
herges to hame,      ac behindan beleac
wyrd mid wæge.      þær ær wegas lagon,
mere modgode,      mægen wæs adrenced.

460

Streamas stodon,      storm up gewat
heah to heofonum,      herewopa mæst.
Laðe cyrmdon,      (lyft up geswearc),
fægum stæfnum,      flod blod gewod.
Randbyrig wæron rofene,      rodor swipode

465

meredeaða mæst,      modige swulton,
cyningas on corðre,      cyre swiðrode
sæs æt ende.      Wigbord scinon
heah ofer hæleðum,      holmweall astah,
merestream modig.      Mægen wæs on cwealme

470

fæste gefeterod,      forðganges weg
searwum æsæled,      sand basnodon,
witodre fyrde,      hwonne waðema stream,
sincalda sæ,      sealtum yðum
æflastum gewuna      ece staðulas,

475

nacud nydboda,      neosan come,
fah feðegast,      se ðe feondum geneop.
Wæs seo hæwene lyft      heolfre geblanden,
brim berstende      blodegesan hweop,
sæmanna sið,      oðþæt soð metod

480

þurh Moyses hand      modge rymde,
wide wæðde,      wælfæðmum sweop.
Flod famgode,      fæge crungon,
lagu land gefeol,      lyft wæs onhrered,
wicon weallfæsten,      wægas burston,

485

multon meretorras,      þa se mihtiga sloh
mid halige hand,      heofonrices weard,
on werbeamas.      Wlance ðeode
ne mihton forhabban      helpendra pað,
merestreames mod,      ac he manegum gesceod

490

gyllende gryre.      Garsecg wedde,
up ateah, on sleap.      Egesan stodon,
weollon wælbenna.      Witrod gefeol
heah of heofonum      handweorc godes,
famigbosma      flodwearde sloh,

495

unhleowan wæg,      alde mece,
þæt ðy deaðdrepe      drihte swæfon,
synfullra sweot.      Sawlum lunnon
fæste befarene,      flodblac here,
siððan hie on bugon      brun yppinge,

500

modewæga mæst.      Mægen eall gedreas
ða gedrencte wæron      dugoð Egypta,
Faraon mid his folcum.      He onfond hraðe,
siððan grund gestah      godes andsaca,
þæt wæs mihtigra      mereflodes weard;

505

wolde heorufæðmum      hilde gesceadan,
yrre and egesfull.      Egyptum wearð
þæs dægweorces      deop lean gesceod,
forðam þæs heriges      ham eft ne com
ealles ungrundes      ænig to lafe,

510

þætte sið heora      secgan moste,
bodigean æfter burgum      bealospella mæst,
hordwearda hryre,      hæleða cwenum,
ac þa mægenþreatas      meredeað geswealh,
spelbodan eac.      Se ðe sped ahte,

515

ageat gylp wera.      Hie wið god wunnon!
þanon Israhelum      ece rædas
on merehwearfe      Moyses sægde,
heahþungen wer,      halige spræce,
deop ærende.      Dægword nemnað

520

swa gyt werðeode,      on gewritum findað
doma gehwilcne,      þara ðe him drihten bebead
on þam siðfate      soðum wordum,
gif onlucan wile      lifes wealhstod,
beorht in breostum,      banhuses weard,

525

ginfæsten god      gastes cægon.
Run bið gerecenod,      ræd forð gæð,
hafað wislicu      word on fæðme,
wile meagollice      modum tæcan
þæt we gesne ne syn      godes þeodscipes,

530

metodes miltsa.      He us ma onlyhð,
nu us boceras      beteran secgað
lengran lifwynna.      þis is læne dream,
wommum awyrged,      wreccum alyfed,
earmra anbid.      Eðellease

535

þysne gystsele      gihðum healdað,
murnað on mode,      manhus witon
fæst under foldan,      þær bið fyr and wyrm,
open ece scræf.      Yfela gehwylces
swa nu regnþeofas      rice dælað,

540

yldo oððe ærdeað.      Eftwyrd cymð,
mægenþrymma mæst      ofer middangeard,
dæg dædum fah.      Drihten sylfa
on þam meðelstede      manegum demeð,
þonne he soðfæstra      sawla lædeð,

545

eadige gastas,      on uprodor,
þær is leoht and lif,      eac þon lissa blæd;
dugoð on dreame      drihten herigað,
weroda wuldorcyning,      to widan feore.
Swa reordode      ræda gemyndig

550

manna mildost,      mihtum swiðed,
hludan stefne;      here stille bad
witodes willan,      wundor ongeton,
modiges muðhæl;      he to mænegum spræc:
“Micel is þeos menigeo,      mægenwisa trum,

555

fullesta mæst,      se ðas fare lædeð;
hafað us on Cananea      cyn gelyfed
burh and beagas,      brade rice;
wile nu gelæstan      þæt he lange gehet
mid aðsware,      engla drihten,

560

in fyrndagum      fæderyncynne,
gif ge gehealdað      halige lare,
þæt ge feonda gehwone      forð ofergangað,
gesittað sigerice      be sæm tweonum,
beorselas beorna.      Bið eower blæd micel!”

565

æfter þam wordum      werod wæs on salum,
sungon sigebyman,      (segnas stodon),
on fægerne sweg;      folc wæs on lande,
hæfde wuldres beam      werud gelæded,
halige heapas,      on hild godes.

570

Life gefegon      þa hie oðlæded hæfdon
feorh of feonda dome,      þeah ðe hie hit frecne geneðdon,
weras under wætera hrofas.      Gesawon hie þær weallas standan,
ealle him brimu blodige þuhton,      þurh þa heora beadosearo wægon.
Hreðdon hildespelle,      siððan hie þam herge wiðforon;

575

hofon hereþreatas      hlude stefne,
for þam dædweorce      drihten heredon,
weras wuldres sang;      wif on oðrum,
folcsweota mæst,      fyrdleoð golan
aclum stefnum,      eallwundra fela.

580

þa wæs eðfynde      Afrisc meowle
on geofones staðe      golde geweorðod.
Handa hofon      halswurðunge,
bliðe wæron,      bote gesawon,
heddon herereafes,      hæft wæs onsæled.

585

Ongunnon sælafe      segnum dælan
on yðlafe,      ealde madmas,
reaf and randas.      Heo on riht sceodon
gold and godweb,      Iosepes gestreon,
wera wuldorgesteald.      Werigend lagon

590

on deaðstede,      drihtfolca mæst.

Daniel

Verse Indeterminate Unknown

Gefrægn ic Hebreos      eadge lifgean
in Hierusalem,      goldhord dælan,
cyningdom habban,      swa him gecynde wæs,
siððan þurh metodes mægen      on Moyses hand

5

wearð wig gifen,      wigena mænieo,
and hie of Egyptum      ut aforon,
mægene micle.      þæt wæs modig cyn!
þenden hie þy rice      rædan moston,
burgum wealdan,      wæs him beorht wela.

10

þenden þæt folc mid him      hiera fæder wære
healdan woldon,      wæs him hyrde god,
heofonrices weard,      halig drihten,
wuldres waldend.      Se ðam werude geaf
mod and mihte,      metod alwihta,

15

þæt hie oft fela folca      feore gesceodon,
heriges helmum,      þara þe him hold ne wæs,
oðþæt hie wlenco anwod      æt winþege
deofoldædum,      druncne geðohtas.
þa hie æcræftas      ane forleton,

20

metodes mægenscipe,      swa no man scyle
his gastes lufan      wið gode dælan.
þa geseah ic þa gedriht      in gedwolan hweorfan,
Israhela cyn      unriht don,
wommas wyrcean.      þæt wæs weorc gode!

25

Oft he þam leodum      to lare sende,
heofonrices weard,      halige gastas,
þa þam werude      wisdom budon.
Hie þære snytro      soð gelyfdon
lytle hwile,      oðþæt hie langung beswac

30

eorðan dreamas      eces rædes,
þæt hie æt siðestan      sylfe forleton
drihtnes domas,      curon deofles cræft.
þa wearð reðemod      rices ðeoden,
unhold þeodum      þam þe æhte geaf.

35

Wisde him æt frymðe,      ða ðe on fruman ær ðon
wæron mancynnes      metode dyrust,
dugoða dyrust,      drihtne leofost;
herepað tæhte      to þære hean byrig,
eorlum elðeodigum,      on eðelland

40

þær Salem stod      searwum afæstnod,
weallum geweorðod.      To þæs witgan foron,
Caldea cyn,      to ceastre forð,
þær Israela      æhta wæron,
bewrigene mid weorcum;      to þam þæt werod gefor,

45

mægenþreat mære,      manbealwes georn.
Awehte þone wælnið      wera aldorfrea,
Babilones brego,      on his burhstede,
Nabochodonossor,      þurh niðhete,
þæt he secan ongan      sefan gehygdum

50

hu he Israelum      eaðost meahte
þurh gromra gang      guman oðþringan.
Gesamnode þa      suðan and norðan
wælhreow werod,      and west foran
herige hæðencyninga      to þære hean byrig.

55

Israela      eðelweardas
hæfdon lufan, lifwelan,      þenden hie let metod.
þa ic eðan gefrægn      ealdfeonda cyn
winburh wera.      þa wigan ne gelyfdon,
bereafodon þa receda wuldor      readan golde,

60

since and seolfre,      Salomones templ.
Gestrudan gestreona      under stanhliðum,
swilc eall swa þa eorlas      agan sceoldon,
oðþæt hie burga gehwone      abrocen hæfdon,
þara þe þam folce      to friðe stodon.

65

Gehlodon him to huðe      hordwearda gestreon,
feoh and frætwa,      swilc þær funden wæs,
and þa mid þam æhtum      eft siðedon,
and gelæddon eac      on langne sið
Israela cyn,      on eastwegas

70

to Babilonia,      beorna unrim,
under hand hæleð      hæðenum deman.
Nabochodonossor      him on nyd dyde
Israela bearn      ofer ealle lufen,
wæpna lafe      to weorcþeowum.

75

Onsende þa      sinra þegna
worn þæs werudes      west toferan,
þæt him þara leoda      land geheolde,
eðne eðel,      æfter Ebreum.
Het þa secan      sine gerefan

80

geond Israela      earme lafe,
hwilc þære geogoðe      gleawost wære
boca bebodes,      þe þær brungen wæs.
Wolde þæt þa cnihtas      cræft leornedon,
þæt him snytro on sefan      secgan mihte,

85

nales ðy þe he þæt moste      oððe gemunan wolde
þæt he þara gifena      gode þancode
þe him þær to duguðe      drihten scyrede.
þa hie þær fundon      þry freagleawe
æðele cnihtas      and æfæste,

90

ginge and gode      in godsæde;
an wæs Annanias,      oðer Azarias,
þridda Misael,      metode gecorene.
þa þry comon      to þeodne foran,
hearde and higeþancle,      þær se hæðena sæt,

95

cyning corðres georn,      in Caldea byrig.
þa hie þam wlancan      wisdom sceoldon,
weras Ebrea,      wordum cyðan,
higecræft heane,      þurh halig mod,
þa se beorn bebead,      Babilone weard,

100

swiðmod cyning,      sinum þegnum,
þæt þa frumgaras      be feore dæde,
þæt þam gengum þrym      gad ne wære
wiste ne wæde      in woruldlife.
þa wæs breme      Babilone weard,

105

mære and modig      ofer middangeard,
egesful ylda bearnum.      No he æ fremede,
ac in oferhygde      æghwæs lifde.
þa þam folctogan      on frumslæpe,
siððan to reste gehwearf      rice þeoden,

110

com on sefan hwurfan      swefnes woma,
hu woruld wære      wundrum geteod,
ungelic yldum      oð edsceafte.
Wearð him on slæpe      soð gecyðed,
þætte rices gehwæs      reðe sceolde gelimpan,

115

eorðan dreamas,      ende wurðan.
þa onwoc wulfheort,      se ær wingal swæf,
Babilone weard.      Næs him bliðe hige,
ac him sorh astah,      swefnes woma.
No he gemunde      þæt him meted wæs.

120

Het þa tosomne      sinra leoda
þa wiccungdom      widost bæron,
frægn þa ða mænigeo      hwæt hine gemætte,
þenden reordberend      reste wunode.
Wearð he on þam egesan      acol worden,

125

þa he ne wisse      word ne angin
swefnes sines;      het him secgan þeah.
þa him unbliðe      andswaredon
deofolwitgan      (næs him dom gearu
to asecganne      swefen cyninge):

130

“Hu magon we swa dygle,      drihten, ahicgan
on sefan þinne,      hu ðe swefnede,
oððe wyrda gesceaft      wisdom bude,
gif þu his ærest ne meaht      or areccan?”
þa him unbliðe      andswarode

135

wulfheort cyning,      witgum sinum:
“Næron ge swa eacne      ofer ealle men
modgeþances      swa ge me sægdon,
and þæt gecwædon,      þæt ge cuðon
mine aldorlege,      swa me æfter wearð,

140

oððe ic furðor      findan sceolde.
Nu ge mætinge      mine ne cunnon,
þa þe me for werode      wisdom berað.
Ge sweltað deaðe,      nymþe ic dom wite
soðan swefnes,      þæs min sefa myndgað.”

145

Ne meahte þa seo mænigeo      on þam meðelstede
þurh witigdom      wihte aþencean
ne ahicgan,      þa hit forhæfed gewearð
þætte hie sædon      swefn cyninge,
wyrda gerynu,      oðþæt witga cwom,

150

Daniel to dome,      se wæs drihtne gecoren,
snotor and soðfæst,      in þæt seld gangan.
Se wæs ordfruma      earmre lafe
þære þe þam hæðenan      hyran sceolde.
Him god sealde      gife of heofnum

155

þurh hleoðorcwyde      haliges gastes,
þæt him engel godes      eall asægde
swa his mandrihten      gemæted wearð.
ða eode Daniel,      þa dæg lyhte,
swefen reccan      sinum frean,

160

sægde him wislice      wereda gesceafte,
þætte sona ongeat      swiðmod cyning
ord and ende      þæs þe him ywed wæs.
ða hæfde Daniel      dom micelne,
blæd in Babilonia      mid bocerum,

165

siððan he gesæde      swefen cyninge,
þæt he ær for fyrenum      onfon ne meahte,
Babilonie weard,      in his breostlocan.
No hwæðere þæt Daniel      gedon mihte
þæt he wolde metodes      mihte gelyfan,

170

ac he wyrcan ongan      weoh on felda
þam þe deormode      Diran heton,
se wæs on ðære ðeode      ðe swa hatte,
bresne Babilonige.      þære burge weard
anne manlican      ofer metodes est,

175

gyld of golde,      gumum arærde,
for þam þe gleaw ne wæs,      gumrices weard,
reðe and rædleas,      riht ……
þa wearð hæleða hlyst      þa hleoðor cwom
byman stefne      ofer burhware.

180

þa hie for þam cumble      on cneowum sæton,
onhnigon to þam herige      hæðne þeode,
wurðedon wihgyld,      ne wiston wræstran ræd,
efndon unrihtdom,      swa hyra aldor dyde,
mane gemenged,      mode gefrecnod.

185

Fremde folcmægen,      swa hyra frea ærest,
unræd efnde,      (him þæs æfter becwom
yfel endelean),      unriht dyde.
þær þry wæron      on þæs þeodnes byrig,
eorlas Israela,      þæt hie a noldon

190

hyra þeodnes dom      þafigan onginnan,
þæt hie to þam beacne      gebedu rærde,
ðeah ðe ðær on herige      byman sungon.
ða wæron æðelum god      Abrahames bearn,
wæron wærfæste,      wiston drihten

195

ecne uppe,      ælmihtigne.
Cnihtas cynegode      cuð gedydon,
þæt hie him þæt gold      to gode noldon
habban ne healdan,      ac þone hean cyning,
gasta hyrde,      ðe him gife sealde.

200

Oft hie to bote      balde gecwædon
þæt hie þæs wiges      wihte ne rohton,
ne hie to þam gebede      mihte gebædon
hæðen heriges wisa,      þæt hie þider hweorfan wolden,
guman to þam gyldnan gylde,      þe he him to gode geteode.

205

þegnas þeodne sægdon      þæt hie þære geþeahte wæron,
hæftas hearan,      in þisse hean byrig,
þa þis hegan ne willað,      ne þysne wig wurðigean,
þe ðu þe to wuldre      wundrum teodest.
ða him bolgenmod      Babilone weard

210

yrre andswarode,      eorlum onmælde
grimme þam gingum,      and geocre oncwæð,
þæt hie gegnunga      gyldan sceolde
oððe þrowigean      þreanied micel,
frecne fyres wylm,      nymðe hie friðes wolde

215

wilnian to þam wyrrestan,      weras Ebrea,
guman to þam golde,      þe he him to gode teode.
Noldon þeah þa hyssas      hyran larum
in hige hæðnum.      Hogedon georne
þæt æ godes      ealle gelæste,

220

and ne awacodon      wereda drihtne,
ne þan mæ gehwurfe      in hæðendom,
ne hie to facne      freoðo wilnedan,
þeah þe him se bitera deað      geboden wære.
þa wearð yrre anmod cyning,      het he ofn onhætan

225

to cwale cnihta feorum      forðam þe hie his cræftas onsocon.
þa he wæs gegleded,      swa he grimmost mihte,
frecne fyres lige,      þa he þyder folc samnode,
and gebindan het,      Babilone weard,
grim and gealhmod,      godes spelbodan.

230

Het þa his scealcas      scufan þa hyssas
in bælblyse,      beornas geonge.
Gearo wæs se him geoce gefremede;      þeah þe hie swa grome nydde
in fæðm fyres lige,      hwæðere heora feorh generede
mihtig metodes weard.      Swa þæt mænige gefrunon,

235

halige him þær help geteode,      sende him of hean rodore
god, gumena weard,      gast þone halgan.
Engel in þone ofn innan becwom      þær hie þæt aglac drugon,
freobearn fæðmum beþeahte      under þam fyrenan hrofe.
Ne mihte þeah heora wlite      gewemman owiht

240

wylm þæs wæfran liges,      þa hie se waldend nerede.
Hreohmod wæs se hæðena þeoden,      het hie hraðe bærnan.
æled wæs ungescead micel.      þa wæs se ofen onhæted,
isen eall ðurhgleded.      Hine ðær esnas mænige
wurpon wudu on innan,      swa him wæs on wordum gedemed;

245

bæron brandas on bryne      blacan fyres,
(wolde wulfheort cyning      wall onsteallan,
iserne ymb æfæste),      oðþæt up gewat
lig ofer leofum      and þurh lust gesloh
micle mare      þonne gemet wære.

250

ða se lig gewand      on laðe men,
hæðne of halgum.      Hyssas wæron
bliðemode,      burnon scealcas
ymb ofn utan,      alet gehwearf
teonfullum on teso.      ðær to geseah

255

Babilone brego.      Bliðe wæron
eorlas Ebrea,      ofestum heredon
drihten on dreame,      dydon swa hie cuðon
ofne on innan,      aldre generede.
Guman glædmode      god wurðedon,

260

under þæs fæðme      þe geflymed wearð
frecne fyres hæto.      Freobearn wurdon
alæten liges gange,      ne hie him þær lað gedydon.
Næs him se sweg to sorge      ðon ma þe sunnan scima,
ne se bryne beot mæcgum      þe in þam beote wæron,

265

ac þæt fyr fyr scyde      to ðam þe ða scylde worhton,
hwearf on þa hæðenan hæftas      fram þam halgan cnihton,
werigra wlite minsode,      þa ðe ðy worce gefægon.
Geseah ða swiðmod cyning,      ða he his sefan ontreowde,
wundor on wite agangen;      him þæt wræclic þuhte.

270

Hyssas hale hwurfon      in þam hatan ofne,
ealle æfæste ðry;      him eac þær wæs
an on gesyhðe,      engel ælmihtiges.
Him þær on ofne      owiht ne derede,
ac wæs þær inne      ealles gelicost

275

efne þonne on sumera      sunne scineð,
and deaw dryge      on dæge weorðeð,
winde geondsawen.      þæt wæs wuldres god
þe hie generede      wið þam niðhete.
ða Azarias      ingeþancum

280

hleoðrade halig      þurh hatne lig,
dreag dæda georn,      drihten herede,
wer womma leas,      and þa word acwæð:
“Metod alwihta, hwæt!      þu eart mihtum swið
niðas to nergenne.      Is þin nama mære,

285

wlitig and wuldorfæst      ofer werðeode.
Siendon þine domas      in daga gehwam
soðe and geswiðde      and gesigefæste,
swa þu eac sylfa eart.     
Syndon þine willan      on woruldspedum

290

rihte and gerume,      rodora waldend.
Geoca user georne nu,      gasta scyppend,
and þurh hyldo help,      halig drihten,
nu we þec for þreaum      and for ðeonydum
and for eaðmedum      arna biddað,

295

lige belegde.      We ðæs lifgende
worhton on worulde,      eac ðon wom dyde
user yldran;      for oferhygdum
bræcon bebodo      burhsittende,
had oferhogedon      halgan lifes.

300

Siendon we towrecene      geond widne grund,
heapum tohworfene,      hyldelease;
is user lif      geond landa fela
fracoð and gefræge      folca manegum,
þa usic bewræcon      to þæs wyrrestan

305

eorðcyninga      æhta gewealde,
on hæft heorugrimra,      and we nu hæðenra
þeowned þoliað.      þæs þe þanc sie,
wereda wuldorcyning,      þæt þu us þas wrace teodest.
Ne forlet þu usic ane,      ece drihten,

310

for ðam miltsum      ðe ðec men hligað,
and for ðam treowum      þe þu, tirum fæst,
niða nergend,      genumen hæfdest
to Abrahame      and to Isaace
and to Iacobe,      gasta scyppend.

315

þu him þæt gehete      þurh hleoðorcwyde,
þæt þu hyra frumcyn      in fyrndagum
ican wolde,      þætte æfter him
on cneorissum      cenned wurde,
and seo mænigeo      mære wære,

320

had to hebbanne      swa heofonsteorran
bebugað bradne hwyrft,      oððe brimfaroþes,
sæfaroða sand,      geond sealtne wæg
in eare gryndeð,      þæt his unrim a
in wintra worn      wurðan sceolde.

325

Fyl nu frumspræce,      ðeah heora fea lifigen!
Wlitiga þinne wordcwyde      and þin wuldor on us!
Gecyð cræft and miht      þæt þa Caldeas
and folca fela      gefrigen habbað,
ða þe under heofenum      hæðene lifigeað,

330

and þæt þu ana eart      ece drihten,
weroda waldend,      woruldgesceafta,
sigora settend,      soðfæst metod!”
Swa se halga wer      hergende wæs
metodes miltse      and his mihta sped

335

rehte þurh reorde.      ða of roderum wæs
engel ælbeorht      ufan onsended,
wlitescyne wer      on his wuldorhaman,
se him cwom to frofre      and to feorhnere
mid lufan and mid lisse.      Se ðone lig tosceaf,

340

halig and heofonbeorht,      hatan fyres,
tosweop hine and toswende      þurh þa swiðan miht,
ligges leoman,      þæt hyra lice ne wæs
owiht geegled,      ac he on andan sloh
fyr on feondas      for fyrendædum.

345

þa wæs on þam ofne,      þær se engel becwom,
windig and wynsum,      wedere gelicost
þonne hit on sumeres tid      sended weorðeð
dropena drearung      on dæges hwile,
wearmlic wolcna scur.      Swylc bið wedera cyst,

350

swylc wæs on þam fyre      frean mihtum
halgum to helpe.      Wearð se hata lig
todrifen and todwæsced      þær þa dædhwatan
geond þone ofen eodon,      and se engel mid,
feorh nerigende,      se ðær feorða wæs,

355

Annanias      and Azarias
and Misael.      þær þa modhwatan
þry on geðancum      ðeoden heredon,
bædon bletsian      bearn Israela
eall landgesceaft      ecne drihten,

360

ðeoda waldend.      Swa hie þry cwædon,
modum horsce,      þurh gemæne word:
“ðe gebletsige,      bylywit fæder,
woruldcræfta wlite      and weorca gehwilc!
Heofonas and englas,      and hluttor wæter,

365

þa ðe ofer roderum      on rihtne gesceaft
wuniað in wuldre,      ða þec wurðiað!
And þec, ælmihtig,      ealle gesceafte,
rodorbeorhtan tunglu,      þa þe ryne healdað,
sunna and mona,      sundor anra gehwilc

370

herige in hade!      And heofonsteorran,
deaw and deor scur,      ða ðec domige!
And þec, mihtig god,      gastas lofige!
Byrnende fyr      and beorht sumor
nergend hergað!      Niht somod and dæg,

375

and þec landa gehwilc,      leoht and þeostro,
herige on hade,      somod hat and ceald!
And þec, frea mihtig,      forstas and snawas,
winterbiter weder      and wolcenfaru,
lofige on lyfte!      And þec ligetu,

380

blace, berhtmhwate,      þa þec bletsige!
Eall eorðan grund,      ece drihten,
hyllas and hrusan      and hea beorgas,
sealte sæwægas,      soðfæst metod,
eastream yða      and upcyme,

385

wætersprync wylla,      ða ðec wurðiað!
Hwalas ðec herigað,      and hefonfugolas,
lyftlacende,      þa ðe lagostreamas,
wæterscipe wecgað!      And wildu deor
and neata gehwilc      naman bletsie!

390

And manna bearn      modum lufiað,
and þec Israela,      æhta scyppend,
herigað in hade,      herran sinne!
And þec haligra      heortan cræftas,
soðfæstra gehwæs      sawle and gastas,

395

lofiað liffrean,      lean sellende
eallum eadmodum,      ece drihten!
Annanias ðec      and Adzarias
and Misael      metod domige
breostgeðancum!      We þec bletsiað,

400

frea folca gehwæs,      fæder ælmihtig,
soð sunu metodes,      sawla nergend,
hæleða helpend,      and þec, halig gast,
wurðiað in wuldre,      witig drihten!
We ðec herigað,      halig drihten,

405

and gebedum bremað!      þu gebletsad eart,
gewurðad wideferhð      ofer worulde hrof,
heahcyning heofones,      halgum mihtum,
lifes leohtfruma,      ofer landa gehwilc!”
ða þæt ehtode      ealdor þeode,

410

Nabochodonossor,      wið þam nehstum
folcgesiðum:      “þæt eower fela geseah,
þeode mine,      þæt we þry sendon,
geboden to bæle      in byrnende
fyres leoman.      Nu ic þær feower men

415

geseo to soðe,      nales me sefa leogeð.”
ða cwæð se ðe wæs      cyninges ræswa,
wis and wordgleaw:      “þæt is wundra sum
þæt we ðær eagum      on lociað.
Geðenc, ðeoden min,      þine gerysna!

420

Ongyt georne      hwa þa gyfe sealde
gingum gædelingum!      Hie god herigað,
anne ecne,      and ealles him
be naman gehwam      on neod sprecað,
þanciað þrymmes      þristum wordum,

425

cweðað he sie ana      ælmihtig god,
witig wuldorcyning,      worlde and heofona.
Aban þu þa beornas,      brego Caldea,
ut of ofne.      Nis hit owihtes god
þæt hie sien on þam laðe      leng þonne þu þurfe.”

430

Het þa se cyning to him      cnihtas gangan.
Hyssas hearde      hyrdon lare,
cyrdon cynegode      swa hie gecyðde wæron,
hwurfon hæleð geonge      to þam hæðenan foran.
Wæron þa bende forburnene      þe him on banum lagon,

435

laðsearo leoda cyninges,      and hyra lice geborgen.
Næs hyra wlite gewemmed,      ne nænig wroht on hrægle,
ne feax fyre beswæled,      ac hie on friðe drihtnes
of ðam grimman gryre      glade treddedon,
gleawmode guman,      on gastes hyld.

440

ða gewat se engel up      secan him ece dreamas
on heanne hrof      heofona rices,
heh þegn and hold      halgum metode.
Hæfde on þam wundre gewurðod      ðe þa gewyrhto ahton.
Hyssas heredon drihten      for þam hæðenan folce,

445

septon hie soðcwidum      and him sædon fela
soðra tacna,      oðþæt he sylfa gelyfde
þæt se wære mihta waldend      se ðe hie of ðam mirce generede.
Gebead þa se bræsna      Babilone weard
swiðmod sinum leodum,      þæt se wære his aldre scyldig,

450

se ðæs onsoce      þætte soð wære
mære mihta waldend,      se hie of þam morðre alysde.
Agæf him þa his leoda lafe      þe þær gelædde wæron
on æht ealdfeondum,      þæt hie are hæfdon.
Wæs heora blæd in Babilone,      siððan hie þone bryne fandedon,

455

dom wearð æfter duguðe gecyðed,      siððan hie drihtne gehyrdon.
Wæron hyra rædas rice,      siððan hie rodera waldend,
halig heofonrices weard,      wið þone hearm gescylde.
þa ic secan gefrægn      soðum wordum,
siððan he wundor onget,     

460

Babilone weard,      þurh fyres bryne,
hu þa hyssas þry      hatan ofnes,
færgryre fyres,      oferfaren hæfdon.
Wylm þurhwodon,      swa him wiht ne sceod
grim gleda nið,      godes spelbodan,

465

frecnan fyres,      ac him frið drihtnes
wið þæs egesan gryre      aldor gescylde.
ða se ðeoden ongan      geðinges wyrcan;
het þa tosomne      sine leode,
and þa on þam meðle      ofer menigo bebead

470

wyrd gewordene      and wundor godes,
þætte on þam cnihtum      gecyðed wæs:
“Onhicgað nu      halige mihte,
wise wundor godes!      We gesawon
þæt he wið cwealme gebearh      cnihtum on ofne,

475

lacende lig,      þam þe his lof bæron;
forþam he is ana      ece drihten,
dema ælmihtig,      se ðe him dom forgeaf,
spowende sped,      þam þe his spel berað.
Forðon witigað      þurh wundor monig

480

halgum gastum      þe his hyld curon.
Cuð is þæt me Daniel      dyglan swefnes
soð gesæde,      þæt ær swiðe oðstod
manegum on mode      minra leoda,
forþam ælmihtig      eacenne gast

485

in sefan sende,      snyttro cræftas.”
Swa wordum spræc      werodes ræswa,
Babilone weard,      siððan he beacen onget,
swutol tacen godes.      No þy sel dyde,
ac þam æðelinge      oferhygd gesceod,

490

wearð him hyrra hyge      and on heortan geðanc
mara on modsefan      þonne gemet wære,
oðþæt hine mid nyde      nyðor asette
metod ælmihtig,      swa he manegum deð
þara þe þurh oferhyd      up astigeð.

495

þa him wearð on slæpe      swefen ætywed,
Nabochodonossor;      him þæt neh gewearð.
þuhte him þæt on foldan      fægre stode
wudubeam wlitig,      se wæs wyrtum fæst,
beorht on blædum.      Næs he bearwe gelic,

500

ac he hlifode      to heofontunglum,
swilce he oferfæðmde      foldan sceatas,
ealne middangeard,      oð merestreamas,
twigum and telgum.      ðær he to geseah,
þuhte him þæt se wudubeam      wilddeor scylde,

505

ane æte      eallum heolde,
swylce fuglas eac      heora feorhnere
on þæs beames      bledum name.
ðuhte him þæt engel      ufan of roderum
stigan cwome      and stefne abead,

510

torhtan reorde.      Het þæt treow ceorfan
and þa wildan deor      on weg fleon,
swylce eac þa fugolas,      þonne his fyll come.
Het þonne besnædan      seolfes blædum,
twigum and telgum,      and þeh tacen wesan,

515

wunian wyrtruman      þæs wudubeames
eorðan fæstne,      oðþæt eft cyme
grene bleda,      þonne god sylle.
Het eac gebindan      beam þone miclan
ærenum clammum      and isernum,

520

and gesæledne      in susl don,
þæt his mod wite      þæt migtigra
wite wealdeð      þonne he him wið mæge.
þa of slæpe onwoc,      (swefn wæs æt ende),
eorðlic æðeling,      him þæs egesa stod,

525

gryre fram ðam gaste      ðe þyder god sende.
Het þa tosomne      sine leode,
folctogan feran,      frægn ofer ealle
swiðmod cyning      hwæt þæt swefen bude,
nalles þy he wende      þæt hie hit wiston,

530

ac he cunnode      hu hie cweðan woldon.
ða wæs to ðam dome      Daniel haten,
godes spelboda.      Him wæs gæst geseald,
halig of heofonum,      se his hyge trymede.
On þam drihtenweard      deopne wisse

535

sefan sidne geþanc      and snytro cræft,
wisne wordcwide.      Oft he wundor manig,
metodes mihta,      for men ætbær.
þa he secgan ongan      swefnes woman,
heahheort and hæðen      heriges wisa,

540

ealne þone egesan      þe him eowed wæs.
Bæd hine areccan      hwæt seo run bude,
hofe haligu word      and in hige funde
to gesecganne      soðum wordum
hwæt se beam bude      þe he blican geseah,

545

and him witgode      wyrda geþingu.
He ða swigode,      hwæðere soð ongeat,
Daniel æt þam dome,      þæt his drihten wæs,
gumena aldor,      wið god scyldig.
Wandode se wisa,      hwæðre he worde cwæð,

550

æcræftig ar,      to þam æðelinge:
“þæt is, weredes weard,      wundor unlytel,
þæt þu gesawe      þurh swefen cuman,
heofonheane beam      and þa halgan word,
yrre and egeslicu,      þa se engel cwæð,

555

þæt þæt treow sceolde,      telgum besnæded,
foran afeallan,      þæt ær fæste stod,
and þonne mid deorum      dreamleas beon,
westen wunian,      and his wyrtruman
foldan befolen,      fyrstmearc wesan

560

stille on staðole,      swa seo stefn gecwæð,
ymb seofon tida      sæde eft onfon.
Swa þin blæd lið.      Swa se beam geweox,
heah to heofonum,      swa þu hæleðum eart
ana eallum      eorðbuendum

565

weard and wisa.      Nis þe wiðerbreca,
man on moldan,      nymðe metod ana.
Se ðec aceorfeð      of cyningdome,
and ðec wineleasne      on wræc sendeð,
and þonne onhweorfeð      heortan þine,

570

þæt þu ne gemyndgast      æfter mandreame,
ne gewittes wast      butan wildeora þeaw,
ac þu lifgende      lange þrage
heorta hlypum      geond holt wunast.
Ne bið þec mælmete      nymþe mores græs,

575

ne rest witod,      ac þec regna scur
weceð and wreceð      swa wildu deor,
oðþæt þu ymb seofon winter      soð gelyfest,
þæt sie an metod      eallum mannum,
reccend and rice,      se on roderum is.

580

Is me swa þeah willa      þæt se wyrtruma
stille wæs on staðole,      swa seo stefn gecwæð,
and ymbe seofan tide      sæde onfenge.
Swa þin rice      restende bið,
anwalh for eorlum,      oðþæt þu eft cymst.

585

Gehyge þu, frea min,      fæstlicne ræd.
Syle ælmyssan,      wes earmra hleo,
þinga for ðeodne,      ær ðam seo þrah cyme
þæt he þec aworpe      of woruldrice.
Oft metod alæt      monige ðeode

590

wyrcan bote,      þonne hie woldon sylfe,
fyrene fæstan,      ær him fær godes
þurh egesan gryre      aldre gesceode.”
No þæs fela Daniel      to his drihtne gespræc
soðra worda      þurh snytro cræft,

595

þæt þæs a se rica      reccan wolde,
middangeardes weard,      ac his mod astah,
heah fram heortan;      he þæs hearde ongeald.
Ongan ða gyddigan      þurh gylp micel
Caldea cyning      þa he ceastergeweorc,

600

Babilone burh,      on his blæde geseah,
Sennera feld      sidne bewindan,
heah hlifigan;      þæt se heretyma
werede geworhte      þurh wundor micel,
wearð ða anhydig      ofer ealle men,

605

swiðmod in sefan,      for ðære sundorgife
þe him god sealde,      gumena rice,
world to gewealde      in wera life:
“ðu eart seo micle      and min seo mære burh
þe ic geworhte      to wurðmyndum,

610

rume rice.      Ic reste on þe,
eard and eðel,      agan wille.”
ða for ðam gylpe      gumena drihten
forfangen wearð      and on fleam gewat,
ana on oferhyd      ofer ealle men.

615

Swa wod wera      on gewindagum
geocrostne sið      in godes wite,
ðara þe eft lifigende      leode begete,
Nabochodonossor,      siððan him nið godes,
hreð of heofonum,      hete gesceode.

620

Seofon winter samod      susl þrowode,
wildeora westen,      winburge cyning.
ða se earfoðmæcg      up locode,
wilddeora gewita,      þurh wolcna gang.
Gemunde þa on mode      þæt metod wære,

625

heofona heahcyning,      hæleða bearnum
ana ece gast.      þa he eft onhwearf
wodan gewittes,      þær þe he ær wide bær
herewosan hige,      heortan getenge.
þa his gast ahwearf      in godes gemynd,

630

mod to mannum,      siððan he metod onget.
Gewat þa earmsceapen      eft siðian,
nacod nydgenga,      nið geðafian,
wundorlic wræcca      and wæda leas,
mætra on modgeðanc,      to mancynne,

635

ðonne gumena weard      in gylpe wæs.
Stod middangeard      æfter mandrihtne,
eard and eðel      æfter þam æðelinge,
seofon winter samod,      swa no swiðrode
rice under roderum      oðþæt se ræswa com.

640

þa wæs eft geseted      in aldordom
Babilone weard,      hæfde beteran ðeaw,
leohtran geleafan      in liffruman,
þætte god sealde      gumena gehwilcum
welan swa wite,      swa he wolde sylf.

645

Ne lengde þa      leoda aldor
witegena wordcwyde,      ac he wide bead
metodes mihte      þær he meld ahte,
siðfæt sægde      sinum leodum,
wide waðe      þe he mid wilddeorum ateah,

650

oðþæt him frean godes      in gast becwom
rædfæst sefa,      ða he to roderum beseah.
Wyrd wæs geworden,      wundor gecyðed,
swefn geseðed,      susl awunnen,
dom gedemed,      swa ær Daniel cwæð,

655

þæt se folctoga      findan sceolde
earfoðsiðas      for his ofermedlan.
Swa he ofstlice      godspellode
metodes mihtum      for mancynne,
siððan in Babilone      burhsittendum

660

lange hwile      lare sægde,
Daniel domas.      Siððan deora gesið,
wildra wærgenga,      of waðe cwom,
Nabochodonossor      of niðwracum,
siððan weardode      wide rice,

665

heold hæleða gestreon      and þa hean burh,
frod, foremihtig      folca ræswa,
Caldea cyning,      oðþæt him cwelm gesceod,
swa him ofer eorðan      andsaca ne wæs
gumena ænig      oðþæt him god wolde

670

þurh hryre hreddan      hea rice.
Siððan þær his aferan      ead bryttedon,
welan, wunden gold,      in þære widan byrig,
ealhstede eorla,      unwaclice,
heah hordmægen,      þa hyra hlaford læg.

675

ða in ðære ðeode awoc      his þæt þridde cneow.
Wæs Baldazar      burga aldor,
weold wera rices,      oðþæt him wlenco gesceod,
oferhyd egle.      ða wæs endedæg
ðæs ðe Caldeas      cyningdom ahton.

680

ða metod onlah      Medum and Persum
aldordomes      ymb lytel fæc,
let Babilone      blæd swiðrian,
þone þa hæleð      healdan sceoldon.
Wiste he ealdormen      in unrihtum,

685

ða ðe ðy rice      rædan sceoldon.
ða þæt gehogode      hamsittende,
Meda aldor,      þæt ær man ne ongan,
þæt he Babilone      abrecan wolde,
alhstede eorla,      þær æðelingas

690

under wealla hleo      welan brytnedon.
þæt wæs þara fæstna      folcum cuðost,
mæst and mærost      þara þe men bun,
Babilon burga,      oðþæt Baldazar
þurh gylp grome      godes frasade.

695

Sæton him æt wine      wealle belocene,
ne onegdon na      orlegra nið,
þeah ðe feonda folc      feran cwome
herega gerædum      to þære heahbyrig
þæt hie Babilone      abrecan mihton.

700

Gesæt þa to symble      siðestan dæge
Caldea cyning      mid cneomagum,
þær medugal wearð      mægenes wisa.
Het þam æðelum beran      Israela gestreon,
huslfatu halegu,      on hand werum,

705

þa ær Caldeas      mid cyneðrymme,
cempan in ceastre,      clæne genamon,
gold in Gerusalem,      ða hie Iudea
blæd forbræcon      billa ecgum,
and þurh hleoðorcyme,      herige genamon

710

beorhte frætwe.      ða hie tempel strudon,
Salomanes seld,      swiðe gulpon.
ða wearð bliðemod      burga aldor,
gealp gramlice      gode on andan,
cwæð þæt his hergas      hyrran wæron

715

and mihtigran      mannum to friðe
þonne Israela      ece drihten.
Him þæt tacen wearð      þær he to starude,
egeslic for eorlum      innan healle,
þæt he for leodum      ligeword gecwæð,

720

þa þær in egesan      engel drihtnes
let his hand cuman      in þæt hea seld,
wrat þa in wage      worda gerynu,
baswe bocstafas,      burhsittendum.
ða wearð folctoga      forht on mode,

725

acul for þam egesan.      Geseah he engles hand
in sele writan      Sennera wite.
þæt gyddedon      gumena mænigeo,
hæleð in healle,      hwæt seo hand write
to þam beacne      burhsittendum.

730

Werede comon      on þæt wundor seon.
Sohton þa swiðe      in sefan gehydum,
hwæt seo hand write      haliges gastes.
Ne mihton arædan      runcræftige men
engles ærendbec,      æðelinga cyn,

735

oðþæt Daniel com,      drihtne gecoren,
snotor and soðfæst,      in þæt seld gangan.
ðam wæs on gaste      godes cræft micel,
to þam ic georne gefrægn      gyfum ceapian
burhge weardas      þæt he him bocstafas

740

arædde and arehte,      hwæt seo run bude.
Him æcræftig      andswarode,
godes spelboda,      gleaw geðances:
“No ic wið feohsceattum      ofer folc bere
drihtnes domas,      ne ðe dugeðe can,

745

ac þe unceapunga      orlæg secge,
worda gerynu,      þa þu wendan ne miht.
þu for anmedlan      in æht bere
huslfatu halegu,      on hand werum.
On þam ge deoflu      drincan ongunnon,

750

ða ær Israela      in æ hæfdon
æt godes earce,      oðþæt hie gylp beswac,
windruncen gewit,      swa þe wurðan sceal.
No þæt þin aldor      æfre wolde
godes goldfatu      in gylp beran,

755

ne ðy hraðor hremde,      ðeah ðe here brohte
Israela gestreon      in his æhte geweald,
ac þæt oftor gecwæð      aldor ðeoda
soðum wordum      ofer sin mægen,
siððan him wuldres weard      wundor gecyðde,

760

þæt he wære ana      ealra gesceafta
drihten and waldend,      se him dom forgeaf,
unscyndne blæd      eorðan rices,
and þu lignest nu      þæt sie lifgende,
se ofer deoflum      dugeþum wealdeð.”

Christ and Satan

Verse Indeterminate Unknown

þæt wearð underne      eorðbuendum,
þæt meotod hæfde      miht and strengðo
ða he gefestnade      foldan sceatas.
Seolfa he gesette      sunnan and monan,

5

stanas and eorðan,      stream ut on sæ,
wæter and wolcn,      ðurh his wundra miht.
Deopne ymblyt      clene ymbhaldeð
meotod on mihtum,      and alne middangeard.
He selfa mæg      sæ geondwlitan,

10

grundas in geofene,      godes agen bearn,
and he ariman mæg      rægnas scuran,
dropena gehwelcne.      Daga enderim
seolua he gesette      þurh his soðan miht.
Swa se wyrhta      þurh his wuldres gast

15

serede and sette      on six dagum
eorðan dæles,      up on heofonum,
and heanne holm.      Hwa is þæt ðe cunne
orðonc clene      nymðe ece god?
Dreamas he gedelde,      duguðe and geþeode,

20

Adam ærest,      and þæt æðele cyn,
engla ordfruman,      þæt þe eft forwarð.
ðuhte him on mode      þæt hit mihte swa,
þæt hie weron seolfe      swegles brytan,
wuldres waldend.      Him ðær wirse gelamp,

25

ða heo in helle      ham staðeledon,
an æfter oðrum,      in þæt atole scref,
þær heo brynewelme      bidan sceolden
saran sorge,      nales swegles leoht
habban in heofnum      heahgetimbrad,

30

ac gedufan sceolun      in ðone deopan wælm
niðær under nessas      in ðone neowlan grund,
gredige and gifre.      God ana wat
hu he þæt scyldige werud      forscrifen hefde!
Cleopað ðonne se alda      ut of helle,

35

wriceð wordcwedas      weregan reorde,
eisegan stefne:      “Hwær com engla ðrym,
þe we on heofnum      habban sceoldan?
þis is ðeostræ ham,      ðearle gebunden
fæstum fyrclommum;      flor is on welme

40

attre onæled.      Nis nu ende feor
þæt we sceolun ætsomne      susel þrowian,
wean and wergu,      nalles wuldres blæd
habban in heofnum,      hehselda wyn.
Hwæt, we for dryhtene iu      dreamas hefdon,

45

song on swegle      selrum tidum,
þær nu ymb ðone æcan      æðele stondað,
heleð ymb hehseld,      herigað drihten
wordum and wercum,      and ic in wite sceal
bidan in bendum,      and me bættran ham

50

for oferhygdum      æfre ne wene.”
ða him andsweradan      atole gastas,
swarte and synfulle,      susle begnornende:
“þu us gelærdæst      ðurh lyge ðinne
þæt we helende      heran ne scealdon.

55

ðuhte þe anum      þæt ðu ahtest alles gewald,
heofnes and eorþan,      wære halig god,
scypend seolfa.      Nu earttu sceaðana sum,
in fyrlocan      feste gebunden.
Wendes ðu ðurh wuldor      ðæt þu woruld ahtest,

60

alra onwald,      and we englas mid ðec.
Atol is þin onseon!      Habbað we alle swa
for ðinum leasungum      lyðre gefered.
Segdest us to soðe      þæt ðin sunu wære
meotod moncynnes;      hafustu nu mare susel!”

65

Swa firenfulle      facnum wordum
heora aldorðægn      on reordadon,
on cearum cwidum.      Crist heo afirde,
dreamum bedelde.      Hæfdan dryhtnes liht
for oferhygdum      ufan forleton,

70

hæfdon hym to hyhte      helle floras,
beornende bealo.      Blace hworfon
scinnan forscepene,      sceaðan hwearfedon,
earme æglecan,      geond þæt atole scref,
for ðam anmedlan      þe hie ær drugon.

75

Eft reordade      oðre siðe
feonda aldor.      Wæs þa forht agen,
seoððan he ðes wites      worn gefelde.
He spearcade,      ðonne he spreocan ongan
fyre and atre;      ne bið swelc fæger dream

80

ðonne he in witum      wordum indraf:
“Ic wæs iu in heofnum      halig ængel,
dryhtene deore;      hefde me dream mid gode,
micelne for meotode,      and ðeos menego swa some.
þa ic in mode      minum hogade

85

þæt ic wolde towerpan      wuldres leoman,
bearn helendes,      agan me burga gewald
eall to æhte,      and ðeos earme heap
þe ic hebbe to helle      ham geledde.
Wene þæt tacen sutol      þa ic aseald wes on wærgðu,

90

niðer under nessas      in ðone neowlan grund.
Nu ic eow hebbe to hæftum      ham gefærde
alle of earde.      Nis her eadiges tir,
wloncra winsele,      ne worulde dream,
ne ængla ðreat,      ne we upheofon

95

agan moten.      Is ðes atola ham
fyre onæled.      Ic eom fah wið god.
æce æt helle duru      dracan eardigað,
hate on reðre;      heo us helpan ne magon.
Is ðæs walica ham      wites afylled;

100

nagan we ðæs heolstres      þæt we us gehydan mægon
in ðissum neowlan genipe.      Hær is nedran swæg,
wyrmas gewunade.      Is ðis wites clom
feste gebunden.      Feond seondon reðe,
dimme and deorce.      Ne her dæg lyhteð

105

for scedes sciman,      sceppendes leoht.
Iu ahte ic gewald      ealles wuldres,
ær ic moste in ðeossum atolan      æðele gebidan
hwæt me drihten god      deman wille,
fagum on flora.      Nu ic feran com

110

deofla menego      to ðissum dimman ham.
Ac ic sceal on flyge      and on flyhte ðragum
earda neosan,      and eower ma,
þe ðes oferhydes      ord onstaldon.
Ne ðurfon we ðes wenan,      þæt us wuldorcyning

115

æfre wille      eard alefan,
æðel to æhte,      swa he ær dyde,
ecne onwald;      ah him alles gewald,
wuldres and wita,      waldendes sunu.
Forðon ic sceal hean and earm      hweorfan ðy widor,

120

wadan wræclastas,      wuldre benemed,
duguðum bedeled,      nænigne dream agan
uppe mid ænglum,      þes ðe ic ær gecwæð
þæt ic wære seolfa      swægles brytta,
wihta wealdend.      Ac hit me wyrse gelomp!”

125

Swa se werega gast      wordum sæde
his earfoðo      ealle ætsomne,
fah in fyrnum,      (fyrleoma stod
geond þæt atole scræf      attre geblonden):
“Ic eom limwæstmum      þæt ic gelutian ne mæg

130

on þyssum sidan sele,      synnum forwundod.
Hwæt, her hat and ceald      hwilum mencgað;
hwilum ic gehere      hellescealcas,
gnornende cynn,      grundas mænan,
niðer under næssum;      hwilum nacode men

135

winnað ymb wyrmas.      Is þes windiga sele
eall inneweard      atole gefylled.
Ne mot ic hihtlicran      hames brucan,
burga ne bolda,      ne on þa beorhtan gescæft
ne mot ic æfre ma      eagum starian.

140

Is me nu wyrsa      þæt ic wuldres leoht
uppe mid englum      æfre cuðe,
song on swegle,      þær sunu meotodes
habbað eadige bearn      ealle ymbfangen
seolfa mid sange.      Ne ic þam sawlum ne mot

145

ænigum sceððan,     
butan þam anum      þe he agan nyle;
þa ic mot to hæftum      ham geferian,
bringan to bolde      in þone biteran grund.
Ealle we syndon      ungelice

150

þonne þe we iu in heofonum      hæfdon ærror
wlite and weorðmynt.      Ful oft wuldres sweg
brohton to bearme      bearn hælendes,
þær we ymb hine utan      ealle hofan,
leomu ymb leofne,      lofsonga word,

155

drihtne sædon.      Nu ic eom dædum fah,
gewundod mid wommum;      sceal nu þysne wites clom
beoran beornende      in bæce minum,
hat on helle,      hyhtwillan leas.”
þa gyt feola cwiðde      firna herde,

160

atol æglæca,      ut of helle,
witum werig.      Word spearcum fleah
attre gelicost,      þonne he ut þorhdraf:
“Eala drihtenes þrym!      Eala duguða helm!
Eala meotodes miht!      Eala middaneard!

165

Eala dæg leohta!      Eala dream godes!
Eala engla þreat!      Eala upheofen!
Eala þæt ic eam ealles leas      ecan dreames,
þæt ic mid handum ne mæg      heofon geræcan,
ne mid eagum ne mot      up locian,

170

ne huru mid earum ne sceal      æfre geheran
þære byrhtestan      beman stefne!
ðæs ic wolde of selde      sunu meotodes,
drihten adrifan,      and agan me þæs dreames gewald,
wuldres and wynne,      me þær wyrse gelamp

175

þonne ic to hihte      agan moste.
Nu ic eom asceaden      fram þære sciran driht,
alæded fram leohte      in þone laðan ham.
Ne mæg ic þæt gehicgan      hu ic in ðæm becwom,
in þis neowle genip,      niðsynnum fah,

180

aworpen of worulde.      Wat ic nu þa
þæt bið alles leas      ecan dreamas
se ðe heofencyninge      heran ne þenceð,
meotode cweman.      Ic þæt morðer sceal,
wean and witu      and wrace dreogan,

185

goda bedæled,      iudædum fah,
þæs ðe ic geþohte adrifan      drihten of selde,
weoroda waldend;      sceal nu wreclastas
settan sorhgcearig,      siðas wide.”
Hwearf þa to helle      þa he gehened wæs,

190

godes andsaca;      dydon his gingran swa,
gifre and grædige,      þa hig god bedraf
in þæt hate hof      þam is hel nama.
Forþan sceal gehycgan      hæleða æghwylc
þæt he ne abælige      bearn waldendes.

195

Læte him to bysne      hu þa blacan feond
for oferhygdum      ealle forwurdon.
Neoman us to wynne      weoroda drihten,
uppe ecne gefean,      engla waldend.
He þæt gecydde      þæt he mægencræft hæfde,

200

mihta miccle,      þa he þa mænego adraf,
hæftas of ðæm hean selde.      Gemunan we þone halgan drihten,
ecne in wuldre      mid alra gescefta ealdre;
ceosan us eard in wuldre      mid ealra cyninga cyninge,
se is Crist genemned;     

205

beoran on breostum      bliðe geþohtas,
sibbe and snytero;      gemunan soð and riht,
þonne we to hehselde      hnigan þencað,
and þone anwaldan      ara biddan.
þonne behofað      se ðe her wunað

210

weorulde wynnum      þæt him wlite scine
þonne he oðer lif      eft geseceð,
fægere land      þonne þeos folde seo;
is þær wlitig and wynsum,      wæstmas scinað,
beorhte ofer burgum.      þær is brade lond,

215

hyhtlicra ham      in heofonrice,
Criste gecwemra.      Uta cerran þider
þær he sylfa sit,      sigora waldend,
drihten hælend,      in ðæm deoran ham,
and ymb þæt hehsetl      hwite standað

220

engla feðan      and eadigra,
halige heofenþreatas      herigað drihten
wordum and weorcum.      Heora wlite scineð
geond ealra worulda woruld      mid wuldorcyninge.
ða get ic furðor gefregen      feond ondetan;

225

wæs him eall ful strang wom and witu;      hæfdon wuldorcyning
for oferhigdum      anforlæten;
cwædon eft hraðe      oðre worde:
“Nu is gesene      þæt we syngodon
uppe on earde.      Sceolon nu æfre þæs

230

dreogan domlease gewinn      drihtnes mihtum.
Hwæt, we in wuldres wlite      wunian moston
þær we halgan gode      heran woldon,
and him sang ymb seld      secgan sceoldon
þusendmælum.      þa we þær wæron,

235

wunodon on wynnum,      geherdon wuldres sweg,
beman stefne.      Byrhtword aras
engla ordfruma,      and to þæm æþelan
hnigan him sanctas;      sigetorht aras
ece drihten,      ofer us gestod

240

and gebletsode      bilewitne heap
dogra gehwilcne,      and his se deora sunu,
gasta scyppend.      God seolfa wæs
eallum andfeng      þe ðær up becom,
and hine on eorðan      ær gelefde.

245

þa ðæs ofþuhte      þæt se þeoden wæs
strang and stiðmod.      Ongan ic þa steppan forð
ana wið englum,      and to him eallum spræc:
‘Ic can eow læran      langsumne ræd,
gif ge willað minre      mihte gelefan.

250

Uta oferhycgan      helm þone micclan,
weroda waldend,      agan us þis wuldres leoht,
eall to æhte.      þis is idel gylp
þæt we ær drugon      ealle hwile.’
ða gewearð usic      þæt we woldon swa

255

drihten adrifan      of þam deoran ham,
cyning of cestre.      Cuð is wide
þæt wreclastas      wunian moton,
grimme grundas.      God seolfa him
rice haldeð.      He is ana cyning,

260

þe us eorre gewearð,      ece drihten,
meotod mihtum swið.      Sceal nu þeos menego her
licgan on leahtrum,      sume on lyft scacan,
fleogan ofer foldan;      fyr bið ymbutan
on æghwylcum,      þæh he uppe seo.

265

Ne mot he þam sawlum      þe ðær secað up,
eadige of eorþan      æfre gehrinan,
ah ic be hondum mot      hæþenre sceale
gripan to grunde,      godes andsacan.
Sume sceolon hweorfan      geond hæleða land

270

and unsibbe      oft onstyrian
monna mægðum      geond middaneard.
Ic her geþolian sceal      þinga æghwylces,
bitres niðæs      beala gnornian,
sic and sorhful,      þæs ic seolfa weold,

275

þonne ic on heofonum      ham staðelode,
hwæðer us se eca      æfre wille
on heofona rice      ham alefan,
eðel to æhte,      swa he ær dyde.”
Swa gnornedon      godes andsacan,

280

hate on helle.      Him wæs hælend god
wrað geworden      for womcwidum.
Forþon mæg gehycgan,      se ðe his heorte deah,
þæt he him afirre      frecne geþohtas,
laðe leahtras,      lifigendra gehwylc.

285

Gemunan symle on mode      meotodes strengðo;
gearwian us togenes      grene stræte
up to englum,      þær is se ælmihtiga god.
And us befæðman wile      freobearn godes,
gif we þæt on eorðan      ær geþencað,

290

and us to þam halgan      helpe gelefað.
þonne he us no forlæteð,      ah lif syleð
uppe mid englum,      eadigne dream.
Tæceð us se torhta      trumlicne ham,
beorhte burhweallas.      Beorhte scinað

295

gesælige sawle,      sorgum bedælde,
þær heo æfre forð      wunian moten
cestre and cynestol.      Uton cyþan þæt!
Deman we on eorðan,      ærror lifigend,
onlucan mid listum      locen waldendes,

300

ongeotan gastlice!      Us ongean cumað
þusend engla,      gif þider moton,
and þæt on eorðan      ær gewyrcað.
Forþon se bið eadig      se ðe æfre wile
man oferhycgen,      meotode cweman,

305

synne adwæscan.      Swa he sylfa cwæð:
“Soðfæste men,      sunnan gelice,
fægre gefrætewod      in heora fæder rice
scinað in sceldbyrig.”      þær heo sceppend seolf
friðe befæðmeð,      fæder mancynnes,

310

ahefeð holdlice      in heofones leoht,
þær heo mid wuldorcyninge      wunian moton
awa to aldre,     
agan dreama dream      mid drihtne gode,
a to worulde      a buton ende.

315

Eala hwæt! Se awyrgda      wraðe geþohte
þæt he heofencyninge      heran ne wolde,
fæder frefergendum.      Flor attre weol,
hat under hæftum;      hreopan deofla,
wide geond windsele      wean cwanedon,

320

man and morður.      Wæs seo menego þær
swylce onæled;      wæs þæt eall full strong,
þonne wæs heora aldor,      þe ðær ærest com
forð on feþan,      fæste gebunden
fyre and lige.      þæt wæs fæstlic þreat;

325

ec sceoldon his þegnas      þær gewunian
atolan eðles,      nalles up þanon
geheran in heofonum      haligne dream,
þær heo oft fægerne      folgað hæfdon
uppe mid englum.      Wæron þa alles þæs

330

goda lease,      ah nymþe gryndes ad
wunian ne moten      and þone werigan sele
þær is wom and wop      wide gehered,
and gristbitungc      and gnornungc mecga.
Nabbað he to hyhte      nymþe cyle and fyr,

335

wean and witu      and wyrma þreat,
dracan and næddran      and þone dimman ham.
Forðon mihte geheran,      se ðe æt hylle wæs
twelf milum neh,      þæt ðær wæs toða geheaw,
hlude and geomre.      Godes andsacan

340

hweorfan geond helle      hate onæled
ufan and utan      (him wæs æghwær wa),
witum werige,      wuldres bescyrede,
dreamum bedælde.      Heofon deop gehygd,
þa heo on heofonum      ham staðelodon,

345

þæt hie woldon benæman      nergendne Crist
rodera rices,      ah he on riht geheold
hired heofona      and þæt halige seld.
Nis nænig swa snotor      ne swa cræftig,
ne þæs swa gleaw,      nymþe god seolfa,

350

þæt asecgan mæge      swegles leoman,
hu scima þær      scineð ymbutan
meotodes mihte,      geond þæt mære cynn,
þær habbað englas      eadigne dream,
sanctas singað      (þæt is se seolfa) for god.

355

þonne beoð þa eadigan      þe of eorðan cumað,
bringað to bearme      blostman stences,
wyrte wynsume      (þæt synd word godes),
þonne hie befæðmeð      fæder mancynnes,
and hie gesegnað      mid his swiðran hond,

360

lædeð to lihte,      þær hi lif agon
a to aldre,      uplicne ham,
byrhtne burhstyde.      Blæd bið æghwæm
þæm ðe hælende      heran þenceð,
and wel is þam      ðe þæt wyrcan mot.

365

Wæs þæt encgelcyn      ær genemned,
Lucifer haten,      leohtberende,
on geardagum      in godes rice.
þa he in wuldre      wrohte onstalde
þæt he oferhyda      agan wolde.

370

þa Satanus      swearte geþohte
þæt he wolde on heofonum      hehseld wyrcan
uppe mid þam ecan.      þæt wæs ealdor heora,
yfeles ordfruma.      Him þæt eft gehreaw,
þa he to helle      hnigan sceolde,

375

and his hired mid hine,      in hynðo geglidan,
nergendes nið,      and no seoððan
þæt hi mosten in þone ecan      andwlitan seon
buton ende.      þa him egsa becom,
dyne for deman,      þa he duru in helle

380

bræc and begde.      Blis wearð monnum
þa hi hælendes      heafod gesawon.
þonne wæs þam atolan      þe we ær nemdon
þa wæron mid egsan      ealle afyrhte,
wide geond windsele      wordum mændon:

385

“þis is stronglic,      nu þes storm becom,
þegen mid þreate,      þeoden engla.
Him beforan fereð      fægere leoht
þonne we æfre ær      eagum gesawon,
buton þa we mid englum      uppe wæron.

390

Wile nu ure witu      þurh his wuldres cræft
eall toweorpan.      Nu ðes egsa com,
dyne for drihtne,      sceal þes dreorga heap
ungeara nu      atol þrowian.
Hit is se seolfa      sunu waldendes,

395

engla drihten.      Wile uppe heonan
sawla lædan,      and we seoððan a
þæs yrreweorces      henðo geþoliað.”
Hwearf þa to helle      hæleða bearnum,
meotod þurh mihte;      wolde manna rim,

400

fela þusenda,      forð gelædan
up to eðle.      þa com engla sweg,
dyne on dægred;      hæfde drihten seolf
feond oferfohten.      Wæs seo fæhðe þa gyt
open on uhtan,      þa se egsa becom.

405

Let þa up faran      eadige sawle,
Adames cyn,      ac ne moste Efe þa gyt
wlitan in wuldre      ær heo wordum cwæð:
“Ic þe æne abealh,      ece drihten,
þa wit Adam twa      eaples þigdon

410

þurh næddran nið,      swa wit na ne sceoldon.
Gelærde unc se atola,      se ðe æfre nu
beorneð on bendum,      þæt wit blæd ahton,
haligne ham,      heofon to gewalde.
þa wit ðæs awærgdan      wordum gelyfdon,

415

namon mid handum      on þam halgan treo
beorhte blæda;      unc þæs bitere forgeald
þa wit in þis hate scræf      hweorfan sceoldon,
and wintra rim      wunian seoððan,
þusenda feolo,      þearle onæled.

420

Nu ic þe halsige,      heofenrices weard,
for þan hirede      þe ðu hider læddest,
engla þreatas,      þæt ic up heonon
mæge and mote      mid minre mægðe.
And ymb þreo niht com      þegen hælendes

425

ham to helle;      is nu hæftum strong,
witum werig,      swylce him wuldorcyning
for onmædlan      eorre geworden.
Segdest us to soðe      þætte seolfa god
wolde helwarum      ham gelihtan.

430

Aras þa anra gehwylc,      and wið earm gesæt,
hleonade wið handa.      þeah hylle gryre
egeslic þuhte,      wæron ealle þæs
fægen in firnum      þæt freodrihten
wolde him to helpe      helle gesecan.”

435

Ræhte þa mid handum      to heofencyninge,
bæd meotod miltse      þurh Marian had:
“Hwæt, þu fram minre dohtor,      drihten, onwoce
in middangeard      mannum to helpe.
Nu is gesene      þæt ðu eart sylfa god

440

and ece ordfruma      ealra gesceafta.”
Let þa up faran      ece drihten;
wuldre hæfde      wites clomma
feondum oðfæsted,      and heo furðor sceaf
in þæt neowle genip,      nearwe gebeged,

445

þær nu Satanus      swearte þingað,
earm aglæca,      and þa atolan mid him,
witum werige.      Nalles wuldres leoht
habban moton,      ah in helle grund,
ne hi edcerres      æfre moton

450

wenan seoððan.      Him wæs drihten god
wrað geworden,      sealde him wites clom,
atole to æhte,      and egsan gryre,
dimne and deorcne      deaðes scuwan,
hatne helle grund,      hinsiðgryre.

455

þæt, la, wæs fæger,      þæt se feða com
up to earde,      and se eca mid him,
meotod mancynnes      in þa mæran burh!
Hofon hine mid him      handum halige
witigan up to eðle,      Abrahames cynn.

460

Hæfde þa drihten seolf      deað oferwunnen,
feond geflemed;      þæt in fyrndagum
witegan sædon      þæt he swa wolde.
þis wæs on uhtan      eall geworden,
ær dægrede,      þæt se dyne becom,

465

hlud of heofonum,      þa he helle duru
forbræc and forbegde;      ban weornodon
þa hie swa leohtne      leoman gesawon.
Gesæt þa mid þære fyrde      frumbearn godes,
sæde soðcwidum:      “Snotre gastas,

470

ic eow þurh mine      mihte geworhte,
Adam ærest      and þæt æðele wif.
þa hie begeton      on godes willan
feowertig bearna,      þæt forð þonon
on middangeard      menio onwocon,

475

and wintra feola      wunian moston,
eorlas on eðle,      oððæt eft gelamp
þæt hie afyrde eft      feond in firenum;
fah is æghwær.     
Ic on neorxnawonge      niwe asette

480

treow mid telgum,      þæt ða tanas up
æpla bæron,      and git æton þa
beorhtan blæda,      swa inc se balewa het,
handþegen helle.      Hæfdon forþon hatne grund,
þæs git ofergymdon      hælendes word,

485

æten þa egsan.      Wæs se atola beforan,
se inc bam forgeaf      balewe geþohtas.
þa me gereaw      þæt min handgeweorc
þæs carcernes      clom ðrowade.
Næs ða monna gemet,      ne mægen engla,

490

ne witegena weorc,      ne wera snytero,
þæt eow mihte helpan,      nimðe hælend god,
se þæt wite ær      to wrece gesette.
Ferde to foldan      þurh fæmnan had
ufan from eðle,      and on eorþan gebad

495

tintregan fela      and teonan micelne.
Me seredon ymb      secgas monige
dæges and nihtes,      hu heo me deaðes cwealm,
rices rædboran,      hrefnan mihten.
þa wæs þæs mæles      mearc agangen

500

þæt on worulde wæs      wintra gerimes
þreo and þritig geara      ær ic þrowode.
Gemunde ic ðæs mænego      on þam minnan ham
lange þæs ðe ic of hæftum      ham gelædde
up to earde,      þæt heo agan sceolon

505

drihtnes domas      and duguðe þrym;
wuniað in wynnum,      habbað wuldres blæd
þusendmælum.      Ic eow þingade
þa me on beame      beornas sticedon,
garum on galgum.      Heow se giunga þær,

510

and ic eft up becom      ece dreamas
to haligum drihtne.”     
Swa wuldres weard      wordum sæde,
meotod moncynnes      ær on morgen
þæs þe drihten god      of deaðe aras.

515

Næs nan þæs stronglic      stan gefæstnod,
þeah he wære mid irne      eall ymbfangen,
þæt mihte þam miclan      mægne wiðhabban,
ah he ut eode,      engla drihten,
on þæm fæstenne,      and gefatian het

520

englas eallbeorhte      andleofan gingran,
and huru secgan het      Simon Petre
þæt he moste in Galileam      god sceawian,
ecne and trumne,      swa he ær dyde.
þa ic gongan gefregn      gingran ætsomne

525

ealle to Galileam;      hæfdon gastes bled,
ongeton haligne      godes sunu
swa heo gesegon      hwær sunu meotodes
þa on upp gestod,      ece drihten,
god in Galileam.      To ðæs gingran þider

530

ealle urnon,      þær se eca wæs.
Feollon on foldan,      and to fotum hnigon;
þanceden þeodne      þæt hit þus gelomp
þæt hi sceawodon      scyppend engla.
þa sona spræc      Simon Petrus:

535

“Eart þu þis, drihten,      dome gewurðad?
We ðe gesawon      æt sumum cyrre,
þec gelegdon      on laðne bend
hæþene mid hondum;      him þæt gehreowan mæg
þonne heo endestæf      eft gesceawiað.”

540

Sume hie ne mihton      mode oncnawan
þæt wæs se deora      (Didimus wæs haten)
ær he mid hondum      hælend genom
sylfne be sidan      þær he his swat forlet;
feollon to foldan      fulwihtes bæðe.

545

Fæger wæs þæt ongin      þæt freodrihten
geþrowode,      þeoden ure.
He on beame astah      and his blod ageat,
god on galgan,      þurh his gastes mægen.
Forþon men sceolon      mæla gehwylce

550

secgan drihtne þanc      dædum and weorcum,
þæs ðe he us of hæftum      ham gelædde
up to eðle,      þær we agan sceolon
drihtnes domas,     
and we in wynnum      wunian moton.

555

Us is wuldres leoht     
torht ontyned,      þam ðe teala þenceð.
þa wæs on eorðan      ece drihten
feowertig daga      folgad folcum,
gecyðed mancynne,      ær he in þa mæran gesceaft,

560

burhleoda fruma,      bringan wolde
haligne gast      to heofonrice.
Astah up on heofonum      engla scyppend,
weoroda waldend.      þa com wolcna sweg,
halig of heofonum.      Mid wæs hond godes,

565

onfeng freodrihten,      and hine forð lædde
to þam halgan ham      heofna ealdor.
Him ymbflugon      engla þreatas
þusendmælum.      þa hit þus gelomp,
þa gyt nergende Crist      gecwæð þæt he þæs

570

ymb tene niht      twelf apostolas
mid his gastes gife,      gingran geswiðde.
Hæfde þa gesette      sawla unrim
god lifigende.      þa wæs Iudas of,
se ðe ær on tifre      torhtne gesalde,

575

drihten hælend;      him seo dæd ne geþeah,
þæs he bebohte      bearn wealdendes
on seolfres sinc;      him þæt swearte forgeald
earm æglæca      innon helle.
Siteð nu on þa swiðran hond      sunu his fæderes;

580

dæleð dogra gehwæm      drihten weoroda
help and hælo      hæleþa bearnum
geond middangeard.      þæt is monegum cuð
þæt he ana is      ealra gescefta
wyrhta and waldend      þurh his wuldres cræft.

585

Siteð him on heofnum      halig encgel,
waldend mid witegum.      Hafað wuldres bearn
his seolfes seld      swegl betolden.
Leaðað us þider to leohte      þurh his læcedom,
þær we moton seolfe      sittan mid drihtne,

590

uppe mid englum,      habban þæt ilce leoht,
þær his hired nu      halig eardað,
wunað in wynnum,      þær is wuldres bled
torht ontyned.      Uton teala hycgan
þæt we hælende      heran georne,

595

Criste cweman.      þær is cuðre lif
þonne we on eorðan mægen      æfre gestreonan.
Hafað nu geþingod to us      þeoden mæra,
ælmihtig god,     
on domdæge      drihten seolfa.

600

Hateð hehenglas      hluddre stefne
beman blawan      ofer burga geseotu
geond foldan sceatas.     
þonne of þisse moldan      men onwecnað;
deade of duste arisað      þurh drihtnes miht.

605

þæt bið daga lengust,      and dinna mæst
hlud gehered,      þonne hælend cymeð,
waldend mid wolcnum      in þas woruld færeð.
Wile þonne gesceadan      wlitige and unclæne
on twa healfe,      tile and yfle.

610

Him þa soðfæstan      on þa swiðran hond
mid rodera weard      reste gestigað.
þonne beoð bliðe      þa in burh moton
gongan in godes rice,     
and heo gesenað      mid his swiðran hond

615

cynincg alwihta,      cleopað ofer ealle:
“Ge sind wilcuman!      Gað in wuldres leoht
to heofona rice,      þær ge habbað
a to aldre      ece reste.”
þonne stondað þa forworhtan,      þa ðe firnedon;

620

beoð beofigende      hwonne him bearn godes
deman wille      þurh his dæda sped.
Wenað þæt heo moten      to þære mæran byrig
up to englum      swa oðre dydon,
ac him bið reordende     

625

ece drihten,      ofer ealle gecwæð:
“Astigað nu, awyrgde,      in þæt witehus
ofostum miclum.      Nu ic eow ne con.”
Sona æfter þæm wordum      werige gastas,
helle hæftas,      hwyrftum scriþað

630

þusendmælum,      and þider leaðað
in þæt sceaðena scræf,      scufað to grunde
in þæt nearwe nið,      and no seoððan
þæt hie up þonan      æfre moton,
ah þær geþolian sceolon      earmlic wite,

635

clom and carcern,      and þone caldan grund
deopne adreogan      and deofles spellunge,
hu hie him on edwit      oft asettað
swarte suslbonan,      stæleð feondas
fæhðe and firne,      þær ðe hie freodrihten,

640

ecne anwaldan,      oft forgeaton,
þone þe hie him to hihte      habban sceoldon.
Uton, la, geþencan      geond þas worulde,
þæt we hælende      heran onginnen!
Georne þurh godes gife      gemunan gastes bled,

645

hu eadige þær      uppe sittað
selfe mid swegle,      sunu hælendes!
þær is geat gylden      gimmum gefrætewod,
wynnum bewunden,      þæm þe in wuldres leoht
gongan moten      to godes rice,

650

and ymb þa weallas      wlitige scinað
engla gastas      and eadige sawla,
þa ðe heonon ferað.     
þær martiras      meotode cwemað,
and herigað hehfæder      halgum stefnum,

655

cyning in cestre.      Cweþað ealle þus:
“þu eart hæleða helm      and heofendema,
engla ordfruma,      and eorðan tudor
up gelæddest      to þissum eadigan ham.”
Swa wuldres weard      wordum herigað

660

þegnas ymb þeoden,      þær is þrym micel,
sang æt selde,      is sylf cyning,
ealra aldor,      in ðære ecan gesceft.
þæt is se drihten,      seðe deað for us
geþrowode,      þeoden engla.

665

Swylce he fæste      feowertig daga,
metod mancynnes,      þurh his mildsa sped.
þa gewearð þone weregan,      þe ær aworpen wæs
of heofonum      þæt he in helle gedeaf,
þa costode      cyning alwihta.

670

Brohte him to bearme      brade stanas,
bæd him for hungre      hlafas wyrcan—
“gif þu swa micle      mihte hæbbe.”
þa him andswarode      ece drihten:
“Wendest þu, awyrgda,      þæt awriten nære,

675

nymþe me ænne     
ac geseted hafast,      sigores agend,
lifigendum liht,      lean butan ende,
on heofenrice,      halige dreamas.”
     þa he mid hondum genom

680

atol þurh edwit,      and on esle ahof,
herm bealowes gast,      and on beorh astah,
asette on dune      drihten hælend:
“Loca nu ful wide      ofer londbuende.
Ic þe geselle      on þines seolfes dom

685

folc and foldan.      Foh hider to me
burh and breotone      bold to gewealde,
rodora rices,      gif þu seo riht cyning
engla and monna,      swa ðu ær myntest.”
þa him andswarode      ece drihten:

690

“Gewit þu, awyrgda,      in þæt witescræf,
Satanus seolf;      þe is susl weotod
gearo togegnes,      nalles godes rice.
Ah ic þe hate      þurh þa hehstan miht
þæt ðu hellwarum      hyht ne abeode,

695

ah þu him secgan miht      sorga mæste,
þæt ðu gemettes      meotod alwihta,
cyning moncynnes.      Cer ðe on bæcling!
Wite þu eac, awyrgda,      hu wid and sid
helheoðo dreorig,      and mid hondum amet.

700

Grip wið þæs grundes;      gang þonne swa
oððæt þu þone ymbhwyrft      alne cunne,
and ærest amet      ufan to grunde,
and hu sid seo      se swarta eðm.
Wast þu þonne þe geornor      þæt þu wið god wunne,

705

seoððan þu þonne hafast      handum ametene
hu heh and deop      hell inneweard seo,
grim græfhus.      Gong ricene to,
ær twa seondon      tida agongene,
þæt ðu merced hus      ameten hæbbe.”

710

þa þam werigan wearð      wracu getenge.
Satan seolua ran      and on susle gefeol,
earm æglece.      Hwilum mid folmum mæt
wean and witu.      Hwilum se wonna læg
læhte wið þes laþan.      Hwilum he licgan geseah

715

hæftas in hylle.      Hwilum hream astag,
ðonne he on þone atolan      eagum gesawun.
Hæfdon gewunnon      godes andsacan
blac bealowes gast,      þæt he on botme stod.
þa him þuhte      þæt þanon wære

720

to helleduru      hund þusenda
mila gemearcodes,      swa hine se mihtiga het
þæt þurh sinne cræft      susle amæte.
ða he gemunde      þæt he on grunde stod.
Locade leas wiht      geond þæt laðe scræf,

725

atol mid egum,      oððæt egsan gryre
deofla mænego      þonne up astag.
Wordum in witum      ongunnon þa werigan gastas
reordian and cweðan:     
“La, þus beo nu on yfele!      Noldæs ær teala!”

730

Finit Liber II. Amen.

Andreas

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt! We gefrunan      on fyrndagum
twelfe under tunglum      tireadige hæleð,
þeodnes þegnas.      No hira þrym alæg
camprædenne      þonne cumbol hneotan,

5

syððan hie gedældon,      swa him dryhten sylf,
heofona heahcyning,      hlyt getæhte.
þæt wæron mære      men ofer eorðan,
frome folctogan      ond fyrdhwate,
rofe rincas,      þonne rond ond hand

10

on herefelda      helm ealgodon,
on meotudwange.      Wæs hira Matheus sum,
se mid Iudeum ongan      godspell ærest
wordum writan      wundorcræfte.
þam halig god      hlyt geteode

15

ut on þæt igland      þær ænig þa git
ellþeodigra      eðles ne mihte
blædes brucan.      Oft him bonena hand
on herefelda      hearde gesceode.
Eal wæs þæt mearcland      morðre bewunden,

20

feondes facne,      folcstede gumena,
hæleða eðel.      Næs þær hlafes wist
werum on þam wonge,      ne wæteres drync
to bruconne,      ah hie blod ond fel,
fira flæschoman,      feorrancumenra,

25

ðegon geond þa þeode.      Swelc wæs þeaw hira
þæt hie æghwylcne      ellðeodigra
dydan him to mose      meteþearfendum,
þara þe þæt ealand      utan sohte.
Swylc wæs þæs folces      freoðoleas tacen,

30

unlædra eafoð,      þæt hie eagena gesihð,
hettend heorogrimme,      heafodgimmas
agetton gealgmode      gara ordum.
Syððan him geblendan      bitere tosomne,
dryas þurh dwolcræft,      drync unheorne,

35

se onwende gewit,      wera ingeþanc,
heortan on hreðre,      (hyge wæs oncyrred),
þæt hie ne murndan      æfter mandreame,
hæleþ heorogrædige,      ac hie hig ond gærs
for meteleaste      meðe gedrehte.

40

þa wæs Matheus      to þære mæran byrig
cumen in þa ceastre.      þær wæs cirm micel
geond Mermedonia,      manfulra hloð,
fordenera gedræg,      syþþan deofles þegnas
geascodon      æðelinges sið.

45

Eodon him þa togenes,      garum gehyrsted,
lungre under linde,      (nalas late wæron),
eorre æscberend,      to þam orlege.
Hie þam halgan þær      handa gebundon
ond fæstnodon      feondes cræfte,

50

hæleð hellfuse,      ond his heafdes segl
abreoton mid billes ecge.      Hwæðre he in breostum þa git
herede in heortan      heofonrices weard,
þeah ðe he atres drync      atulne onfenge.
Eadig ond onmod,      he mid elne forð

55

wyrðode wordum      wuldres aldor,
heofonrices weard,      halgan stefne,
of carcerne.      Him wæs Cristes lof
on fyrhðlocan      fæste bewunden.
He þa wepende      weregum tearum

60

his sigedryhten      sargan reorde
grette, gumena brego,      geomran stefne,
weoruda wilgeofan,      ond þus wordum cwæð:
“Hu me elþeodige      inwitwrasne
searonet seowað!      A ic symles wæs

65

on wega gehwam      willan þines
georn on mode;      nu ðurh geohða sceal
dæde fremman      swa þa dumban neat.
þu ana canst      ealra gehygdo,
meotud mancynnes,      mod in hreðre.

70

Gif þin willa sie,      wuldres aldor,
þæt me wærlogan      wæpna ecgum,
sweordum, aswebban,      ic beo sona gearu
to adreoganne      þæt ðu, drihten min,
engla eadgifa,      eðelleasum,

75

dugeða dædfruma,      deman wille.
Forgif me to are,      ælmihtig god,
leoht on þissum life,      þy læs ic lungre scyle,
ablended in burgum,      æfter billhete
þurh hearmcwide      heorugrædigra,

80

laðra leodsceaðena,      leng þrowian
edwitspræce.      Ic to anum þe,
middangeardes weard,      mod staþolige,
fæste fyrhðlufan,      ond þe, fæder engla,
beorht blædgifa,      biddan wille

85

ðæt ðu me ne gescyrige      mid scyldhetum,
werigum wrohtsmiðum,      on þone wyrrestan,
dugoða demend,      deað ofer eorðan.”
æfter þyssum wordum      com wuldres tacen
halig of heofenum,      swylce hadre segl

90

to þam carcerne.      þær gecyðed wearð
þæt halig god      helpe gefremede,
ða wearð gehyred      heofoncyninges stefn
wrætlic under wolcnum,      wordhleoðres sweg
mæres þeodnes.      He his maguþegne

95

under hearmlocan      hælo ond frofre
beadurofum abead      beorhtan stefne:
“Ic þe, Matheus,      mine sylle sybbe
under swegle.      Ne beo ðu on sefan to forht,
ne on mode ne murn.      Ic þe mid wunige

100

ond þe alyse      of þyssum leoðubendum,
ond ealle þa menigo      þe þe mid wuniað
on nearonedum.      þe is neorxnawang,
blæda beorhtost,      boldwela fægrost,
hama hyhtlicost,      halegum mihtum

105

torht ontyned.      þær ðu tyres most,
to widan feore      willan brucan.
Geþola þeoda þrea!      Nis seo þrah micel
þæt þe wærlogan      witebendum,
synnige ðurh searocræft,      swencan motan.

110

Ic þe Andreas      ædre onsende
to hleo ond to hroðre      in þas hæðenan burg.
He ðe alyseð      of þyssum leodhete.
Is to þære tide      tælmet hwile
emne mid soðe      seofon ond twentig

115

nihtgerimes,      þæt ðu of nede most,
sorgum geswenced,      sigore gewyrðod,
hweorfan of henðum      in gehyld godes.”
Gewat him þa se halga      helm ælwihta,
engla scyppend,      to þam uplican

120

eðelrice.      He is on riht cyning,
staðolfæst styrend,      in stowa gehwam.
ða wæs Matheus      miclum onbryrded
niwan stefne.      Nihthelm toglad,
lungre leorde.      Leoht æfter com,

125

dægredwoma.      Duguð samnade,
hæðne hildfrecan,      heapum þrungon,
(guðsearo gullon,      garas hrysedon),
bolgenmode,      under bordhreoðan.
Woldon cunnian      hwæðer cwice lifdon

130

þa þe on carcerne      clommum fæste
hleoleasan wic      hwile wunedon,
hwylcne hie to æte      ærest mihton
æfter fyrstmearce      feores berædan.
Hæfdon hie on rune      ond on rimcræfte

135

awriten, wælgrædige,      wera endestæf,
hwænne hie to mose      meteþearfendum
on þære werþeode      weorðan sceoldon.
Cirmdon caldheorte,      (corðor oðrum getang),
reðe ræsboran.      Rihtes ne gimdon,

140

meotudes mildse.      Oft hira mod onwod
under dimscuan      deofles larum,
þonne hie unlædra      eafeðum gelyfdon.
Hie ða gemetton      modes glawne,
haligne hæle,      under heolstorlocan

145

bidan beadurofne      þæs him beorht cyning,
engla ordfruma,      unnan wolde.
ða wæs first agan      frumrædenne
þinggemearces      butan þrim nihtum,
swa hit wælwulfas      awriten hæfdon

150

þæt hie banhringas      abrecan þohton,
lungre tolysan      lic ond sawle,
ond þonne todælan      duguðe ond geogoðe,
werum to wiste      ond to wilþege,
fæges flæschoman.      Feorh ne bemurndan,

155

grædige guðrincas,      hu þæs gastes sið
æfter swyltcwale      geseted wurde.
Swa hie symble ymb þritig      þing gehedon
nihtgerimes;      wæs him neod micel
þæt hie tobrugdon      blodigum ceaflum

160

fira flæschoman      him to foddorþege.
þa wæs gemyndig,      se ðe middangeard
gestaðelode      strangum mihtum,
hu he in ellþeodigum      yrmðum wunode,
belocen leoðubendum,      þe oft his lufan adreg

165

for Ebreum      ond Israhelum;
swylce he Iudea      galdorcræftum
wiðstod stranglice.      þa sio stefn gewearð
gehered of heofenum,      þær se halga wer
in Achaia,      Andreas, wæs,

170

(leode lærde      on lifes weg),
þa him cirebaldum      cininga wuldor,
meotud mancynnes,      modhord onleac,
weoruda drihten,      ond þus wordum cwæð:
“ðu scealt feran      ond frið lædan,

175

siðe gesecan,      þær sylfætan
eard weardigað,      eðel healdaþ
morðorcræftum.      Swa is þære menigo þeaw
þæt hie uncuðra      ængum ne willað
on þam folcstede      feores geunnan

180

syþþan manfulle      on Mermedonia
onfindaþ feasceaftne.      þær sceall feorhgedal,
earmlic ylda cwealm,      æfter wyrþan.
ðær ic seomian wat      þinne sigebroðor
mid þam burgwarum      bendum fæstne.

185

Nu bið fore þreo niht      þæt he on þære þeode sceal
fore hæðenra      handgewinne
þurh gares gripe      gast onsendan,
ellorfusne,      butan ðu ær cyme.”
ædre him Andreas      agef andsware:

190

“Hu mæg ic, dryhten min,      ofer deop gelad
fore gefremman      on feorne weg
swa hrædlice,      heofona scyppend,
wuldres waldend,      swa ðu worde becwist?
ðæt mæg engel þin      eað geferan,

195

halig of heofenum      con him holma begang,
sealte sæstreamas      ond swanrade,
waroðfaruða gewinn      ond wæterbrogan,
wegas ofer widland.      Ne synt me winas cuðe,
eorlas elþeodige,      ne þær æniges wat

200

hæleða gehygdo,      ne me herestræta
ofer cald wæter      cuðe sindon.”
Him ða ondswarude      ece dryhten:
“Eala, Andreas,      þæt ðu a woldest
þæs siðfætes      sæne weorþan!

205

Nis þæt uneaðe      eallwealdan gode
to gefremmanne      on foldwege,
ðæt sio ceaster hider      on þas cneorisse
under swegles gang      aseted wyrðe,
breogostol breme,      mid þam burgwarum,

210

gif hit worde becwið      wuldres agend.
Ne meaht ðu þæs siðfætes      sæne weorðan,
ne on gewitte to wac,      gif ðu wel þencest
wið þinne waldend      wære gehealdan,
treowe tacen.      Beo ðu on tid gearu;

215

ne mæg þæs ærendes      ylding wyrðan.
ðu scealt þa fore geferan      ond þin feorh beran
in gramra gripe,      ðær þe guðgewinn
þurh hæðenra      hildewoman,
beorna beaducræft,      geboden wyrðeð.

220

Scealtu æninga      mid ærdæge,
emne to morgene,      æt meres ende
ceol gestigan      ond on cald wæter
brecan ofer bæðweg.      Hafa bletsunge
ofer middangeard      mine, þær ðu fere!”

225

Gewat him þa se halga      healdend ond wealdend,
upengla fruma,      eðel secan,
middangeardes weard,      þone mæran ham,
þær soðfæstra      sawla moton
æfter lices hryre      lifes brucan.

230

þa wæs ærende      æðelum cempan
aboden in burgum,      ne wæs him bleað hyge,
ah he wæs anræd      ellenweorces,
heard ond higerof,      nalas hildlata,
gearo, guðe fram,      to godes campe.

235

Gewat him þa on uhtan      mid ærdæge
ofer sandhleoðu      to sæs faruðe,
þriste on geþance,      ond his þegnas mid,
gangan on greote.      Garsecg hlynede,
beoton brimstreamas.      Se beorn wæs on hyhte,

240

syðþan he on waruðe      widfæðme scip
modig gemette.      þa com morgentorht
beacna beorhtost      ofer breomo sneowan,
halig of heolstre.      Heofoncandel blac
ofer lagoflodas.      He ðær lidweardas,

245

þrymlice þry      þegnas gemette,
modiglice menn,      on merebate
sittan siðfrome,      swylce hie ofer sæ comon.
þæt wæs drihten sylf,      dugeða wealdend,
ece ælmihtig,      mid his englum twam.

250

Wæron hie on gescirplan      scipferendum,
eorlas onlice      ealiðendum,
þonne hie on flodes fæðm      ofer feorne weg
on cald wæter      ceolum lacað.
Hie ða gegrette,      se ðe on greote stod,

255

fus on faroðe,      fægn reordade:
“Hwanon comon ge      ceolum liðan,
macræftige menn,      on mereþissan,
ane ægflotan?      Hwanon eagorstream
ofer yða gewealc      eowic brohte?”

260

Him ða ondswarode      ælmihti god,
swa þæt ne wiste,      se ðe þæs wordes bad,
hwæt se manna wæs      meðelhegendra,
þe he þær on waroðe      wiðþingode:
“We of Marmedonia      mægðe syndon

265

feorran geferede.      Us mid flode bær
on hranrade      heahstefn naca,
snellic sæmearh,      snude bewunden,
oðþæt we þissa leoda      land gesohton,
wære bewrecene,      swa us wind fordraf.”

270

Him þa Andreas      eaðmod oncwæð:
“Wolde ic þe biddan,      þeh ic þe beaga lyt,
sincweorðunga,      syllan meahte,
þæt ðu us gebrohte      brante ceole,
hea hornscipe,      ofer hwæles eðel

275

on þære mægðe.      Bið ðe meorð wið god,
þæt ðu us on lade      liðe weorðe.”
Eft him ondswarode      æðelinga helm
of yðlide,      engla scippend:
“Ne magon þær gewunian      widferende,

280

ne þær elþeodige      eardes brucað,
ah in þære ceastre      cwealm þrowiað,
þa ðe feorran þyder      feorh gelædaþ,
ond þu wilnast nu      ofer widne mere
þæt ðu on þa fægðe      þine feore spilde.”

285

Him þa Andreas      agef ondsware:
“Usic lust hweteð      on þa leodmearce,
mycel modes hiht,      to þære mæran byrig,
þeoden leofesta,      gif ðu us þine wilt
on merefaroðe      miltse gecyðan.”

290

Him ondswarode      engla þeoden,
neregend fira,      of nacan stefne:
“We ðe estlice      mid us willað
ferigan freolice      ofer fisces bæð
efne to þam lande      þær þe lust myneð

295

to gesecanne,      syððan ge eowre
gafulrædenne      agifen habbað,
sceattas gescrifene,      swa eow scipweardas,
aras ofer yðbord,      unnan willað.”
Him þa ofstlice      Andreas wið,

300

wineþearfende,      wordum mælde:
“Næbbe ic fæted gold      ne feohgestreon,
welan ne wiste      ne wira gespann,
landes ne locenra beaga,      þæt ic þe mæge lust ahwettan,
willan in worulde,      swa ðu worde becwist.”

305

Him þa beorna breogo,      þær he on bolcan sæt,
ofer waroða geweorp      wiðþingode:
“Hu gewearð þe þæs,      wine leofesta,
ðæt ðu sæbeorgas      secan woldes,
merestreama gemet,      maðmum bedæled,

310

ofer cald cleofu      ceoles neosan?
Nafast þe to frofre      on faroðstræte
hlafes wiste      ne hlutterne
drync to dugoðe.      Is se drohtað strang
þam þe lagolade      lange cunnaþ.”

315

ða him Andreas      ðurh ondsware,
wis on gewitte,      wordhord onleac:
“Ne gedafenað þe,      nu þe dryhten geaf
welan ond wiste      ond woruldspede,
ðæt ðu ondsware      mid oferhygdum,

320

sece sarcwide.      Selre bið æghwam
þæt he eaðmedum      ellorfusne
oncnawe cuðlice,      swa þæt Crist bebead,
þeoden þrymfæst.      We his þegnas synd
gecoren to cempum.      He is cyning on riht,

325

wealdend ond wyrhta      wuldorþrymmes,
an ece god      eallra gesceafta,
swa he ealle befehð      anes cræfte,
hefon ond eorðan,      halgum mihtum,
sigora selost.      He ðæt sylfa cwæð,

330

fæder folca gehwæs,      ond us feran het
geond ginne grund      gasta streonan:
‘Farað nu geond ealle      eorðan sceatas
emne swa wide      swa wæter bebugeð,
oððe stedewangas      stræte gelicgaþ.

335

Bodiað æfter burgum      beorhtne geleafan
ofer foldan fæðm.      Ic eow freoðo healde.
Ne ðurfan ge on þa fore      frætwe lædan,
gold ne seolfor.      Ic eow goda gehwæs
on eowerne agenne dom      est ahwette.’

340

Nu ðu seolfa miht      sið userne
gehyran hygeþancol.      Ic sceal hraðe cunnan
hwæt ðu us to duguðum      gedon wille.”
Him þa ondswarode      ece dryhten:
“Gif ge syndon þegnas      þæs þe þrym ahof

345

ofer middangeard,      swa ge me secgaþ,
ond ge geheoldon þæt eow      se halga bead,
þonne ic eow mid gefean      ferian wille
ofer brimstreamas,      swa ge benan sint.”
þa in ceol stigon      collenfyrhðe,

350

ellenrofe,      æghwylcum wearð
on merefaroðe      mod geblissod.
ða ofer yða geswing      Andreas ongann
mereliðendum      miltsa biddan
wuldres aldor,      ond þus wordum cwæð:

355

“Forgife þe dryhten      domweorðunga,
willan in worulde      ond in wuldre blæd,
meotud manncynnes,      swa ðu me hafast
on þyssum siðfæte      sybbe gecyðed!”
Gesæt him þa se halga      helmwearde neah,

360

æðele be æðelum.      æfre ic ne hyrde
þon cymlicor      ceol gehladenne
heahgestreonum.      Hæleð in sæton,
þeodnas þrymfulle,      þegnas wlitige.
ða reordode      rice þeoden,

365

ece ælmihtig,      heht his engel gan,
mærne maguþegn,      ond mete syllan,
frefran feasceafte      ofer flodes wylm,
þæt hie þe eað mihton      ofer yða geþring
drohtaþ adreogan.      þa gedrefed wearð,

370

onhrered hwælmere.      Hornfisc plegode,
glad geond garsecg,      ond se græga mæw
wælgifre wand.      Wedercandel swearc,
windas weoxon,      wægas grundon,
streamas styredon,      strengas gurron,

375

wædo gewætte.      Wæteregsa stod
þreata þryðum.      þegnas wurdon
acolmode.      ænig ne wende
þæt he lifgende      land begete,
þara þe mid Andreas      on eagorstream

380

ceol gesohte.      Næs him cuð þa gyt
hwa þam sæflotan      sund wisode.
Him þa se halga      on holmwege
ofer argeblond,      Andreas þa git,
þegn þeodenhold,      þanc gesægde,

385

ricum ræsboran,      þa he gereordod wæs:
“ðe þissa swæsenda      soðfæst meotud,
lifes leohtfruma,      lean forgilde,
weoruda waldend,      ond þe wist gife,
heofonlicne hlaf,      swa ðu hyldo wið me

390

ofer firigendstream      freode gecyðdest!
Nu synt geþreade      þegnas mine,
geonge guðrincas.      Garsecg hlymmeð,
geofon geotende.      Grund is onhrered,
deope gedrefed,      duguð is geswenced,

395

modigra mægen      myclum gebysgod.”
Him of helman oncwæð      hæleða scyppend:
“Læt nu geferian      flotan userne,
lid to lande      ofer lagufæsten,
ond þonne gebidan      beornas þine,

400

aras on earde,      hwænne ðu eft cyme.”
Edre him þa eorlas      agefan ondsware,
þegnas þrohthearde,      þafigan ne woldon
ðæt hie forleton      æt lides stefnan
leofne lareow      ond him land curon:

405

“Hwider hweorfað we      hlafordlease,
geomormode,      gode orfeorme,
synnum wunde,      gif we swicað þe?
We bioð laðe      on landa gehwam,
folcum fracoðe,      þonne fira bearn,

410

ellenrofe,      æht besittaþ,
hwylc hira selost      symle gelæste
hlaforde æt hilde,      þonne hand ond rond
on beaduwange      billum forgrunden
æt niðplegan      nearu þrowedon.”

415

þa reordade      rice þeoden,
wærfæst cining,      word stunde ahof:
“Gif ðu þegn sie      þrymsittendes,
wuldorcyninges,      swa ðu worde becwist,
rece þa gerynu,      hu he reordberend

420

lærde under lyfte.      Lang is þes siðfæt
ofer fealuwne flod;      frefra þine
mæcgas on mode.      Mycel is nu gena
lad ofer lagustream,      land swiðe feorr
to gesecanne.      Sund is geblonden,

425

grund wið greote.      God eaðe mæg
heaðoliðendum      helpe gefremman.”
Ongan þa gleawlice      gingran sine,
wuldorspedige weras      wordum trymman:
“Ge þæt gehogodon,      þa ge on holm stigon,

430

þæt ge on fara folc      feorh gelæddon,
ond for dryhtnes lufan      deað þrowodon,
on ælmyrcna      eðelrice
sawle gesealdon.      Ic þæt sylfa wat,
þæt us gescyldeð      scyppend engla,

435

weoruda dryhten.      Wæteregesa sceal,
geðyd ond geðreatod      þurh þryðcining,
lagu lacende,      liðra wyrðan.
Swa gesælde iu,      þæt we on sæbate
ofer waruðgewinn      wæda cunnedan,

440

faroðridende.      Frecne þuhton
egle ealada.      Eagorstreamas
beoton bordstæðu,      brim oft oncwæð,
yð oðerre.      Hwilum upp astod
of brimes bosme      on bates fæðm

445

egesa ofer yðlid.      ælmihtig þær,
meotud mancynnes,      on mereþyssan
beorht basnode.      Beornas wurdon
forhte on mode,      friðes wilnedon,
miltsa to mærum.      þa seo menigo ongan

450

clypian on ceole,      cyning sona aras,
engla eadgifa,      yðum stilde,
wæteres wælmum.      Windas þreade,
sæ sessade,      smylte wurdon
merestreama gemeotu.      ða ure mod ahloh

455

syððan we gesegon      under swegles gang
windas ond wægas      ond wæterbrogan
forhte gewordne      for frean egesan.
Forþan ic eow to soðe      secgan wille,
þæt næfre forlæteð      lifgende god

460

eorl on eorðan,      gif his ellen deah.”
Swa hleoðrode      halig cempa,
ðeawum geþancul.      þegnas lærde
eadig oreta,      eorlas trymede,
oððæt hie semninga      slæp ofereode,

465

meðe be mæste.      Mere sweoðerade,
yða ongin      eft oncyrde,
hreoh holmþracu.      þa þam halgan wearð
æfter gryrehwile      gast geblissod.
Ongan ða reordigan      rædum snottor,

470

wis on gewitte,      wordlocan onspeonn:
“Næfre ic sælidan      selran mette,
macræftigran,      þæs ðe me þynceð,
rowend rofran,      rædsnotterran,
wordes wisran.      Ic wille þe,

475

eorl unforcuð,      anre nu gena
bene biddan,      þeah ic þe beaga lyt,
sincweorðunga,      syllan mihte,
fætedsinces.      Wolde ic freondscipe,
þeoden þrymfæst,      þinne, gif ic mehte,

480

begitan godne.      þæs ðu gife hleotest,
haligne hyht      on heofonþrymme,
gif ðu lidwerigum      larna þinra
este wyrðest.      Wolde ic anes to ðe,
cynerof hæleð,      cræftes neosan,

485

ðæt ðu me getæhte,      nu þe tir cyning
ond miht forgef,      manna scyppend,
hu ðu wægflotan      wære bestemdon,
sæhengeste,      sund wisige.
Ic wæs on gifeðe      iu ond nu þa

490

syxtyne siðum      on sæbate,
mere hrerendum      mundum freorig,
eagorstreamas,      (is ðys ane ma),
swa ic æfre ne geseah      ænigne mann,
þryðbearn hæleða,      þe gelicne,

495

steoran ofer stæfnan.      Streamwelm hwileð,
beateþ brimstæðo.      Is þes bat ful scrid,
færeð famigheals,      fugole gelicost
glideð on geofone.      Ic georne wat
þæt ic æfre ne geseah      ofer yðlade

500

on sæleodan      syllicran cræft.
Is þon geliccost      swa he on landsceare
stille stande,      þær hine storm ne mæg,
wind awecgan,      ne wæterflodas
brecan brondstæfne,      hwæðere on brim snoweð

505

snel under segle.      ðu eart seolfa geong,
wigendra hleo,      nalas wintrum frod,
hafast þe on fyrhðe,      faroðlacende,
eorles ondsware.      æghwylces canst
worda for worulde      wislic andgit.”

510

Him ondswarode      ece dryhten:
“Oft þæt gesæleð,      þæt we on sælade,
scipum under scealcum,      þonne sceor cymeð,
brecað ofer bæðweg,      brimhengestum.
Hwilum us on yðum      earfoðlice

515

gesæleð on sæwe,      þeh we sið nesan,
frecne geferan.      Flodwylm ne mæg
manna ænigne      ofer meotudes est
lungre gelettan:      ah him lifes geweald,
se ðe brimu bindeð,      brune yða

520

ðyð ond þreatað.      He þeodum sceal
racian mid rihte,      se ðe rodor ahof
ond gefæstnode      folmum sinum,
worhte ond wreðede,      wuldras fylde
beorhtne boldwelan,      swa gebledsod wearð

525

engla eðel      þurh his anes miht.
Forþan is gesyne,      soð orgete,
cuð oncnawen,      þæt ðu cyninges eart
þegen geþungen,      þrymsittendes,
forþan þe sona      sæholm oncneow,

530

garsecges begang,      þæt ðu gife hæfdes
haliges gastes.      Hærn eft onwand,
aryða geblond.      Egesa gestilde,
widfæðme wæg.      Wædu swæðorodon
seoðþan hie ongeton      þæt ðe god hæfde

535

wære bewunden,      se ðe wuldres blæd
gestaðolade      strangum mihtum.”
þa hleoðrade      halgan stefne
cempa collenferhð,      cyning wyrðude,
wuldres waldend,      ond þus wordum cwæð:

540

“Wes ðu gebledsod,      brego mancynnes,
dryhten hælend!      A þin dom lyfað!
Ge neh ge feor      is þin nama halig,
wuldre gewlitegad      ofer werþeoda,
miltsum gemærsod.      Nænig manna is

545

under heofonhwealfe,      hæleða cynnes,
ðætte areccan mæg      oððe rim wite
hu ðrymlice,      þeoda baldor,
gasta geocend,      þine gife dælest.
Huru is gesyne,      sawla nergend,

550

þæt ðu þissum hysse      hold gewurde
ond hine geongne      geofum wyrðodest,
wis on gewitte      ond wordcwidum.
Ic æt efenealdum      æfre ne mette
on modsefan      maran snyttro.”

555

Him ða of ceole oncwæð      cyninga wuldor,
frægn fromlice      fruma ond ende:
“Saga, þances gleaw      þegn, gif ðu cunne,
hu ðæt gewurde      be werum tweonum,
þæt ða arleasan      inwidþancum,

560

Iudea cynn      wið godes bearne
ahof hearmcwide.      Hæleð unsælige
no ðær gelyfdon      in hira liffruman,
grome gealgmode,      þæt he god wære,
þeah ðe he wundra feala      weorodum gecyðde,

565

sweotulra ond gesynra.      Synnige ne mihton
oncnawan þæt cynebearn,      se ðe acenned wearð
to hleo ond to hroðre      hæleða cynne,
eallum eorðwarum.      æþelinge weox
word ond wisdom,      ah he þara wundra a,

570

domagende,      dæl nænigne
frætre þeode      beforan cyðde.”
Him ða Andreas      agef andsware:
“Hu mihte þæt gewyrðan      in werþeode,
þæt ðu ne gehyrde      hælendes miht,

575

gumena leofost,      hu he his gif cyðde
geond woruld wide,      wealdendes bearn?
Sealde he dumbum gesprec,      deafe gehyrdon,
healtum ond hreofum      hyge blissode,
ða þe limseoce      lange wæron,

580

werige, wanhale,      witum gebundene,
æfter burhstedum      blinde gesegon.
Swa he on grundwæge      gumena cynnes
manige missenlice      men of deaðe
worde awehte.      Swylce he eac wundra feala

585

cynerof cyðde      þurh his cræftes miht.
He gehalgode      for heremægene
win of wætere      ond wendan het,
beornum to blisse,      on þa beteran gecynd.
Swylce he afedde      of fixum twam

590

ond of fif hlafum      fira cynnes
fif ðusendo.      Feðan sæton,
reonigmode,      reste gefegon,
werige æfter waðe,      wiste þegon,
menn on moldan,      swa him gemedost wæs.

595

Nu ðu miht gehyran,      hyse leofesta,
hu us wuldres weard      wordum ond dædum
lufode in life,      ond þurh lare speon
to þam fægeran gefean,      þær freo moton,
eadige mid englum,      eard weardigan,

600

þa ðe æfter deaðe      dryhten secað.”
ða gen weges weard      wordhord onleac,
beorn ofer bolcan,      beald reordade:
“Miht ðu me gesecgan,      þæt ic soð wite,
hwæðer wealdend þin      wundor on eorðan,

605

þa he gefremede      nalas feam siðum,
folcum to frofre      beforan cyðde,
þær bisceopas      ond boceras
ond ealdormenn      æht besæton,
mæðelhægende?      Me þæt þinceð,

610

ðæt hie for æfstum      inwit syredon
þurh deopne gedwolan.      Deofles larum
hæleð hynfuse      hyrdon to georne,
wraðum wærlogan.      Hie seo wyrd beswac,
forleolc ond forlærde.      Nu hie lungre sceolon,

615

werige mid werigum,      wræce þrowian,
biterne bryne      on banan fæðme.”
Him ða Andreas      agef ondsware:
“Secge ic ðe to soðe      ðæt he swiðe oft
beforan fremede      folces ræswum

620

wundor æfter wundre      on wera gesiehðe,
swylce deogollice      dryhten gumena
folcræd fremede,      swa he to friðe hogode.”
Him ondswarode      æðelinga helm:
“Miht ðu, wis hæleð,      wordum gesecgan,

625

maga mode rof,      mægen þa he cyðde,
deormod on digle,      ða mid dryhten oft,
rodera rædend,      rune besæton?”
Him þa Andreas      ondsware agef:
“Hwæt frinest ðu me,      frea leofesta,

630

wordum wrætlicum,      ond þe wyrda gehwære
þurh snyttra cræft      soð oncnawest?”
ða git him wæges weard      wiðþingode:
“Ne frine ic ðe for tæle      ne ðurh teoncwide
on hranrade,      ac min hige blissað,

635

wynnum wridað,      þurh þine wordlæðe,
æðelum ecne.      Ne eom ic ana ðæt,
ac manna gehwam      mod bið on hyhte,
fyrhð afrefred,      þam þe feor oððe neah
on mode geman      hu se maga fremede,

640

godbearn on grundum.      Gastas hweorfon,
sohton siðfrome      swegles dreamas,
engla eðel      þurh þa æðelan miht.”
Edre him Andreas      agef ondsware:
“Nu ic on þe sylfum      soð oncnawe,

645

wisdomes gewit,      wundorcræfte
sigesped geseald,      (snyttrum bloweð,
beorhtre blisse,      breost innanweard),
nu ic þe sylfum      secgan wille
oor ond ende,      swa ic þæs æðelinges

650

word ond wisdom      on wera gemote
þurh his sylfes muð      symle gehyrde.
Oft gesamnodon      side herigeas,
folc unmæte,      to frean dome,
þær hie hyrcnodon      haliges lare.

655

ðonne eft gewat      æðelinga helm,
beorht blædgifa,      in bold oðer,
ðær him togenes,      god herigende,
to ðam meðelstede      manige comon,
snottre selerædend.      Symble gefegon,

660

beornas bliðheorte,      burhweardes cyme.
Swa gesælde iu      þæt se sigedema
ferde, frea mihtig.      Næs þær folces ma
on siðfate,      sinra leoda,
nemne ellefne      orettmæcgas,

665

geteled tireadige.      He wæs twelfta sylf.
þa we becomon      to þam cynestole,
þær getimbred wæs      tempel dryhtnes,
heah ond horngeap,      hæleðum gefrege,
wuldre gewlitegod.      Huscworde ongan

670

þurh inwitðanc      ealdorsacerd
herme hyspan,      hordlocan onspeon,
wroht webbade.      He on gewitte oncneow
þæt we soðfæstes      swaðe folgodon,
læston larcwide.      He lungre ahof

675

woðe wiðerhydig      wean onblonden:
‘Hwæt, ge syndon earme      ofer ealle menn!
Wadað widlastas,      weorn geferað
earfoðsiða,      ellþeodiges nu
butan leodrihte      larum hyrað,

680

eadiges orhlytte      æðeling cyðað,
secgað soðlice      þæt mid suna meotudes
drohtigen dæghwæmlice.      þæt is duguðum cuð
hwanon þam ordfruman      æðelu onwocon.
He wæs afeded      on þysse folcsceare,

685

cildgeong acenned      mid his cneomagum.
þus syndon haten      hamsittende,
fæder ond modur,      þæs we gefrægen habbað
þurh modgemynd,      Maria ond Ioseph.
Syndon him on æðelum      oðere twegen

690

beornas geborene,      broðorsybbum,
suna Iosephes,      Simon ond Iacob.’
Swa hleoðrodon      hæleða ræswan,
dugoð domgeorne,      dyrnan þohton
meotudes mihte.      Man eft gehwearf,

695

yfel endeleas,      þær hit ær aras.
þa se þeoden gewat      þegna heape
fram þam meðelstede      mihtum geswiðed,
dugeða dryhten,      secan digol land.
He þurh wundra feala      on þam westenne

700

cræfta gecyðde      þæt he wæs cyning on riht
ofer middangeard,      mægene geswiðed,
waldend ond wyrhta      wuldorþrymmes,
an ece god      eallra gesceafta.
Swylce he oðerra      unrim cyðde

705

wundorworca      on wera gesyhðe.
Syþþan eft gewat      oðre siðe
getrume mycle,      þæt he in temple gestod,
wuldres aldor.      Wordhleoðor astag
geond heahræced.      Haliges lare

710

synnige ne swulgon,      þeah he soðra swa feala
tacna gecyðde,      þær hie to segon.
Swylce he wrætlice      wundor agræfene,
anlicnesse      engla sinra
geseh, sigora frea,      on seles wage,

715

on twa healfe      torhte gefrætwed,
wlitige geworhte.      He worde cwæð:
‘ðis is anlicnes      engelcynna
þæs bremestan      þe mid þam burgwarum
in þære ceastre is.      Cheruphim et Seraphim

720

þa on swegeldreamum      syndon nemned.
Fore onsyne      ecan dryhtnes
standað stiðferðe,      stefnum herigað,
halgum hleoðrum,      heofoncyninges þrym,
meotudes mundbyrd.      Her amearcod is

725

haligra hiw,      þurh handmægen
awriten on wealle      wuldres þegnas.’
þa gen worde cwæð      weoruda dryhten,
heofonhalig gast,      fore þam heremægene:
‘Nu ic bebeode      beacen ætywan,

730

wundor geweorðan      on wera gemange,
ðæt þeos onlicnes      eorðan sece,
wlitig of wage,      ond word sprece,
secge soðcwidum,      (þy sceolon gelyfan
eorlas on cyððe),      hwæt min æðelo sien.’

735

Ne dorste þa forhylman      hælendes bebod
wundor fore weorodum,      ac of wealle ahleop,
frod fyrngeweorc,      þæt he on foldan stod,
stan fram stane.      Stefn æfter cwom,
hlud þurh heardne,      hleoðor dynede,

740

wordum wemde.      Wrætlic þuhte
stiðhycgendum      stanes ongin.
Septe sacerdas      sweotolum tacnum,
witig werede      ond worde cwæð:
‘Ge synd unlæde,      earmra geþohta

745

searowum beswicene,      oððe sel nyton,
mode gemyrde.      Ge mon cigað
godes ece bearn,      þone þe grund ond sund,
heofon ond eorðan      ond hreo wægas,
salte sæstreamas      ond swegl uppe

750

amearcode      mundum sinum.
þis is se ilca      ealwalda god
ðone on fyrndagum      fæderas cuðon.
He Abrahame      ond Isace
ond Iocobe      gife bryttode,

755

welum weorðode,      wordum sægde
ærest Habrahame      æðeles geþingu,
þæt of his cynne      cenned sceolde
weorðan wuldres god.      Is seo wyrd mid eow
open, orgete,      magan eagum nu

760

geseon sigores god,      swegles agend.’
æfter þyssum wordum      weorud hlosnode
geond þæt side sel,      (swigodon ealle),
ða ða yldestan      eft ongunnon
secgan synfulle,      (soð ne oncneowan),

765

þæt hit drycræftum      gedon wære,
scingelacum,      þæt se scyna stan
mælde for mannum.      Man wridode
geond beorna breost,      brandhata nið
weoll on gewitte,      weorm blædum fag,

770

attor ælfæle.      þær orcnawe wearð
þurh teoncwide      tweogende mod,
mæcga misgehygd      morðre bewunden.
ða se þeoden bebead      þryðweorc faran,
stan on stræte      of stedewange,

775

ond forð gan      foldweg tredan,
grene grundas,      godes ærendu
larum lædan      on þa leodmearce
to Channaneum,      cyninges worde
beodan Habrahame      mid his eaforum twæm

780

of eorðscræfe      ærest fremman,
lætan landreste,      leoðo gadrigean,
gaste onfon      ond geogoðhade,
edniwinga      andweard cuman,
frode fyrnweotan,      folce gecyðan,

785

hwylcne hie god mihtum      ongiten hæfdon.
Gewat he þa feran,      swa him frea mihtig,
scyppend wera,      gescrifen hæfde,
ofer mearcpaðu,      þæt he on Mambre becom
beorhte blican,      swa him bebead meotud,

790

þær þa lichoman      lange þrage,
heahfædera hra,      beheled wæron.
Het þa ofstlice      up astandan
Habraham ond Isaac,      æðeling þriddan
Iacob of greote      to godes geþinge,

795

sneome of slæpe þæm fæstan.      Het hie to þam siðe gyrwan,
faran to frean dome.      Sceoldon hie þam folce gecyðan
hwa æt frumsceafte      furðum teode
eorðan eallgrene      ond upheofon,
hwær se wealdend wære      þe þæt weorc staðolade.

800

Ne dorston þa gelettan      leng owihte
wuldorcyninges word.      Geweotan ða ða witigan þry
modige mearcland tredan.      Forlætan moldern wunigean
open eorðscræfu,      woldon hie ædre gecyðan
frumweorca fæder.      þa þæt folc gewearð

805

egesan geaclod,      þær þa æðelingas
wordum weorðodon      wuldres aldor.
Hie ða ricene het      rices hyrde
to eadwelan      oþre siðe
secan mid sybbe      swegles dreamas,

810

ond þæs to widan feore      willum neotan.
Nu ðu miht gehyran,      hyse leofesta,
hu he wundra worn      wordum cyðde,
swa þeah ne gelyfdon      larum sinum
modblinde menn.      Ic wat manig nu gyt

815

mycel mære spell      ðe se maga fremede,
rodera rædend,      ða ðu aræfnan ne miht,
hreðre behabban,      hygeþances gleaw.”
þus Andreas      ondlangne dæg
herede hleoðorcwidum      haliges lare,

820

oððæt hine semninga      slæp ofereode
on hronrade      heofoncyninge neh.
ða gelædan het      lifes brytta
ofer yða geþræc      englas sine,
fæðmum ferigean      on fæder wære

825

leofne mid lissum      ofer lagufæsten,
oððæt sæwerige      slæp ofereode.
þurh lyftgelac      on land becwom
to þære ceastre      þe him cining engla
     ða þa aras siðigean,

830

eadige on upweg,      eðles neosan.
Leton þone halgan      be herestræte
swefan on sybbe      under swegles hleo,
bliðne bidan      burhwealle neh,
his niðhetum,      nihtlangne fyrst,

835

oðþæt dryhten forlet      dægcandelle
scire scinan.      Sceadu sweðerodon,
wonn under wolcnum.      þa com wederes blæst,
hador heofonleoma,      ofer hofu blican.
Onwoc þa wiges heard,      (wang sceawode),

840

fore burggeatum.      Beorgas steape,
hleoðu hlifodon,      ymbe harne stan
tigelfagan trafu,      torras stodon,
windige weallas.      þa se wisa oncneow
þæt he Marmedonia      mægðe hæfde

845

siðe gesohte,      swa him sylf bebead,
þa he him fore gescraf,      fæder mancynnes.
Geseh he þa on greote      gingran sine,
beornas beadurofe,      biryhte him
swefan on slæpe.      He sona ongann

850

wigend weccean,      ond worde cwæð:
“Ic eow secgan mæg      soð orgete,
þæt us gystrandæge      on geofones stream
ofer arwelan      æðeling ferede.
In þam ceole wæs      cyninga wuldor,

855

waldend werðeode.      Ic his word oncneow,
þeh he his mægwlite      bemiðen hæfde.”
Him þa æðelingas      ondsweorodon,
geonge gencwidum,      gastgerynum:
“We ðe, Andreas,      eaðe gecyðað

860

sið userne,      þæt ðu sylfa miht
ongitan gleawlice      gastgehygdum.
Us sæwerige      slæp ofereode.
þa comon earnas      ofer yða wylm
faran on flyhte,      feðerum hremige,

865

us ofslæpendum      sawle abrugdon,
mid gefean feredon      flyhte on lyfte,
brehtmum bliðe,      beorhte ond liðe.
Lissum lufodon      ond in lofe wunedon,
þær wæs singal sang      ond swegles gong,

870

wlitig weoroda heap      ond wuldres þreat.
Utan ymbe æðelne      englas stodon,
þegnas ymb þeoden,      þusendmælum,
heredon on hehðo      halgan stefne
dryhtna dryhten.      Dream wæs on hyhte.

875

We ðær heahfæderas      halige oncneowon
ond martyra      mægen unlytel,
sungon sigedryhtne      soðfæstlic lof,
dugoð domgeorne.      þær wæs Dauid mid,
eadig oretta,      Essages sunu,

880

for Crist cumen,      cining Israhela.
Swylce we gesegon      for suna meotudes,
æðelum ecne,      eowic standan,
twelfe getealde,      tireadige hæleð.
Eow þegnodon      þrymsittende,

885

halige heahenglas.      ðam bið hæleða well
þe þara blissa      brucan moton.
þær wæs wuldres wynn,      wigendra þrym,
æðelic onginn,      næs þær ænigum gewinn.
þam bið wræcsið witod,      wite geopenad,

890

þe þara gefeana sceal      fremde weorðan,
hean hwearfian,      þonne heonon gangaþ.”
þa wæs modsefa      myclum geblissod
haliges on hreðre,      syðþan hleoðorcwide
gingran gehyrdon,      þæt hie god wolde

895

onmunan swa mycles      ofer menn ealle,
ond þæt word gecwæð      wigendra hleo:
“Nu ic, god dryhten,      ongiten hæbbe
þæt ðu on faroðstræte      feor ne wære,
cyninga wuldur,      þa ic on ceol gestah,

900

ðeh ic on yðfare,      engla þeoden,
gasta geocend,      ongitan ne cuðe.
Weorð me nu milde,      meotud ælmihtig,
bliðe, beorht cyning!      Ic on brimstreame
spræc worda worn,      wat æfter nu

905

hwa me wyrðmyndum      on wudubate
ferede ofer flodas.      þæt is frofre gast
hæleða cynne.      þær is help gearu,
milts æt mærum,      manna gehwylcum,
sigorsped geseald,      þam þe seceð to him.”

910

ða him fore eagum      onsyne wearð
æðeling oðywed      in þa ilcan tid,
cining cwicera gehwæs,      þurh cnihtes had.
þa he worde cwæð,      wuldres aldor:
“Wes ðu, Andreas, hal,      mid þas willgedryht,

915

ferðgefeonde!      Ic þe friðe healde,
þæt þe ne moton      mangeniðlan,
grame grynsmiðas,      gaste gesceððan.”
Feoll þa to foldan,      frioðo wilnode
wordum wis hæleð,      winedryhten frægn:

920

“Hu geworhte ic þæt,      waldend fira,
synnig wið seolfne,      sawla nergend,
þæt ic þe swa godne      ongitan ne meahte
on wægfære,      þær ic worda gespræc
minra for meotude      ma þonne ic sceolde?”

925

Him andswarode      ealwalda god:
“No ðu swa swiðe      synne gefremedest
swa ðu in Achaia      ondsæc dydest,
ðæt ðu on feorwegas      feran ne cuðe
ne in þa ceastre      becuman mehte,

930

þing gehegan      þreora nihta
fyrstgemearces,      swa ic þe feran het
ofer wega gewinn.      Wast nu þe gearwor
þæt ic eaðe mæg      anra gehwylcne
fremman ond fyrþran      freonda minra

935

on landa gehwylc,      þær me leofost bið.
Aris nu hrædlice,      ræd ædre ongit,
beorn gebledsod,      swa þe beorht fæder
geweorðað wuldorgifum      to widan aldre,
cræfte ond mihte.      ðu in þa ceastre gong

940

under burglocan,      þær þin broðor is.
Wat ic Matheus      þurh mænra hand
hrinen heorudolgum,      heafodmagan
searonettum beseted.      þu hine secan scealt,
leofne alysan      of laðra hete,

945

ond eal þæt mancynn      þe him mid wunige,
elþeodigra      inwitwrasnum,
bealuwe gebundene.      Him sceal bot hraðe
weorþan in worulde      ond in wuldre lean,
swa ic him sylfum ær      secgende wæs.

950

Nu ðu, Andreas, scealt      edre geneðan
in gramra gripe.      Is þe guð weotod,
heardum heoruswengum      scel þin hra dæled
wundum weorðan,      wættre geliccost
faran flode blod.      Hie þin feorh ne magon

955

deaðe gedælan,      þeh ðu drype ðolie,
synnigra slege.      ðu þæt sar aber;
ne læt þe ahweorfan      hæðenra þrym,
grim gargewinn,      þæt ðu gode swice,
dryhtne þinum.      Wes a domes georn;

960

læt ðe on gemyndum      hu þæt manegum wearð
fira gefrege      geond feala landa,
þæt me bysmredon      bennum fæstne
weras wansælige.      Wordum tyrgdon,
slogon ond swungon,      synnige ne mihton

965

þurh sarcwide      soð gecyðan.
þa ic mid Iudeum      gealgan þehte,
(rod wæs aræred),      þær rinca sum
of minre sidan      swat ut forlet,
dreor to foldan.      Ic adreah feala

970

yrmþa ofer eorðan.      Wolde ic eow on ðon
þurh bliðne hige      bysne onstellan,
swa on ellþeode      ywed wyrðeð.
Manige syndon      in þysse mæran byrig
þara þe ðu gehweorfest      to heofonleohte

975

þurh minne naman,      þeah hie morðres feala
in fyrndagum      gefremed habban.”
Gewat him þa se halga      heofonas secan,
eallra cyninga cining,      þone clænan ham,
eaðmedum upp,      þær is ar gelang

980

fira gehwylcum,      þam þe hie findan cann.
ða wæs gemyndig      modgeþyldig,
beorn beaduwe heard,      eode in burh hraðe,
anræd oretta,      elne gefyrðred,
maga mode rof,      meotude getreowe,

985

stop on stræte,      (stig wisode),
swa him nænig gumena      ongitan ne mihte,
synfulra geseon.      Hæfde sigora weard
on þam wangstede      wære betolden
leofne leodfruman      mid lofe sinum.

990

Hæfde þa se æðeling      in geþrungen,
Cristes cempa,      carcerne neh.
Geseh he hæðenra      hloð ætgædere,
fore hlindura      hyrdas standan,
seofone ætsomne.      Ealle swylt fornam,

995

druron domlease.      Deaðræs forfeng
hæleð heorodreorige.      ða se halga gebæd
bilwytne fæder,      breostgehygdum
herede on hehðo      heofoncyninges þrym,
godes dryhtendom.      Duru sona onarn

1000

þurh handhrine      haliges gastes,
ond þær in eode,      elnes gemyndig,
hæle hildedeor.      Hæðene swæfon,
dreore druncne,      deaðwang rudon.
Geseh he Matheus      in þam morðorcofan,

1005

hæleð higerofne      under heolstorlocan,
secgan dryhtne lof,      domweorðinga
engla ðeodne.      He ðær ana sæt
geohðum geomor      in þam gnornhofe.
Geseh þa under swegle      swæsne geferan,

1010

halig haligne.      Hyht wæs geniwad.
Aras þa togenes,      gode þancade
þæs ðe hie onsunde      æfre moston
geseon under sunnan.      Syb wæs gemæne
bam þam gebroðrum,      blis edniwe.

1015

æghwæðer oðerne      earme beþehte,
cyston hie ond clypton.      Criste wæron begen
leofe on mode.      Hie leoht ymbscan
halig ond heofontorht.      Hreðor innan wæs
wynnum awelled.      þa worde ongan

1020

ærest Andreas      æðelne geferan
on clustorcleofan      mid cwide sinum
gretan godfyrhtne,      sæde him guðgeðingu,
feohtan fara monna:      “Nu is þis folc on luste,
hæleð hyder on     

1025

gewyrht      eardes neosan.”
æfter þyssum wordum      wuldres þegnas,
begen þa gebroðor,      to gebede hyldon,
sendon hira bene      fore bearn godes.
Swylce se halga      in þam hearmlocan

1030

his god grette      ond him geoce bæd,
hælend helpe,      ær þan hra crunge
fore hæðenra      hildeþrymme,
ond þa gelædde      of leoðobendum
fram þam fæstenne      on frið dryhtnes

1035

tu ond hundteontig      geteled rime,
swylce feowertig,     
generede fram niðe,      (þær he nænigne forlet
under burglocan      bennum fæstne),
ond þær wifa þa gyt,      weorodes to eacan,

1040

anes wana þe fiftig     
forhte gefreoðode.      Fægen wæron siðes,
lungre leordan,      nalas leng bidon
in þam gnornhofe      guðgeþingo.
Gewat þa Matheus      menigo lædan

1045

on gehyld godes,      swa him se halga bebead.
Weorod on wilsið      wolcnum beþehte,
þe læs him scyldhatan      scyððan comon
mid earhfare,      ealdgeniðlan.
þær þa modigan mid him      mæðel gehedan,

1050

treowgeþoftan,      ær hie on tu hweorfan.
ægðer þara eorla      oðrum trymede
heofonrices hyht,      helle witu
wordum werede.      Swa ða wigend mid him,
hæleð higerofe,      halgum stefnum

1055

cempan coste      cyning weorðadon,
wyrda waldend,      þæs wuldres ne bið
æfre mid eldum      ende befangen.
Gewat him þa Andreas      inn on ceastre
glædmod gangan,      to þæs ðe he gramra gemot,

1060

fara folcmægen,      gefrægen hæfde,
oððæt he gemette      be mearcpaðe
standan stræte neah      stapul ærenne.
Gesæt him þa be healfe,      hæfde hluttre lufan,
ece upgemynd      engla blisse;

1065

þanon basnode      under burhlocan
hwæt him guðweorca      gifeðe wurde.
þa gesamnedon      side herigeas,
folces frumgaras.      To þam fæstenne
wærleasra werod      wæpnum comon,

1070

hæðne hildfrecan,      to þæs þa hæftas ær
under hlinscuwan      hearm þrowedon.
Wendan ond woldon      wiðerhycgende
þæt hie on elþeodigum      æt geworhton,
weotude wiste.      Him seo wen gelah,

1075

syððan mid corðre      carcernes duru
eorre æscberend      opene fundon,
onhliden hamera geweorc,      hyrdas deade.
Hie þa unhyðige      eft gecyrdon,
luste belorene,      laðspell beran,

1080

sægdon þam folce      þæt ðær feorrcundra,
ellreordigra,      ænigne to lafe
in carcerne      cwicne ne gemetton,
ah þær heorodreorige      hyrdas lagan,
gæsne on greote,      gaste berofene,

1085

fægra flæschaman.      þa wearð forht manig
for þam færspelle      folces ræswa,
hean, hygegeomor,      hungres on wenum,
blates beodgastes.      Nyston beteran ræd,
þonne hie þa belidenan      him to lifnere

1090

deade gefeormedon.      Duruþegnum wearð
in ane tid      eallum ætsomne
þurh heard gelac      hildbedd styred.
ða ic lungre gefrægn      leode tosomne
burgwaru bannan.      Beornas comon,

1095

wiggendra þreat,      wicgum gengan,
on mearum modige,      mæðelhegende,
æscum dealle.      þa wæs eall geador
to þam þingstede      þeod gesamnod.
Leton him þa betweonum      taan wisian

1100

hwylcne hira ærest      oðrum sceolde
to foddurþege      feores ongyldan;
hluton hellcræftum,      hæðengildum
teledon betwinum.      ða se tan gehwearf
efne ofer ænne      ealdgesiða,

1105

se wæs uðweota      eorla dugoðe,
heriges on ore.      Hraðe siððan wearð
fetorwrasnum fæst,      feores orwena.
Cleopode þa collenferhð      cearegan reorde,
cwæð he his sylfes sunu      syllan wolde

1110

on æhtgeweald,      eaforan geongne,
lifes to lisse.      Hie ða lac hraðe
þegon to þance.      þeod wæs oflysted,
metes modgeomre,      næs him to maðme wynn,
hyht to hordgestreonum.      Hungre wæron

1115

þearle geþreatod,      swa se ðeodsceaða
reow ricsode.      þa wæs rinc manig,
guðfrec guma,      ymb þæs geongan feorh
breostum onbryrded.      To þam beadulace
wæs þæt weatacen      wide gefrege,

1120

geond þa burh bodad      beorne manegum,
þæt hie þæs cnihtes cwealm      corðre gesohton,
duguðe ond eogoðe,      dæl onfengon
lifes to leofne.      Hie lungre to þæs,
hæðene herigweardas,      here samnodan

1125

ceastrewarena.      Cyrm upp astah
ða se geonga ongann      geomran stefne,
gehæfted for herige,      hearmleoð galan,
freonda feasceaft,      friðes wilnian.
Ne mihte earmsceapen      are findan,

1130

freoðe æt þam folce,      þe him feores wolde,
ealdres geunnan.      Hæfdon æglæcan
sæcce gesohte.      Sceolde sweordes ecg,
scerp ond scurheard,      of sceaðan folme,
fyrmælum fag,      feorh acsigan.

1135

ða þæt Andrea      earmlic þuhte,
þeodbealo þearlic      to geðolianne,
þæt he swa unscyldig      ealdre sceolde
lungre linnan.      Wæs se leodhete
þrist ond þrohtheard.      þrymman sceocan,

1140

modige maguþegnas,      morðres on luste,
woldon æninga,      ellenrofe,
on þam hysebeorðre      heafolan gescenan,
garum agetan.      Hine god forstod,
halig of hehðo,      hæðenum folce.

1145

Het wæpen wera      wexe gelicost
on þam orlege      eall formeltan,
þy læs scyldhatan      sceððan mihton,
egle ondsacan,      ecga þryðum.
Swa wearð alysed      of leodhete,

1150

geong of gyrne.      Gode ealles þanc,
dryhtna dryhtne,      þæs ðe he dom gifeð
gumena gehwylcum,      þara þe geoce to him
seceð mid snytrum.      þær bið symle gearu
freod unhwilen,      þam þe hie findan cann.

1155

þa wæs wop hæfen      in wera burgum,
hlud heriges cyrm.      Hreopon friccan,
mændon meteleaste,      meðe stodon,
hungre gehæfte.      Hornsalu wunedon,
weste winræced,      welan ne benohton

1160

beornas to brucanne      on þa bitran tid,
gesæton searuþancle      sundor to rune
ermðu eahtigan.      Næs him to eðle wynn.
Fregn þa gelome      freca oðerne:
“Ne hele se ðe hæbbe      holde lare,

1165

on sefan snyttro!      Nu is sæl cumen,
þrea ormæte,      is nu þearf mycel
þæt we wisfæstra      wordum hyran.”
þa for þære dugoðe      deoful ætywde,
wann ond wliteleas,      hæfde weriges hiw.

1170

Ongan þa meldigan      morþres brytta,
hellehinca,      þone halgan wer
wiðerhycgende,      ond þæt word gecwæð:
“Her is gefered      ofer feorne weg
æðelinga sum      innan ceastre,

1175

ellþeodigra,      þone ic Andreas
nemnan herde.      He eow neon gesceod
ða he aferede      of fæstenne
manncynnes ma      þonne gemet wære.
Nu ge magon eaðe      oncyðdæda

1180

wrecan on gewyrhtum.      Lætað wæpnes spor
iren ecgheard,      ealdorgeard sceoran,
fæges feorhhord.      Gað fromlice
þæt ge wiðerfeohtend      wiges gehnægan.”
Him þa Andreas      agef ondsware:

1185

“Hwæt, ðu þristlice      þeode lærest,
bældest to beadowe!      Wæst þe bæles cwealm,
hatne in helle,      ond þu here fysest,
feðan to gefeohte.      Eart ðu fag wið god,
dugoða demend.      Hwæt, ðu deofles stræl,

1190

icest þine yrmðo.      ðe se ælmihtiga
heanne gehnægde,      ond on heolstor besceaf,
þær þe cyninga cining      clamme belegde,
ond þe syððan a      Satan nemdon,
ða ðe dryhtnes a      deman cuðon.”

1195

ða gyt se wiðermeda      wordum lærde
folc to gefeohte,      feondes cræfte:
“Nu ge gehyrað      hæleða gewinnan,
se ðyssum herige mæst      hearma gefremede.
ðæt is Andreas,      se me on fliteð

1200

wordum wrætlicum      for wera menigo.”
ða wæs beacen boden      burhsittendum.
Ahleopon hildfrome      heriges brehtme
ond to weallgeatum      wigend þrungon,
cene under cumblum,      corðre mycle

1205

to ðam orlege,      ordum ond bordum.
þa worde cwæð      weoroda dryhten,
meotud mihtum swið      sægde his magoþegne:
“Scealt ðu, Andreas,      ellen fremman!
Ne mið ðu for menigo,      ah þinne modsefan

1210

staðola wið strangum!      Nis seo stund latu
þæt þe wælreowe      witum belecgaþ,
cealdan clommum.      Cyð þe sylfne,
herd hige þinne,      heortan staðola,
þæt hie min on ðe      mægen oncnawan.

1215

Ne magon hie ond ne moton      ofer mine est
þinne lichoman,      lehtrum scyldige,
deaðe gedælan,      ðeah ðu drype þolige,
mirce manslaga.      Ic þe mid wunige.”
æfter þam wordum com      werod unmæte,

1220

lyswe larsmeoðas,      mid lindgecrode,
bolgenmode;      bæron ut hræðe
ond þam halgan þær      handa gebundon.
Siþþan geypped wæs      æðelinga wynn,
ond hie andweardne      eagum meahton

1225

gesion sigerofne,      þær wæs sec manig
on þam welwange      wiges oflysted
leoda duguðe.      Lyt sorgodon
hwylc him þæt edlean      æfter wurde.
Heton þa lædan      ofer landsceare,

1230

ðragmælum teon,      torngeniðlan,
swa hie hit frecnost      findan meahton.
Drogon deormodne      æfter dunscræfum,
ymb stanhleoðo,      stærcedferþne,
efne swa wide swa      wegas to lagon,

1235

enta ærgeweorc,      innan burgum,
stræte stanfage.      Storm upp aras
æfter ceasterhofum,      cirm unlytel
hæðnes heriges.      Wæs þæs halgan lic
sarbennum soden,      swate bestemed,

1240

banhus abrocen.      Blod yðum weoll,
hatan heolfre.      Hæfde him on innan
ellen untweonde,      wæs þæt æðele mod
asundrad fram synnum,      þeah he sares swa feala
deopum dolgslegum      dreogan sceolde.

1245

Swa wæs ealne dæg      oððæt æfen com
sigetorht swungen.      Sar eft gewod
ymb þæs beornes breost,      oðþæt beorht gewat
sunne swegeltorht      to sete glidan.
Læddan þa leode      laðne gewinnan

1250

to carcerne.      He wæs Criste swa þeah
leof on mode.      Him wæs leoht sefa
halig heortan neh,      hige untyddre.
þa se halga wæs      under heolstorscuwan,
eorl ellenheard,      ondlange niht

1255

searoþancum beseted.      Snaw eorðan band
wintergeworpum.      Weder coledon
heardum hægelscurum,      swylce hrim ond forst,
hare hildstapan,      hæleða eðel
lucon, leoda gesetu.      Land wæron freorig

1260

cealdum cylegicelum,      clang wæteres þrym
ofer eastreamas,      is brycgade
blæce brimrade.      Bliðheort wunode
eorl unforcuð,      elnes gemyndig,
þrist ond þrohtheard      in þreanedum

1265

wintercealdan niht.      No on gewitte blon,
acol for þy egesan,      þæs þe he ær ongann,
þæt he a domlicost      dryhten herede,
weorðade wordum,      oððæt wuldres gim
heofontorht onhlad.      ða com hæleða þreat

1270

to ðære dimman ding,      duguð unlytel,
wadan wælgifre      weorodes brehtme.
Heton ut hræðe      æðeling lædan
in wraðra geweald,      wærfæstne hæleð.
ða wæs eft swa ær      ondlangne dæg

1275

swungen sarslegum.      Swat yðum weoll
þurh bancofan,      blodlifrum swealg,
hatan heolfre.      Hra weorces ne sann,
wundum werig.      þa cwom wopes hring
þurh þæs beornes breost,      blat ut faran,

1280

weoll waðuman stream,      ond he worde cwæð:
“Geseoh nu, dryhten god,      drohtað minne,
weoruda willgeofa!      þu wæst ond const
anra gehwylces      earfeðsiðas.
Ic gelyfe to ðe,      min liffruma,

1285

þæt ðu mildheort me      for þinum mægenspedum,
nerigend fira,      næfre wille,
ece ælmihtig,      anforlætan,
swa ic þæt gefremme,      þenden feorh leofað,
min on moldan,      þæt ic, meotud, þinum

1290

larum leofwendum      lyt geswice.
þu eart gescyldend      wið sceaðan wæpnum,
ece eadfruma,      eallum þinum;
ne læt nu bysmrian      banan manncynnes,
facnes frumbearn,      þurh feondes cræft

1295

leahtrum belecgan      þa þin lof berað.”
ða ðær ætywde      se atola gast,
wrað wærloga.      Wigend lærde
for þam heremægene      helle dioful
awerged in witum,      ond þæt word gecwæð:

1300

“Sleað synnigne      ofer seolfes muð,
folces gewinnan!      Nu to feala reordaþ.”
þa wæs orlege      eft onhrered,
niwan stefne.      Nið upp aras
oþðæt sunne gewat      to sete glidan

1305

under niflan næs.      Niht helmade,
brunwann oferbræd      beorgas steape,
ond se halga wæs      to hofe læded,
deor ond domgeorn,      in þæt dimme ræced;
sceal þonne in neadcofan      nihtlangne fyrst

1310

wærfæst wunian      wic unsyfre.
þa com seofona sum      to sele geongan,
atol æglæca      yfela gemyndig,
morðres manfrea      myrce gescyrded,
deoful deaðreow      duguðum bereafod,

1315

ongan þa þam halgan      hospword sprecan:
“Hwæt hogodest ðu, Andreas,      hidercyme þinne
on wraðra geweald?      Hwæt is wuldor þin,
þe ðu oferhigdum      upp arærdest,
þa ðu goda ussa      gild gehnægdest?

1320

Hafast nu þe anum      eall getihhad
land ond leode,      swa dyde lareow þin.
Cyneþrym ahof,      þam wæs Crist nama,
ofer middangeard,      þynden hit meahte swa.
þone Herodes      ealdre besnyðede,

1325

forcom æt campe      cyning Iudea,
rices berædde,      ond hine rode befealg,
þæt he on gealgan      his gast onsende.
Swa ic nu bebeode      bearnum minum,
þegnum þryðfullum,      ðæt hie ðe hnægen,

1330

gingran æt guðe.      Lætað gares ord,
earh ættre gemæl,      in gedufan
in fæges ferð.      Gað fromlice,
ðæt ge guðfrecan      gylp forbegan.”
Hie wæron reowe,      ræsdon on sona

1335

gifrum grapum.      Hine god forstod,
staðulfæst steorend,      þurh his strangan miht.
Syððan hie oncneowon      Cristes rode
on his mægwlite,      mære tacen,
wurdon hie ða acle      on þam onfenge,

1340

forhte, afærde,      ond on fleam numen.
Ongan eft swa ær      ealdgeniðla,
helle hæftling,      hearmleoð galan:
“Hwæt wearð eow swa rofum,      rincas mine,
lindgesteallan,      þæt eow swa lyt gespeow?”

1345

Him þa earmsceapen      agef ondsware,
fah fyrnsceaþa,      ond his fæder oncwæð:
“Ne magan we him lungre      lað ætfæstan,
swilt þurh searwe.      Ga þe sylfa to!
þær þu gegninga      guðe findest,

1350

frecne feohtan,      gif ðu furður dearst
to þam anhagan      aldre geneðan.
We ðe magon eaðe,      eorla leofost,
æt þam secgplegan      selre gelæran;
ær ðu gegninga      guðe fremme,

1355

wiges woman,      weald, hu ðe sæle
æt þam gegnslege.      Utan gangan eft,
þæt we bysmrigen      bendum fæstne,
oðwitan him his wræcsið.      Habbað word gearu
wið þam æglæcan      eall getrahtod!”

1360

þa hleoðrade      hludan stefne,
witum bewæled,      ond þæt word gecwæð:
“þu þe, Andreas,      aclæccræftum
lange feredes!      Hwæt, ðu leoda feala
forleolce ond forlærdest!      Nu leng ne miht

1365

gewealdan þy weorce.      þe synd witu þæs grim
weotud be gewyrhtum.      þu scealt werigmod,
hean, hroðra leas,      hearm þrowigan,
sare swyltcwale.      Secgas mine
to þam guðplegan      gearwe sindon,

1370

þa þe æninga      ellenweorcum
unfyrn faca      feorh ætþringan.
Hwylc is þæs mihtig      ofer middangeard,
þæt he þe alyse      of leoðubendum,
manna cynnes,      ofer mine est?”

1375

Him þa Andreas      agef ondsware:
“Hwæt, me eaðe      ælmihtig god,
niða neregend,      se ðe in niedum iu
gefæstnode      fyrnum clommum!
þær ðu syððan a,      susle gebunden,

1380

in wræc wunne,      wuldres blunne,
syððan ðu forhogedes      heofoncyninges word.
þær wæs yfles or,      ende næfre
þines wræces weorðeð.      ðu scealt widan feorh
ecan þine yrmðu.      þe bið a symble

1385

of dæge on dæg      drohtaþ strengra.”
ða wearð on fleame      se ðe ða fæhðo iu
wið god geara      grimme gefremede.
Com þa on uhtan      mid ærdæge
hæðenra hloð      haliges neosan

1390

leoda weorude.      Heton lædan ut
þrohtheardne þegn      þriddan siðe,
woldon aninga      ellenrofes
mod gemyltan.      Hit ne mihte swa!
ða wæs niowinga      nið onhrered,

1395

heard ond hetegrim.      Wæs se halga wer
sare geswungen,      searwum gebunden,
dolgbennum þurhdrifen,      ðendon dæg lihte.
Ongan þa geomormod      to gode cleopian,
heard of hæfte,      halgan stefne

1400

weop werigferð,      ond þæt word gecwæð:
“Næfre ic geferde      mid frean willan
under heofonhwealfe      heardran drohtnoð,
þær ic dryhtnes æ      deman sceolde.
Sint me leoðu tolocen,      lic sare gebrocen,

1405

banhus blodfag,      benne weallað,
seonodolg swatige.      Hwæt, ðu sigora weard,
dryhten hælend,      on dæges tide
mid Iudeum      geomor wurde
ða ðu of gealgan,      god lifigende,

1410

fyrnweorca frea,      to fæder cleopodest,
cininga wuldor,      ond cwæde ðus:
‘Ic ðe, fæder engla,      frignan wille,
lifes leohtfruma,      hwæt forlætest ðu me?’
Ond ic nu þry dagas      þolian sceolde

1415

wælgrim witu.      Bidde ic, weoroda god,
þæt ic gast minne      agifan mote,
sawla symbelgifa,      on þines sylfes hand.
ðu ðæt gehete      þurh þin halig word,
þa ðu us twelfe      trymman ongunne,

1420

þæt us heterofra      hild ne gesceode,
ne lices dæl      lungre oððeoded,
ne synu ne ban      on swaðe lagon,
ne loc of heafde      to forlore wurde,
gif we þine lare      læstan woldon.

1425

Nu sint sionwe toslopen,      is min swat adropen,
licgað æfter lande      loccas todrifene,
fex on foldan.      Is me feorhgedal
leofre mycle      þonne þeos lifcearo.”
Him þa stefn oncwæð,      stiðhycgendum,

1430

wuldorcyninges      word hloðrode:
“Ne wep þone wræcsið,      wine leofesta,
nis þe to frecne.      Ic þe friðe healde,
minre mundbyrde      mægene besette.
Me is miht ofer eall,     

1435

sigorsped geseald.      Soð þæt gecyðeð
mænig æt meðle      on þam myclan dæge,
þæt ðæt geweorðeð,      þæt ðeos wlitige gesceaft,
heofon ond eorðe,      hreosaþ togadore,
ær awæged sie      worda ænig

1440

þe ic þurh minne muð      meðlan onginne.
Geseoh nu seolfes swæðe,      swa þin swat aget
þurh bangebrec      blodige stige,
lices lælan.      No þe laðes ma
þurh daroða gedrep      gedon motan,

1445

þa þe heardra mæst      hearma gefremedan.”
þa on last beseah      leoflic cempa
æfter wordcwidum      wuldorcyninges.
Geseh he geblowene      bearwas standan
blædum gehrodene,      swa he ær his blod aget.

1450

ða worde cwæð      wigendra hleo:
“Sie ðe ðanc ond lof,      þeoda waldend,
to widan feore      wuldor on heofonum,
ðæs ðu me on sare,      sigedryhten min,
ellþeodigne,      an ne forlæte.”

1455

Swa se dædfruma      dryhten herede
halgan stefne      oððæt hador sægl
wuldortorht gewat      under waðu scriðan.
þa þa folctogan      feorðan siðe,
egle ondsacan,      æðeling læddon

1460

to þam carcerne,      woldon cræfta gehygd,
magorædendes      mod oncyrran
on þære deorcan niht.      þa com dryhten god
in þæt hlinræced,      hæleða wuldor,
ond þa wine synne      wordum grette

1465

ond frofre gecwæð,      fæder manncynnes,
lifes lareow,      heht his lichoman
hales brucan:      “Ne scealt ðu in henðum a leng
searohæbbendra      sar þrowian.”
Aras þa mægene rof,      sægde meotude þanc,

1470

hal of hæfte      heardra wita.
Næs him gewemmed wlite,      ne wloh of hrægle
lungre alysed,      ne loc of heafde,
ne ban gebrocen,      ne blodig wund
lice gelenge,      ne laðes dæl,

1475

þurh dolgslege      dreore bestemed,
ac wæs eft swa ær      þurh þa æðelan miht
lof lædende,      ond on his lice trum.
Hwæt, ic hwile nu      haliges lare,
leoðgiddinga,      lof þæs þe worhte,

1480

wordum wemde,      wyrd undyrne
ofer min gemet.      Mycel is to secganne,
langsum leornung,      þæt he in life adreag,
eall æfter orde.      þæt scell æglæwra
mann on moldan      þonne ic me tælige

1485

findan on ferðe,      þæt fram fruman cunne
eall þa earfeðo      þe he mid elne adreah,
grimra guða.      Hwæðre git sceolon
lytlum sticcum      leoðworda dæl
furður reccan.      þæt is fyrnsægen,

1490

hu he weorna feala      wita geðolode,
heardra hilda,      in þære hæðenan byrig.
He be wealle geseah      wundrum fæste
under sælwage      sweras unlytle,
stapulas standan,      storme bedrifene,

1495

eald enta geweorc.      He wið anne þæra,
mihtig ond modrof,      mæðel gehede,
wis, wundrum gleaw,      word stunde ahof:
“Geher ðu, marmanstan,      meotudes rædum,
fore þæs onsyne      ealle gesceafte

1500

forhte geweorðað,      þonne hie fæder geseoð
heofonas ond eorðan      herigea mæste
on middangeard      mancynn secan.
Læt nu of þinum staþole      streamas weallan,
ea inflede,      nu ðe ælmihtig

1505

hateð, heofona cyning,      þæt ðu hrædlice
on þis fræte folc      forð onsende
wæter widrynig      to wera cwealme,
geofon geotende.      Hwæt, ðu golde eart,
sincgife, sylla!      On ðe sylf cyning

1510

wrat, wuldres god,      wordum cyðde
recene geryno,      ond ryhte æ
getacnode      on tyn wordum,
meotud mihtum swið.      Moyse sealde,
swa hit soðfæste      syðþan heoldon,

1515

modige magoþegnas,      magas sine,
godfyrhte guman,      Iosua ond Tobias.
Nu ðu miht gecnawan      þæt þe cyning engla
gefrætwode      furður mycle
giofum geardagum      þonne eall gimma cynn.

1520

þurh his halige hæs      þu scealt hræðe cyðan
gif ðu his ondgitan      ænige hæbbe.”
Næs þa wordlatu      wihte þon mare
þæt se stan togan.      Stream ut aweoll,
fleow ofer foldan.      Famige walcan

1525

mid ærdæge      eorðan þehton,
myclade mereflod.      Meoduscerwen wearð
æfter symbeldæge,      slæpe tobrugdon
searuhæbbende.      Sund grunde onfeng,
deope gedrefed.      Duguð wearð afyrhted

1530

þurh þæs flodes fær.      Fæge swulton,
geonge on geofene      guðræs fornam
þurh sealtne weg.      þæt wæs sorgbyrþen,
biter beorþegu.      Byrlas ne gældon,
ombehtþegnas.      þær wæs ælcum genog

1535

fram dæges orde      drync sona gearu.
Weox wæteres þrym.      Weras cwanedon,
ealde æscberend.      Wæs him ut myne
fleon fealone stream,      woldon feore beorgan,
to dunscræfum      drohtað secan,

1540

eorðan ondwist.      Him þæt engel forstod,
se ða burh oferbrægd      blacan lige,
hatan heaðowælme.      Hreoh wæs þær inne
beatende brim.      Ne mihte beorna hloð
of þam fæstenne      fleame spowan.

1545

Wægas weoxon,      wadu hlynsodon,
flugon fyrgnastas,      flod yðum weoll.
ðær wæs yðfynde      innan burgum
geomorgidd wrecen.      Gehðo mændan
forhtferð manig,      fusleoð golon.

1550

Egeslic æled      eagsyne wearð,
heardlic hereteam,      hleoðor gryrelic.
þurh lyftgelac      leges blæstas
weallas ymbwurpon,      wæter mycladon.
þær wæs wop wera      wide gehyred,

1555

earmlic ylda gedræg.      þa þær an ongann,
feasceaft hæleð,      folc gadorigean,
hean, hygegeomor,      heofende spræc:
“Nu ge magon sylfe      soð gecnawan,
þæt we mid unrihte      ellþeodigne

1560

on carcerne      clommum belegdon,
witebendum.      Us seo wyrd scyðeð,
heard ond hetegrim.      þæt is her swa cuð,
is hit mycle selre,      þæs þe ic soð talige,
þæt we hine alysan      of leoðobendum,

1565

ealle anmode,      (ofost is selost),
ond us þone halgan      helpe biddan,
geoce ond frofre.      Us bið gearu sona
sybb æfter sorge,      gif we secaþ to him.”
þa þær Andrea      orgete wearð

1570

on fyrhðlocan      folces gebæro,
þær wæs modigra      mægen forbeged,
wigendra þrym.      Wæter fæðmedon,
fleow firgendstream,      flod wæs on luste,
oþþæt breost oferstag,      brim weallende,

1575

eorlum oð exle.      þa se æðeling het
streamfare stillan,      stormas restan
ymbe stanhleoðu.      Stop ut hræðe
cene collenferð,      carcern ageaf,
gleawmod, gode leof.      Him wæs gearu sona

1580

þurh streamræce      stræt gerymed.
Smeolt wæs se sigewang,      symble wæs dryge
folde fram flode,      swa his fot gestop.
Wurdon burgware      bliðe on mode,
ferhðgefeonde.      þa wæs forð cumen

1585

geoc æfter gyrne.      Geofon swaðrode
þurh haliges hæs,      hlyst yst forgeaf,
brimrad gebad.      þa se beorg tohlad,
eorðscræf egeslic,      ond þær in forlet
flod fæðmian,      fealewe wægas,

1590

geotende gegrind      grund eall forswealg.
Nalas he þær yðe      ane bisencte,
ach þæs weorodes eac      ða wyrrestan,
faa folcsceaðan,      feowertyne
gewiton mid þy wæge      in forwyrd sceacan

1595

under eorþan grund.      þa wearð acolmod,
forhtferð manig      folces on laste.
Wendan hie wifa      ond wera cwealmes,
þearlra geþinga      ðrage hnagran,
syððan mane faa,      morðorscyldige,

1600

guðgelacan      under grund hruron.
Hie ða anmode      ealle cwædon:
“Nu is gesyne      ðæt þe soð meotud,
cyning eallwihta,      cræftum wealdeð,
se ðisne ar      hider onsende

1605

þeodum to helpe.      Is nu þearf mycel
þæt we gumcystum      georne hyran.”
þa se halga ongann      hæleð blissigean,
wigendra þreat      wordum retan:
“Ne beoð ge to forhte,      þeh þe fell curen

1610

synnigra cynn.      Swylt þrowode,
witu be gewyrhtum.      Eow is wuldres leoht
torht ontyned,      gif ge teala hycgað.”
Sende þa his bene      fore bearn godes,
bæd haligne      helpe gefremman

1615

gumena geogoðe,      þe on geofene ær
þurh flodes fæðm      feorh gesealdon,
ðæt þa gastas,      gode orfeorme,
in wita forwyrd,      wuldre bescyrede,
in feonda geweald      gefered ne wurdan.

1620

þa ðæt ærende      ealwealdan gode
æfter hleoðorcwidum      haliges gastes
wæs on þanc sprecen,      ðeoda ræswan.
Het þa onsunde      ealle arisan,
geonge of greote,      þa ær geofon cwealde.

1625

þa þær ofostlice      upp astodon
manige on meðle,      mine gefrege,
eaforan unweaxne,      ða wæs eall eador
leoðolic ond gastlic,      þeah hie lungre ær
þurh flodes fær      feorh aleton.

1630

Onfengon fulwihte      ond freoðuwære,
wuldres wedde      witum aspedde,
mundbyrd meotudes.      þa se modiga het,
cyninges cræftiga,      ciricean getimbran,
gerwan godes tempel,      þær sio geogoð aras

1635

þurh fæder fulwiht      ond se flod onsprang.
þa gesamnodon      secga þreate
weras geond þa winburg      wide ond side,
eorlas anmode,      ond hira idesa mid,
cwædon holdlice      hyran woldon,

1640

onfon fromlice      fullwihtes bæð
dryhtne to willan,      ond diofolgild,
ealde eolhstedas,      anforlætan.
þa wæs mid þy folce      fulwiht hæfen,
æðele mid eorlum,      ond æ godes

1645

riht aræred,      ræd on lande
mid þam ceasterwarum,      cirice gehalgod.
þær se ar godes      anne gesette,
wisfæstne wer,      wordes gleawne,
in þære beorhtan byrig      bisceop þam leodum,

1650

ond gehalgode      fore þam heremægene
þurh apostolhad,      Platan nemned,
þeodum on þearfe,      ond þriste bebead
þæt hie his lare      læston georne,
feorhræd fremedon.      Sægde his fusne hige,

1655

þæt he þa goldburg      ofgifan wolde,
secga seledream      ond sincgestreon,
beorht beagselu,      ond him brimþisan
æt sæs faroðe      secan wolde.
þæt wæs þam weorode      weorc to geþoligenne,

1660

þæt hie se leodfruma      leng ne wolde
wihte gewunian.      þa him wuldres god
on þam siðfæte      sylfum ætywde,
ond þæt word gecwæð,      weoruda dryhten:
“folc of firenum?      Is him fus hyge

1665

gað geomriende,      geohðo mænað
weras wif samod.      Hira wop becom,
murnende mod     
     fore sneowan.
Ne scealt ðu þæt eowde      anforlætan

1670

on swa niowan gefean,      ah him naman minne
on ferðlocan      fæste getimbre.
Wuna in þære winbyrig,      wigendra hleo,
salu sinchroden,      seofon nihta fyrst.
Syððan ðu mid mildse      minre ferest.”

1675

þa eft gewat      oðre siðe
modig, mægene rof,      Marmedonia
ceastre secan.      Cristenra weox
word ond wisdom,      syððan wuldres þegn,
æþelcyninges ar,      eagum sawon.

1680

Lærde þa þa leode      on geleafan weg,
trymede torhtlice,      tireadigra
wenede to wuldre      weorod unmæte,
to þam halgan ham      heofona rices,
þær fæder ond sunu      ond frofre gast

1685

in þrinnesse      þrymme wealdeð
in woruld worulda      wuldorgestealda.
Swylce se halga      herigeas þreade,
deofulgild todraf      ond gedwolan fylde.
þæt wæs Satane      sar to geþolienne,

1690

mycel modes sorg,      þæt he ða menigeo geseah
hweorfan higebliðe      fram helltrafum
þurh Andreas      este lare
to fægeran gefean,      þær næfre feondes ne bið,
gastes gramhydiges,      gang on lande.

1695

þa wæron gefylde      æfter frean dome
dagas on rime,      swa him dryhten bebead,
þæt he þa wederburg      wunian sceolde.
Ongan hine þa fysan      ond to flote gyrwan,
blissum hremig,      wolde on brimþisan

1700

Achaie      oðre siðe
sylfa gesecan,      þær he sawulgedal,
beaducwealm gebad.      þæt þam banan ne wearð
hleahtre behworfen,      ah in helle ceafl
sið asette,      ond syððan no,

1705

fah, freonda leas,      frofre benohte.
ða ic lædan gefrægn      leoda weorode
leofne lareow      to lides stefnan,
mæcgas modgeomre.      þær manegum wæs
hat æt heortan      hyge weallende.

1710

Hie ða gebrohton      æt brimes næsse
on wægþele      wigan unslawne.
Stodon him ða on ofre      æfter reotan
þendon hie on yðum      æðelinga wunn
ofer seolhpaðu      geseon mihton,

1715

ond þa weorðedon      wuldres agend,
cleopodon on corðre,      ond cwædon þus:
“An is ece god      eallra gesceafta!
Is his miht ond his æht      ofer middangeard
breme gebledsod,      ond his blæd ofer eall

1720

in heofonþrymme      halgum scineð,
wlitige on wuldre      to widan ealdre,
ece mid englum.      þæt is æðele cyning!”

The Fates of the Apostles

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt! Ic þysne sang      siðgeomor fand
on seocum sefan,      samnode wide
hu þa æðelingas      ellen cyðdon,
torhte ond tireadige.      Twelfe wæron,

5

dædum domfæste,      dryhtne gecorene,
leofe on life.      Lof wide sprang,
miht ond mærðo,      ofer middangeard,
þeodnes þegna,      þrym unlytel.
Halgan heape      hlyt wisode

10

þær hie dryhtnes æ      deman sceoldon,
reccan fore rincum.      Sume on Romebyrig,
frame, fyrdhwate,      feorh ofgefon
þurg Nerones      nearwe searwe,
Petrus ond Paulus.      Is se apostolhad

15

wide geweorðod      ofer werþeoda!
Swylce Andreas      in Achagia
for Egias      aldre geneðde.
Ne þreodode he fore þrymme      ðeodcyninges,
æniges on eorðan,      ac him ece geceas

20

langsumre lif,      leoht unhwilen,
syþþan hildeheard,      heriges byrhtme,
æfter guðplegan      gealgan þehte.
Hwæt, we eac gehyrdon      be Iohanne
æglæawe menn      æðelo reccan!

25

Se manna wæs,      mine gefrege,
þurh cneorisse      Criste leofast
on weres hade,      syððan wuldres cyning,
engla ordfruma,      eorðan sohte
þurh fæmnan hrif,      fæder manncynnes.

30

He in Effessia      ealle þrage
leode lærde,      þanon lifes weg
siðe gesohte,      swegle dreamas,
beorhtne boldwelan.      Næs his broðor læt,
siðes sæne,      ac ðurh sweordes bite

35

mid Iudeum      Iacob sceolde
fore Herode      ealdre gedælan,
feorh wið flæsce.      Philipus wæs
mid Asseum,      þanon ece lif
þurh rode cwealm      ricene gesohte,

40

syððan on galgan      in Gearapolim
ahangen wæs      hildecorðre.
Huru, wide wearð      wurd undyrne
þæt to Indeum      aldre gelædde
beaducræftig beorn,      Bartholameus!

45

þone heht Astrias      in Albano,
hæðen ond hygeblind,      heafde beneotan,
forþan he ða hæðengild      hyran ne wolde,
wig weorðian.      Him wæs wuldres dream,
lifwela leofra      þonne þas leasan godu.

50

Swylce Thomas eac      þriste geneðde
on Indea      oðre dælas,
þær manegum wearð      mod onlihted,
hige onhyrded,      þurh his halig word.
Syððan collenferð      cyninges broðor

55

awehte for weorodum,      wundorcræfte,
þurh dryhtnes miht,      þæt he of deaðe aras,
geong ond guðhwæt,      ond him wæs Gad nama,
ond ða þæm folce      feorg gesealde,
sin æt sæcce.      Sweordræs fornam

60

þurh hæðene hand,      þær se halga gecrang,
wund for weorudum,      þonon wuldres leoht
sawle gesohte      sigores to leane.
Hwæt, we þæt gehyrdon      þurg halige bec,
þæt mid Sigelwarum      soð yppe wearð,

65

dryhtlic dom godes!      Dæges or onwoc,
leohtes geleafan,      land wæs gefælsod
þurh Matheus      mære lare.
þone het Irtacus      ðurh yrne hyge,
wælreow cyning,      wæpnum aswebban.

70

Hyrde we þæt Iacob      in Ierusalem
fore sacerdum      swilt þrowode.
ðurg stenges sweng      stiðmod gecrang,
eadig for æfestum.      Hafað nu ece lif
mid wuldorcining,      wiges to leane.

75

Næron ða twegen      tohtan sæne,
lindgelaces,      land Persea
sohton siðfrome,      Simon ond Thaddeus,
beornas beadorofe!      Him wearð bam samod
an endedæg.      æðele sceoldon

80

ðurh wæpenhete      weorc þrowigan,
sigelean secan,      ond þone soðan gefean,
dream æfter deaðe,      þa gedæled wearð
lif wið lice,      ond þas lænan gestreon,
idle æhtwelan,      ealle forhogodan.

85

ðus ða æðelingas      ende gesealdon,
XII tilmodige.      Tir unbræcne
wegan on gewitte      wuldres þegnas.
Nu ic þonne bidde      beorn se ðe lufige
þysses giddes begang      þæt he geomrum me

90

þone halgan heap      helpe bidde,
friðes ond fultomes.      Hu, ic freonda beþearf
liðra on lade,      þonne ic sceal langne ham,
eardwic uncuð,      ana gesecan,
lætan me on laste      lic, eorðan dæl,

95

wælreaf wunigean      weormum to hroðre.
Her mæg findan      foreþances gleaw,
se ðe hine lysteð      leoðgiddunga,
hwa þas fitte fegde.      %%F%% þær on ende standeþ,
eorlas þæs on eorðan brucaþ.      Ne moton hie awa ætsomne,

100

woruldwunigende;      %%W%% sceal gedreosan,
%%U%% on eðle,      æfter tohreosan
læne lices frætewa,      efne swa %%L%% toglideð.
þonne %%C%% ond %%Y%%      cræftes neosað
nihtes nearowe,      on him %%N%% ligeð,

105

cyninges þeodom.      Nu ðu cunnon miht
hwa on þam wordum wæs      werum oncyðig.
Sie þæs gemyndig,      mann se ðe lufige
þisses galdres begang,      þæt he geoce me
ond frofre fricle.      Ic sceall feor heonan,

110

an elles forð,      eardes neosan,
sið asettan,      nat ic sylfa hwær,
of þisse worulde.      Wic sindon uncuð,
eard ond eðel,      swa bið ælcum menn
nemþe he godcundes      gastes bruce.

115

Ah utu we þe geornor      to gode cleopigan,
sendan usse bene      on þa beorhtan gesceaft,
þæt we þæs botles      brucan motan,
hames in hehðo,      þær is hihta mæst,
þær cyning engla      clænum gildeð

120

lean unhwilen.      Nu a his lof standeð,
mycel ond mære,      ond his miht seomaþ,
ece ond edgiong,      ofer ealle gesceaft.
Finit.

Soul and Body I

Verse Indeterminate Saxon

Huru, ðæs behofað      hæleða æghwylc
þæt he his sawle sið      sylfa geþence,
hu þæt bið deoplic      þonne se deað cymeð,
asyndreð þa sybbe      þe ær samod wæron,

5

lic ond sawle!      Lang bið syððan
þæt se gast nimeð      æt gode sylfum
swa wite swa wuldor,      swa him on worulde ær
efne þæt eorðfæt      ær geworhte.
Sceal se gast cuman      geohðum hremig,

10

symble ymbe seofon niht      sawle findan
þone lichoman      þe hie ær lange wæg,
þreo hund wintra,      butan ær þeodcyning,
ælmihtig god,      ende worulde
wyrcan wille,      weoruda dryhten.

15

Cleopað þonne swa cearful      cealdan reorde,
spreceð grimlice      se gast to þam duste:
“Hwæt, druh ðu dreorega,      to hwan drehtest ðu me,
eorðan fulnes      eal forwisnad,
lames gelicnes!      Lyt ðu gemundest

20

to hwan þinre sawle þing      siðþan wurde,
syððan of lichoman      læded wære!
Hwæt, wite ðu me, weriga!      Hwæt, ðu huru wyrma gyfl
lyt geþohtest,      þa ðu lustgryrum eallum
ful geeodest,      hu ðu on eorðan scealt

25

wyrmum to wiste!      Hwæt, ðu on worulde ær
lyt geþohtest      hu þis is þus lang hider!
Hwæt, þe la engel      ufan of roderum
sawle onsende      þurh his sylfes hand,
meotod ælmihtig,      of his mægenþrymme,

30

ond þe gebohte      blode þy halgan,
ond þu me mid þy heardan      hungre gebunde
ond gehæftnedest      helle witum!
Eardode ic þe on innan.      Ne meahte ic ðe of cuman,
flæsce befangen,      ond me fyrenlustas

35

þine geþrungon.      þæt me þuhte ful oft
þæt hit wære XXX      þusend wintra
to þinum deaðdæge.      A ic uncres gedales onbad
earfoðlice.      Nis nu huru se ende to god!
Wære þu þe wiste wlanc      ond wines sæd,

40

þrymful þunedest,      ond ic ofþyrsted wæs
godes lichoman,      gastes drynces.
Forðan þu ne hogodest      her on life,
syððan ic ðe on worulde      wunian sceolde,
þæt ðu wære þurh flæsc      ond þurh fyrenlustas

45

strange gestryned      ond gestaðolod þurh me,
ond ic wæs gast on ðe      fram gode sended.
Næfre ðu me wið swa heardum      helle witum
ne generedest      þurh þinra nieda lust.
Scealt ðu minra gesynta      sceame þrowian

50

on ðam myclan dæge      þonne eall manna cynn
se ancenneda      ealle gesamnað.
Ne eart ðu þon leofra      nænigum lifigendra
men to gemæccan,      ne meder ne fæder
ne nænigum gesybban,      þonne se swearta hrefen,

55

syððan ic ana of ðe      ut siðode
þurh þæs sylfes hand      þe ic ær onsended wæs.
Ne magon þe nu heonon adon      hyrsta þa readan
ne gold ne seolfor      ne þinra goda nan,
ne þinre bryde beag      ne þin boldwela,

60

ne nan þara goda      þe ðu iu ahtest,
ac her sceolon onbidan      ban bereafod,
besliten synum,      ond þe þin sawl sceal
minum unwillum      oft gesecan,
wemman þe mid wordum,      swa ðu worhtest to me.

65

Eart ðu nu dumb ond deaf,      ne synt þine dreamas awiht.
Sceal ic ðe nihtes swa þeah      nede gesecan,
synnum gesargod,      ond eft sona fram þe
hweorfan on hancred,      þonne halige men
lifiendum gode      lofsang doð,

70

secan þa hamas      þe ðu me her scrife,
ond þa arleasan      eardungstowe,
ond þe sculon her moldwyrmas      manige ceowan,
slitan sarlice      swearte wihta,
gifre ond grædige.      Ne synt þine æhta awihte

75

þe ðu her on moldan      mannum eowdest.
Forðan þe wære selre      swiðe mycle
þonne þe wæron ealle      eorðan speda,
(butan þu hie gedælde      dryhtne sylfum),
þær ðu wurde æt frymðe fugel      oððe fisc on sæ,

80

oððe on eorðan neat      ætes tilode,
feldgangende      feoh butan snyttro,
oððe on westenne      wildra deora
þæt wyrreste,      þær swa god wolde,
ge þeah ðu wære      wyrma cynna

85

þæt grimmeste,      þær swa god wolde,
þonne ðu æfre on moldan      man gewurde
oððe æfre fulwihte      onfon sceolde.
þonne ðu for unc bæm      andwyrdan scealt
on ðam miclan dæge,      þonne mannum beoð

90

wunda onwrigene,      þa ðe on worulde ær
fyrenfulle men      fyrn geworhton,
ðonne wyle dryhten sylf      dæda gehyran
hæleða gehwylces,      heofena scippend,
æt ealra manna gehwæs      muðes reorde

95

wunde wiðerlean.      Ac hwæt wylt ðu þær
on þam domdæge      dryhtne secgan?
þonne ne bið nan na to þæs lytel lið      on lime aweaxen,
þæt ðu ne scyle for anra      gehwylcum onsundrum
riht agildan,      þonne reðe bið

100

dryhten æt þam dome.      Ac hwæt do wyt unc?
Sculon wit þonne eft ætsomne      siððan brucan
swylcra yrmða,      swa ðu unc her ær scrife!”
Fyrnað þus þæt flæschord,      sceall þonne feran onweg,
secan hellegrund,      nallæs heofondreamas,

105

dædum gedrefed.      Ligeð dust þær hit wæs,
ne mæg him ondsware      ænige gehatan,
geomrum gaste,      geoce oððe frofre.
Bið þæt heafod tohliden,      handa toliðode,
geaglas toginene,      goman toslitene,

110

sina beoð asocene,      swyra becowen,
fingras tohrorene.     
Rib reafiað      reðe wyrmas,
beoð hira tungan totogenne      on tyn healfa
hungregum to frofre;      forþan hie ne magon huxlicum

115

wordum wrixlian      wið þone werian gast.
Gifer hatte se wyrm,      þe þa eaglas beoð
nædle scearpran.      Se genydde to
ærest eallra      on þam eorðscræfe,
þæt he þa tungan totyhð      ond þa teð þurhsmyhð

120

ond þa eagan þurheteð      ufan on þæt heafod
ond to ætwelan      oðrum gerymeð,
wyrmum to wiste,      þonne þæt werie
lic acolod bið      þæt he lange ær
werede mid wædum.      Bið þonne wyrma gifel,

125

æt on eorþan.      þæt mæg æghwylcum
men to gemynde,      modsnotra gehwam!
ðonne bið hyhtlicre      þæt sio halige sawl
færeð to ðam flæsce,      frofre bewunden.
Bið þæt ærende      eadiglicre

130

funden on ferhðe.      Mid gefean seceð
lustum þæt lamfæt      þæt hie ær lange wæg.
þonne þa gastas      gode word sprecað,
snottre, sigefæste,      ond þus soðlice
þone lichoman      lustum gretaþ:

135

“Wine leofesta,      þeah ðe wyrmas gyt
gifre gretaþ,      nu is þin gast cumen,
fægere gefrætewod,      of mines fæder rice,
arum bewunden.      Eala, min dryhten,
þær ic þe moste      mid me lædan,

140

þæt wyt englas      ealle gesawon,
heofona wuldor,      swylc swa ðu me ær her scrife!
Fæstest ðu on foldan      ond gefyldest me
godes lichoman,      gastes drynces.
Wære ðu on wædle,      sealdest me wilna geniht.

145

Forðan ðu ne þearft sceamian,      þonne sceadene beoþ
þa synfullan      ond þa soðfæstan
on þam mæran dæge,      þæs ðu me geafe,
ne ðe hreowan þearf      her on life
ealles swa mycles      swa ðu me sealdest

150

on gemotstede      manna ond engla.
Bygdest ðu þe for hæleðum      ond ahofe me on ecne dream.
Forþan me a langaþ,      leofost manna,
on minum hige hearde,      þæs þe ic þe on þyssum hynðum wat
wyrmum to wiste,      ac þæt wolde god,

155

þæt þu æfre þus laðlic      legerbed cure.
Wolde ic þe ðonne secgan      þæt ðu ne sorgode,
forðan wyt bioð gegæderode      æt godes dome.
Moton wyt þonne ætsomne      syþan brucan
ond unc on heofonum      heahþungene beon.

160

Ne þurfon wyt beon cearie      æt cyme dryhtnes,
ne þære andsware      yfele habban
sorge in hreðre,      ac wyt sylfe magon
æt ðam dome þær      dædum agilpan,
hwylce earnunga      uncre wæron.

165

Wat ic þæt þu wære      on woruldrice
geþungen þrymlice      þysses”

Homiletic Fragment I

Verse Indeterminate Saxon

     sorh cymeð
manig ond mislic      in manna dream.
Eorl oðerne      mid æfþancum
ond mid teonwordum      tæleð behindan,

5

spreceð fægere beforan,      ond þæt facen swa þeah
hafað in his heortan,      hord unclæne.
Byð þonne þæs wommes gewita      weoruda dryhten.
Forðan se witiga cwæð:     
“Ne syle ðu me ætsomne      mid þam synfullum

10

in wita forwyrd,      weoruda dryhten,
ne me on life forleos      mid þam ligewyrhtum,
þam þe ful smeðe      spræce habbað,
ond in gastcofan      grimme geþohtas,
gehatað holdlice,      swa hyra hyht ne gæð,

15

wære mid welerum.”      Wea bið in mode,
siofa synnum fah,      sare geblonden,
gefylled mid facne,      þeah he fæger word
utan ætywe.      ænlice beoð,
swa ða beon berað      buta ætsomne

20

arlicne anleofan,      ond ætterne tægel
hafað on hindan,      hunig on muðe,
wynsume wist.      Hwilum wundiaþ
sare mid stinge,      þonne se sæl cymeð.
Swa bioð gelice      þa leasan men,

25

þa ðe mid tungan      treowa gehataþ
fægerum wordum,      facenlice þencaþ,
þonne hie æt nehstan      nearwe beswicaþ,
hafað on gehatum      hunigsmæccas,
smeðne sybcwide,      ond in siofan innan

30

þurh deofles cræft      dyrne wunde.
Swa is nu þes middangeard      mane geblonden,
wanað ond weaxeð.      Wacað se ealda,
dweleð ond drefeð      dæges ond nihtes
miltse mid mane,      mægene getryweð,

35

ehteð æfestra,      inwit saweð,
nið mid geneahe.      Nænig oðerne
freoð in fyrhðe      nimþe feara hwylc,
þæt he soðlice      sybbe healde,
gastlice lufe,      swa him god bebead.

40

Forþan eallunga      hyht geceoseð,
woruld wynsume,      se ðe wis ne bið,
snottor, searocræftig      sawle rædes.
Uton to þam beteran,      nu we bot cunnon,
hycgan ond hyhtan,      þæt we heofones leoht

45

uppe mid englum      agan moton
gastum to geoce,      þonne god wile
eorðan lifes      ende gewyrcan!

Dream of the Rood

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt! Ic swefna cyst      secgan wylle,
hwæt me gemætte      to midre nihte,
syðþan reordberend      reste wunedon!
þuhte me þæt ic gesawe      syllicre treow

5

on lyft lædan,      leohte bewunden,
beama beorhtost.      Eall þæt beacen wæs
begoten mid golde.      Gimmas stodon
fægere æt foldan sceatum,      swylce þær fife wæron
uppe on þam eaxlegespanne.      Beheoldon þær engel dryhtnes ealle,

10

fægere þurh forðgesceaft.      Ne wæs ðær huru fracodes gealga,
ac hine þær beheoldon      halige gastas,
men ofer moldan,      ond eall þeos mære gesceaft.
Syllic wæs se sigebeam,      ond ic synnum fah,
forwunded mid wommum.      Geseah ic wuldres treow,

15

wædum geweorðode,      wynnum scinan,
gegyred mid golde;      gimmas hæfdon
bewrigene weorðlice      wealdendes treow.
Hwæðre ic þurh þæt gold      ongytan meahte
earmra ærgewin,      þæt hit ærest ongan

20

swætan on þa swiðran healfe.      Eall ic wæs mid sorgum gedrefed,
forht ic wæs for þære fægran gesyhðe.      Geseah ic þæt fuse beacen
wendan wædum ond bleom;      hwilum hit wæs mid wætan bestemed,
beswyled mid swates gange,      hwilum mid since gegyrwed.
Hwæðre ic þær licgende      lange hwile

25

beheold hreowcearig      hælendes treow,
oððæt ic gehyrde      þæt hit hleoðrode.
Ongan þa word sprecan      wudu selesta:
“þæt wæs geara iu,      (ic þæt gyta geman),
þæt ic wæs aheawen      holtes on ende,

30

astyred of stefne minum.      Genaman me ðær strange feondas,
geworhton him þær to wæfersyne,      heton me heora wergas hebban.
Bæron me ðær beornas on eaxlum,      oððæt hie me on beorg asetton,
gefæstnodon me þær feondas genoge.      Geseah ic þa frean mancynnes
efstan elne mycle      þæt he me wolde on gestigan.

35

þær ic þa ne dorste      ofer dryhtnes word
bugan oððe berstan,      þa ic bifian geseah
eorðan sceatas.      Ealle ic mihte
feondas gefyllan,      hwæðre ic fæste stod.
Ongyrede hine þa geong hæleð,      (þæt wæs god ælmihtig),

40

strang ond stiðmod.      Gestah he on gealgan heanne,
modig on manigra gesyhðe,      þa he wolde mancyn lysan.
Bifode ic þa me se beorn ymbclypte.      Ne dorste ic hwæðre bugan to eorðan,
feallan to foldan sceatum,      ac ic sceolde fæste standan.
Rod wæs ic aræred.      Ahof ic ricne cyning,

45

heofona hlaford,      hyldan me ne dorste.
þurhdrifan hi me mid deorcan næglum.      On me syndon þa dolg gesiene,
opene inwidhlemmas.      Ne dorste ic hira nænigum sceððan.
Bysmeredon hie unc butu ætgædere.      Eall ic wæs mid blode bestemed,
begoten of þæs guman sidan,      siððan he hæfde his gast onsended.

50

Feala ic on þam beorge      gebiden hæbbe
wraðra wyrda.      Geseah ic weruda god
þearle þenian.      þystro hæfdon
bewrigen mid wolcnum      wealdendes hræw,
scirne sciman,      sceadu forðeode,

55

wann under wolcnum.      Weop eal gesceaft,
cwiðdon cyninges fyll.      Crist wæs on rode.
Hwæðere þær fuse      feorran cwoman
to þam æðelinge.      Ic þæt eall beheold.
Sare ic wæs mid sorgum gedrefed,      hnag ic hwæðre þam secgum to handa,

60

eaðmod elne mycle.      Genamon hie þær ælmihtigne god,
ahofon hine of ðam hefian wite.      Forleton me þa hilderincas
standan steame bedrifenne;      eall ic wæs mid strælum forwundod.
Aledon hie ðær limwerigne,      gestodon him æt his lices heafdum,
beheoldon hie ðær heofenes dryhten,      ond he hine ðær hwile reste,

65

meðe æfter ðam miclan gewinne.      Ongunnon him þa moldern wyrcan
beornas on banan gesyhðe;      curfon hie ðæt of beorhtan stane,
gesetton hie ðæron sigora wealdend.      Ongunnon him þa sorhleoð galan
earme on þa æfentide,      þa hie woldon eft siðian,
meðe fram þam mæran þeodne.      Reste he ðær mæte weorode.

70

Hwæðere we ðær greotende      gode hwile
stodon on staðole,      syððan stefn up gewat
hilderinca.      Hræw colode,
fæger feorgbold.      þa us man fyllan ongan
ealle to eorðan.      þæt wæs egeslic wyrd!

75

Bedealf us man on deopan seaþe.      Hwæðre me þær dryhtnes þegnas,
freondas gefrunon,     
ond gyredon me      golde ond seolfre.
Nu ðu miht gehyran,      hæleð min se leofa,
þæt ic bealuwara weorc      gebiden hæbbe,

80

sarra sorga.      Is nu sæl cumen
þæt me weorðiað      wide ond side
menn ofer moldan,      ond eall þeos mære gesceaft,
gebiddaþ him to þyssum beacne.      On me bearn godes
þrowode hwile.      Forþan ic þrymfæst nu

85

hlifige under heofenum,      ond ic hælan mæg
æghwylcne anra,      þara þe him bið egesa to me.
Iu ic wæs geworden      wita heardost,
leodum laðost,      ærþan ic him lifes weg
rihtne gerymde,      reordberendum.

90

Hwæt, me þa geweorðode      wuldres ealdor
ofer holmwudu,      heofonrices weard!
Swylce swa he his modor eac,      Marian sylfe,
ælmihtig god      for ealle menn
geweorðode      ofer eall wifa cynn.

95

Nu ic þe hate,      hæleð min se leofa,
þæt ðu þas gesyhðe      secge mannum,
onwreoh wordum      þæt hit is wuldres beam,
se ðe ælmihtig god      on þrowode
for mancynnes      manegum synnum

100

ond Adomes      ealdgewyrhtum.
Deað he þær byrigde,      hwæðere eft dryhten aras
mid his miclan mihte      mannum to helpe.
He ða on heofenas astag.      Hider eft fundaþ
on þysne middangeard      mancynn secan

105

on domdæge      dryhten sylfa,
ælmihtig god,      ond his englas mid,
þæt he þonne wile deman,      se ah domes geweald,
anra gehwylcum      swa he him ærur her
on þyssum lænum      life geearnaþ.

110

Ne mæg þær ænig      unforht wesan
for þam worde      þe se wealdend cwyð.
Frineð he for þære mænige      hwær se man sie,
se ðe for dryhtnes naman      deaðes wolde
biteres onbyrigan,      swa he ær on ðam beame dyde.

115

Ac hie þonne forhtiað,      ond fea þencaþ
hwæt hie to Criste      cweðan onginnen.
Ne þearf ðær þonne ænig      anforht wesan
þe him ær in breostum bereð      beacna selest,
ac ðurh ða rode sceal      rice gesecan

120

of eorðwege      æghwylc sawl,
seo þe mid wealdende      wunian þenceð.”
Gebæd ic me þa to þan beame      bliðe mode,
elne mycle,      þær ic ana wæs
mæte werede.      Wæs modsefa

125

afysed on forðwege,      feala ealra gebad
langunghwila.      Is me nu lifes hyht
þæt ic þone sigebeam      secan mote
ana oftor      þonne ealle men,
well weorþian.      Me is willa to ðam

130

mycel on mode,      ond min mundbyrd is
geriht to þære rode.      Nah ic ricra feala
freonda on foldan,      ac hie forð heonon
gewiton of worulde dreamum,      sohton him wuldres cyning,
lifiaþ nu on heofenum      mid heahfædere,

135

wuniaþ on wuldre,      ond ic wene me
daga gehwylce      hwænne me dryhtnes rod,
þe ic her on eorðan      ær sceawode,
on þysson lænan      life gefetige
ond me þonne gebringe      þær is blis mycel,

140

dream on heofonum,      þær is dryhtnes folc
geseted to symle,      þær is singal blis,
ond me þonne asette      þær ic syþþan mot
wunian on wuldre,      well mid þam halgum
dreames brucan.      Si me dryhten freond,

145

se ðe her on eorþan      ær þrowode
on þam gealgtreowe      for guman synnum.
He us onlysde      ond us lif forgeaf,
heofonlicne ham.      Hiht wæs geniwad
mid bledum ond mid blisse      þam þe þær bryne þolodan.

150

Se sunu wæs sigorfæst      on þam siðfate,
mihtig ond spedig,      þa he mid manigeo com,
gasta weorode,      on godes rice,
anwealda ælmihtig,      englum to blisse
ond eallum ðam halgum      þam þe on heofonum ær

155

wunedon on wuldre,      þa heora wealdend cwom,
ælmihtig god,      þær his eðel wæs.

Elene

Verse Indeterminate Saxon

þa wæs agangen      geara hwyrftum
tu hund ond þreo      geteled rimes,
swylce XXX eac,      þinggemearces,
wintra for worulde,      þæs þe wealdend god

5

acenned wearð,      cyninga wuldor,
in middangeard      þurh mennisc heo,
soðfæstra leoht.      þa wæs syxte gear
Constantines      caserdomes,
þæt he Romwara      in rice wearð

10

ahæfen, hildfruma,      to hereteman.
Wæs se leodhwata      lindgeborga
eorlum arfæst.      æðelinges weox
rice under roderum.      He wæs riht cyning,
guðweard gumena.      Hine god trymede

15

mærðum ond mihtum,      þæt he manegum wearð
geond middangeard      mannum to hroðer,
werþeodum to wræce,      syððan wæpen ahof
wið hetendum.      Him wæs hild boden,
wiges woma.      Werod samnodan

20

Huna leode      ond Hreðgotan,
foron fyrdhwate      Francan ond Hugas.
Wæron hwate weras,     
gearwe to guðe.      Garas lixtan,
wriðene wælhlencan.      Wordum ond bordum

25

hofon herecombol.      þa wæron heardingas
sweotole gesamnod      ond eal sib geador.
For folca gedryht.      Fyrdleoð agol
wulf on wealde,      wælrune ne mað.
Urigfeðera      earn sang ahof,

30

laðum on laste.      Lungre scynde
ofer burg enta      beaduþreata mæst,
hergum to hilde,      swylce Huna cyning
ymbsittendra      awer meahte
abannan to beadwe      burgwigendra.

35

For fyrda mæst.      Feðan trymedon
eoredcestum,      þæt on ælfylce
deareðlacende      on Danubie,
stærcedfyrhðe,      stæðe wicedon
ymb þæs wæteres wylm.      Werodes breahtme

40

woldon Romwara      rice geþringan,
hergum ahyðan.      þær wearð Huna cyme
cuð ceasterwarum.      þa se casere heht
ongean gramum      guðgelæcan
under earhfære      ofstum myclum

45

bannan to beadwe,      beran ut þræce
rincas under roderum.      Wæron Romware,
secgas sigerofe,      sona gegearwod
wæpnum to wigge,      þeah hie werod læsse
hæfdon to hilde      þonne Huna cining;

50

ridon ymb rofne,      þonne rand dynede,
campwudu clynede,      cyning þreate for,
herge to hilde.      Hrefen uppe gol,
wan ond wælfel.      Werod wæs on tyhte.
Hleopon hornboran,      hreopan friccan,

55

mearh moldan træd.      Mægen samnode,
cafe to cease.      Cyning wæs afyrhted,
egsan geaclad,      siððan elþeodige,
Huna ond Hreða      here sceawede,
ðæt he on Romwara      rices ende

60

ymb þæs wæteres stæð      werod samnode,
mægen unrime.      Modsorge wæg
Romwara cyning,      rices ne wende
for werodleste,      hæfde wigena to lyt,
eaxlgestealna      wið ofermægene,

65

hrora to hilde.      Here wicode,
eorlas ymb æðeling,      egstreame neah
on neaweste      nihtlangne fyrst,
þæs þe hie feonda gefær      fyrmest gesægon.
þa wearð on slæpe      sylfum ætywed

70

þam casere,      þær he on corðre swæf,
sigerofum gesegen      swefnes woma.
þuhte him wlitescyne      on weres hade
hwit ond hiwbeorht      hæleða nathwylc
geywed ænlicra      þonne he ær oððe sið

75

gesege under swegle.      He of slæpe onbrægd,
eofurcumble beþeaht.      Him se ar hraðe,
wlitig wuldres boda,      wið þingode
ond be naman nemde,      (nihthelm toglad):
“Constantinus,      heht þe cyning engla,

80

wyrda wealdend,      wære beodan,
duguða dryhten.      Ne ondræd þu ðe,
ðeah þe elþeodige      egesan hwopan,
heardre hilde.      þu to heofenum beseoh
on wuldres weard,      þær ðu wraðe findest,

85

sigores tacen.”      He wæs sona gearu
þurh þæs halgan hæs,      hreðerlocan onspeon,
up locade,      swa him se ar abead,
fæle friðowebba.      Geseah he frætwum beorht
wliti wuldres treo      ofer wolcna hrof,

90

golde geglenged,      (gimmas lixtan);
wæs se blaca beam      bocstafum awriten,
beorhte ond leohte:      “Mid þys beacne ðu
on þam frecnan fære      feond oferswiðesð,
geletest lað werod.”      þa þæt leoht gewat,

95

up siðode,      ond se ar somed,
on clænra gemang.      Cyning wæs þy bliðra
ond þe sorgleasra,      secga aldor,
on fyrhðsefan,      þurh þa fægeran gesyhð.
Heht þa onlice      æðelinga hleo,

100

beorna beaggifa,      swa he þæt beacen geseah,
heria hildfruma,      þæt him on heofonum ær
geiewed wearð,      ofstum myclum,
Constantinus,      Cristes rode,
tireadig cyning,      tacen gewyrcan.

105

Heht þa on uhtan      mid ærdæge
wigend wreccan,      ond wæpenþræce
hebban heorucumbul,      ond þæt halige treo
him beforan ferian      on feonda gemang,
beran beacen godes.      Byman sungon

110

hlude for hergum.      Hrefn weorces gefeah,
urigfeðra,      earn sið beheold,
wælhreowra wig.      Wulf sang ahof,
holtes gehleða.      Hildegesa stod.
þær wæs borda gebrec      ond beorna geþrec,

115

heard handgeswing      ond herga gring,
syððan heo earhfære      ærest metton.
On þæt fæge folc      flana scuras,
garas ofer geolorand      on gramra gemang,
hetend heorugrimme,      hildenædran,

120

þurh fingra geweald      forð onsendan.
Stopon stiðhidige,      stundum wræcon,
bræcon bordhreðan,      bil in dufan,
þrungon þræchearde.      þa wæs þuf hafen,
segn for sweotum,      sigeleoð galen.

125

Gylden grima,      garas lixtan
on herefelda.      Hæðene grungon,
feollon friðelease.      Flugon instæpes
Huna leode,      swa þæt halige treo
aræran heht      Romwara cyning,

130

heaðofremmende.      Wurdon heardingas
wide towrecene.      Sume wig fornam.
Sume unsofte      aldor generedon
on þam heresiðe.      Sume healfcwice
flugon on fæsten      ond feore burgon

135

æfter stanclifum,      stede weardedon
ymb Danubie.      Sume drenc fornam
on lagostreame      lifes æt ende.
ða wæs modigra      mægen on luste,
ehton elþeoda      oð þæt æfen forð

140

fram dæges orde.      Daroðæsc flugon,
hildenædran.      Heap wæs gescyrded,
laðra lindwered.      Lythwon becwom
Huna herges      ham eft þanon.
þa wæs gesyne      þæt sige forgeaf

145

Constantino      cyning ælmihtig
æt þam dægweorce,      domweorðunga,
rice under roderum,      þurh his rode treo.
Gewat þa heriga helm      ham eft þanon,
huðe hremig,      (hild wæs gesceaden),

150

wigge geweorðod.      Com þa wigena hleo
þegna þreate      þryðbold secan,
beadurof cyning      burga neosan.
Heht þa wigena weard      þa wisestan
snude to sionoðe,      þa þe snyttro cræft

155

þurh fyrngewrito      gefrigen hæfdon,
heoldon higeþancum      hæleða rædas.
ða þæs fricggan ongan      folces aldor,
sigerof cyning,      ofer sid weorod,
wære þær ænig      yldra oððe gingra

160

þe him to soðe      secggan meahte,
galdrum cyðan,      hwæt se god wære,
boldes brytta,      “þe þis his beacen wæs
þe me swa leoht oðywde      ond mine leode generede,
tacna torhtost,      ond me tir forgeaf,

165

wigsped wið wraðum,      þurh þæt wlitige treo.”
Hio him ondsware      ænige ne meahton
agifan togenes,      ne ful geare cuðon
sweotole gesecggan      be þam sigebeacne.
þa þa wisestan      wordum cwædon

170

for þam heremægene      þæt hit heofoncyninges
tacen wære,      ond þæs tweo nære.
þa þæt gefrugnon      þa þurh fulwihte
lærde wæron,      (him wæs leoht sefa,
ferhð gefeonde,      þeah hira fea wæron),

175

ðæt hie for þam casere      cyðan moston
godspelles gife,      hu se gasta helm,
in þrynesse      þrymme geweorðad,
acenned wearð,      cyninga wuldor,
ond hu on galgan wearð      godes agen bearn

180

ahangen for hergum      heardum witum.
Alysde leoda bearn      of locan deofla,
geomre gastas,      ond him gife sealde
þurh þa ilcan gesceaft      þe him geywed wearð
sylfum on gesyhðe,      sigores tacen,

185

wið þeoda þræce.      Ond hu ðy þriddan dæge
of byrgenne      beorna wuldor
of deaðe aras,      dryhten ealra
hæleða cynnes,      ond to heofonum astah.
ðus gleawlice      gastgerynum

190

sægdon sigerofum,      swa fram Siluestre
lærde wæron.      æt þam se leodfruma
fulwihte onfeng      ond þæt forð geheold
on his dagana tid,      dryhtne to willan.
ða wæs on sælum      sinces brytta,

195

niðheard cyning.      Wæs him niwe gefea
befolen in fyrhðe,      wæs him frofra mæst
ond hyhta nihst      heofonrices weard.
Ongan þa dryhtnes æ      dæges ond nihtes
þurh gastes gife      georne cyðan,

200

ond hine soðlice      sylfne getengde
goldwine gumena      in godes þeowdom,
æscrof, unslaw.      þa se æðeling fand,
leodgebyrga,      þurh larsmiðas,
guðheard, garþrist,      on godes bocum

205

hwær ahangen wæs      heriges beorhtme
on rode treo      rodora waldend
æfstum þurh inwit,      swa se ealda feond
forlærde ligesearwum,      leode fortyhte,
Iudea cyn,      þæt hie god sylfne

210

ahengon, herga fruman.      þæs hie in hynðum sculon
to widan feore      wergðu dreogan!
þa wæs Cristes lof      þam casere
on firhðsefan,      forð gemyndig
ymb þæt mære treo,      ond þa his modor het

215

feran foldwege      folca þreate
to Iudeum,      georne secan
wigena þreate      hwær se wuldres beam,
halig under hrusan,      hyded wære,
æðelcyninges rod.      Elene ne wolde

220

þæs siðfates      sæne weorðan,
ne ðæs wilgifan      word gehyrwan,
hiere sylfre suna,      ac wæs sona gearu,
wif on willsið,      swa hire weoruda helm,
byrnwiggendra,      beboden hæfde.

225

Ongan þa ofstlice      eorla mengu
to flote fysan.      Fearoðhengestas
ymb geofenes stæð      gearwe stodon,
sælde sæmearas,      sunde getenge.
ða wæs orcnæwe      idese siðfæt,

230

siððan wæges helm      werode gesohte.
þær wlanc manig      æt Wendelsæ
on stæðe stodon.      Stundum wræcon
ofer mearcpaðu,      mægen æfter oðrum,
ond þa gehlodon      hildesercum,

235

bordum ond ordum,      byrnwigendum,
werum ond wifum,      wæghengestas.
Leton þa ofer fifelwæg      famige scriðan
bronte brimþisan.      Bord oft onfeng
ofer earhgeblond      yða swengas;

240

sæ swinsade.      Ne hyrde ic sið ne ær
on egstreame      idese lædan,
on merestræte,      mægen fægerre.
þær meahte gesion,      se ðone sið beheold,
brecan ofer bæðweg,      brimwudu snyrgan

245

under swellingum,      sæmearh plegean,
wadan wægflotan.      Wigan wæron bliðe,
collenferhðe,      cwen siðes gefeah,
syþþan to hyðe      hringedstefnan
ofer lagofæsten      geliden hæfdon

250

on Creca land.      Ceolas leton
æt sæfearoðe,      sande bewrecene,
ald yðhofu,      oncrum fæste
on brime bidan      beorna geþinges,
hwonne heo sio guðcwen      gumena þreate

255

ofer eastwegas      eft gesohte.
ðær wæs on eorle      eðgesyne
brogden byrne      ond bill gecost,
geatolic guðscrud,      grimhelm manig,
ænlic eoforcumbul.      Wæron æscwigan,

260

secggas ymb sigecwen,      siðes gefysde.
Fyrdrincas frome      foron on luste
on Creca land,      caseres bodan,
hilderincas,      hyrstum gewerede.
þær wæs gesyne      sincgim locen

265

on þam hereþreate,      hlafordes gifu.
Wæs seo eadhreðige      Elene gemyndig,
þriste on geþance,      þeodnes willan
georn on mode      þæt hio Iudeas
ofer herefeldas      heape gecoste

270

lindwigendra      land gesohte,
secga þreate.      Swa hit siððan gelamp
ymb lytel fæc      þæt ðæt leodmægen,
guðrofe hæleþ      to Hierusalem
cwomon in þa ceastre      corðra mæste,

275

eorlas æscrofe,      mid þa æðelan cwen.
Heht ða gebeodan      burgsittendum
þam snoterestum      side ond wide
geond Iudeas,      gumena gehwylcum,
meðelhegende,      on gemot cuman,

280

þa ðe deoplicost      dryhtnes geryno
þurh rihte æ      reccan cuðon.
ða wæs gesamnod      of sidwegum
mægen unlytel,      þa ðe Moyses æ
reccan cuðon.      þær on rime wæs

285

þreo M      þæra leoda
alesen to lare.      Ongan þa leoflic wif
weras Ebrea      wordum negan:
“Ic þæt gearolice      ongiten hæbbe
þurg witgena      wordgeryno

290

on godes bocum      þæt ge geardagum
wyrðe wæron      wuldorcyninge,
dryhtne dyre      ond dædhwæte.
Hwæt, ge ealle snyttro      unwislice,
wraðe wiðweorpon,      þa ge wergdon þane

295

þe eow of wergðe      þurh his wuldres miht,
fram ligcwale,      lysan þohte,
of hæftnede.      Ge mid horu speowdon
on þæs ondwlitan      þe eow eagena leoht,
fram blindnesse      bote gefremede

300

edniowunga      þurh þæt æðele spald,
ond fram unclænum      oft generede
deofla gastum.      Ge to deaþe þone
deman ongunnon,      se ðe of deaðe sylf
woruld awehte      on wera corþre

305

in þæt ærre lif      eowres cynnes.
Swa ge modblinde      mengan ongunnon
lige wið soðe,      leoht wið þystrum,
æfst wið are,      inwitþancum
wroht webbedan.      Eow seo wergðu forðan

310

sceðþeð scyldfullum.      Ge þa sciran miht
deman ongunnon,      ond gedweolan lifdon,
þeostrum geþancum,      oð þysne dæg.
Gangaþ nu snude,      snyttro geþencaþ,
weras wisfæste,      wordes cræftige,

315

þa ðe eowre æ      æðelum cræftige
on ferhðsefan      fyrmest hæbben,
þa me soðlice      secgan cunnon,
ondsware cyðan      for eowic forð
tacna gehwylces      þe ic him to sece.”

320

Eodan þa on geruman      reonigmode
eorlas æcleawe,      egesan geþreade,
gehðum geomre,      georne sohton
þa wisestan      wordgeryno,
þæt hio þære cwene      oncweðan meahton

325

swa tiles swa trages,      swa hio him to sohte.
Hio þa on þreate      M manna
fundon ferhðgleawra,      þa þe fyrngemynd
mid Iudeum      gearwast cuðon.
þrungon þa on þreate      þær on þrymme bad

330

in cynestole      caseres mæg,
geatolic guðcwen      golde gehyrsted.
Elene maþelode      ond for eorlum spræc:
“Gehyrað, higegleawe,      halige rune,
word ond wisdom.      Hwæt, ge witgena

335

lare onfengon,      hu se liffruma
in cildes had      cenned wurde,
mihta wealdend.      Be þam Moyses sang,
ond þæt word gecwæð      weard Israhela:
‘Eow acenned bið      cniht on degle,

340

mihtum mære,      swa þæs modor ne bið
wæstmum geeacnod      þurh weres frige.’
Be ðam Dauid cyning      dryhtleoð agol,
frod fyrnweota,      fæder Salomones,
ond þæt word gecwæþ      wigona baldor:

345

‘Ic frumþa god      fore sceawode,
sigora dryhten.      He on gesyhðe wæs,
mægena wealdend,      min on þa swiðran,
þrymmes hyrde.      þanon ic ne wende
æfre to aldre      onsion mine.’

350

Swa hit eft be eow      Essaias,
witga for weorodum,      wordum mælde,
deophycggende      þurh dryhtnes gast:
‘Ic up ahof      eaforan gingne
ond bearn cende,      þam ic blæd forgeaf,

355

halige higefrofre,      ac hie hyrwdon me,
feodon þurh feondscipe,      nahton foreþances,
wisdomes gewitt;      ond þa weregan neat,
þe man daga gehwam      drifeð ond þirsceð,
ongitaþ hira goddend,      nales gnyrnwræcum

360

feogað frynd hiera      þe him fodder gifað,
ond me Israhela      æfre ne woldon
folc oncnawan,      þeah ic feala for him
æfter woruldstundum      wundra gefremede.’
Hwæt, we þæt gehyrdon      þurh halige bec

365

þæt eow dryhten geaf      dom unscyndne,
meotod mihta sped,      Moyse sægde
hu ge heofoncyninge      hyran sceoldon,
lare læstan.      Eow þæs lungre aþreat,
ond ge þam ryhte      wiðroten hæfdon,

370

onscunedon þone sciran      scippend eallra,
dryhtna dryhten,      ond gedwolan fylgdon
ofer riht godes.      Nu ge raþe gangaþ
ond findaþ gen      þa þe fyrngewritu
þurh snyttro      cræft selest cunnen,

375

æriht eower,      þæt me ondsware
þurh sidne sefan      secgan cunnen.”
Eodan ða mid mengo      modcwanige,
collenferhðe,      swa him sio cwen bead.
Fundon þa D      forþsnottera

380

alesen leodmæga,      þa ðe leornungcræft
þurh modgemynd      mæste hæfdon,
on sefan snyttro.      Heo to salore eft
ymb lytel fæc      laðode wæron,
ceastre weardas.      Hio sio cwen ongan

385

wordum genegan,      (wlat ofer ealle):
“Oft ge dyslice      dæd gefremedon,
werge wræcmæcggas,      ond gewritu herwdon,
fædera lare,      næfre furður þonne nu,
ða ge blindnesse      bote forsegon,

390

ond ge wiðsocon      soðe ond rihte,
þæt in Bethleme      bearn wealdendes,
cyning anboren,      cenned wære,
æðelinga ord.      þeah ge þa æ cuðon,
witgena word,      ge ne woldon þa,

395

synwyrcende,      soð oncnawan.”
Hie þa anmode      ondsweredon:
“Hwæt, we Ebreisce      æ leornedon,
þa on fyrndagum      fæderas cuðon
æt godes earce,      ne we geare cunnon

400

þurh hwæt ðu ðus hearde,      hlæfdige, us
eorre wurde.      We ðæt æbylgð nyton
þe we gefremedon      on þysse folcscere,
þeodenbealwa,      wið þec æfre.”
Elene maðelade      ond for eorlum spræc,

405

undearninga      ides reordode
hlude for herigum:      “Ge nu hraðe gangað,
sundor asecaþ      þa ðe snyttro mid eow,
mægn ond modcræft,      mæste hæbben,
þæt me þinga gehwylc      þriste gecyðan,

410

untraglice,      þe ic him to sece.”
Eodon þa fram rune,      swa him sio rice cwen,
bald in burgum,      beboden hæfde,
geomormode,      georne smeadon,
sohton searoþancum,      hwæt sio syn wære

415

þe hie on þam folce      gefremed hæfdon
wið þam casere,      þe him sio cwen wite.
þa þær for eorlum      an reordode,
gidda gearosnotor,      (ðam wæs Iudas nama,
wordes cræftig):      “Ic wat geare

420

þæt hio wile secan      be ðam sigebeame
on ðam þrowode      þeoda waldend,
eallra gnyrna leas,      godes agen bearn,
þone orscyldne      eofota gehwylces
þurh hete hengon      on heanne beam

425

in fyrndagum      fæderas usse.
þæt wæs þrealic geþoht!      Nu is þearf mycel
þæt we fæstlice      ferhð staðelien,
þæt we ðæs morðres      meldan ne weorðen
hwær þæt halige trio      beheled wurde

430

æfter wigþræce,      þy læs toworpen sien
frod fyrngewritu      ond þa fæderlican
lare forleten.      Ne bið lang ofer ðæt
þæt Israhela      æðelu moten
ofer middangeard      ma ricsian,

435

æcræft eorla,      gif ðis yppe bið,
swa þa þæt ilce gio      min yldra fæder
sigerof sægde,      (þam wæs Sachius nama),
frod fyrnwiota,      fæder minum,
     eaferan,

440

wende hine of worulde      ond þæt word gecwæð:
‘Gif þe þæt gelimpe      on lifdagum
þæt ðu gehyre      ymb þæt halige treo
frode frignan,      ond geflitu ræran
be ðam sigebeame      on þam soðcyning

445

ahangen wæs,      heofonrices weard,
eallre sybbe bearn,      þonne þu snude gecyð,
min swæs sunu,      ær þec swylt nime.
Ne mæg æfre ofer þæt      Ebrea þeod
rædþeahtende      rice healdan,

450

duguðum wealdan,      ac þara dom leofað
ond hira dryhtscipe,     
in woruld weorulda      willum gefylled,
ðe þone ahangnan cyning      heriaþ ond lofiað.’
þa ic fromlice      fæder minum,

455

ealdum æwitan,      ageaf ondsware:
‘Hu wolde þæt geweorðan      on woruldrice
þæt on þone halgan      handa sendan
to feorhlege      fæderas usse
þurh wrað gewitt,      gif hie wiston ær

460

þæt he Crist wære,      cyning on roderum,
soð sunu meotudes,      sawla nergend?’
ða me yldra min      ageaf ondsware,
frod on fyrhðe      fæder reordode:
‘Ongit, guma ginga,      godes heahmægen,

465

nergendes naman.      Se is niða gehwam
unasecgendlic,      þone sylf ne mæg
on moldwege      man aspyrigean.
Næfre ic þa geþeahte      þe þeos þeod ongan
secan wolde,      ac ic symle mec

470

asced þara scylda,      nales sceame worhte
gaste minum.      Ic him georne oft
þæs unrihtes      ondsæc fremede,
þonne uðweotan      æht bisæton,
on sefan sohton      hu hie sunu meotudes

475

ahengon, helm wera,      hlaford eallra
engla ond elda,      æðelust bearna.
Ne meahton hie swa disige      deað oðfæstan,
weras wonsælige,      swa hie wendon ær,
sarum settan,      þeah he sume hwile

480

on galgan his      gast onsende,
sigebearn godes.      þa siððan wæs
of rode ahæfen      rodera wealdend,
eallra þrymma þrym,      þreo niht siððan
in byrgenne      bidende wæs

485

under þeosterlocan,      ond þa þy þriddan dæg
ealles leohtes leoht      lifgende aras,
ðeoden engla,      ond his þegnum hine,
soð sigora frea,      seolfne geywde,
beorht on blæde.      þonne broðor þin

490

onfeng æfter fyrste      fulwihtes bæð,
leohtne geleafan.      þa for lufan dryhtnes
Stephanus wæs      stanum worpod;
ne geald he yfel yfele,      ac his ealdfeondum
þingode þrohtherd,      bæd þrymcyning

495

þæt he him þa weadæd      to wræce ne sette,
þæt hie for æfstum      unscyldigne,
synna leasne,      Sawles larum
feore beræddon,      swa he þurh feondscipe
to cwale monige      Cristes folces

500

demde to deaþe.      Swa þeah him dryhten eft
miltse gefremede,      þæt he manegum wearð
folca to frofre,      syððan him frymða god,
niða nergend,      naman oncyrde,
ond he syððan wæs      sanctus Paulus

505

be naman haten,      ond him nænig wæs
ælærendra      oðer betera
under swegles hleo      syðþan æfre,
þara þe wif oððe wer      on woruld cendan,
þeah he Stephanus      stanum hehte

510

abreotan on beorge,      broðor þinne.
Nu ðu meaht gehyran,      hæleð min se leofa,
hu arfæst is      ealles wealdend,
þeah we æbylgð wið hine      oft gewyrcen,
synna wunde,      gif we sona eft

515

þara bealudæda      bote gefremmaþ
ond þæs unrihtes      eft geswicaþ.
Forðan ic soðlice      ond min swæs fæder
syðþan gelyfdon     
þæt geþrowade      eallra þrymma god,

520

lifes lattiow,      laðlic wite
for oferþearfe      ilda cynnes.
Forðan ic þe lære      þurh leoðorune,
hyse leofesta,      þæt ðu hospcwide,
æfst ne eofulsæc      æfre ne fremme,

525

grimne geagncwide,      wið godes bearne.
þonne ðu geearnast      þæt þe bið ece lif,
selust sigeleana,      seald in heofonum.’
ðus mec fæder min      on fyrndagum
unweaxenne      wordum lærde,

530

septe soðcwidum,      (þam wæs Symon nama),
guma gehðum frod.      Nu ge geare cunnon
hwæt eow þæs on sefan      selest þince
to gecyðanne,      gif ðeos cwen usic
frigneð ymb ðæt treo,      nu ge fyrhðsefan

535

ond modgeþanc      minne cunnon.”
Him þa togenes      þa gleawestan
on wera þreate      wordum mældon:
“Næfre we hyrdon      hæleð ænigne
on þysse þeode,      butan þec nu ða,

540

þegn oðerne      þyslic cyðan
ymb swa dygle wyrd.      Do swa þe þynce,
fyrngidda frod,      gif ðu frugnen sie
on wera corðre.      Wisdomes beðearf,
worda wærlicra      ond witan snyttro,

545

se ðære æðelan sceal      ondwyrde agifan
for þyslicne      þreat on meþle.”
Weoxan word cwidum,      weras þeahtedon
on healfa gehwær,      sume hyder, sume þyder,
þrydedon ond þohton.      þa cwom þegna heap

550

to þam heremeðle.      Hreopon friccan,
caseres bodan:      “Eow þeos cwen laþaþ,
secgas to salore,      þæt ge seonoðdomas
rihte reccen.      Is eow rædes þearf
on meðelstede,      modes snyttro.”

555

Heo wæron gearwe,      geomormode
leodgebyrgean,      þa hie laðod wæron
þurh heard gebann;      to hofe eodon,
cyðdon cræftes miht.      þa sio cwen ongan
weras Ebresce      wordum negan,

560

fricggan fyrhðwerige      ymb fyrngewritu,
hu on worulde ær      witgan sungon,
gasthalige guman,      be godes bearne,
hwær se þeoden      geþrowade,
soð sunu meotudes,      for sawla lufan.

565

Heo wæron stearce,      stane heardran,
noldon þæt geryne      rihte cyðan,
ne hire andsware      ænige secgan,
torngeniðlan,      þæs hio him to sohte,
ac hio worda gehwæs      wiðersæc fremedon,

570

fæste on fyrhðe,      þæt heo frignan ongan,
cwædon þæt hio on aldre      owiht swylces
ne ær ne sið      æfre hyrdon.
Elene maþelade      ond him yrre oncwæð:
“Ic eow to soðe      secgan wille,

575

ond þæs in life      lige ne wyrðeð,
gif ge þissum lease      leng gefylgað
mid fæcne gefice,      þe me fore standaþ,
þæt eow in beorge      bæl fornimeð,
hattost heaðowelma,      ond eower hra bryttað,

580

lacende lig,      þæt eow sceal þæt leas
apundrad weorðan      to woruldgedale.
Ne magon ge ða word geseðan      þe ge hwile nu on unriht
wrigon under womma sceatum,      ne magon ge þa wyrd bemiðan,
bedyrnan þa deopan mihte.”      ða wurdon hie deaðes on wenan,

585

ades ond endelifes,      ond þær þa ænne betæhton
giddum gearusnottorne,      (þam wæs Iudas nama
cenned for cneomagum),      þone hie þære cwene agefon,
sægdon hine sundorwisne:      “He þe mæg soð gecyðan,
onwreon wyrda geryno,      swa ðu hine wordum frignest,

590

æriht from orde      oð ende forð.
He is for eorðan      æðeles cynnes,
wordcræftes wis      ond witgan sunu,
bald on meðle;      him gebyrde is
þæt he gencwidas      gleawe hæbbe,

595

cræft in breostum.      He gecyðeð þe
for wera mengo      wisdomes gife
þurh þa myclan miht,      swa þin mod lufaþ.”
Hio on sybbe forlet      secan gehwylcne
agenne eard,      ond þone ænne genam,

600

Iudas to gisle,      ond þa georne bæd
þæt he be ðære rode      riht getæhte
þe ær in legere wæs      lange bedyrned,
ond hine seolfne      sundor acigde.
Elene maþelode      to þam anhagan,

605

tireadig cwen:      “þe synt tu gearu,
swa lif swa deað,      swa þe leofre bið
to geceosanne.      Cyð ricene nu
hwæt ðu þæs to þinge      þafian wille.”
Iudas hire ongen þingode      (ne meahte he þa gehðu bebugan,

610

oncyrran rex geniðlan;      he wæs on þære cwene gewealdum):
“Hu mæg þæm geweorðan      þe on westenne
meðe ond meteleas      morland trydeð,
hungre gehæfted,      ond him hlaf ond stan
on gesihðe bu      samod geweorðað,

615

streac ond hnesce,      þæt he þone stan nime
wið hungres hleo,      hlafes ne gime,
gewende to wædle,      ond þa wiste wiðsæce,
beteran wiðhyccge,      þonne he bega beneah?”
Him þa seo eadige      ondwyrde ageaf

620

Elene for eorlum      undearnunga:
“Gif ðu in heofonrice      habban wille
eard mid englum      ond on eorðan lif,
sigorlean in swegle,      saga ricene me
hwær seo rod wunige      radorcyninges,

625

halig under hrusan,      þe ge hwile nu
þurh morðres man      mannum dyrndun.”
Iudas maðelade,      (him wæs geomor sefa,
hat æt heortan,      ond gehwæðres wa,
ge he heofonrices      hyht swa mode

630

ond þis ondwearde      anforlete,
rice under roderum,      ge he ða rode ne tæhte):
“Hu mæg ic þæt findan      þæt swa fyrn gewearð
wintra gangum?      Is nu worn sceacen,
CC oððe ma      geteled rime.

635

Ic ne mæg areccan,      nu ic þæt rim ne can.
Is nu feala siðþan      forðgewitenra
frodra ond godra      þe us fore wæron,
gleawra gumena.      Ic on geogoðe wearð
on siðdagum      syððan acenned,

640

cnihtgeong hæleð.      Ic ne can þæt ic nat,
findan on fyrhðe      þæt swa fyrn gewearð.”
Elene maðelade      him on ondsware:
“Hu is þæt geworden      on þysse werþeode
þæt ge swa monigfeald      on gemynd witon,

645

alra tacna gehwylc      swa Troiana
þurh gefeoht fremedon?      þæt wæs fyr mycle,
open ealdgewin,      þonne þeos æðele gewyrd,
geara gongum.      Ge þæt geare cunnon
edre gereccan,      hwæt þær eallra wæs

650

on manrime      morðorslehtes,
dareðlacendra      deadra gefeallen
under bordhagan.      Ge þa byrgenna
under stanhleoðum,      ond þa stowe swa some,
ond þa wintergerim      on gewritu setton.”

655

Iudas maðelade,      gnornsorge wæg:
“We þæs hereweorces,      hlæfdige min,
for nydþearfe      nean myndgiaþ,
ond þa wiggþræce      on gewritu setton,
þeoda gebæru,      ond þis næfre

660

þurh æniges mannes      muð gehyrdon
hæleðum cyðan,      butan her nu ða.”
Him seo æðele cwen      ageaf ondsware:
“Wiðsæcest ðu to swiðe      soðe ond rihte
ymb þæt lifes treow,      ond nu lytle ær

665

sægdest soðlice      be þam sigebeame
leodum þinum,      ond nu on lige cyrrest.”
Iudas hire ongen þingode,      cwæð þæt he þæt on gehðu gespræce
ond on tweon swiðost,      wende him trage hnagre.
Him oncwæð hraðe      caseres mæg:

670

“Hwæt, we ðæt hyrdon      þurh halige bec
hæleðum cyðan      þæt ahangen wæs
on Caluarie      cyninges freobearn,
godes gastsunu.      þu scealt geagninga
wisdom onwreon,      swa gewritu secgaþ,

675

æfter stedewange      hwær seo stow sie
Caluarie,      ær þec cwealm nime,
swilt for synnum,      þæt ic hie syððan mæge
geclænsian      Criste to willan,
hæleðum to helpe,      þæt me halig god

680

gefylle, frea mihtig,      feores ingeþanc,
weoruda wuldorgeofa,      willan minne,
gasta geocend.”      Hire Iudas oncwæð
stiðhycgende:      “Ic þa stowe ne can,
ne þæs wanges wiht      ne þa wisan cann.”

685

Elene maðelode      þurh eorne hyge:
“Ic þæt geswerige      þurh sunu meotodes,
þone ahangnan god,      þæt ðu hungre scealt
for cneomagum      cwylmed weorðan,
butan þu forlæte      þa leasunga

690

ond me sweotollice      soð gecyðe.”
Heht þa swa cwicne      corðre lædan,
scufan scyldigne      (scealcas ne gældon)
in drygne seað,      þær he duguða leas
siomode in sorgum      VII nihta fyrst

695

under hearmlocan      hungre geþreatod,
clommum beclungen,      ond þa cleopigan ongan
sarum besylced      on þone seofeðan dæg,
meðe ond meteleas,      (mægen wæs geswiðrod):
“Ic eow healsie      þurh heofona god

700

þæt ge me of ðyssum earfeðum      up forlæten,
heanne fram hungres geniðlan.      Ic þæt halige treo
lustum cyðe,      nu ic hit leng ne mæg
helan for hungre.      Is þes hæft to ðan strang,
þreanyd þæs þearl      ond þes þroht to ðæs heard

705

dogorrimum.      Ic adreogan ne mæg,
ne leng helan      be ðam lifes treo,
þeah ic ær mid dysige      þurhdrifen wære
ond ðæt soð to late      seolf gecneowe.”
þa ðæt gehyrde      sio þær hæleðum scead,

710

beornes gebæro,      hio bebead hraðe
þæt hine man of nearwe      ond of nydcleofan,
fram þam engan hofe,      up forlete.
Hie ðæt ofstlice      efnedon sona,
ond hine mid arum      up gelæddon

715

of carcerne,      swa him seo cwen bebead.
Stopon þa to þære stowe      stiðhycgende
on þa dune up      ðe dryhten ær
ahangen wæs,      heofonrices weard,
godbearn on galgan,      ond hwæðre geare nyste,

720

hungre gehyned,      hwær sio halige rod,
þurh feondes searu      foldan getyned,
lange legere fæst      leodum dyrne
wunode wælreste.      Word stunde ahof
elnes oncyðig,      ond on Ebrisc spræc:

725

“Dryhten hælend,      þu ðe ahst doma geweald,
ond þu geworhtest      þurh þines wuldres miht
heofon ond eorðan      ond holmþræce,
sæs sidne fæðm,      samod ealle gesceaft,
ond þu amæte      mundum þinum

730

ealne ymbhwyrft      ond uprador,
ond þu sylf sitest,      sigora waldend,
ofer þam æðelestan      engelcynne,
þe geond lyft farað      leohte bewundene,
mycle mægenþrymme.      Ne mæg þær manna gecynd

735

of eorðwegum      up geferan
in lichoman      mid þa leohtan gedryht,
wuldres aras.      þu geworhtest þa
ond to þegnunge      þinre gesettest,
halig ond heofonlic.      þara on hade sint

740

in sindreame      syx genemned,
þa ymbsealde synt      mid syxum eac
fiðrum gefrætwad,      fægere scinaþ.
þara sint IIII      þe on flihte a
þa þegnunge      þrymme beweotigaþ

745

fore onsyne      eces deman,
singallice      singaþ in wuldre
hædrum stefnum      heofoncininges lof,
woða wlitegaste,      ond þas word cweðaþ
clænum stefnum,      (þam is ceruphin nama):

750

‘Halig is se halga      heahengla god,
weoroda wealdend!      Is ðæs wuldres ful
heofun ond eorðe      ond eall heahmægen,
tire getacnod.’      Syndon tu on þam,
sigorcynn on swegle,      þe man seraphin

755

be naman hateð.      He sceal neorxnawang
ond lifes treo      legene sweorde
halig healdan.      Heardecg cwacaþ,
beofaþ brogdenmæl,      ond bleom wrixleð
grapum gryrefæst.      þæs ðu, god dryhten,

760

wealdest widan fyrhð,      ond þu womfulle
scyldwyrcende      sceaðan of radorum
awurpe wonhydige.      þa sio werge sceolu
under heolstorhofu      hreosan sceolde
in wita forwyrd,      þær hie in wylme nu

765

dreogaþ deaðcwale      in dracan fæðme,
þeostrum forþylmed.      He þinum wiðsoc
aldordome.      þæs he in ermðum sceal,
ealra fula ful,      fah þrowian,
þeowned þolian.      þær he þin ne mæg

770

word aweorpan,      is in witum fæst,
ealre synne fruma,      susle gebunden.
Gif þin willa sie,      wealdend engla,
þæt ricsie      se ðe on rode wæs,
ond þurh Marian      in middangeard

775

acenned wearð      in cildes had,
þeoden engla,      (gif he þin nære
sunu synna leas,      næfre he soðra swa feala
in woruldrice      wundra gefremede
dogorgerimum;      no ðu of deaðe hine

780

swa þrymlice,      þeoda wealdend,
aweahte for weorodum,      gif he in wuldre þin
þurh ða beorhtan      bearn ne wære),
gedo nu, fæder engla,      forð beacen þin.
Swa ðu gehyrdest      þone halgan wer

785

Moyses on meðle,      þa ðu, mihta god,
geywdest þam eorle      on þa æðelan tid
under beorhhliðe      ban Iosephes,
swa ic þe, weroda wyn,      gif hit sie willa þin,
þurg þæt beorhte gesceap      biddan wille

790

þæt me þæt goldhord,      gasta scyppend,
geopenie,      þæt yldum wæs
lange behyded.      Forlæt nu, lifes fruma,
of ðam wangstede      wynsumne up
under radores ryne      rec astigan

795

lyftlacende.      Ic gelyfe þe sel
ond þy fæstlicor      ferhð staðelige,
hyht untweondne,      on þone ahangnan Crist,
þæt he sie soðlice      sawla nergend,
ece ælmihtig,      Israhela cining,

800

walde widan ferhð      wuldres on heofenum,
a butan ende      ecra gestealda.”
ða of ðære stowe      steam up aras
swylce rec under radorum.      þær aræred wearð
beornes breostsefa.      He mid bæm handum,

805

eadig ond ægleaw,      upweard plegade.
Iudas maþelode,      gleaw in geþance:
“Nu ic þurh soð hafu      seolf gecnawen
on heardum hige      þæt ðu hælend eart
middangeardes.      Sie ðe, mægena god,

810

þrymsittendum      þanc butan ende,
þæs ðu me swa meðum      ond swa manweorcum
þurh þin wuldor inwrige      wyrda geryno.
Nu ic þe, bearn godes,      biddan wille,
weoroda willgifa,      nu ic wat þæt ðu eart

815

gecyðed ond acenned      allra cyninga þrym,
þæt ðu ma ne sie      minra gylta,
þara þe ic gefremede      nalles feam siðum,
metud, gemyndig.      Læt mec, mihta god,
on rimtale      rices þines

820

mid haligra      hlyte wunigan
in þære beorhtan byrig,      þær is broðor min
geweorðod in wuldre,      þæs he wære wið þec,
Stephanus, heold,      þeah he stangreopum
worpod wære.      He hafað wigges lean,

825

blæd butan blinne.      Sint in bocum his
wundor þa he worhte      on gewritum cyðed.”
Ongan þa wilfægen      æfter þam wuldres treo,
elnes anhydig,      eorðan delfan
under turfhagan,      þæt he on XX

830

fotmælum feor      funde behelede,
under neolum niðer      næsse gehydde
in þeostorcofan.      He ðær III mette
in þam reonian hofe      roda ætsomne,
greote begrauene,      swa hio geardagum

835

arleasra sceolu      eorðan beþeahton,
Iudea cynn.      Hie wið godes bearne
nið ahofun,      swa hie no sceoldon,
þær hie leahtra fruman      larum ne hyrdon.
þa wæs modgemynd      myclum geblissod,

840

hige onhyrded,      þurh þæt halige treo,
inbryrded breostsefa,      syððan beacen geseh,
halig under hrusan.      He mid handum befeng
wuldres wynbeam,      ond mid weorode ahof
of foldgræfe.      Feðegestas

845

eodon, æðelingas,      in on þa ceastre.
Asetton þa on gesyhðe      sigebeamas III
eorlas anhydige      fore Elenan cneo,
collenferhðe.      Cwen weorces gefeah
on ferhðsefan,      ond þa frignan ongan

850

on hwylcum þara beama      bearn wealdendes,
hæleða hyhtgifa,      hangen wære:
“Hwæt, we þæt hyrdon      þurh halige bec
tacnum cyðan,      þæt twegen mid him
geþrowedon,      ond he wæs þridda sylf

855

on rode treo.      Rodor eal geswearc
on þa sliðan tid.      Saga, gif ðu cunne,
on hwylcre þyssa þreora      þeoden engla
geþrowode,      þrymmes hyrde.”
Ne meahte hire Iudas,      ne ful gere wiste,

860

sweotole gecyþan      be ðam sigebeame,
on hwylcne se hælend      ahafen wære,
sigebearn godes,      ær he asettan heht
on þone middel      þære mæran byrig
beamas mid bearhtme,      ond gebidan þær

865

oððæt him gecyðde      cyning ælmihtig
wundor for weorodum      be ðam wuldres treo.
Gesæton sigerofe,      sang ahofon,
rædþeahtende,      ymb þa roda þreo
oð þa nigoðan tid,      hæfdon neowne gefean

870

mærðum gemeted.      þa þær menigo cwom,
folc unlytel,      ond gefærenne man
brohton on bære      beorna þreate
on neaweste,      (wæs þa nigoðe tid),
gingne gastleasne.      þa ðær Iudas wæs

875

on modsefan      miclum geblissod.
Heht þa asettan      sawlleasne,
life belidenes      lic on eorðan,
unlifgendes,      ond up ahof
rihtes wemend      þara roda twa

880

fyrhðgleaw on fæðme      ofer þæt fæge hus,
deophycgende.      Hit wæs dead swa ær,
lic legere fæst.      Leomu colodon
þreanedum beþeaht.      þa sio þridde wæs
ahafen halig.      Hra wæs on anbide

885

oððæt him uppan      æðelinges wæs
rod aræred,      rodorcyninges beam,
sigebeacen soð.      He sona aras
gaste gegearwod,      geador bu samod
lic ond sawl.      þær wæs lof hafen

890

fæger mid þy folce.      Fæder weorðodon,
ond þone soðan      sunu wealdendes
wordum heredon.      Sie him wuldor ond þanc
a butan ende      eallra gesceafta!
ða wæs þam folce      on ferhðsefan,

895

ingemynde,      swa him a scyle,
wundor þa þe worhte      weoroda dryhten
to feorhnere      fira cynne,
lifes lattiow.      þa þær ligesynnig
on lyft astah      lacende feond.

900

Ongan þa hleoðrian      helledeofol,
eatol æclæca,      yfela gemyndig:
“Hwæt is þis, la, manna,      þe minne eft
þurh fyrngeflit      folgaþ wyrdeð,
iceð ealdne nið,      æhta strudeð?

905

þis is singal sacu.      Sawla ne moton
manfremmende      in minum leng
æhtum wunigan.      Nu cwom elþeodig,
þone ic ær on firenum      fæstne talde,
hafað mec bereafod      rihta gehwylces,

910

feohgestreona.      Nis ðæt fæger sið.
Feala me se hælend      hearma gefremede,
niða nearolicra,      se ðe in Nazareð
afeded wæs.      Syððan furþum weox
of cildhade,      symle cirde to him

915

æhte mine.      Ne mot ænige nu
rihte spowan.      Is his rice brad
ofer middangeard.      Min is geswiðrod
ræd under roderum.      Ic þa rode ne þearf
hleahtre herigean.      Hwæt, se hælend me

920

in þam engan ham      oft getynde,
geomrum to sorge!      Ic þurh Iudas ær
hyhtful gewearð,      ond nu gehyned eom,
goda geasne,      þurh Iudas eft,
fah ond freondleas.      Gen ic findan can

925

þurh wrohtstafas      wiðercyr siððan
of ðam wearhtreafum,      ic awecce wið ðe
oðerne cyning,      se ehteð þin,
ond he forlæteð      lare þine
ond manþeawum      minum folgaþ,

930

ond þec þonne sendeð      in þa sweartestan
ond þa wyrrestan      witebrogan,
þæt ðu, sarum forsoht,      wiðsæcest fæste
þone ahangnan cyning,      þam ðu hyrdest ær.”
Him ða gleawhydig      Iudas oncwæð,

935

hæleð hildedeor,      (him wæs halig gast
befolen fæste,      fyrhat lufu,
weallende gewitt      þurh witgan snyttro),
ond þæt word gecwæð,      wisdomes ful:
“Ne þearft ðu swa swiðe,      synna gemyndig,

940

sar niwigan      ond sæce ræran,
morðres manfrea,      þæt þe se mihtiga cyning
in neolnesse      nyðer bescufeð,
synwyrcende,      in susla grund
domes leasne,      se ðe deadra feala

945

worde awehte.      Wite ðu þe gearwor
þæt ðu unsnyttrum      anforlete
leohta beorhtost      ond lufan dryhtnes,
þone fægran gefean,      ond on fyrbæðe
suslum beþrungen      syððan wunodest,

950

ade onæled,      ond þær awa scealt,
wiðerhycgende,      wergðu dreogan,
yrmðu butan ende.”      Elene gehyrde
hu se feond ond se freond      geflitu rærdon,
tireadig ond trag,      on twa halfa,

955

synnig ond gesælig.      Sefa wæs þe glædra
þæs þe heo gehyrde      þone hellesceaþan
oferswiðedne,      synna bryttan,
ond þa wundrade      ymb þæs weres snyttro,
hu he swa geleafful      on swa lytlum fæce

960

ond swa uncyðig      æfre wurde,
gleawnesse þurhgoten.      Gode þancode,
wuldorcyninge,      þæs hire se willa gelamp
þurh bearn godes      bega gehwæðres,
ge æt þære gesyhðe      þæs sigebeames,

965

ge ðæs geleafan      þe hio swa leohte oncneow,
wuldorfæste gife      in þæs weres breostum.
ða wæs gefrege      in þære folcsceare,
geond þa werþeode      wide læded,
mære morgenspel      manigum on andan

970

þara þe dryhtnes æ      dyrnan woldon,
boden æfter burgum,      swa brimo fæðmeð,
in ceastra gehwære,      þæt Cristes rod,
fyrn foldan begræfen,      funden wære,
selest sigebeacna      þara þe sið oððe ær

975

halig under heofenum      ahafen wurde,
ond wæs Iudeum      gnornsorga mæst,
werum wansæligum,      wyrda laðost,
þær hie hit for worulde      wendan meahton,
cristenra gefean.      ða sio cwen bebead

980

ofer eorlmægen      aras fysan
ricene to rade.      Sceoldon Romwarena
ofer heanne holm      hlaford secean
ond þam wiggende      wilspella mæst
seolfum gesecgan,      þæt ðæt sigorbeacen

985

þurh meotodes est      meted wære,
funden in foldan,      þæt ær feala mæla
behyded wæs      halgum to teonan,
cristenum folce.      þa ðam cininge wearð
þurh þa mæran word      mod geblissod,

990

ferhð gefeonde.      Næs þa fricgendra
under goldhoman      gad in burgum,
feorran geferede.      Wæs him frofra mæst
geworden in worlde      æt ðam willspelle,
hlihende hyge,      þe him hereræswan

995

ofer eastwegas,      aras brohton,
hu gesundne sið      ofer swonrade
secgas mid sigecwen      aseted hæfdon
on Creca land.      Hie se casere heht
ofstum myclum      eft gearwian

1000

sylfe to siðe.      Secgas ne gældon
syððan andsware      edre gehyrdon,
æðelinges word.      Heht he Elenan hæl
abeodan beadurofre,      gif hie brim nesen
ond gesundne sið      settan mosten,

1005

hæleð hwætmode,      to þære halgan byrig.
Heht hire þa aras      eac gebeodan
Constantinus      þæt hio cirican þær
on þam beorhhliðe      begra rædum
getimbrede,      tempel dryhtnes

1010

on Caluarie      Criste to willan,
hæleðum to helpe,      þær sio halige rod
gemeted wæs,      mærost beama
þara þe gefrugnen      foldbuende
on eorðwege.      Hio geefnde swa,

1015

siððan winemagas      westan brohton
ofer lagufæsten      leofspell manig.
ða seo cwen bebead      cræftum getyde
sundor asecean      þa selestan,
þa þe wrætlicost      wyrcan cuðon

1020

stangefogum,      on þam stedewange
girwan godes tempel,      swa hire gasta weard
reord of roderum.      Heo þa rode heht
golde beweorcean      ond gimcynnum,
mid þam æðelestum      eorcnanstanum

1025

besettan searocræftum      ond þa in seolfren fæt
locum belucan.      þær þæt lifes treo,
selest sigebeama,      siððan wunode
æðelum anbrece.      þær bið a gearu
wraðu wannhalum      wita gehwylces,

1030

sæce ond sorge.      Hie sona þær
þurh þa halgan gesceaft      helpe findaþ,
godcunde gife.      Swylce Iudas onfeng
æfter fyrstmearce      fulwihtes bæð,
ond geclænsod wearð      Criste getrywe,

1035

lifwearde leof.      His geleafa wearð
fæst on ferhðe,      siððan frofre gast
wic gewunode      in þæs weres breostum,
bylde to bote.      He þæt betere geceas,
wuldres wynne,      ond þam wyrsan wiðsoc,

1040

deofulgildum,      ond gedwolan fylde,
unrihte æ.      Him wearð ece rex,
meotud milde, god,      mihta wealdend.
þa wæs gefulwad      se ðe ær feala tida
leoht gearu     

1045

inbryrded breostsefa      on þæt betere lif,
gewended to wuldre.      Huru, wyrd gescreaf
þæt he swa geleaffull      ond swa leof gode
in worldrice      weorðan sceolde,
Criste gecweme.      þæt gecyðed wearð,

1050

siððan Elene heht      Eusebium
on rædgeþeaht,      Rome bisceop,
gefetian on fultum,      forðsnoterne,
hæleða gerædum      to þære halgan byrig,
þæt he gesette      on sacerdhad

1055

in Ierusalem      Iudas þam folce
to bisceope      burgum on innan,
þurh gastes gife      to godes temple
cræftum gecorene,      ond hine Cyriacus
þurh snyttro geþeaht      syððan nemde

1060

niwan stefne.      Nama wæs gecyrred
beornes in burgum      on þæt betere forð,
æ hælendes.      þa gen Elenan wæs
mod gemynde      ymb þa mæran wyrd,
geneahhe for þam næglum      þe ðæs nergendes

1065

fet þurhwodon      ond his folme swa some,
mid þam on rode wæs      rodera wealdend
gefæstnod, frea mihtig.      Be ðam frignan ongan
cristenra cwen,      Cyriacus bæd
þæt hire þa gina      gastes mihtum

1070

ymb wundorwyrd      willan gefylde,
onwrige wuldorgifum,      ond þæt word acwæð
to þam bisceope,      bald reordode:
“þu me, eorla hleo,      þone æðelan beam,
rode rodera cininges      ryhte getæhtesð,

1075

on þa ahangen wæs      hæðenum folmum
gasta geocend,      godes agen bearn,
nerigend fira.      Mec þæra nægla gen
on fyrhðsefan      fyrwet myngaþ.
Wolde ic þæt ðu funde      þa ðe in foldan gen

1080

deope bedolfen      dierne sindon,
heolstre behyded.      A min hige sorgað,
reonig reoteð,      ond geresteð no
ærþan me gefylle      fæder ælmihtig,
wereda wealdend,      willan minne,

1085

niða nergend,      þurh þara nægla cyme,
halig of hiehða.      Nu ðu hrædlice
eallum eaðmedum,      ar selesta,
þine bene onsend      in ða beorhtan gesceaft,
on wuldres wyn.      Bide wigena þrym

1090

þæt þe gecyðe,      cyning ælmihtig,
hord under hrusan      þæt gehyded gen,
duguðum dyrne,      deogol bideð.”
þa se halga ongan      hyge staðolian,
breostum onbryrded,      bisceop þæs folces.

1095

Glædmod eode      gumena þreate
god hergendra,      ond þa geornlice
Cyriacus      on Caluarie
hleor onhylde,      hygerune ne mað,
gastes mihtum      to gode cleopode

1100

eallum eaðmedum,      bæd him engla weard
geopenigean      uncuðe wyrd,
niwan on nearwe,      hwær he þara nægla swiðost
on þam wangstede      wenan þorfte.
Leort ða tacen forð,      þær hie to sægon,

1105

fæder, frofre gast,      ðurh fyres bleo
up eðigean      þær þa æðelestan
hæleða gerædum      hydde wæron
þurh nearusearwe,      næglas on eorðan.
ða cwom semninga      sunnan beorhtra

1110

lacende lig.      Leode gesawon
hira willgifan      wundor cyðan,
ða ðær of heolstre,      swylce heofonsteorran
oððe goldgimmas,      grunde getenge,
næglas of nearwe      neoðan scinende

1115

leohte lixton.      Leode gefægon,
weorud willhreðig,      sægdon wuldor gode
ealle anmode,      þeah hie ær wæron
þurh deofles spild      in gedwolan lange,
acyrred fram Criste.      Hie cwædon þus:

1120

“Nu we seolfe geseoð      sigores tacen,
soðwundor godes,      þeah we wiðsocun ær
mid leasingum.      Nu is in leoht cymen,
onwrigen, wyrda bigang.      Wuldor þæs age
on heannesse      heofonrices god!”

1125

ða wæs geblissod      se ðe to bote gehwearf
þurh bearn godes,      bisceop þara leoda,
niwan stefne.      He þam næglum onfeng,
egesan geaclod,      ond þære arwyrðan
cwene brohte.      Hæfde Ciriacus

1130

eall gefylled,      swa him seo æðele bebead,
wifes willan.      þa wæs wopes hring,
hat heafodwylm      ofer hleor goten,
(nalles for torne      tearas feollon
ofer wira gespon),      wuldres gefylled

1135

cwene willa.      Heo on cneow sette
leohte geleafan,      lac weorðode,
blissum hremig,      þe hire brungen wæs
gnyrna to geoce.      Gode þancode,
sigora dryhtne,      þæs þe hio soð gecneow

1140

ondweardlice      þæt wæs oft bodod
feor ær beforan      fram fruman worulde,
folcum to frofre.      Heo gefylled wæs
wisdomes gife,      ond þa wic beheold
halig heofonlic gast,      hreðer weardode,

1145

æðelne innoð,      swa hie ælmihtig
sigebearn godes      sioððan freoðode.
Ongan þa geornlice      gastgerynum
on sefan secean      soðfæstnesse
weg to wuldre.      Huru, weroda god

1150

gefullæste,      fæder on roderum,
cining ælmihtig,      þæt seo cwen begeat
willan in worulde.      Wæs se witedom
þurh fyrnwitan      beforan sungen
eall æfter orde,      swa hit eft gelamp

1155

ðinga gehwylces.      þeodcwen ongan
þurh gastes gife      georne secan
nearwe geneahhe,      to hwan hio þa næglas selost
ond deorlicost      gedon meahte,
dugoðum to hroðer,      hwæt þæs wære dryhtnes willa.

1160

Heht ða gefetigean      forðsnotterne
ricene to rune,      þone þe rædgeþeaht
þurh gleawe miht      georne cuðe,
frodne on ferhðe,      ond hine frignan ongan
hwæt him þæs on sefan      selost þuhte

1165

to gelæstenne,      ond his lare geceas
þurh þeodscipe.      He hire þriste oncwæð:
“þæt is gedafenlic      þæt ðu dryhtnes word
on hyge healde,      halige rune,
cwen seleste,      ond þæs cininges bebod

1170

georne begange,      nu þe god sealde
sawle sigesped      ond snyttro cræft,
nerigend fira.      þu ðas næglas hat
þam æðelestan      eorðcyninga
burgagendra      on his bridels don,

1175

meare to midlum.      þæt manigum sceall
geond middangeard      mære weorðan,
þonne æt sæcce mid þy      oferswiðan mæge
feonda gehwylcne,      þonne fyrdhwate
on twa healfe      tohtan secaþ,

1180

sweordgeniðlan,      þær hie ymb sige winnað,
wrað wið wraðum.      He ah æt wigge sped,
sigor æt sæcce,      ond sybbe gehwær,
æt gefeohte frið,      se ðe foran lædeð
bridels on blancan,      þonne beadurofe

1185

æt garþræce,      guman gecoste,
berað bord ond ord.      þis bið beorna gehwam
wið æglæce      unoferswiðed
wæpen æt wigge.      Be ðam se witga sang,
snottor searuþancum,      (sefa deop gewod,

1190

wisdomes gewitt),      he þæt word gecwæð:
‘Cuþ þæt gewyrðeð      þæt þæs cyninges sceal
mearh under modegum      midlum geweorðod,
bridelshringum.      Bið þæt beacen gode
halig nemned,      ond se hwæteadig,

1195

wigge weorðod,      se þæt wicg byrð.’”
þa þæt ofstlice      eall gelæste
Elene for eorlum.      æðelinges heht,
beorna beaggifan,      bridels frætwan,
hire selfre suna      sende to lace

1200

ofer geofenes stream      gife unscynde.
Heht þa tosomne      þa heo seleste
mid Iudeum      gumena wiste,
hæleða cynnes,      to þære halgan byrig
cuman in þa ceastre.      þa seo cwen ongan

1205

læran leofra heap      þæt hie lufan dryhtnes,
ond sybbe swa same      sylfra betweonum,
freondræddenne,      fæste gelæston
leahtorlease      in hira lifes tid,
ond þæs latteowes      larum hyrdon,

1210

cristenum þeawum,      þe him Cyriacus
bude, boca gleaw.      Wæs se bissceophad
fægere befæsted.      Oft him feorran to
laman, limseoce,      lefe cwomon,
healte, heorudreorige,      hreofe ond blinde,

1215

heane, hygegeomre,      symle hælo þær
æt þam bisceope,      bote fundon
ece to aldre.      ða gen him Elene forgeaf
sincweorðunga,      þa hio wæs siðes fus
eft to eðle,      ond þa eallum bebead

1220

on þam gumrice      god hergendum,
werum ond wifum,      þæt hie weorðeden
mode ond mægene      þone mæran dæg,
heortan gehigdum,      in ðam sio halige rod
gemeted wæs,      mærost beama

1225

þara þe of eorðan      up aweoxe,
geloden under leafum.      Wæs þa lencten agan
butan VI nihtum      ær sumeres cyme
on Maias kalend.      Sie þara manna gehwam
behliden helle duru,      heofones ontyned,

1230

ece geopenad      engla rice,
dream unhwilen,      ond hira dæl scired
mid Marian,      þe on gemynd nime
þære deorestan      dægweorðunga
rode under roderum,      þa se ricesta

1235

ealles oferwealdend      earme beþeahte. Finit.
þus ic frod ond fus      þurh þæt fæcne hus
wordcræftum wæf      ond wundrum læs,
þragum þreodude      ond geþanc reodode
nihtes nearwe.      Nysse ic gearwe

1240

be ðære rode riht      ær me rumran geþeaht
þurh ða mæran miht      on modes þeaht
wisdom onwreah.      Ic wæs weorcum fah,
synnum asæled,      sorgum gewæled,
bitrum gebunden,      bisgum beþrungen,

1245

ær me lare onlag      þurh leohtne had
gamelum to geoce,      gife unscynde
mægencyning amæt      ond on gemynd begeat,
torht ontynde,      tidum gerymde,
bancofan onband,      breostlocan onwand,

1250

leoðucræft onleac.      þæs ic lustum breac,
willum in worlde.      Ic þæs wuldres treowes
oft, nales æne,      hæfde ingemynd
ær ic þæt wundor      onwrigen hæfde
ymb þone beorhtan beam,      swa ic on bocum fand,

1255

wyrda gangum,      on gewritum cyðan
be ðam sigebeacne.      A wæs secg oð ðæt
cnyssed cearwelmum,      %%C%% drusende,
þeah he in medohealle      maðmas þege,
æplede gold.      %%Y%% gnornode

1260

%%N%% gefera,      nearusorge dreah,
enge rune,      þær him %%E%% fore
milpaðas mæt,      modig þrægde
wirum gewlenced.      %%W%% is geswiðrad,
gomen æfter gearum,      geogoð is gecyrred,

1265

ald onmedla.      %%U%% wæs geara
geogoðhades glæm.      Nu synt geardagas
æfter fyrstmearce      forð gewitene,
lifwynne geliden,      swa %%L%% toglideð,
flodas gefysde.      %%F%% æghwam bið

1270

læne under lyfte;      landes frætwe
gewitaþ under wolcnum      winde geliccost,
þonne he for hæleðum      hlud astigeð,
wæðeð be wolcnum,      wedende færeð
ond eft semninga      swige gewyrðeð,

1275

in nedcleofan      nearwe geheaðrod,
þream forþrycced.     
Swa a þeos world      eall gewiteð,
ond eac swa some      þe hire on wurdon
atydrede,      tionleg nimeð,

1280

ðonne dryhten sylf      dom geseceð
engla weorude.      Sceall æghwylc ðær
reordberendra      riht gehyran
dæda gehwylcra      þurh þæs deman muð,
ond worda swa same      wed gesyllan,

1285

eallra unsnyttro      ær gesprecenra,
þristra geþonca.      þonne on þreo dæleð
in fyres feng      folc anra gehwylc,
þara þe gewurdon      on widan feore
ofer sidne grund.      Soðfæste bioð

1290

yfemest in þam ade,      eadigra gedryht,
duguð domgeorne,      swa hie adreogan magon
ond butan earfeðum      eaðe geþolian,
modigra mægen.      Him gemetgaþ eall
ældes leoma,      swa him eðost bið,

1295

sylfum geseftost.      Synfulle beoð,
mane gemengde,      in ðam midle þread,
hæleð higegeomre,      in hatne wylm,
þrosme beþehte.      Bið se þridda dæl,
awyrgede womsceaðan,      in þæs wylmes grund,

1300

lease leodhatan,      lige befæsted
þurh ærgewyrht,      arleasra sceolu,
in gleda gripe.      Gode no syððan
of ðam morðorhofe      in gemynd cumað,
wuldorcyninge,      ac hie worpene beoð

1305

of ðam heaðuwylme      in hellegrund,
torngeniðlan.      Bið þam twam dælum
ungelice.      Moton engla frean
geseon, sigora god.      Hie asodene beoð,
asundrod fram synnum,      swa smæte gold

1310

þæt in wylme bið      womma gehwylces
þurh ofnes fyr      eall geclænsod,
amered ond gemylted.      Swa bið þara manna ælc
ascyred ond asceaden      scylda gehwylcre,
deopra firena,      þurh þæs domes fyr.

1315

Moton þonne siðþan      sybbe brucan,
eces eadwelan.      Him bið engla weard
milde ond bliðe,      þæs ðe hie mana gehwylc
forsawon, synna weorc,      ond to suna metudes
wordum cleopodon.      Forðan hie nu on wlite scinaþ

1320

englum gelice,      yrfes brucaþ
wuldorcyninges      to widan feore.
Amen.

The Exeter Book

Christ A, B, C

Guthlac A, B

Azarias

The Phoenix

Juliana

The Wanderer

The Gifts of Men

Precepts

The Seafarer

Vainglory

Widsith

The Fortunes of Men

Maxims I

The Order of the World

The Riming Poem

The Panther

The Whale

The Partridge

Soul and Body II

Deor

Wulf and Eadwacer

Riddle 1

Riddle 2

Riddle 3

Riddle 4

Riddle 5

Riddle 6

Riddle 7

Riddle 8

Riddle 9

Riddle 10

Riddle 11

Riddle 12

Riddle 13

Riddle 14

Riddle 15

Riddle 16

Riddle 17

Riddle 18

Riddle 19

Riddle 20

Riddle 21

Riddle 22

Riddle 23

Riddle 24

Riddle 25

Riddle 26

Riddle 27

Riddle 28

Riddle 29

Riddle 30

Riddle 31

Riddle 32

Riddle 33

Riddle 34

Riddle 35

Riddle 36

Riddle 37

Riddle 38

Riddle 39

Riddle 40

Riddle 41

Riddle 42

Riddle 43

Riddle 44

Riddle 45

Riddle 46

Riddle 47

Riddle 48

Riddle 49

Riddle 50

Riddle 51

Riddle 52

Riddle 53

Riddle 54

Riddle 55

Riddle 56

Riddle 57

Riddle 58

Riddle 59

The Wife’s Lament

The Judgment Day I

Resignation

The Descent into Hell

Alms-Giving

Pharaoh

The Lord’s Prayer I

Homiletic Fragment II

Riddle 30b

Riddle 60

The Husband’s Message

The Ruin

Riddle 61

Riddle 62

Riddle 63

Riddle 64

Riddle 65

Riddle 66

Riddle 67

Riddle 68

Riddle 69

Riddle 70

Riddle 71

Riddle 72

Riddle 73

Riddle 74

Riddle 75

Riddle 76

Riddle 77

Riddle 78

Riddle 79

Riddle 80

Riddle 81

Riddle 82

Riddle 83

Riddle 84

Riddle 85

Riddle 86

Riddle 87

Riddle 88

Riddle 89

Riddle 91

Riddle 92

Riddle 93

Riddle 94

Riddle 95

Christ A, B, C

Verse Indeterminate Saxon

     cyninge.
ðu eart se weallstan      þe ða wyrhtan iu
wiðwurpon to weorce.      Wel þe geriseð
þæt þu heafod sie      healle mærre,

5

ond gesomnige      side weallas
fæste gefoge,      flint unbræcne,
þæt geond eorðb… …g eall      eagna gesihþe
wundrien to worlde      wuldres ealdor.
Gesweotula nu þurh searocræft      þin sylfes weorc,

10

soðfæst, sigorbeorht,      ond sona forlet
weall wið wealle.      Nu is þam weorce þearf
þæt se cræftga cume      ond se cyning sylfa,
ond þonne gebete,      nu gebrosnad is,
hus under hrofe.      He þæt hra gescop,

15

leomo læmena;      nu sceal liffrea
þone wergan heap      wraþum ahreddan,
earme from egsan,      swa he oft dyde.
Eala þu reccend      ond þu riht cyning,
se þe locan healdeð,      lif ontyneð,

20

eadga… upwegas,      oþrum forwyrneð
wlitigan wilsiþes,      gif his weorc ne deag.
Huru we for þearfe      þas word sprecað,
ond m… …giað      þone þe mon gescop
þæt he ne …ete…      …ceose weorðan

25

cearfulra þing,      þe we in carcerne
sittað sorgende,      sunnan wenað,
hwonne us liffrea      leoht ontyne,
weorðe ussum mode      to mundboran,
ond þæt tydre gewitt      tire bewinde,

30

gedo usic þæs wyrðe,      þe he to wuldre forlet,
þa we heanlice      hweorfan sceoldan
to þis enge lond,      eðle bescyrede.
Forþon secgan mæg,      se ðe soð spriceð,
þæt he ahredde,      þa forhwyrfed wæs,

35

frumcyn fira.      Wæs seo fæmne geong,
mægð manes leas,      þe he him to meder geceas;
þæt wæs geworden      butan weres frigum,
þæt þurh bearnes gebyrd      bryd eacen wearð.
Nænig efenlic þam,      ær ne siþþan,

40

in worlde gewearð      wifes gearnung;
þæt degol wæs,      dryhtnes geryne.
Eal giofu gæstlic      grundsceat geondspreot;
þær wisna fela      wearð inlihted
lare longsume      þurh lifes fruman

45

þe ær under hoðman      biholen lægon,
witgena woðsong,      þa se waldend cwom,
se þe reorda gehwæs      ryne gemiclað
ðara þe geneahhe      noman scyppendes
þurh horscne      had hergan willað.

50

Eala sibbe gesihð,      sancta Hierusalem,
cynestola cyst,      Cristes burglond,
engla eþelstol,      ond þa ane in þe
saule soðfæstra      simle gerestað,
wuldrum hremge.      Næfre wommes tacn

55

in þam eardgearde      eawed weorþeð,
ac þe firina gehwylc      feor abugeð,
wærgðo ond gewinnes.      Bist to wuldre full
halgan hyhtes,      swa þu gehaten eart.
Sioh nu sylfa þe geond      þas sidan gesceaft,

60

swylce rodores hrof      rume geondwlitan
ymb healfa gehwone,      hu þec heofones cyning
siðe geseceð,      ond sylf cymeð,
nimeð eard in þe,      swa hit ær gefyrn
witgan wisfæste      wordum sægdon,

65

cyðdon Cristes gebyrd,      cwædon þe to frofre,
burga betlicast.      Nu is þæt bearn cymen,
awæcned to wyrpe      weorcum Ebrea,
bringeð blisse þe,      benda onlyseð
niþum genedde.      Nearoþearfe conn,

70

hu se earma sceal      are gebidan.
Eala wifa wynn      geond wuldres þrym,
fæmne freolicast      ofer ealne foldan sceat
þæs þe æfre sundbuend      secgan hyrdon,
arece us þæt geryne      þæt þe of roderum cwom,

75

hu þu eacnunge      æfre onfenge
bearnes þurh gebyrde,      ond þone gebedscipe
æfter monwisan      mod ne cuðes.
Ne we soðlice      swylc ne gefrugnan
in ærdagum      æfre gelimpan,

80

þæt ðu in sundurgiefe      swylce befenge,
ne we þære wyrde      wenan þurfon
toweard in tide.      Huru treow in þe
weorðlicu wunade,      nu þu wuldres þrym
bosme gebære,      ond no gebrosnad wearð

85

mægðhad se micla.      Swa eal manna bearn
sorgum sawað,      swa eft ripað,
cennað to cwealme.      Cwæð sio eadge mæg
symle sigores full,      sancta Maria:
“Hwæt is þeos wundrung      þe ge wafiað,

90

ond geomrende      gehþum mænað,
sunu Solime      somod his dohtor?
Fricgað þurh fyrwet      hu ic fæmnan had,
mund minne geheold,      ond eac modor gewearð
mære meotudes suna.      Forþan þæt monnum nis

95

cuð geryne,      ac Crist onwrah
in Dauides      dyrre mægan
þæt is Euan scyld      eal forpynded,
wærgða aworpen,      ond gewuldrad is
se heanra had.      Hyht is onfangen

100

þæt nu bletsung mot      bæm gemæne,
werum ond wifum,      a to worulde forð
in þam uplican      engla dreame
mid soðfæder      symle wunian.”
Eala earendel,      engla beorhtast,

105

ofer middangeard      monnum sended,
ond soðfæsta      sunnan leoma,
torht ofer tunglas,      þu tida gehwane
of sylfum þe      symle inlihtes!
Swa þu, god of gode      gearo acenned,

110

sunu soþan fæder,      swegles in wuldre
butan anginne      æfre wære,
swa þec nu for þearfum      þin agen geweorc
bideð þurh byldo,      þæt þu þa beorhtan us
sunnan onsende,      ond þe sylf cyme

115

þæt ðu inleohte      þa þe longe ær,
þrosme beþeahte      ond in þeostrum her,
sæton sinneahtes;      synnum bifealdne
deorc deaþes sceadu      dreogan sceoldan.
Nu we hyhtfulle      hælo gelyfað

120

þurh þæt word godes      weorodum brungen,
þe on frymðe wæs      fæder ælmihtigum
efenece mid god,      ond nu eft gewearð
flæsc firena leas,      þæt seo fæmne gebær
geomrum to geoce.      God wæs mid us

125

gesewen butan synnum;      somod eardedon
mihtig meotudes bearn      ond se monnes sunu
geþwære on þeode.      We þæs þonc magon
secgan sigedryhtne      symle bi gewyrhtum,
þæs þe he hine sylfne us      sendan wolde.

130

Eala gæsta god,      hu þu gleawlice
mid noman ryhte      nemned wære
Emmanuhel,      swa hit engel gecwæð
ærest on Ebresc!      þæt is eft gereht,
rume bi gerynum:      “Nu is rodera weard,

135

god sylfa mid us.”      Swa þæt gomele gefyrn
ealra cyninga cyning      ond þone clænan eac
sacerd soðlice      sægdon toweard,
swa se mæra iu,      Melchisedech,
gleaw in gæste      godþrym onwrah

140

eces alwaldan.      Se wæs æ bringend,
lara lædend,      þam longe his
hyhtan hidercyme,      swa him gehaten wæs,
þætte sunu meotudes      sylfa wolde
gefælsian      foldan mægðe,

145

swylce grundas eac      gæstes mægne
siþe gesecan.      Nu hie softe þæs
bidon in bendum      hwonne bearn godes
cwome to cearigum.      Forþon cwædon swa,
suslum geslæhte:      “Nu þu sylfa cum,

150

heofones heahcyning.      Bring us hælolif,
werigum witeþeowum,      wope forcymenum,
bitrum brynetearum.      Is seo bot gelong
eal æt þe anum      …… oferþearfum.
Hæftas hygegeomre      hider …es;

155

ne læt þe behindan,      þonne þu heonan cyrre,
mænigo þus micle,      ac þu miltse on us
gecyð cynelice,      Crist nergende,
wuldres æþeling,      ne læt awyrgde ofer us
onwald agan.      Læf us ecne gefean

160

wuldres þines,      þæt þec weorðien,
weoroda wuldorcyning,      þa þu geworhtes ær
hondum þinum.      þu in heannissum
wunast wideferh      mid waldend fæder.”
“Eala Ioseph min,      Iacobes bearn,

165

mæg Dauides,      mæran cyninges,
nu þu freode scealt      fæste gedælan,
alætan lufan mine!”      “Ic lungre eam
deope gedrefed,      dome bereafod,
forðon ic worn for þe      worde hæbbe

170

sidra sorga      ond sarcwida,
hearmes gehyred,      ond me hosp sprecað,
tornworda fela.      Ic tearas sceal
geotan geomormod.      God eaþe mæg
gehælan hygesorge      heortan minre,

175

afrefran feasceaftne.      Eala fæmne geong,
mægð Maria!”      Hwæt bemurnest ðu,
cleopast cearigende?      Ne ic culpan in þe,
incan ænigne,      æfre onfunde,
womma geworhtra,      ond þu þa word spricest

180

swa þu sylfa sie      synna gehwylcre
firena gefylled.”      Ic to fela hæbbe
þæs byrdscypes      bealwa onfongen!
Hu mæg ic ladigan      laþan spræce,
oþþe ondsware      ænige findan

185

wraþum towiþere?      Is þæt wide cuð
þæt ic of þam torhtan      temple dryhtnes
onfeng freolice      fæmnan clæne,
womma lease,      ond nu gehwyrfed is
þurh nathwylces.      Me nawþer deag,

190

secge ne swige.      Gif ic soð sprece,
þonne sceal Dauides      dohtor sweltan,
stanum astyrfed.      Gen strengre is
þæt ic morþor hele;      scyle manswara,
laþ leoda gehwam      lifgan siþþan,

195

fracoð in folcum.”      þa seo fæmne onwrah
ryhtgeryno,      ond þus reordade:
“Soð ic secge      þurh sunu meotudes,
gæsta geocend,      þæt ic gen ne conn
þurh gemæcscipe      monnes ower,

200

ænges on eorðan,      ac me eaden wearð,
geongre in geardum,      þæt me Gabrihel,
heofones heagengel,      hælo gebodade.
Sægde soðlice      þæt me swegles gæst
leoman onlyhte,      sceolde ic lifes þrym

205

geberan, beorhtne sunu,      bearn eacen godes,
torhtes tirfruman.      Nu ic his tempel eam
gefremed butan facne,      in me frofre gæst
geeardode.      Nu þu ealle forlæt
sare sorgceare.      Saga ecne þonc

210

mærum meotodes sunu      þæt ic his modor gewearð,
fæmne forð seþeah,      ond þu fæder cweden
woruldcund bi wene;      sceolde witedom
in him sylfum beon      soðe gefylled.”
Eala þu soða      ond þu sibsuma

215

ealra cyninga cyning,      Crist ælmihtig,
hu þu ær wære      eallum geworden
worulde þrymmum      mid þinne wuldorfæder
cild acenned      þurh his cræft ond meaht!
Nis ænig nu      eorl under lyfte,

220

secg searoþoncol,      to þæs swiðe gleaw
þe þæt asecgan mæge      sundbuendum,
areccan mid ryhte,      hu þe rodera weard
æt frymðe genom      him to freobearne.
þæt wæs þara þinga      þe her þeoda cynn

225

gefrugnen mid folcum      æt fruman ærest
geworden under wolcnum,      þæt witig god,
lifes ordfruma,      leoht ond þystro
gedælde dryhtlice,      ond him wæs domes geweald,
ond þa wisan abead      weoroda ealdor:

230

“Nu sie geworden forþ      a to widan feore
leoht, lixende gefea,      lifgendra gehwam
þe in cneorissum      cende weorðen.”
Ond þa sona gelomp,      þa hit swa sceolde,
leoma leohtade      leoda mægþum,

235

torht mid tunglum,      æfter þon tida bigong.
Sylfa sette      þæt þu sunu wære
efeneardigende      mid þinne engan frean
ærþon oht þisses      æfre gewurde.
þu eart seo snyttro      þe þas sidan gesceaft

240

mid þi waldende      worhtes ealle.
Forþon nis ænig þæs horsc,      ne þæs hygecræftig,
þe þin fromcyn mæge      fira bearnum
sweotule geseþan.      Cum, nu, sigores weard,
meotod moncynnes,      ond þine miltse her

245

arfæst ywe!      Us is eallum neod
þæt we þin medrencynn      motan cunnan,
ryhtgeryno,      nu we areccan ne mægon
þæt fædrencynn      fier owihte.
þu þisne middangeard      milde geblissa

250

þurh ðinne hercyme,      hælende Crist,
ond þa gyldnan geatu,      þe in geardagum
ful longe ær      bilocen stodan,
heofona heahfrea,      hat ontynan,
ond usic þonne gesece      þurh þin sylfes gong

255

eaðmod to eorþan.      Us is þinra arna þearf!
Hafað se awyrgda      wulf tostenced,
deor dædscua,      dryhten, þin eowde,
wide towrecene.      þæt ðu, waldend, ær
blode gebohtes,      þæt se bealofulla

260

hyneð heardlice,      ond him on hæft nimeð
ofer usse nioda lust.      Forþon we, nergend, þe
biddað geornlice      breostgehygdum
þæt þu hrædlice      helpe gefremme
wergum wreccan,      þæt se wites bona

265

in helle grund      hean gedreose,
ond þin hondgeweorc,      hæleþa scyppend,
mote arisan      ond on ryht cuman
to þam upcundan      æþelan rice,
þonan us ær þurh synlust      se swearta gæst

270

forteah ond fortylde,      þæt we, tires wone,
a butan ende      sculon ermþu dreogan,
butan þu usic þon ofostlicor,      ece dryhten,
æt þam leodsceaþan,      lifgende god,
helm alwihta,      hreddan wille.

275

Eala þu mæra      middangeardes
seo clæneste      cwen ofer eorþan
þara þe gewurde      to widan feore,
hu þec mid ryhte      ealle reordberend
hatað ond secgað,      hæleð geond foldan,

280

bliþe mode,      þæt þu bryd sie
þæs selestan      swegles bryttan.
Swylce þa hyhstan      on heofonum eac,
Cristes þegnas,      cweþað ond singað
þæt þu sie hlæfdige      halgum meahtum

285

wuldorweorudes,      ond worldcundra
hada under heofonum,      ond helwara.
Forþon þu þæt ana      ealra monna
geþohtest þrymlice,      þristhycgende,
þæt þu þinne mægðhad      meotude brohtes,

290

sealdes butan synnum.      Nan swylc ne cwom
ænig oþer      ofer ealle men,
bryd beaga hroden,      þe þa beorhtan lac
to heofonhame      hlutre mode
siþþan sende.      Forðon heht sigores fruma

295

his heahbodan      hider gefleogan
of his mægenþrymme      ond þe meahta sped
snude cyðan,      þæt þu sunu dryhtnes
þurh clæne gebyrd      cennan sceolde
monnum to miltse,      ond þe, Maria, forð

300

efne unwemme      a gehealdan.
Eac we þæt gefrugnon,      þæt gefyrn bi þe
soðfæst sægde      sum woðbora
in ealddagum,      Esaias,
þæt he wære gelæded      þæt he lifes gesteald

305

in þam ecan ham      eal sceawode.
Wlat þa swa wisfæst      witga geond þeodland
oþþæt he gestarode      þær gestaþelad wæs
æþelic ingong.      Eal wæs gebunden
deoran since      duru ormæte,

310

wundurclommum bewriþen.      Wende swiðe
þæt ænig elda      æfre ne meahte
swa fæstlice      forescyttelsas
on ecnesse      o inhebban,
oþþe ðæs ceasterhlides      clustor onlucan,

315

ær him godes engel      þurh glædne geþonc
þa wisan onwrah      ond þæt word acwæð:
“Ic þe mæg secgan      þæt soð gewearð
þæt ðas gyldnan gatu      giet sume siþe
god sylf wile      gæstes mægne

320

gefælsian,      fæder ælmihtig,
ond þurh þa fæstan locu      foldan neosan,
ond hio þonne æfter him      ece stondað
simle singales      swa beclysed
þæt nænig oþer,      nymðe nergend god,

325

hy æfre ma      eft onluceð.”
Nu þæt is gefylled      þæt se froda þa
mid eagum þær      on wlatade.
þu eart þæt wealldor,      þurh þe waldend frea
æne on þas eorðan      ut siðade,

330

ond efne swa þec gemette,      meahtum gehrodene,
clæne ond gecorene,      Crist ælmihtig.
Swa ðe æfter him      engla þeoden
eft unmæle      ælces þinges
lioþucægan bileac,      lifes brytta.

335

Iowa us nu þa are      þe se engel þe,
godes spelboda,      Gabriel brohte.
Huru þæs biddað      burgsittende
þæt ðu þa frofre      folcum cyðe,
þinre sylfre sunu.      Siþþan we motan

340

anmodlice      ealle hyhtan,
nu we on þæt bearn foran      breostum stariað.
Geþinga us nu      þristum wordum
þæt he us ne læte      leng owihte
in þisse deaðdene      gedwolan hyran,

345

ac þæt he usic geferge      in fæder rice,
þær we sorglease      siþþan motan
wunigan in wuldre      mid weoroda god.
Eala þu halga      heofona dryhten,
þu mid fæder þinne      gefyrn wære

350

efenwesende      in þam æþelan ham.
Næs ænig þa giet      engel geworden,
ne þæs miclan      mægenþrymmes nan
ðe in roderum up      rice biwitigað,
þeodnes þryðgesteald      ond his þegnunga,

355

þa þu ærest wære      mid þone ecan frean
sylf settende      þas sidan gesceaft,
brade brytengrundas.      Bæm inc is gemæne
heahgæst hleofæst.      We þe, hælend Crist,
þurh eaðmedu      ealle biddað

360

þæt þu gehyre      hæfta stefne,
þinra niedþiowa,      nergende god,
hu we sind geswencte      þurh ure sylfra gewill.
Habbað wræcmæcgas      wergan gæstas,
hetlen helsceaþa,      hearde genyrwad,

365

gebunden bealorapum.      Is seo bot gelong
eall æt þe anum,      ece dryhten.
Hreowcearigum help,      þæt þin hidercyme
afrefre feasceafte,      þeah we fæhþo wið þec
þurh firena lust      gefremed hæbben.

370

Ara nu onbehtum      ond usse yrmþa geþenc,
hu we tealtrigað      tydran mode,
hwearfiað heanlice.      Cym nu, hæleþa cyning,
ne lata to lange.      Us is lissa þearf,
þæt þu us ahredde      ond us hælogiefe

375

soðfæst sylle,      þæt we siþþan forð
þa sellan þing      symle moten
geþeon on þeode,      þinne willan.
Eala seo wlitige,      weorðmynda full,
heah ond halig,      heofoncund þrynes,

380

brade geblissad      geond brytenwongas
þa mid ryhte sculon      reordberende,
earme eorðware      ealle mægene
hergan healice,      nu us hælend god
wærfæst onwrah      þæt we hine witan moton.

385

Forþon hy, dædhwæte,      dome geswiðde,
þæt soðfæste      seraphinnes cynn,
uppe mid englum      a bremende,
unaþreotendum      þrymmum singað
ful healice      hludan stefne,

390

fægre feor ond neah.      Habbaþ folgoþa
cyst mid cyninge.      Him þæt Crist forgeaf,
þæt hy motan his ætwiste      eagum brucan
simle singales,      swegle gehyrste,
weorðian waldend      wide ond side,

395

ond mid hyra fiþrum      frean ælmihtges
onsyne weardiað,      ecan dryhtnes,
ond ymb þeodenstol      þringað georne
hwylc hyra nehst mæge      ussum nergende
flihte lacan      friðgeardum in.

400

Lofiað leoflicne      ond in leohte him
þa word cweþað,      ond wuldriað
æþelne ordfruman      ealra gesceafta:
“Halig eart þu, halig,      heahengla brego,
soð sigores frea,      simle þu bist halig,

405

dryhtna dryhten!      A þin dom wunað
eorðlic mid ældum      in ælce tid
wide geweorþad.      þu eart weoroda god,
forþon þu gefyldest      foldan ond rodoras,
wigendra hleo,      wuldres þines,

410

helm alwihta.      Sie þe in heannessum
ece hælo,      ond in eorþan lof,
beorht mid beornum.      þu gebletsad leofa,
þe in dryhtnes noman      dugeþum cwome
heanum to hroþre.      þe in heahþum sie

415

a butan ende      ece herenis.”
Eala hwæt, þæt is wræclic wrixl      in wera life,
þætte moncynnes      milde scyppend
onfeng æt fæmnan      flæsc unwemme,
ond sio weres friga      wiht ne cuþe,

420

ne þurh sæd ne cwom      sigores agend
monnes ofer moldan;      ac þæt wæs ma cræft
þonne hit eorðbuend      ealle cuþan
þurh geryne,      hu he, rodera þrim,
heofona heahfrea,      helpe gefremede

425

monna cynne      þurh his modor hrif.
Ond swa forðgongende      folca nergend
his forgifnesse      gumum to helpe
dæleð dogra gehwam,      dryhten weoroda.
Forþon we hine domhwate      dædum ond wordum

430

hergen holdlice.      þæt is healic ræd
monna gehwylcum      þe gemynd hafað,
þæt he symle oftost      ond inlocast
ond geornlicost      god weorþige.
He him þære lisse      lean forgildeð,

435

se gehalgoda      hælend sylfa,
efne in þam eðle      þær he ær ne cwom,
in lifgendra      londes wynne,
þær he gesælig      siþþan eardað,
ealne widan feorh      wunað butan ende. Amen.

440

Nu ðu geornlice      gæstgerynum,
mon se mæra,      modcræfte sec
þurh sefan snyttro,      þæt þu soð wite
hu þæt geeode,      þa se ælmihtiga
acenned wearð      þurh clænne had,

445

siþþan he Marian,      mægða weolman,
mærre meowlan,      mundheals geceas,
þæt þær in hwitum      hræglum gewerede
englas ne oðeowdun,      þa se æþeling cwom,
beorn in Betlem.      Bodan wæron gearwe

450

þa þurh hleoþorcwide      hyrdum cyðdon,
sægdon soðne gefean,      þætte sunu wære
in middangeard      meotudes acenned,
in Betleme.      Hwæþre in bocum ne cwið
þæt hy in hwitum þær      hræglum oðywden

455

in þa æþelan tid,      swa hie eft dydon
ða se brega mæra      to Bethania,
þeoden þrymfæst,      his þegna gedryht
gelaðade, leof weorud.      Hy þæs lareowes
on þam wildæge      word ne gehyrwdon,

460

hyra sincgiefan.      Sona wæron gearwe,
hæleð mid hlaford,      to þære halgan byrg,
þær him tacna fela      tires brytta
onwrah, wuldres helm,      wordgerynum,
ærþon up stige      ancenned sunu,

465

efenece bearn,      agnum fæder,
þæs ymb feowertig      þe he of foldan ær
from deaðe aras,      dagena rimes.
Hæfde þa gefylled,      swa ær biforan sungon,
witgena word      geond woruld innan

470

þurh his þrowinga.      þegnas heredon,
lufedun leofwendum      lifes agend,
fæder frumsceafta.      He him fægre þæs
leofum gesiþum      lean æfter geaf,
ond þæt word acwæð      waldend engla,

475

gefysed, frea mihtig,      to fæder rice:
“Gefeoð ge on ferððe!      Næfre ic from hweorfe,
ac ic lufan symle      læste wið eowic,
ond eow meaht giefe      ond mid wunige,
awo to ealdre,      þæt eow æfre ne bið

480

þurh gife mine      godes onsien.
Farað nu geond ealne      yrmenne grund,
geond widwegas,      weoredum cyðað,
bodiað ond bremað      beorhtne geleafan,
ond fulwiað      folc under roderum.

485

Hweorfað to hæþnum,      hergas breotaþ,
fyllað ond feogað,      feondscype dwæscað,
sibbe sawað      on sefan manna
þurh meahta sped.      Ic eow mid wunige,
forð on frofre,      ond eow friðe healde

490

strengðu staþolfæstre      on stowa gehware.”
ða wearð semninga      sweg on lyfte
hlud gehyred.      Heofonengla þreat,
weorud wlitescyne,      wuldres aras,
cwomun on corðre.      Cyning ure gewat

495

þurh þæs temples hrof      þær hy to segun,
þa þe leofes þa gen      last weardedun
on þam þingstede,      þegnas gecorene.
Gesegon hi on heahþu      hlaford stigan,
godbearn of grundum.      Him wæs geomor sefa

500

hat æt heortan,      hyge murnende,
þæs þe hi swa leofne      leng ne mostun
geseon under swegle.      Song ahofun
aras ufancunde,      æþeling heredun,
lofedun liffruman,      leohte gefegun

505

þe of þæs hælendes      heafelan lixte.
Gesegon hy ælbeorhte      englas twegen
fægre ymb þæt frumbearn      frætwum blican,
cyninga wuldor.      Cleopedon of heahþu
wordum wrætlicum      ofer wera mengu

510

beorhtan reorde:      “Hwæt bidað ge,
Galilesce      guman on hwearfte?
Nu ge sweotule geseoð      soðne dryhten
on swegl faran;      sigores agend
wile up heonan      eard gestigan,

515

æþelinga ord,      mid þas engla gedryht,
ealra folca fruma,      fæder eþelstoll.
We mid þyslice      þreate willað
ofer heofona gehlidu      hlaford fergan
to þære beorhtan byrg      mid þas bliðan gedryht,

520

ealra sigebearna      þæt seleste
ond æþeleste,      þe ge her on stariað
ond in frofre geseoð      frætwum blican.
Wile eft swa þeah      eorðan mægðe
sylfa gesecan      side herge,

525

ond þonne gedeman      dæda gehwylce
þara ðe gefremedon      folc under roderum.”
ða wæs wuldres weard      wolcnum bifongen,
heahengla cyning,      ofer hrofas upp,
haligra helm.      Hyht wæs geniwad,

530

blis in burgum,      þurh þæs beornes cyme.
Gesæt sigehremig      on þa swiþran hand
ece eadfruma      agnum fæder.
Gewitan him þa gongan      to Hierusalem
hæleð hygerofe,      in þa halgan burg,

535

geomormode,      þonan hy god nyhst
up stigende      eagum segun,
hyra wilgifan.      þær wæs wopes hring,
torne bitolden;      wæs seo treowlufu
hat æt heortan,      hreðer innan weoll,

540

beorn breostsefa.      Bidon ealle þær
þegnas þrymfulle      þeodnes gehata
in þære torhtan      byrig tyn niht þa gen,
swa him sylf bibead      swegles agend,
ærþon up stige      ealles waldend

545

on heofona gehyld.      Hwite cwoman
eorla eadgiefan      englas togeanes.
ðæt is wel cweden,      swa gewritu secgað,
þæt him albeorhte      englas togeanes
in þa halgan tid      heapum cwoman,

550

sigan on swegle.      þa wæs symbla mæst
geworden in wuldre.      Wel þæt gedafenað
þæt to þære blisse,      beorhte gewerede,
in þæs þeodnes burg      þegnas cwoman,
weorud wlitescyne.      Gesegon wilcuman

555

on heahsetle      heofones waldend,
folca feorhgiefan,      frætwum ealles waldend
middangeardes      ond mægenþrymmes.
“Hafað nu se halga      helle bireafod
ealles þæs gafoles      þe hi geardagum

560

in þæt orlege      unryhte swealg.
Nu sind forcumene      ond in cwicsusle
gehynde ond gehæfte,      in helle grund
duguþum bidæled,      deofla cempan.
Ne meahtan wiþerbrogan      wige spowan,

565

wæpna wyrpum,      siþþan wuldres cyning,
heofonrices helm,      hilde gefremede
wiþ his ealdfeondum      anes meahtum,
þær he of hæfte ahlod      huþa mæste
of feonda byrig,      folces unrim,

570

þisne ilcan þreat      þe ge her on stariað.
Wile nu gesecan      sawla nergend
gæsta giefstol,      godes agen bearn,
æfter guðplegan.      Nu ge geare cunnon
hwæt se hlaford is      se þisne here lædeð,

575

nu ge fromlice      freondum togeanes
gongað glædmode.      Geatu, ontynað!
Wile in to eow      ealles waldend,
cyning on ceastre,      corðre ne lytle,
fyrnweorca fruma,      folc gelædan

580

in dreama dream,      ðe he on deoflum genom
þurh his sylfes sygor.      Sib sceal gemæne
englum ond ældum      a forð heonan
wesan wideferh.      Wær is ætsomne
godes ond monna,      gæsthalig treow,

585

lufu, lifes hyht,      ond ealles leohtes gefea.”
Hwæt, we nu gehyrdan      hu þæt hælubearn
þurh his hydercyme      hals eft forgeaf,
gefreode ond gefreoþade      folc under wolcnum,
mære meotudes sunu,      þæt nu monna gehwylc

590

cwic þendan her wunað,      geceosan mot
swa helle hienþu      swa heofones mærþu,
swa þæt leohte leoht      swa ða laþan niht,
swa þrymmes þræce      swa þystra wræce,
swa mid dryhten dream      swa mid deoflum hream,

595

swa wite mid wraþum      swa wuldor mid arum,
swa lif swa deað,      swa him leofre bið
to gefremmanne,      þenden flæsc ond gæst
wuniað in worulde.      Wuldor þæs age
þrynysse þrym,      þonc butan ende!

600

ðæt is þæs wyrðe      þætte werþeode
secgen dryhtne þonc      duguða gehwylcre
þe us sið ond ær      simle gefremede
þurh monigfealdra      mægna geryno.
He us æt giefeð      ond æhta sped,

605

welan ofer widlond,      ond weder liþe
under swegles hleo.      Sunne ond mona,
æþelast tungla      eallum scinað,
heofoncondelle,      hæleþum on eorðan.
Dreoseð deaw ond ren,      duguðe weccaþ

610

to feorhnere      fira cynne,
iecað eorðwelan.      þæs we ealles sculon
secgan þonc ond lof      þeodne ussum,
ond huru þære hælo      þe he us to hyhte forgeaf,
ða he þa yrmpðu      eft oncyrde

615

æt his upstige      þe we ær drugon,
ond geþingade      þeodbuendum
wið fæder swæsne      fæhþa mæste,
cyning anboren.      Cwide eft onhwearf
saulum to sibbe,      se þe ær sungen wæs

620

þurh yrne hyge      ældum to sorge:
“Ic þec ofer eorðan geworhte,      on þære þu scealt yrmþum lifgan,
wunian in gewinne      ond wræce dreogan,
feondum to hroþor      fusleoð galan,
ond to þære ilcan scealt      eft geweorþan,

625

wyrmum aweallen,      þonan wites fyr
of þære eorðan scealt      eft gesecan.”
Hwæt, us þis se æþeling      yðre gefremede
þa he leomum onfeng      ond lichoman,
monnes magutudre!      Siþþan meotodes sunu

630

engla eþel      up gestigan
wolde, weoroda god,      us se willa bicwom
heanum to helpe      on þa halgan tid.
Bi þon giedd awræc      Iob, swa he cuðe,
herede helm wera,      hælend lofede,

635

ond mid siblufan      sunu waldendes
freonoman cende,      ond hine fugel nemde,
þone Iudeas      ongietan ne meahtan
in ðære godcundan      gæstes strengðu.
Wæs þæs fugles flyht      feondum on eorþan

640

dyrne ond degol,      þam þe deorc gewit
hæfdon on hreþre,      heortan stænne.
Noldan hi þa torhtan      tacen oncnawan
þe him beforan fremede      freobearn godes,
monig mislicu,      geond middangeard.

645

Swa se fæla fugel      flyges cunnode;
hwilum engla eard      up gesohte,
modig meahtum strang,      þone maran ham,
hwilum he to eorþan      eft gestylde,
þurh gæstes giefe      grundsceat sohte,

650

wende to worulde.      Bi þon se witga song:
“He wæs upp hafen      engla fæðmum
in his þa miclan      meahta spede,
heah ond halig,      ofer heofona þrym.”
Ne meahtan þa þæs fugles      flyht gecnawan

655

þe þæs upstiges      ondsæc fremedon,
ond þæt ne gelyfdon,      þætte liffruma
in monnes hiw      ofer mægna þrym,
halig from hrusan,      ahafen wurde.
ða us geweorðade      se þas world gescop,

660

godes gæstsunu,      ond us giefe sealde,
uppe mid englum      ece staþelas,
ond eac monigfealde      modes snyttru
seow ond sette      geond sefan monna.
Sumum wordlaþe      wise sendeð

665

on his modes gemynd      þurh his muþes gæst,
æðele ondgiet.      Se mæg eal fela
singan ond secgan      þam bið snyttru cræft
bifolen on ferðe.      Sum mæg fingrum wel
hlude fore hæleþum      hearpan stirgan,

670

gleobeam gretan.      Sum mæg godcunde
reccan ryhte æ.      Sum mæg ryne tungla
secgan, side gesceaft.      Sum mæg searolice
wordcwide writan.      Sumum wiges sped
giefeð æt guþe,      þonne gargetrum

675

ofer scildhreadan      sceotend sendað,
flacor flangeweorc.      Sum mæg fromlice
ofer sealtne sæ      sundwudu drifan,
hreran holmþræce.      Sum mæg heanne beam
stælgne gestigan.      Sum mæg styled sweord,

680

wæpen gewyrcan.      Sum con wonga bigong,
wegas widgielle.      Swa se waldend us,
godbearn on grundum,      his giefe bryttað.
Nyle he ængum anum      ealle gesyllan
gæstes snyttru,      þy læs him gielp sceþþe

685

þurh his anes cræft      ofer oþre forð.
ðus god meahtig      geofum unhneawum,
cyning alwihta,      cræftum weorðaþ
eorþan tuddor;      swylce eadgum blæd
seleð on swegle,      sibbe ræreþ

690

ece to ealdre      engla ond monna;
swa he his weorc weorþað.      Bi þon se witga cwæð
þæt ahæfen wæren      halge gimmas,
hædre heofontungol,      healice upp,
sunne ond mona.      Hwæt sindan þa

695

gimmas swa scyne      buton god sylfa?
He is se soðfæsta      sunnan leoma,
englum ond eorðwarum      æþele scima.
Ofer middangeard      mona lixeð,
gæstlic tungol,      swa seo godes circe

700

þurh gesomninga      soðes ond ryhtes
beorhte bliceð.      Swa hit on bocum cwiþ,
siþþan of grundum      godbearn astag,
cyning clænra gehwæs,      þa seo circe her
æfyllendra      eahtnysse bad

705

under hæþenra      hyrda gewealdum.
þær ða synsceaðan      soþes ne giemdon,
gæstes þearfe,      ac hi godes tempel
bræcan ond bærndon,      blodgyte worhtan,
feodan ond fyldon.      Hwæþre forð bicwom

710

þurh gæstes giefe      godes þegna blæd
æfter upstige      ecan dryhtnes.
Bi þon Salomon song,      sunu Dauiþes,
giedda gearosnottor      gæstgerynum,
waldend werþeoda,      ond þæt word acwæð:

715

“Cuð þæt geweorðeð,      þætte cyning engla,
meotud meahtum swið,      munt gestylleð,
gehleapeð hea dune,      hyllas ond cnollas
bewrið mid his wuldre,      woruld alyseð,
ealle eorðbuend,      þurh þone æþelan styll.”

720

Wæs se forma hlyp      þa he on fæmnan astag,
mægeð unmæle,      ond þær mennisc hiw
onfeng butan firenum      þæt to frofre gewearð
eallum eorðwarum.      Wæs se oþer stiell
bearnes gebyrda,      þa he in binne wæs

725

in cildes hiw      claþum bewunden,
ealra þrymma þrym.      Wæs se þridda hlyp,
rodorcyninges ræs,      þa he on rode astag,
fæder, frofre gæst.      Wæs se feorða stiell
in byrgenne,      þa he þone beam ofgeaf,

730

foldærne fæst.      Wæs se fifta hlyp
þa he hellwarena      heap forbygde
in cwicsusle,      cyning inne gebond,
feonda foresprecan,      fyrnum teagum,
gromhydigne,      þær he gen ligeð

735

in carcerne      clommum gefæstnad,
synnum gesæled.      Wæs se siexta hlyp,
haliges hyhtplega,      þa he to heofonum astag
on his ealdcyððe.      þa wæs engla þreat
on þa halgan tid      hleahtre bliþe

740

wynnum geworden.      Gesawan wuldres þrym,
æþelinga ord,      eðles neosan,
beorhtra bolda.      þa wearð burgwarum
eadgum ece gefea      æþelinges plega.
þus her on grundum      godes ece bearn

745

ofer heahhleoþu      hlypum stylde,
modig æfter muntum.      Swa we men sculon
heortan gehygdum      hlypum styllan
of mægne in mægen,      mærþum tilgan
þæt we to þam hyhstan      hrofe gestigan

750

halgum weorcum,      þær is hyht ond blis,
geþungen þegnweorud.      Is us þearf micel
þæt we mid heortan      hælo secen,
þær we mid gæste      georne gelyfað
þæt þæt hælobearn      heonan up stige

755

mid usse lichoman,      lifgende god.
Forþon we a sculon      idle lustas,
synwunde forseon,      ond þæs sellran gefeon.
Habbað we us to frofre      fæder on roderum
ælmeahtigne.      He his aras þonan,

760

halig of heahðu,      hider onsendeð,
þa us gescildaþ      wið sceþþendra
eglum earhfarum,      þi læs unholdan
wunde gewyrcen,      þonne wrohtbora
in folc godes      forð onsendeð

765

of his brægdbogan      biterne stræl.
Forþon we fæste sculon      wið þam færscyte
symle wærlice      wearde healdan,
þy læs se attres ord      in gebuge,
biter bordgelac,      under banlocan,

770

feonda færsearo.      þæt bið frecne wund,
blatast benna.      Utan us beorgan þa,
þenden we on eorðan      eard weardien;
utan us to fæder      freoþa wilnian,
biddan bearn godes      ond þone bliðan gæst

775

þæt he us gescilde      wið sceaþan wæpnum,
laþra lygesearwum,      se us lif forgeaf,
leomu, lic ond gæst.      Si him lof symle
þurh woruld worulda,      wuldor on heofnum.
Ne þearf him ondrædan      deofla strælas

780

ænig on eorðan      ælda cynnes,
gromra garfare,      gif hine god scildeþ,
duguða dryhten.      Is þam dome neah
þæt we gelice sceolon      leanum hleotan,
swa we widefeorh      weorcum hlodun

785

geond sidne grund.      Us secgað bec
hu æt ærestan      eadmod astag
in middangeard      mægna goldhord,
in fæmnan fæðm      freobearn godes,
halig of heahþu.      Huru ic wene me

790

ond eac ondræde      dom ðy reþran,
ðonne eft cymeð      engla þeoden,
þe ic ne heold teala      þæt me hælend min
on bocum bibead.      Ic þæs brogan sceal
geseon synwræce,      þæs þe ic soð talge,

795

þær monig beoð      on gemot læded
fore onsyne      eces deman.
þonne %%C%% cwacað,      gehyreð cyning mæðlan,
rodera ryhtend,      sprecan reþe word
þam þe him ær in worulde      wace hyrdon,

800

þendan %%Y%% ond %%N%%      yþast meahtan
frofre findan.      þær sceal forht monig
on þam wongstede      werig bidan
hwæt him æfter dædum      deman wille
wraþra wita.      Biþ se %%W%% scæcen

805

eorþan frætwa.      %%U%% wæs longe
%%L%% flodum bilocen,      lifwynna dæl,
%%F%% on foldan.      þonne frætwe sculon
byrnan on bæle;      blac rasetteð
recen reada leg,      reþe scriþeð

810

geond woruld wide.      Wongas hreosað,
burgstede berstað.      Brond bið on tyhte,
æleð ealdgestreon      unmurnlice,
gæsta gifrast,      þæt geo guman heoldan,
þenden him on eorþan      onmedla wæs.

815

Forþon ic leofra gehwone      læran wille
þæt he ne agæle      gæstes þearfe,
ne on gylp geote,      þenden god wille
þæt he her in worulde      wunian mote,
somed siþian      sawel in lice,

820

in þam gæsthofe.      Scyle gumena gehwylc
on his geardagum      georne biþencan
þæt us milde bicwom      meahta waldend
æt ærestan      þurh þæs engles word.
Bið nu eorneste      þonne eft cymeð,

825

reðe ond ryhtwis.      Rodor bið onhrered,
ond þas miclan gemetu      middangeardes
beofiað þonne.      Beorht cyning leanað
þæs þe hy on eorþan      eargum dædum
lifdon leahtrum fa.      þæs hi longe sculon

830

ferðwerige onfon      in fyrbaðe,
wælmum biwrecene,      wraþlic ondlean,
þonne mægna cyning      on gemot cymeð,
þrymma mæste.      þeodegsa bið
hlud gehyred      bi heofonwoman,

835

cwaniendra cirm,      cerge reotað
fore onsyne      eces deman,
þa þe hyra weorcum      wace truwiað.
ðær biþ oðywed      egsa mara
þonne from frumgesceape      gefrægen wurde

840

æfre on eorðan.      þær bið æghwylcum
synwyrcendra      on þa snudan tid
leofra micle      þonne eall þeos læne gesceaft,
þær he hine sylfne      on þam sigeþreate
behydan mæge,      þonne herga fruma,

845

æþelinga ord,      eallum demeð,
leofum ge laðum,      lean æfter ryhte,
þeoda gehwylcre.      Is us þearf micel
þæt we gæstes wlite      ær þam gryrebrogan
on þas gæsnan tid      georne biþencen.

850

Nu is þon gelicost      swa we on laguflode
ofer cald wæter      ceolum liðan
geond sidne sæ,      sundhengestum,
flodwudu fergen.      Is þæt frecne stream
yða ofermæta      þe we her on lacað

855

geond þas wacan woruld,      windge holmas
ofer deop gelad.      Wæs se drohtað strong
ærþon we to londe      geliden hæfdon
ofer hreone hrycg.      þa us help bicwom,
þæt us to hælo      hyþe gelædde,

860

godes gæstsunu,      ond us giefe sealde
þæt we oncnawan magun      ofer ceoles bord
hwær we sælan sceolon      sundhengestas,
ealde yðmearas,      ancrum fæste.
Utan us to þære hyðe      hyht staþelian,

865

ða us gerymde      rodera waldend,
halge on heahþu,      þa he heofonum astag.
ðonne mid fere      foldbuende
se micla dæg      meahtan dryhtnes
æt midre niht      mægne bihlæmeð,

870

scire gesceafte,      swa oft sceaða fæcne,
þeof þristlice,      þe on þystre fareð,
on sweartre niht,      sorglease hæleð
semninga forfehð      slæpe gebundne,
eorlas ungearwe      yfles genægeð.

875

Swa on Syne beorg      somod up cymeð
mægenfolc micel,      meotude getrywe,
beorht ond bliþe.      Him weorþeð blæd gifen!
þonne from feowerum      foldan sceatum,
þam ytemestum      eorþan rices,

880

englas ælbeorhte      on efen blawað
byman on brehtme.      Beofað middangeard,
hruse under hæleþum.      Hlydað tosomne,
trume ond torhte,      wið tungla gong,
singað ond swinsiaþ      suþan ond norþan,

885

eastan ond westan,      ofer ealle gesceaft.
Weccað of deaðe      dryhtgumena bearn,
eall monna cynn,      to meotudsceafte
egeslic of þære ealdan moldan,      hatað hy upp astandan
sneome of slæpe þy fæstan.      þær mon mæg sorgende folc

890

gehyran hygegeomor,      hearde gefysed,
cearum cwiþende      cwicra gewyrhtu,
forhte afærde.      þæt bið foretacna mæst
þara þe ær oþþe sið      æfre gewurde
monnum oþywed,      þær gemengde beoð

895

onhælo gelac      engla ond deofla,
beorhtra ond blacra.      Weorþeð bega cyme,
hwitra ond sweartra,      swa him is ham sceapen
ungelice,      englum ond deoflum.
þonne semninga      on Syne beorg

900

suþaneastan      sunnan leoma
cymeð of scyppende      scynan leohtor
þonne hit men mægen      modum ahycgan,
beorhte blican,      þonne bearn godes
þurh heofona gehleodu      hider oðyweð.

905

Cymeð wundorlic      Cristes onsyn,
æþelcyninges wlite,      eastan fram roderum,
on sefan swete      sinum folce,
biter bealofullum,      gebleod wundrum,
eadgum ond earmum      ungelice.

910

He bið þam godum      glædmod on gesihþe,
wlitig, wynsumlic,      weorude þam halgan,
on gefean fæger,      freond ond leoftæl,
lufsum ond liþe      leofum monnum
to sceawianne      þone scynan wlite,

915

weðne mid willum,      waldendes cyme,
mægencyninges,      þam þe him on mode ær
wordum ond weorcum      wel gecwemdun.
He bið þam yflum      egeslic ond grimlic
to geseonne,      synnegum monnum,

920

þam þær mid firenum cumað,      forð forworhte.
þæt mæg wites to wearninga      þam þe hafað wisne geþoht,
þæt se him eallunga      owiht ne ondrædeð,
se for ðære onsyne      egsan ne weorþeð
forht on ferðe,      þonne he frean gesihð

925

ealra gesceafta      ondweardne faran
mid mægenwundrum      mongum to þinge,
ond him on healfa gehwone      heofonengla þreat
ymbutan farað,      ælbeorhtra scolu,
hergas haligra,      heapum geneahhe.

930

Dyneð deop gesceaft,      ond fore dryhtne færeð
wælmfyra mæst      ofer widne grund.
Hlemmeð hata leg,      heofonas berstað,
trume ond torhte,      tungol ofhreosað.
þonne weorþeð sunne      sweart gewended

935

on blodes hiw,      seo ðe beorhte scan
ofer ærworuld      ælda bearnum;
mona þæt sylfe,      þe ær moncynne
nihtes lyhte,      niþer gehreoseð
ond steorran swa some      stredað of heofone,

940

þurh ða strongan lyft      stormum abeatne.
Wile ælmihtig      mid his engla gedryht,
mægencyninga meotod,      on gemot cuman,
þrymfæst þeoden.      Bið þær his þegna eac
hreþeadig heap.      Halge sawle

945

mid hyra frean farað,      þonne folca weard
þurh egsan þrea      eorðan mægðe
sylfa geseceð.      Weorþeð geond sidne grund
hlud gehyred      heofonbyman stefn,
ond on seofon healfa      swogað windas,

950

blawað brecende      bearhtma mæste,
weccað ond woniað      woruld mid storme,
fyllað mid fere      foldan gesceafte.
ðonne heard gebrec,      hlud, unmæte,
swar ond swiðlic,      swegdynna mæst,

955

ældum egeslic,      eawed weorþeð.
þær mægen werge      monna cynnes
wornum hweorfað      on widne leg,
þa þær cwice meteð      cwelmende fyr,
sume up, sume niþer,      ældes fulle.

960

þonne bið untweo      þæt þær Adames
cyn, cearena full,      cwiþeð gesargad,
nales fore lytlum,      leode geomre,
ac fore þam mæstan      mægenearfeþum,
ðonne eall þreo      on efen nimeð

965

won fyres wælm      wide tosomne,
se swearta lig,      sæs mid hyra fiscum,
eorþan mid hire beorgum,      ond upheofon
torhtne mid his tunglum.      Teonleg somod
þryþum bærneð      þreo eal on an

970

grimme togædre.      Grornað gesargad
eal middangeard      on þa mæran tid.
Swa se gifra gæst      grundas geondseceð;
hiþende leg      heahgetimbro
fylleð on foldwong      fyres egsan,

975

widmære blæst      woruld mid ealle,
hat, heorogifre.      Hreosað geneahhe
tobrocene burgweallas.      Beorgas gemeltað
ond heahcleofu,      þa wið holme ær
fæste wið flodum      foldan sceldun,

980

stið ond stæðfæst,      staþelas wið wæge,
wætre windendum.      þonne wihta gehwylce,
deora ond fugla,      deaðleg nimeð,
færeð æfter foldan      fyrswearta leg,
weallende wiga.      Swa ær wæter fleowan,

985

flodas afysde,      þonne on fyrbaðe
swelað sæfiscas;      sundes getwæfde
wægdeora gehwylc      werig swelteð,
byrneþ wæter swa weax.      þær bið wundra ma
þonne hit ænig on mode      mæge aþencan,

990

hu þæt gestun ond se storm      ond seo stronge lyft
brecað brade gesceaft.      Beornas gretað,
wepað wanende      wergum stefnum,
heane, hygegeomre,      hreowum gedreahte.
Seoþeð swearta leg      synne on fordonum,

995

ond goldfrætwe      gleda forswelgað,
eall ærgestreon      eþelcyninga.
ðær bið cirm ond cearu,      ond cwicra gewin,
gehreow ond hlud wop      bi heofonwoman,
earmlic ælda gedreag.      þonan ænig ne mæg,

1000

firendædum fah,      frið gewinnan,
legbryne losian      londes ower,
ac þæt fyr nimeð      þurh foldan gehwæt,
græfeð grimlice,      georne aseceð
innan ond utan      eorðan sceatas,

1005

oþþæt eall hafað      ældes leoma
woruldwidles wom      wælme forbærned.
ðonne mihtig god      on þone mæran beorg
mid þy mæstan      mægenþrymme cymeð,
heofonengla cyning,      halig scineð,

1010

wuldorlic ofer weredum,      waldende god,
ond hine ymbutan      æþelduguð betast,
halge herefeðan,      hlutre blicað,
eadig engla gedryht.      Ingeþoncum
forhte beofiað      fore fæder egsan.

1015

Forþon nis ænig wundor      hu him woruldmonna
seo unclæne gecynd,      cearum sorgende,
hearde ondrede,      ðonne sio halge gecynd,
hwit ond heofonbeorht,      heagengla mægen,
for ðære onsyne beoð      egsan afyrhte,

1020

bidað beofiende      beorhte gesceafte
dryhtnes domes.      Daga egeslicast
weorþeð in worulde,      þonne wuldorcyning
þurh þrym þreað      þeoda gehwylce,
hateð arisan      reordberende

1025

of foldgrafum,      folc anra gehwylc,
cuman to gemote      moncynnes gehwone.
þonne eall hraðe      Adames cynn
onfehð flæsce,      weorþeð foldræste
eardes æt ende.      Sceal þonne anra gehwylc

1030

fore Cristes cyme      cwic arisan,
leoðum onfon      ond lichoman,
edgeong wesan.      Hafað eall on him
þæs þe he on foldan      in fyrndagum,
godes oþþe gales,      on his gæste gehlod,

1035

geara gongum,      hafað ætgædre bu,
lic ond sawle.      Sceal on leoht cuman
sinra weorca wlite      ond worda gemynd
ond heortan gehygd      fore heofona cyning.
ðonne biþ geyced      ond geedniwad

1040

moncyn þurh meotud.      Micel ariseð
dryhtfolc to dome,      siþþan deaþes bend
toleseð liffruma.      Lyft bið onbærned,
hreosað heofonsteorran,      hyþað wide
gifre glede,      gæstas hweorfað

1045

on ecne eard.      Opene weorþað
ofer middangeard      monna dæde.
Ne magun hord weras,      heortan geþohtas,
fore waldende      wihte bemiþan.
Ne sindon him dæda dyrne,      ac þær bið dryhtne cuð

1050

on þam miclan dæge,      hu monna gehwylc
ær earnode      eces lifes,
ond eall ondweard      þæt hi ær oþþe sið
worhtun in worulde.      Ne bið þær wiht forholen
monna gehygda,      ac se mæra dæg

1055

hreþerlocena hord,      heortan geþohtas,
ealle ætyweð.      ær sceal geþencan
gæstes þearfe,      se þe gode mynteð
bringan beorhtne wlite,      þonne bryne costað,
hat, heorugifre,      hu gehealdne sind

1060

sawle wið synnum      fore sigedeman.
ðonne sio byman stefen      ond se beorhta segn,
ond þæt hate fyr      ond seo hea duguð,
ond se engla þrym      ond se egsan þrea,
ond se hearda dæg      ond seo hea rod,

1065

ryht aræred      rices to beacne,
folcdryht wera      biforan bonnað,
sawla gehwylce      þara þe sið oþþe ær
on lichoman      leoþum onfengen.
ðonne weoroda mæst      fore waldende,

1070

ece ond edgeong,      ondweard gæð
neode ond nyde,      bi noman gehatne,
berað breosta hord      fore bearn godes,
feores frætwe.      Wile fæder eahtan
hu gesunde suna      sawle bringen

1075

of þam eðle      þe hi on lifdon.
ðonne beoð bealde      þa þe beorhtne wlite
meotude bringað.      Bið hyra meaht ond gefea
swiðe gesæliglic      sawlum to gielde,
wuldorlean weorca.      Wel is þam þe motun

1080

on þa grimman tid      gode lician.
þær him sylfe geseoð      sorga mæste,
synfa men,      sarigferðe.
Ne bið him to are      þæt þær fore ellþeodum
usses dryhtnes rod      ondweard stondeð,

1085

beacna beorhtast,      blode bistemed,
heofoncyninges      hlutran dreore,
biseon mid swate      þæt ofer side gesceaft
scire scineð.      Sceadu beoð bidyrned
þær se leohta beam      leodum byrhteð.

1090

þæt þeah to teonum      geteod weorþeð,
þeodum to þrea,      þam þe þonc gode
womwyrcende      wita ne cuþun,
þæs he on þone halgan beam      ahongen wæs
fore moncynnes      manforwyrhtu,

1095

þær he leoflice      lifes ceapode,
þeoden moncynne,      on þam dæge,
mid þy weorðe,      þe no wom dyde
his lichoma      leahtra firena,
mid þy usic alysde.      þæs he eftlean wile

1100

þurh eorneste      ealles gemonian,
ðonne sio reade      rod ofer ealle
swegle scineð      on þære sunnan gyld.
On þa forhtlice      firenum fordone,
swearte synwyrcend,      sorgum wlitað,

1105

geseoð him to bealwe      þæt him betst bicwom,
þær hy hit to gode      ongietan woldan.
Ond eac þa ealdan wunde      ond þa openan dolg
on hyra dryhtne geseoð      dreorigferðe,
swa him mid næglum þurhdrifan      niðhycgende

1110

þa hwitan honda      ond þa halgan fet,
ond of his sidan swa some      swat forletan,
þær blod ond wæter      bu tu ætsomne
ut bicwoman      fore eagna gesyhð,
rinnan fore rincum,      þa he on rode wæs.

1115

Eall þis magon him sylfe      geseon þonne,
open, orgete,      þæt he for ælda lufan,
firenfremmendra,      fela þrowade.
Magun leoda bearn      leohte oncnawan
hu hine lygnedon      lease on geþoncum,

1120

hysptun hearmcwidum,      ond on his hleor somod
hyra spatl speowdon.      Spræcon him edwit,
ond on þone eadgan      ondwlitan swa some
helfuse men      hondum slogun,
folmum areahtum      ond fystum eac,

1125

ond ymb his heafod      heardne gebigdon
beag þyrnenne,      blinde on geþoncum,
dysge ond gedwealde.      Gesegun þa dumban gesceaft,
eorðan ealgrene      ond uprodor,
forhte gefelan      frean þrowinga,

1130

ond mid cearum cwiðdun,      þeah hi cwice næron,
þa hyra scyppend      sceaþan onfengon
syngum hondum.      Sunne wearð adwæsced,
þream aþrysmed;      þa sio þeod geseah
in Hierusalem      godwebba cyst

1135

þæt ær ðam halgan      huse sceolde
to weorþunga      weorud sceawian;
ufan eall forbærst      þæt hit on eorþan læg
on twam styccum.      þæs temples segl,
wundorbleom geworht      to wlite þæs huses,

1140

sylf slat on tu,      swylce hit seaxes ecg
scearp þurhwode.      Scire burstan
muras ond stanas      monge æfter foldan,
ond seo eorðe eac,      egsan myrde,
beofode on bearhtme,      ond se brada sæ

1145

cyðde cræftes meaht      ond of clomme bræc
up yrringa      on eorþan fæðm,
ge on stede scynum      steorran forleton
hyra swæsne wlite.      On þa sylfan tid
heofon hluttre ongeat      hwa hine healice

1150

torhtne getremede      tungolgimmum;
forþon he his bodan sende,      þa wæs geboren ærest
gesceafta scircyning.      Hwæt, eac scyldge men
gesegon to soðe,      þy sylfan dæge
þe on þrowade,      þeodwundor micel,

1155

þætte eorðe ageaf      þa hyre on lægun.
Eft lifgende      up astodan
þa þe heo ær fæste      bifen hæfde,
deade bibyrgde,      þe dryhtnes bibod
heoldon on hreþre.      Hell eac ongeat,

1160

scyldwreccende,      þæt se scyppend cwom,
waldende god,      þa heo þæt weorud ageaf,
hloþe of ðam hatan hreþre.      Hyge wearð mongum blissad,
sawlum sorge toglidene.      Hwæt, eac sæ cyðde
hwa hine gesette      on sidne grund,

1165

tirmeahtig cyning;      forþon he hine tredne him
ongean gyrede,      þonne god wolde
ofer sine yðe gan.      Eahstream ne dorste
his frean fet      flode bisencan,
ge eac beamas onbudon      hwa hy mid bledum sceop,

1170

monge, nales fea,      ða mihtig god
on hira anne gestag      þær he earfeþu
geþolade fore þearfe      þeodbuendra,
laðlicne deað      leodum to helpe.
ða wearð beam monig      blodigum tearum

1175

birunnen under rindum,      reade ond þicce;
sæp wearð to swate.      þæt asecgan ne magun
foldbuende      þurh frod gewit,
hu fela þa onfundun      þa gefelan ne magun
dryhtnes þrowinga,      deade gesceafte.

1180

þa þe æþelast sind      eorðan gecynda,
ond heofones eac      heahgetimbro,
eall fore þam anum      unrot gewearð,
forhtafongen.      þeah hi ferðgewit
of hyra æþelum      ænig ne cuþen,

1185

wendon swa þeah wundrum,      þa hyra waldend for
of lichoman.      Leode ne cuþon,
modblinde men      meotud oncnawan,
flintum heardran,      þæt hi frea nerede
fram hellcwale      halgum meahtum,

1190

alwalda god.      þæt æt ærestan
foreþoncle men      from fruman worulde
þurh wis gewit,      witgan dryhtnes,
halge higegleawe,      hæleþum sægdon,
oft, nales æne,      ymb þæt æþele bearn,

1195

ðæt se earcnanstan      eallum sceolde
to hleo ond to hroþer      hæleþa cynne
weorðan in worulde,      wuldres agend,
eades ordfruma,      þurh þa æþelan cwenn.
Hwæs weneð se      þe mid gewitte nyle

1200

gemunan þa mildan      meotudes lare,
ond eal ða earfeðu      þe he fore ældum adreag,
forþon þe he wolde      þæt we wuldres eard
in ecnesse      agan mosten?
Swa þam bið grorne      on þam grimman dæge

1205

domes þæs miclan,      þam þe dryhtnes sceal,
deaðfirenum forden,      dolg sceawian,
wunde ond wite.      On werigum sefan
geseoð sorga mæste,      hu se sylfa cyning
mid sine lichoman      lysde of firenum

1210

þurh milde mod,      þæt hy mostun manweorca
tome lifgan,      ond tires blæd
ecne agan.      Hy þæs eðles þonc
hyra waldende      wita ne cuþon;
forþon þær to teonum      þa tacen geseoð

1215

orgeatu on gode,      ungesælge,
þonne Crist siteð      on his cynestole,
on heahsetle,      heofonmægna god,
fæder ælmihtig.      Folca gehwylcum
scyppend scinende      scrifeð bi gewyrhtum,

1220

eall æfter ryhte      rodera waldend.
ðonne beoð gesomnad      on þa swiþran hond
þa clænan folc,      Criste sylfum
gecorene bi cystum,      þa ær sinne cwide georne
lustum læstun      on hyra lifdagum,

1225

ond þær womsceaþan      on þone wyrsan dæl
fore scyppende      scyrede weorþað,
hateð him gewitan      on þa winstran hond,
sigora soðcyning,      synfulra weorud.
þær hy arasade      reotað ond beofiað

1230

fore frean forhte,      swa fule swa gæt,
unsyfre folc,      arna ne wenað.
ðonne bið gæsta dom      fore gode sceaden
wera cneorissum,      swa hi geworhtun ær,
þær bið on eadgum      eðgesyne

1235

þreo tacen somod,      þæs þe hi hyra þeodnes wel
wordum ond weorcum      willan heoldon.
An is ærest      orgeate þær
þæt hy fore leodum      leohte blicaþ,
blæde ond byrhte      ofer burga gesetu.

1240

Him on scinað      ærgewyrhtu,
on sylfra gehwam      sunnan beorhtran.
Oþer is to eacan      ondgete swa some,
þæt hy him in wuldre witon      waldendes giefe,
ond on seoð,      eagum to wynne,

1245

þæt hi on heofonrice      hlutre dreamas
eadge mid englum      agan motun.
ðonne bið þridde,      hu on þystra bealo
þæt gesælige weorud      gesihð þæt fordone
sar þrowian,      synna to wite,

1250

weallendne lig,      ond wyrma slite
bitrum ceaflum,      byrnendra scole.
Of þam him aweaxeð      wynsum gefea,
þonne hi þæt yfel geseoð      oðre dreogan,
þæt hy þurh miltse      meotudes genæson.

1255

ðonne hi þy geornor      gode þonciað
blædes ond blissa      þe hy bu geseoð,
þæt he hy generede      from niðcwale
ond eac forgeaf      ece dreamas;
bið him hel bilocen,      heofonrice agiefen.

1260

Swa sceal gewrixled      þam þe ær wel heoldon
þurh modlufan      meotudes willan.
ðonne bið þam oþrum      ungelice
willa geworden.      Magon weana to fela
geseon on him selfum,      synne genoge

1265

atolearfoða      ær gedenra.
þær him sorgendum      sar oðclifeð,
þroht þeodbealu,      on þreo healfa.
An is þara      þæt hy him yrmþa to fela,
grim helle fyr,      gearo to wite

1270

ondweard seoð,      on þam hi awo sculon,
wræc winnende,      wærgðu dreogan.
þonne is him oþer      earfeþu swa some
scyldgum to sconde,      þæt hi þær scoma mæste
dreogað fordone.      On him dryhten gesihð

1275

nales feara sum      firenbealu laðlic,
ond þæt ællbeorhte      eac sceawiað
heofonengla here,      ond hæleþa bearn,
ealle eorðbuend      ond atol deofol,
mircne mægencræft,      manwomma gehwone

1280

magun þurh þa lichoman,      leahtra firene,
geseon on þam sawlum.      Beoð þa syngan flæsc
scandum þurhwaden      swa þæt scire glæs,
þæt mon yþæst mæg      eall þurhwlitan.
ðonne bið þæt þridde      þearfendum sorg,

1285

cwiþende cearo,      þæt hy on þa clænan seoð,
hu hi fore goddædum      glade blissiað,
þa hy, unsælge,      ær forhogdun
to donne      þonne him dagas læstun;
ond be hyra weorcum      wepende sar

1290

þæt hi ær freolice      fremedon unryht.
Geseoð hi þa betran      blæde scinan;
ne bið him hyra yrmðu      an to wite,
ac þara oþerra      ead to sorgum,
þæs þe hy swa fægre gefean      on fyrndagum

1295

ond swa ænlice      anforletun,
þurh leaslice      lices wynne,
earges flæschoman      idelne lust.
þær hi ascamode,      scondum gedreahte,
swiciað on swiman;      synbyrþenne,

1300

firenweorc berað,      on þæt þa folc seoð.
Wære him þonne betre      þæt hy bealodæde,
ælces unryhtes,      ær gescomeden
fore anum men,      eargra weorca,
godes bodan sægdon      þæt hi to gyrne wiston

1305

firendæda on him.      Ne mæg þurh þæt flæsc se scrift
geseon on þære sawle,      hwæþer him mon soð þe lyge
sagað on hine sylfne,      þonne he þa synne bigæð.
Mæg mon swa þeah gelacnigan      leahtra gehwylcne,
yfel unclæne,      gif he hit anum gesegð,

1310

ond nænig bihelan mæg      on þam heardan dæge
wom unbeted,      ðær hit þa weorud geseoð.
Eala, þær we nu magon      wraþe firene
geseon on ussum sawlum,      synna wunde,
mid lichoman      leahtra gehygdu,

1315

eagum unclæne      ingeþoncas!
Ne þæt ænig mæg      oþrum gesecgan
mid hu micle elne      æghwylc wille
þurh ealle list      lifes tiligan,
feores forhtlice,      forð aðolian,

1320

synrust þwean      ond hine sylfne þrean,
ond þæt wom ærran      wunde hælan,
þone lytlan fyrst      þe her lifes sy,
þæt he mæge fore eagum      eorðbuendra
unscomiende      eðles mid monnum

1325

brucan bysmerleas,      þendan bu somod
lic ond sawle      lifgan mote.
Nu we sceolon georne      gleawlice þurhseon
usse hreþercofan      heortan eagum,
innan uncyste.      We mid þam oðrum ne magun,

1330

heafodgimmum,      hygeþonces ferð
eagum þurhwlitan      ænge þinga,
hwæþer him yfel þe god      under wunige,
þæt he on þa grimman tid      gode licie,
þonne he ofer weoruda gehwylc      wuldre scineð

1335

of his heahsetle      hlutran lege.
þær he fore englum      ond fore elþeodum
to þam eadgestum      ærest mæðleð,
ond him swæslice      sibbe gehateð,
heofona heahcyning;      halgan reorde

1340

frefreð he fægre      ond him friþ beodeð,
hateð hy gesunde      ond gesenade
on eþel faran      engla dreames,
ond þæs to widan feore      willum neotan:
“Onfoð nu mid freondum      mines fæder rice

1345

þæt eow wæs ær woruldum      wynlice gearo,
blæd mid blissum,      beorht eðles wlite,
hwonne ge þa lifwelan      mid þam leofstum,
swase swegldreamas,      geseon mosten.
Ge þæs earnedon      þa ge earme men,

1350

woruldþearfende,      willum onfengun
on mildum sefan.      ðonne hy him þurh minne noman
eaðmode to eow      arna bædun,
þonne ge hyra hulpon      ond him hleoð gefon,
hingrendum hlaf      ond hrægl nacedum;

1355

ond þa þe on sare      seoce lagun,
æfdon unsofte,      adle gebundne,
to þam ge holdlice      hyge staþeladon
mid modes myne.      Eall ge þæt me dydon,
ðonne ge hy mid sibbum sohtun,      ond hyra sefan trymedon

1360

forð on frofre.      þæs ge fægre sceolon
lean mid leofum      lange brucan.”
Onginneð þonne to þam yflum      ungelice
wordum mæðlan      þe him bið on þa wynstran hond,
þurh egsan þrea,      alwalda god.

1365

Ne þurfon hi þonne to meotude      miltse gewenan,
lifes ne lissa,      ac þær lean cumað
werum bi gewyrhtum      worda ond dæda,
reordberendum;      sceolon þone ryhtan dom
anne geæfnan,      egsan fulne.

1370

Bið þær seo miccle      milts afyrred
þeodbuendum,      on þam dæge,
þæs ælmihtigan,      þonne he yrringa
on þæt fræte folc      firene stæleð
laþum wordum,      hateð hyra lifes riht

1375

ondweard ywan      þæt he him ær forgeaf
syngum to sælum.      Onginneð sylf cweðan,
swa he to anum sprece,      ond hwæþre ealle mæneð,
firensynnig folc,      frea ælmihtig:
“Hwæt, ic þec mon      minum hondum

1380

ærest geworhte,      ond þe ondgiet sealde.
Of lame ic þe leoþo gesette,      geaf ic ðe lifgendne gæst,
arode þe ofer ealle gesceafte,      gedyde ic þæt þu onsyn hæfdest,
mægwlite me gelicne.      Geaf ic þe eac meahta sped,
welan ofer widlonda gehwylc,      nysses þu wean ænigne dæl,

1385

ðystra þæt þu þolian sceolde.      þu þæs þonc ne wisses.
þa ic ðe swa scienne      gesceapen hæfde,
wynlicne geworht,      ond þe welan forgyfen
þæt ðu mostes wealdan      worulde gesceaftum,
ða ic þe on þa fægran      foldan gesette

1390

to neotenne      neorxnawonges
beorhtne blædwelan,      bleom scinende,
ða þu lifes word      læstan noldes,
ac min bibod bræce      be þines bonan worde.
Fæcnum feonde      furþor hyrdes,

1395

sceþþendum scaþan,      þonne þinum scyppende.
Nu ic ða ealdan race      anforlæte,
hu þu æt ærestan      yfle gehogdes,
firenweorcum forlure      þæt ic ðe to fremum sealde.
þa ic þe goda swa fela      forgiefen hæfde

1400

ond þe on þam eallum      eades to lyt
mode þuhte,      gif þu meahte sped
efenmicle gode      agan ne moste,
ða þu of þan gefean      fremde wurde,
feondum to willan      feor aworpen.

1405

Neorxnawonges wlite      nyde sceoldes
agiefan geomormod,      gæsta eþel,
earg ond unrot,      eallum bidæled
dugeþum ond dreamum,      ond þa bidrifen wurde
on þas þeostran weoruld,      þær þu þolades siþþan

1410

mægenearfeþu      micle stunde,
sar ond swar gewin      ond sweartne deað,
ond æfter hingonge      hreosan sceoldes
hean in helle,      helpendra leas.
ða mec ongon hreowan      þæt min hondgeweorc

1415

on feonda geweald      feran sceolde,
moncynnes tuddor      mancwealm seon,
sceolde uncuðne      eard cunnian,
sare siþas.      þa ic sylf gestag,
maga in modor,      þeah wæs hyre mægdenhad

1420

æghwæs onwalg.      Wearð ic ana geboren
folcum to frofre.      Mec mon folmum biwond,
biþeahte mid þearfan wædum,      ond mec þa on þeostre alegde
biwundenne mid wonnum claþum.      Hwæt, ic þæt for worulde geþolade!
Lytel þuhte ic leoda bearnum,      læg ic on heardum stane,

1425

cildgeong on crybbe.      Mid þy ic þe wolde cwealm afyrran,
hat helle bealu,      þæt þu moste halig scinan
eadig on þam ecan life,      forðon ic þæt earfeþe wonn.
Næs me for mode,      ac ic on magugeoguðe
yrmþu geæfnde,      arleas licsar,

1430

þæt ic þurh þa      wære þe gelic,
ond þu meahte      minum weorþan
mægwlite gelic,      mane bidæled.
Ond fore monna lufan      min þrowade
heafod hearmslege;      hleor geþolade,

1435

oft ondlata,      arleasra spatl,
of muðe onfeng,      manfremmendra.
Swylce hi me geblendon      bittre tosomne
unswetne drync      ecedes ond geallan.
ðonne ic fore folce onfeng      feonda geniðlan,

1440

fylgdon me mid firenum,      fæhþe ne rohtun,
ond mid sweopum slogun.      Ic þæt sar for ðe
þurh eaðmedu      eall geþolade,
hosp ond heardcwide.      þa hi hwæsne beag
ymb min heafod      heardne gebygdon,

1445

þream biþrycton,      se wæs of þornum geworht.
ða ic wæs ahongen      on heanne beam,
rode gefæstnad,      ða hi ricene mid spere
of minre sidan      swat ut guton,
dreor to foldan,      þæt þu of deofles þurh þæt

1450

nydgewalde      genered wurde.
ða ic, womma leas,      wite þolade,
yfel earfeþu,      oþþæt ic anne forlet
of minum lichoman      lifgendne gæst.
Geseoð nu þa feorhdolg      þe ge gefremedun ær

1455

on minum folmum      ond on fotum swa some,
þurh þa ic hongade      hearde gefæstnad;
meaht her eac geseon      orgete nu gen
on minre sidan      swatge wunde.
Hu þær wæs unefen racu      unc gemæne!

1460

Ic onfeng þin sar      þæt þu moste gesælig
mines eþelrices      eadig neotan,
ond þe mine deaðe      deore gebohte
þæt longe lif      þæt þu on leohte siþþan,
wlitig, womma leas,      wunian mostes.

1465

Læg min flæschoma      in foldan bigrafen,
niþre gehyded,      se ðe nængum scod,
in byrgenne,      þæt þu meahte beorhte uppe
on roderum wesan,      rice mid englum.
For hwon forlete þu      lif þæt scyne

1470

þæt ic þe for lufan      mid mine lichoman
heanum to helpe      hold gecypte?
Wurde þu þæs gewitleas      þæt þu waldende
þinre alysnesse      þonc ne wisses?
Ne ascige ic nu      owiht bi þam bitran

1475

deaðe minum      þe ic adreag fore þe,
ac forgield me þin lif,      þæs þe ic iu þe min
þurh woruldwite      weorð gesealde;
ðæs lifes ic manige      þe þu mid leahtrum hafast
ofslegen synlice      sylfum to sconde.

1480

For hwan þu þæt selegescot      þæt ic me swæs on þe
gehalgode,      hus to wynne,
þurh firenlustas,      fule synne,
unsyfre bismite      sylfes willum?
Ge þu þone lichoman      þe ic alysde me

1485

feondum of fæðme,      ond þa him firene forbead,
scyldwyrcende      scondum gewemdest.
For hwon ahenge þu mec hefgor      on þinra honda rode
þonne iu hongade?      Hwæt, me þeos heardra þynceð!
Nu is swærra mid mec      þinra synna rod

1490

þe ic unwillum      on beom gefæstnad,
þonne seo oþer wæs      þe ic ær gestag,
willum minum,      þa mec þin wea swiþast
æt heortan gehreaw,      þa ic þec from helle ateah,
þær þu hit wolde sylfa      siþþan gehealdan.

1495

Ic wæs on worulde wædla      þæt ðu wurde welig in heofonum,
earm ic wæs on eðle þinum      þæt þu wurde eadig on minum.
þa ðu þæs ealles      ænigne þonc
þinum nergende      nysses on mode.
Bibead ic eow      þæt ge broþor mine

1500

in woruldrice      wel aretten
of þam æhtum      þe ic eow on eorðan geaf,
earmra hulpen.      Earge ge þæt læstun,
þearfum forwyrndon      þæt hi under eowrum þæce mosten
in gebugan,      ond him æghwæs oftugon,

1505

þurh heardne hyge,      hrægles nacedum,
moses meteleasum.      þeah hy him þurh minne noman
werge, wonhale,      wætan bædan,
drynces gedreahte,      duguþa lease,
þurste geþegede,      ge him þriste oftugon.

1510

Sarge ge ne sohton,      ne him swæslic word
frofre gespræcon,      þæt hy þy freoran hyge
mode gefengen.      Eall ge þæt me dydan,
to hynþum heofoncyninge.      þæs ge sceolon hearde adreogan
wite to widan ealdre,      wræc mid deoflum geþolian.”

1515

ðonne þær ofer ealle      egeslicne cwide
sylf sigora weard,      sares fulne,
ofer þæt fæge folc      forð forlæteð,
cwið to þara synfulra      sawla feþan:
“Farað nu, awyrgde,      willum biscyrede

1520

engla dreames,      on ece fir
þæt wæs Satane      ond his gesiþum mid,
deofle gegearwad      ond þære deorcan scole,
hat ond heorogrim.      On þæt ge hreosan sceolan!”
Ne magon hi þonne gehynan      heofoncyninges bibod,

1525

rædum birofene.      Sceolon raþe feallan
on grimne grund      þa ær wiþ gode wunnon.
Bið þonne rices weard      reþe ond meahtig,
yrre ond egesful.      Ondweard ne mæg
on þissum foldwege      feond gebidan.

1530

Swapeð sigemece      mid þære swiðran hond
þæt on þæt deope dæl      deofol gefeallað
in sweartne leg,      synfulra here
under foldan sceat,      fæge gæstas
on wraþra wic,      womfulra scolu

1535

werge to forwyrde      on witehus,
deaðsele deofles.      Nales dryhtnes gemynd
siþþan gesecað,      synne ne aspringað,
þær hi leahtrum fa,      lege gebundne,
swylt þrowiað.      Bið him synwracu

1540

ondweard undyrne;      þæt is ece cwealm.
Ne mæg þæt hate dæl      of heoloðcynne
in sinnehte      synne forbærnan
to widan feore,      wom of þære sawle,
ac þær se deopa seað      dreorge fedeð,

1545

grundleas giemeð      gæsta on þeostre,
æleð hy mid þy ealdan lige,      ond mid þy egsan forste,
wraþum wyrmum      ond mid wita fela,
frecnum feorhgomum,      folcum scendeð.
þæt we magon eahtan      ond on an cweþan,

1550

soðe secgan,      þæt se sawle weard,
lifes wisdom,      forloren hæbbe,
se þe nu ne giemeð      hwæþer his gæst sie
earm þe eadig,      þær he ece sceal
æfter hingonge      hamfæst wesan.

1555

Ne bisorgað he      synne to fremman,
wonhydig mon,      ne he wihte hafað
hreowe on mode      þæt him halig gæst
losige þurh leahtras      on þas lænan tid.
ðonne mansceaða      fore meotude forht,

1560

deorc on þam dome standeð,      ond deaðe fah,
wommum awyrged,      bið se wærloga
fyres afylled.      Feores unwyrðe,
egsan geþread,      ondweard gode
won ond wliteleas      hafað werges bleo,

1565

facentacen feores.      ðonne firena bearn
tearum geotað,      þonne þæs tid ne biþ,
synne cwiþað;      ac hy to sið doð
gæstum helpe,      ðonne þæs giman nele
weoruda waldend,      hu þa womsceaþan

1570

hyra ealdgestreon      on þa openan tid
sare greten.      Ne biþ þæt sorga tid
leodum alyfed,      þæt þær læcedom
findan mote,      se þe nu his feore nyle
hælo strynan      þenden her leofað.

1575

Ne bið þær ængum godum      gnorn ætywed,
ne nængum yflum wel,      ac þær æghwæþer
anfealde gewyrht      ondweard wigeð.
Forðon sceal onettan,      se þe agan wile
lif æt meotude,      þenden him leoht ond gæst

1580

somodfæst seon.      He his sawle wlite
georne bigonge      on godes willan,
ond wær weorðe      worda ond dæda,
þeawa ond geþonca,      þenden him þeos woruld,
sceadum scriþende,      scinan mote,

1585

þæt he ne forleose      on þas lænan tid
his dreames blæd      ond his dagena rim,
ond his weorces wlite      ond wuldres lean,
þætte heofones cyning      on þa halgan tid
soðfæst syleð      to sigorleanum

1590

þam þe him on gæstum      georne hyrað.
þonne heofon ond hel      hæleþa bearnum,
fira feorum,      fylde weorþeð.
Grundas swelgað      godes ondsacan,
lacende leg      laðwende men,

1595

þreað þeodsceaþan,      ond no þonan læteð
on gefean faran      to feorhnere,
ac se bryne bindeð      bidfæstne here,
feoð firena bearn.      Frecne me þinceð
þæt þas gæstberend      giman nellað,

1600

men on mode,      þonne man fremmað,
hwæt him se waldend      to wrace gesette,
laþum leodum.      þonne lif ond deað
sawlum swelgað.      Bið susla hus
open ond oðeawed,      aðlogum ongean,

1605

ðæt sceolon fyllan      firengeorne men
sweartum sawlum.      þonne synna to wrace
scyldigra scolu      ascyred weorþeð
heane from halgum      on hearmcwale.
ðær sceolan þeofas      ond þeodsceaþan,

1610

lease ond forlegene,      lifes ne wenan,
ond mansworan      morþorlean seon,
heard ond heorogrim.      þonne hel nimeð
wærleasra weorud,      ond hi waldend giefeð
feondum in forwyrd;      fa þrowiað

1615

ealdorbealu egeslic.      Earm bið se þe wile
firenum gewyrcan,      þæt he fah scyle
from his scyppende      ascyred weorðan
æt domdæge      to deaðe niþer,
under helle cinn      in þæt hate fyr,

1620

under liges locan,      þær hy leomu ræcað
to bindenne      ond to bærnenne
ond to swingenne      synna to wite.
ðonne halig gæst      helle biluceð,
morþerhusa mæst,      þurh meaht godes,

1625

fyres fulle,      ond feonda here,
cyninges worde.      Se biþ cwealma mæst
deofla ond monna!      þæt is dreamleas hus,
ðær ænig ne mæg      ower losian
caldan clommum.      Hy bræcon cyninges word,

1630

beorht boca bibod;      forþon hy abidan sceolon
in sinnehte,      sar endeleas,
firendædum fa,      forð þrowian,
ða þe her forhogdun      heofonrices þrym.
þonne þa gecorenan      fore Crist berað

1635

beorhte frætwe.      Hyra blæd leofað
æt domdæge,      agan dream mid gode
liþes lifes,      þæs þe alyfed biþ
haligra gehwam      on heofonrice.
ðæt is se eþel      þe no geendad weorþeð,

1640

ac þær symle forð      synna lease
dream weardiað,      dryhten lofiað,
leofne lifes weard,      leohte biwundne,
sibbum bisweðede,      sorgum biwerede,
dreamum gedyrde,      dryhtne gelyfde.

1645

Awo to ealdre      engla gemanan
brucað mid blisse,      beorhte mid lisse,
freogað folces weard.      Fæder ealra geweald
hafað ond healdeð      haligra weorud.
ðær is engla song,      eadigra blis,

1650

þær is seo dyre      dryhtnes onsien
eallum þam gesælgum      sunnan leohtra.
ðær is leofra lufu,      lif butan endedeaðe,
glæd gumena weorud,      gioguð butan ylde,
heofonduguða þrym,      hælu butan sare,

1655

ryhtfremmendum      ræst butan gewinne,
domeadigra      dæg butan þeostrum,
beorht blædes full,      blis butan sorgum,
frið freondum bitweon      forð butan æfestum,
gesælgum on swegle,      sib butan niþe

1660

halgum on gemonge.      Nis þær hungor ne þurst,
slæp ne swar leger,      ne sunnan bryne,
ne cyle ne cearo,      ac þær cyninges giefe
awo brucað      eadigra gedryht,
weoruda wlitescynast,      wuldres mid dryhten.

Guthlac A, B

Verse Indeterminate Saxon

Se bið gefeana fægrast      þonne hy æt frymðe gemetað,
engel ond seo eadge sawl!      Ofgiefeþ hio þas eorþan wynne,
forlæteð þas lænan dreamas,      ond hio wiþ þam lice gedæleð.
ðonne cwið se engel,      (hafað yldran had),

5

greteð gæst oþerne,      abeodeð him godes ærende:
“Nu þu most feran      þider þu fundadest
longe ond gelome.      Ic þec lædan sceal.
Wegas þe sindon weþe,      ond wuldres leoht
torht ontyned.      Eart nu tidfara

10

to þam halgan ham.”      þær næfre hreow cymeð,
edergong fore yrmþum,      ac þær biþ engla dream,
sib ond gesælignes,      ond sawla ræst,
ond þær a to feore      gefeon motun,
dryman mid dryhten,      þa þe his domas her

15

æfnað on eorþan.      He him ece lean
healdeð on heofonum,      þær se hyhsta
ealra cyninga cyning      ceastrum wealdeð.
ðæt sind þa getimbru      þe no tydriað,
ne þam fore yrmþum      þe þær in wuniað

20

lif aspringeð,      ac him bið lenge hu sel;
geoguþe brucað      ond godes miltsa.
þider soðfæstra      sawla motun
cuman æfter cwealme,      þa þe her Cristes æ
lærað ond læstað,      ond his lof rærað;

25

oferwinnað þa awyrgdan gæstas,      bigytað him wuldres ræste,
hwider sceal þæs monnes      mod astigan,
ær oþþe æfter,      þonne he his ænne her
gæst bigonge,      þæt se gode mote,
womma clæne,      in geweald cuman.

30

Monge sindon      geond middangeard
hadas under heofonum,      þa þe in haligra
rim arisað.      We þæs ryht magun
æt æghwylcum      anra gehyran,
gif we halig bebodu      healdan willað;

35

mæg nu snottor guma      sæle brucan
godra tida,      ond his gæste forð
weges willian.      Woruld is onhrered,
colaþ Cristes lufu,      sindan costinga
geond middangeard      monge arisene,

40

swa þæt geara iu      godes spelbodan
wordum sægdon      ond þurh witedom
eal anemdon,      swa hit nu gongeð.
Ealdað eorþan blæd      æþela gehwylcre
ond of wlite wendað      wæstma gecyndu;

45

bið seo siþre tid      sæda gehwylces
mætre in mægne.      Forþon se mon ne þearf
to þisse worulde      wyrpe gehycgan,
þæt he us fægran      gefean bringe
ofer þa niþas      þe we nu dreogað,

50

ærþon endien      ealle gesceafte
ða he gesette      on siex dagum,
ða nu under heofonum      hadas cennað,
micle ond mæte.      Is þes middangeard
dalum gedæled.      Dryhten sceawað

55

hwær þa eardien      þe his æ healden;
gesihð he þa domas      dogra gehwylce
wonian ond wendan      of woruldryhte
ða he gesette      þurh his sylfes word.
He fela findeð,      fea beoð gecorene.

60

Sume him þæs hades      hlisan willað
wegan on wordum      ond þa weorc ne doð.
Bið him eorðwela      ofer þæt ece lif
hyhta hyhst,      se gehwylcum sceal
foldbuendra      fremde geweorþan.

65

Forþon hy nu hyrwað      haligra mod,
ða þe him to heofonum      hyge staþeliað,
witon þæt se eðel      ece bideð
ealra þære mengu      þe geond middangeard
dryhtne þeowiað      ond þæs deoran ham

70

wilniað bi gewyrhtum.      Swa þas woruldgestreon
on þa mæran god      bimutad weorþað,
ðonne þæt gegyrnað      þa þe him godes egsa
hleonaþ ofer heafdum.      Hy þy hyhstan beoð
þrymme geþreade,      þisses lifes

75

þurh bibodu brucað      ond þæs betran forð
wyscað ond wenaþ.      Wuldres bycgað,
sellað ælmessan,      earme frefrað,
beoð rummode      ryhtra gestreona,
lufiað mid lacum      þa þe læs agun,

80

dæghwam dryhtne þeowiaþ.      He hyra dæde sceawað.
Sume þa wuniað      on westennum,
secað ond gesittað      sylfra willum
hamas on heolstrum.      Hy ðæs heofoncundan
boldes bidað.      Oft him brogan to

85

laðne gelædeð,      se þe him lifes ofonn,
eaweð him egsan,      hwilum idel wuldor,
brægdwis bona      hafað bega cræft,
eahteð anbuendra.      Fore him englas stondað,
gearwe mid gæsta wæpnum,      beoþ hyra geoca gemyndge,

90

healdað haligra feorh,      witon hyra hyht mid dryhten.
þæt synd þa gecostan cempan      þa þam cyninge þeowað,
se næfre þa lean alegeð      þam þe his lufan adreogeð.
Magun we nu nemnan      þæt us neah gewearð
þurh haligne      had gecyþed,

95

hu Guðlac his      in godes willan
mod gerehte,      man eall forseah,
eorðlic æþelu,      upp gemunde
ham in heofonum.      Him wæs hyht to þam,
siþþan hine inlyhte      se þe lifes weg

100

gæstum gearwað,      ond him giefe sealde
engelcunde,      þæt he ana ongan
beorgseþel bugan,      ond his blæd gode
þurh eaðmedu      ealne gesealde,
ðone þe he on geoguðe      bigan sceolde

105

worulde wynnum.      Hine weard biheold
halig of heofonum,      se þæt hluttre mod
in þæs gæstes god      georne trymede.
Hwæt, we hyrdon oft      þæt se halga wer
in þa ærestan      ældu gelufade

110

frecnessa fela!      Fyrst wæs swa þeana
in godes dome,      hwonne Guðlace
on his ondgietan      engel sealde
þæt him sweðraden      synna lustas.
Tid wæs toweard;      hine twegen ymb

115

weardas wacedon,      þa gewin drugon,
engel dryhtnes      ond se atela gæst.
Nalæs hy him gelice      lare bæron
in his modes gemynd      mongum tidum.
Oþer him þas eorþan      ealle sægde

120

læne under lyfte,      ond þa longan god
herede on heofonum,      þær haligra
sawla gesittað      in sigorwuldre
dryhtnes dreamas;      he him dæda lean
georne gieldeð,      þam þe his giefe willað

125

þicgan to þonce      ond him þas woruld
uttor lætan      þonne þæt ece lif.
Oþer hyne scyhte,      þæt he sceaðena gemot
nihtes sohte      ond þurh neþinge
wunne æfter worulde,      swa doð wræcmæcgas

130

þa þe ne bimurnað      monnes feore
þæs þe him to honda      huþe gelædeð,
butan hy þy reafe      rædan motan.
Swa hy hine trymedon      on twa healfa
oþþæt þæs gewinnes      weoroda dryhten

135

on þæs engles dom      ende gereahte.
Feond wæs geflymed;      siþ þam frofre gæst
in Guðlaces      geoce gewunade,
lufade hine ond lærde      lenge hu geornor,
þæt him leofedan      londes wynne,

140

bold on beorhge.      Oft þær broga cwom
egeslic ond uncuð,      ealdfeonda nið,
searocræftum swiþ;      hy him sylf hyra
onsyn ywdon,      ond þær ær fela
setla gesæton.      þonan sið tugon

145

wide waðe,      wuldre byscyrede,
lyftlacende.      Wæs seo londes stow
bimiþen fore monnum,      oþþæt meotud onwrah
beorg on bearwe,      þa se bytla cwom
se þær haligne      ham arærde,

150

nales þy he giemde      þurh gitsunga
lænes lifwelan,      ac þæt lond gode
fægre gefreoþode,      siþþan feond oferwon
Cristes cempa.      He gecostad wearð
in gemyndigra      monna tidum,

155

ðara þe nu gena      þurh gæstlicu
wundor hine weorðiað      ond his wisdomes
hlisan healdað,      þæt se halga þeow
elne geeode,      þa he ana gesæt
dygle stowe.      ðær he dryhtnes lof

160

reahte ond rærde;      oft þurh reorde abead,
þam þe þrowera      þeawas lufedon,
godes ærendu,      þa him gæst onwrah
lifes snyttru,      þæt he his lichoman
wynna forwyrnde      ond woruldblissa,

165

seftra setla      ond symbeldaga,
swylce eac idelra      eagena wynna,
gierelan gielplices.      Him wæs godes egsa
mara in gemyndum      þonne he menniscum
þrymme æfter þonce      þegan wolde.

170

God wæs Guðlac!      He in gæste bær
heofoncundne hyht,      hælu geræhte
ecan lifes.      Him wæs engel neah,
fæle freoðuweard,      þam þe feara sum
mearclond gesæt.      þær he mongum wearð

175

bysen on Brytene,      siþþan biorg gestah
eadig oretta,      ondwiges heard.
Gyrede hine georne      mid gæstlicum
wæpnum      wong bletsade,
him to ætstælle      ærest arærde

180

Cristes rode,      þær se cempa oferwon
frecnessa fela.      Frome wurdun monge
godes þrowera;      we þæs Guðlaces
deorwyrðne dæl      dryhtne cennað.
He him sige sealde      ond snyttrucræft,

185

mundbyrd meahta,      þonne mengu cwom
feonda færscytum      fæhðe ræran.
Ne meahton hy æfeste      anforlætan,
ac to Guðlaces      gæste gelæddun
frasunga fela.      Him wæs fultum neah,

190

engel hine elne trymede,      þonne hy him yrre hweopan,
frecne fyres wylme.      Stodan him on feðehwearfum,
cwædon þæt he on þam beorge      byrnan sceolde
ond his lichoman      lig forswelgan,
þæt his earfeþu      eal gelumpe

195

modcearu mægum,      gif he monna dream
of þam orlege      eft ne wolde
sylfa gesecan,      ond his sibbe ryht
mid moncynne      maran cræfte
willum bewitigan,      lætan wræce stille.

200

Swa him yrsade,      se for ealle spræc
feonda mengu.      No þy forhtra wæs
Guðlaces gæst,      ac him god sealde
ellen wiþ þam egsan      þæt þæs ealdfeondes
scyldigra scolu      scome þrowedon;

205

wæron teonsmiðas      tornes fulle,
cwædon þæt him Guðlac      eac gode sylfum
earfeþa mæst      ana gefremede,
siþþan he for wlence      on westenne
beorgas bræce,      þær hy bidinge,

210

earme ondsacan,      æror mostun
æfter tintergum      tidum brucan,
ðonne hy of waþum      werge cwoman
restan ryneþragum,      rowe gefegon;
wæs him seo gelyfed      þurh lytel fæc.

215

Stod seo dygle stow      dryhtne in gemyndum
idel ond æmen,      eþelriehte feor,
bad bisæce      betran hyrdes.
To þon ealdfeondas      ondan noman,
swa hi singales      sorge dreogað.

220

Ne motun hi on eorþan      eardes brucan,
ne hy lyft swefeð      in leoma ræstum,
ac hy hleolease      hama þoliað,
in cearum cwiþað,      cwealmes wiscað,
willen þæt him dryhten      þurh deaðes cwealm

225

to hyra earfeða      ende geryme.
Ne mostun hy Guðlaces      gæste sceþþan,
ne þurh sarslege      sawle gedælan
wið lichoman,      ac hy ligesearwum
ahofun hearmstafas,      hleahtor alegdon,

230

sorge seofedon,      þa hi swiðra oferstag
weard on wonge.      Sceoldon wræcmæcgas
ofgiefan gnornende      grene beorgas.
Hwæþre hy þa gena,      godes ondsacan,
sægdon sarstafum,      swiþe geheton,

235

þæt he deaþa gedal      dreogan sceolde,
gif he leng bide      laþran gemotes,
hwonne hy mid mengu      maran cwome,
þa þe for his life      lyt sorgedon.
Guðlac him ongean þingode,      cwæð þæt hy gielpan ne þorftan

240

dædum wið dryhtnes meahtum.      “þeah þe ge me deað gehaten,
mec wile wið þam niþum genergan      se þe eowrum nydum wealdeð.
An is ælmihtig god,      se mec mæg eaðe gescyldan;
he min feorg freoþað.      Ic eow fela wille
soþa gesecgan.      Mæg ic þis setl on eow

245

butan earfeðum      ana geðringan.
Ne eam ic swa fealog,      swa ic eow fore stonde,
monna weorudes,      ac me mara dæl
in godcundum      gæstgerynum
wunað ond weaxeð,      se me wraþe healdeð.

250

Ic me anum her      eaðe getimbre
hus ond hleonað;      me on heofonum sind
lare gelonge.      Mec þæs lyt tweoþ
þæt me engel to      ealle gelædeð
spowende sped      spreca ond dæda.

255

Gewitað nu, awyrgde,      werigmode,
from þissum earde      þe ge her on stondað,
fleoð on feorweg.      Ic me frið wille
æt gode gegyrnan;      ne sceal min gæst mid eow
gedwolan dreogan,      ac mec dryhtnes hond

260

mundað mid mægne.      Her sceal min wesan
eorðlic eþel,      nales eower leng.”
ða wearð breahtm hæfen.      Beorg ymbstodan
hwearfum wræcmæcgas.      Woð up astag,
cearfulra cirm.      Cleopedon monige,

265

feonda foresprecan,      firenum gulpon:
“Oft we ofersegon      bi sæm tweonum
þeoda þeawas,      þræce modigra,
þara þe in gelimpe      life weoldon.
No we oferhygdu      anes monnes

270

geond middangeard      maran fundon.
ðu þæt gehatest      þæt ðu ham on us
gegan wille,      ðe eart godes yrming.
Bi hwon scealt þu lifgan,      þeah þu lond age?
Ne þec mon hider      mose fedeð;

275

beoð þe hungor ond þurst      hearde gewinnan,
gif þu gewitest      swa wilde deor
ana from eþele.      Nis þæt onginn wiht!
Geswic þisses setles!      Ne mæg þec sellan ræd
mon gelæran      þonne þeos mengu eall.

280

We þe beoð holde      gif ðu us hyran wilt,
oþþe þec ungearo      eft gesecað
maran mægne,      þæt þe mon ne þearf
hondum hrinan,      ne þin hra feallan
wæpna wundum.      We þas wic magun

285

fotum afyllan;      folc in ðriceð
meara þreatum      ond monfarum.
Beoð þa gebolgne,      þa þec breodwiað,
tredað þec ond tergað,      ond hyra torn wrecað,
toberað þec blodgum lastum;      gif þu ure bidan þencest,

290

we þec niþa genægað.      Ongin þe generes wilnian,
far þær ðu freonda wene,      gif ðu þines feores recce.”
Gearo wæs Guðlac,      hine god fremede
on ondsware      ond on elne strong.
Ne wond he for worde,      ac his wiþerbreocum

295

sorge gesægde,      cuðe him soð genog:
“Wid is þes westen,      wræcsetla fela,
eardas onhæle      earmra gæsta.
Sindon wærlogan      þe þa wic bugað.
þeah ge þa ealle      ut abanne,

300

ond eow eac gewyrce      widor sæce,
ge her ateoð      in þa tornwræce
sigeleasne sið.      No ic eow sweord ongean
mid gebolgne hond      oðberan þence,
worulde wæpen,      ne sceal þes wong gode

305

þurh blodgyte      gebuen weorðan,
ac ic minum Criste      cweman þence
leofran lace.      Nu ic þis lond gestag,
fela ge me earda      þurh idel word
aboden habbað.      Nis min breostsefa

310

forht ne fæge,      ac me friðe healdeð
ofer monna cyn      se þe mægna gehwæs
weorcum wealdeð.      Nis me wiht æt eow
leofes gelong,      ne ge me laþes wiht
gedon motun.      Ic eom dryhtnes þeow,

315

he mec þurh engel      oft afrefreð.
Forðon mec longeþas      lyt gegretað,
sorge sealdun,      nu mec sawelcund
hyrde bihealdeð.      Is min hyht mid god,
ne ic me eorðwelan      owiht sinne,

320

ne me mid mode      micles gyrne,
ac me dogra gehwam      dryhten sendeð
þurh monnes hond      mine þearfe.”
Swa modgade,      se wið mongum stod,
awreðed weorðlice      wuldres cempa

325

engla mægne.      Gewat eal þonan
feonda mengu.      Ne wæs se fyrst micel
þe hi Guðlace      forgiefan þohtan.
He wæs on elne      ond on eaðmedum,
bad on beorge,      (wæs him botles neod),

330

forlet longeþas      lænra dreama.
No he hine wið monna      miltse gedælde,
ac gesynta bæd      sawla gehwylcre,
þonne he to eorðan      on þam anade
hleor onhylde.      Him of heofonum wearð

335

onbryrded breostsefa      bliðe gæste.
Oft eahtade,      (wæs him engel neah),
hu þisse worulde      wynna þorfte
mid his lichoman      læsast brucan.
No him fore egsan      earmra gæsta

340

treow getweode,      ne he tid forsæt
þæs þe he for his dryhtne      dreogan sceolde,
þæt hine æreste      elne binoman
slæpa sluman      oþþe sæne mod.
Swa sceal oretta      a in his mode

345

gode compian,      ond his gæst beran
oft on ondan      þam þe eahtan wile
sawla gehwylcre      þær he gesælan mæg.
Symle hy Guðlac      in godes willan
fromne fundon,      þonne flygereowe

350

þurh nihta genipu      neosan cwoman,
þa þe onhæle      eardas weredon,
hwæþre him þæs wonges      wyn sweðrade;
woldun þæt him to mode      fore monlufan
sorg gesohte,      þæt he siþ tuge

355

eft to eþle.      Ne wæs þæt ongin swylc,
ðonne hine engel      on þam anade
geornast grette      ond him giefe sealde,
þæt hine ne meahte      meotudes willan
longað gelettan,      ac he on þæs lareowes

360

wære gewunade.      Oft worde bicwæð:
“Huru, þæs bihofað,      se ðe him halig gæst
wisað on willan      ond his weorc trymað,
laþað hine liþum wordum,      gehateð him lifes reste,
þæt he þæs latteowes      larum hyre,

365

ne lete him ealdfeond      eft oncyrran
mod from his meotude.      Hu sceal min cuman
gæst to geoce,      nemne ic gode sylle
hyrsumne hige,      þæt him heortan geþonc
…… ær oþþe sið      ende geweorðe,

370

þæt ge mec to wundre      wegan motun.
Ne mæg min lichoma      wið þas lænan gesceaft
deað gedælan,      ac he gedreosan sceal,
swa þeos eorðe eall      þe ic her on stonde.
ðeah ge minne flæschoman      fyres wylme

375

forgripen gromhydge      gifran lege,
næfre ge mec of þissum wordum onwendað      þendan mec min gewit gelæsteð.
þeah þe ge hine sarum forsæcen,      ne motan ge mine sawle gretan,
ac ge on betran gebringað.      Forðan ic gebidan wille
þæs þe me min dryhten demeð.      Nis me þæs deaþes sorg.

380

ðeah min ban ond blod      bu tu geweorþen
eorþan to eacan,      min se eca dæl
in gefean fareð,      þær he fægran
botles bruceð.      Nis þisses beorges setl
meodumre ne mara      þonne hit men duge

385

se þe in þrowingum      þeodnes willan
dæghwam dreogeð.      Ne sceal se dryhtnes þeow
in his modsefan      mare gelufian
eorþan æhtwelan      þonne his anes gemet,
þæt he his lichoman      lade hæbbe.”

390

ða wæs eft swa ær      ealdfeonda nið,
wroht onwylled;      woð oþer
ne lythwon leoðode,      þonne in lyft astag
ceargesta cirm.      Symle Cristes lof
in Guðlaces      godum mode

395

weox ond wunade,      ond hine weoruda god
freoðade on foldan,      swa he feora gehwylc
healdeð in hælo,      þær se hyra gæst
þihð in þeawum.      He wæs þeara sum;
ne won he æfter worulde,      ac he in wuldre ahof

400

modes wynne.      Hwylc wæs mara þonne se?
An oretta      ussum tidum
cempa gecyðeð      þæt him Crist fore
woruldlicra ma      wundra gecyðde.
He hine scilde      wið sceðþendra

405

eglum onfengum      earmra gæsta;
wæron hy reowe      to ræsanne
gifrum grapum.      No god wolde
þæt seo sawl þæs      sar þrowade
in lichoman,      lyfde seþeana

410

þæt hy him mid hondum      hrinan mosten,
ond þæt frið wið hy      gefreoþad wære.
Hy hine þa hofun      on þa hean lyft,
sealdon him meahte      ofer monna cynn,
þæt he fore eagum      eall sceawode

415

under haligra      hyrda gewealdum
in mynsterum      monna gebæru,
þara þe hyra lifes      þurh lust brucan,
idlum æhtum      ond oferwlencum,
gierelum gielplicum,      swa bið geoguðe þeaw,

420

þær þæs ealdres      egsa ne styreð.
No þær þa feondas      gefeon þorfton,
ac þæs blædes hraðe      gebrocen hæfdon
þe him alyfed wæs      lytle hwile,
þæt hy his lichoman      leng ne mostan

425

witum wælan;      ne him wiht gescod
þæs þe hy him to teonan      þurhtogen hæfdon.
Læddun hine þa of lyfte      to þam leofestan
earde on eorðan,      þæt he eft gestag
beorg on bearwe.      Bonan gnornedon,

430

mændon murnende      þæt hy monnes bearn
þream oferþunge,      ond swa þearfendlic
him to earfeðum      ana cwome,
gif hy him ne meahte      maran sarum
gyldan gyrnwræce.      Guðlac sette

435

hyht in heofonas,      hælu getreowde,
hæfde feonda feng      feore gedyged.
Wæs seo æreste      earmra gæsta
costung ofercumen.      Cempa wunade
bliþe on beorge,      wæs his blæd mid god.

440

ðuhte him on mode      þæt se moncynnes
eadig wære      se þe his anum her
feore gefreoðade,      þæt him feondes hond
æt þam ytmestan      ende ne scode,
þonne him se dryhtnes      dom wisade

445

to þam nyhstan      nydgedale.
Hwæþre him þa gena      gyrna gemyndge
edwitsprecan      ermþu geheton
tornum teoncwidum.      Treow wæs gecyþed,
þætte Guðlace      god leanode

450

ellen mid arum,      þæt he ana gewon.
Him se werga gæst      wordum sægde:
“No we þe þus swiðe      swencan þorftan,
þær þu fromlice      freonda larum
hyran wolde,      þa þu hean ond earm

455

on þis orlege      ærest cwome,
ða þu gehete      þæt þec halig gæst
wið earfeþum      eaðe gescilde,
for þam myrcelse      þe þec monnes hond
from þinre onsyne      æþelum ahwyrfde.

460

In þam mægwlite      monge lifgað,
gyltum forgiefene;      nales gode þigað,
ac hy lichoman      fore lufan cwemað
wista wynnum.      Swa ge weorðmyndu
in dolum dreame      dryhtne gieldað.

465

Fela ge fore monnum miþað      þæs þe ge in mode gehycgað;
ne beoð eowre dæda dyrne,      þeah þe ge hy in dygle gefremme.
We þec in lyft gelæddun,      oftugon þe londes wynna,
woldun þu þe sylfa gesawe      þæt we þec soð onstældun.
Ealles þu þæs wite awunne;      forþon þu hit onwendan ne meahtes.”

470

ða wæs agongen      þæt him god wolde
æfter þrowinga      þonc gegyldan
þæt he martyrhad      mode gelufade,
sealde him snyttru      on sefan gehygdum,
mægenfæste gemynd.      He wið mongum stod

475

ealdfeonda,      elne gebylded,
sægde him to sorge      þæt hy sigelease
þone grenan wong      ofgiefan sceoldan:
“Ge sind forscadene,      on eow scyld siteð!
Ne cunnon ge dryhten      duguþe biddan,

480

ne mid eaðmedum      are secan,
þeah þe eow alyfde      lytle hwile,
þæt ge min onwald      agan mosten;
ne ge þæt geþyldum      þicgan woldan,
ac mec yrringa      up gelæddon,

485

þæt ic of lyfte      londa getimbru
geseon meahte.      Wæs me swegles leoht
torht ontyned,      þeah ic torn druge.
Setton me in edwit      þæt ic eaðe forbær
rume regulas      ond reþe mod

490

geongra monna      in godes templum;
woldan þy gehyrwan      haligra lof,
sohtun þa sæmran,      ond þa sellan no
demdan æfter dædum.      Ne beoð þa dyrne swa þeah.
Ic eow soð siþþon      secgan wille.

495

God scop geoguðe      ond gumena dream;
ne magun þa æfteryld      in þam ærestan
blæde geberan,      ac hy blissiað
worulde wynnum,      oððæt wintra rim
gegæð in þa geoguðe,      þæt se gæst lufað

500

onsyn ond ætwist      yldran hades,
ðe gemete monige      geond middangeard
þeowiað in þeawum.      þeodum ywaþ
wisdom weras,      wlencu forleosað,
siððan geoguðe      geað gæst aflihð.

505

þæt ge ne scirað,      ac ge scyldigra
synne secgað,      soþfæstra no
mod ond monþeaw      mæran willað.
Gefeoð in firenum,      frofre ne wenað,
þæt ge wræcsiða      wyrpe gebiden.

510

Oft ge in gestalum stondað;      þæs cymeð steor of heofonum.
Me þonne sige sendeð      se usic semon mæg,
se þe lifa gehwæs      lengu wealdeð.”
Swa hleoþrade      halig cempa;
wæs se martyre      from moncynnes

515

synnum asundrad.      Sceolde he sares þa gen
dæl adreogan,      ðeah þe dryhten his
witum weolde.      Hwæt, þæt wundra sum
monnum þuhte,      þæt he ma wolde
afrum onfengum      earme gæstas

520

hrinan leton,      ond þæt hwæþre gelomp!
Wæs þæt gen mara,      þæt he middangeard
sylfa gesohte,      ond his swat ageat
on bonena hond;      ahte bega geweald,
lifes ond deaðes,      þa he lustum dreag

525

eaðmod on eorðan      ehtendra nið.
Forþon is nu arlic      þæt we æfæstra
dæde demen,      secgen dryhtne lof
ealra þara bisena      þe us bec fore
þurh his wundra geweorc      wisdom cyþað.

530

Geofu wæs mid Guðlac      in godcundum
mægne gemeted.      Micel is to secgan
eall æfter orde,      þæt he on elne adreag:
ðone foregengan      fæder ælmihtig
wið onhælum      ealdorgewinnum

535

sylfa gesette,      þær his sawl wearð
clæne ond gecostad.      Cuð is wide
geond middangeard      þæt his mod geþah
in godes willan;      is þæs gen fela
to secgenne,      þæs þe he sylfa adreag

540

under nyðgista      nearwum clommum.
He þa sar forseah,      a þære sawle wel
þæs mundboran      þe þæt mod geheold,
þæt him ne getweode      treow in breostum,
ne him gnornunga      gæste scodun,

545

ac se hearda hyge      halig wunade,
oþþæt he þa bysgu      oferbiden hæfde.
þrea wæron þearle,      þegnas grimme,
ealle hy þam feore      fyl gehehton.
No hy hine to deaðe      deman moston,

550

synna hyrdas,      ac seo sawul bad
in lichoman      leofran tide.
Georne hy ongeaton      þæt hyne god wolde
nergan wið niþum      ond hyra nydwræce
deope deman.      Swa dryhten mæg,

555

ana ælmihtig,      eadigra gehwone
wið earfeþum      eaðe gescildan.
Hwæðre hine gebrohton      bolgenmode,
wraðe wræcmæcgas,      wuldres cempan,
halig husulbearn,      æt heldore,

560

þær firenfulra      fæge gæstas
æfter swyltcwale      secan onginnað
ingong ærest      in þæt atule hus,
niþer under næssas      neole grundas.
Hy hine bregdon,      budon orlege,

565

egsan ond ondan      arleaslice,
frecne fore,      swa bið feonda þeaw,
þonne hy soðfæstra      sawle willað
synnum beswican      ond searocræftum.
Ongunnon gromheorte      godes orettan

570

in sefan swencan,      swiþe geheton
þæt he in þone grimman gryre      gongan sceolde,
hweorfan gehyned      to helwarum,
ond þær in bendum      bryne þrowian.
Woldun hy geteon      mid torncwidum

575

earme aglæcan      in orwennysse,
meotudes cempan.      Hit ne meahte swa!
Cwædon cearfulle,      Criste laðe,
to Guðlace      mid grimnysse:
“Ne eart ðu gedefe,      ne dryhtnes þeow

580

clæne gecostad,      ne cempa god,
wordum ond weorcum      wel gecyþed,
halig in heortan.      Nu þu in helle scealt
deope gedufan,      nales dryhtnes leoht
habban in heofonum,      heahgetimbru,

585

seld on swegle,      forþon þu synna to fela,
facna gefremedes      in flæschoman.
We þe nu willað      womma gehwylces
lean forgieldan,      þær þe laþast bið
in ðam grimmestan      gæstgewinne.”

590

Him se eadga wer      ondswarode,
Guðlac in gæste      mid godes mægne:
“Doð efne swa,      gif eow dryhten Crist,
lifes leohtfruma      lyfan wylle,
weoruda waldend,      þæt ge his wergengan

595

in þone laðan leg      lædan motan.
þæt is in gewealdum      wuldorcyninges,
se eow gehynde      ond in hæft bidraf
under nearone clom,      nergende Crist.
Eom ic eaðmod his      ombiehthera,

600

þeow geþyldig.      Ic geþafian sceal
æghwær ealles      his anne dom,
ond him geornlice      gæstgemyndum
wille wideferh      wesan underþyded,
hyran holdlice      minum hælende

605

þeawum ond geþyncðum,      ond him þoncian
ealra þara giefena      þe god gescop
englum ærest      ond eorðwarum;
ond ic bletsige      bliðe mode
lifes leohtfruman,      ond him lof singe

610

þurh gedefne dom      dæges ond nihtes,
herge in heortan      heofonrices weard.
þæt eow æfre ne bið      ufan alyfed
leohtes lissum,      þæt ge lof moten
dryhtne secgan,      ac ge deaðe sceolon

615

weallendne wean      wope besingan,
heaf in helle,      nales herenisse
halge habban      heofoncyninges.
Ic þone deman      in dagum minum
wille weorþian      wordum ond dædum,

620

lufian in life,      swa is lar ond ar
to spowendre      spræce gelæded,
þam þe in his weorcum      willan ræfnað.
Sindon ge wærlogan,      swa ge in wræcsiðe
longe lifdon,      lege bisencte,

625

swearte beswicene,      swegle benumene,
dreame bidrorene,      deaðe bifolene,
firenum bifongne,      feores orwenan,
þæt ge blindnesse      bote fundon.
Ge þa fægran gesceaft      in fyrndagum,

630

gæstlicne goddream,      gearo forsegon,
þa ge wiðhogdun      halgum dryhtne.
Ne mostun ge a wunian      in wyndagum,
ac mid scome scyldum      scofene wurdon
fore oferhygdum      in ece fyr,

635

ðær ge sceolon dreogan      deað ond þystro,
wop to widan ealdre;      næfre ge þæs wyrpe gebidað.
Ond ic þæt gelyfe      in liffruman,
ecne onwealdan      ealra gesceafta,
þæt he mec for miltsum      ond mægenspedum,

640

niðða nergend,      næfre wille
þurh ellenweorc      anforlætan,
þam ic longe      in lichoman
ond in minum gæste      gode campode
þurh monigfealdra      mægna gerynu.

645

Forðon ic getrywe      in þone torhtestan
þrynesse þrym,      se geþeahtingum
hafað in hondum      heofon ond eorðan,
þæt ge mec mid niþum      næfre motan
tornmode teon      in tintergu,

650

mine myrðran      ond mansceaþan,
swearte sigelease.      Eom ic soðlice
leohte geleafan      ond mid lufan dryhtnes
fægre gefylled      in minum feorhlocan,
breostum inbryrded      to þam betran ham,

655

leomum inlyhted      to þam leofestan
ecan earde,      þær is eþellond
fæger ond gefealic      in fæder wuldre,
ðær eow næfre      fore nergende
leohtes leoma      ne lifes hyht

660

in godes rice      agiefen weorþeð,
for þam oferhygdum      þe eow in mod astag
þurh idel gylp      ealles to swiðe.
Wendun ge ond woldun,      wiþerhycgende,
þæt ge scyppende      sceoldan gelice

665

wesan in wuldre.      Eow þær wyrs gelomp,
ða eow se waldend      wraðe bisencte
in þæt swearte susl,      þær eow siððan wæs
ad inæled      attre geblonden,
þurh deopne dom      dream afyrred,

670

engla gemana.      Swa nu awa sceal
wesan wideferh,      þæt ge wærnysse
brynewylm hæbben,      nales bletsunga.
Ne þurfun ge wenan,      wuldre biscyrede,
þæt ge mec synfulle      mid searocræftum

675

under scæd sconde      scufan motan,
ne in bælblæsan      bregdon on hinder
in helle hus,      þær eow is ham sceapen,
sweart sinnehte,      sacu butan ende,
grim gæstcwalu.      þær ge gnornende

680

deað sceolon dreogan,      ond ic dreama wyn
agan mid englum      in þam uplican
rodera rice,      þær is ryht cyning,
help ond hælu      hæleþa cynne,
duguð ond drohtað.”      ða cwom dryhtnes ar,

685

halig of heofonum,      se þurh hleoþor abead
ufancundne ege      earmum gæstum;
het eft hraðe      unscyldigne
of þam wræcsiðe      wuldres cempan
lædan limhalne,      þæt se leofesta

690

gæst gegearwad      in godes wære
on gefean ferde.      ða wearð feonda þreat
acol for ðam egsan.      Ofermæcga spræc,
dyre dryhtnes þegn,      dæghluttre scan.
Hæfde Guðlaces      gæst in gewealdum

695

modig mundbora,      meahtum spedig,
þeostra þegnas      þreaniedlum bond,
nyd onsette      ond geneahhe bibead:
“Ne sy him banes bryce      ne blodig wund,
lices læla      ne laþes wiht,

700

þæs þe ge him to dare      gedon motan,
ac ge hine gesundne asettaþ      þær ge hine sylfne genoman.
He sceal þy wonge wealdan,      ne magon ge him þa wic forstondan.
Ic eom se dema,      se mec dryhten heht
snude gesecgan,      þæt ge him sara gehwylc

705

hondum gehælde,      ond him hearsume
on his sylfes dom      siþþan wæron.
Ne sceal ic mine onsyn      fore eowere
mengu miþan.      Ic eom meotudes þegn.
Eom ic þara twelfa sum      þe he getreoweste

710

under monnes hiw      mode gelufade.
He mec of heofonum      hider onsende,
geseah þæt ge on eorðan      fore æfstum
on his wergengan      wite legdon.
Is þæt min broþor,      mec his bysgu gehreaw.

715

Ic þæt gefremme,      þær se freond wunað
on þære socne,      þe ic þa sibbe wið hine
healdan wille,      nu ic his helpan mot,
þæt ge min onsynn      oft sceawiað.
Nu ic his geneahhe      neosan wille;

720

sceal ic his word ond his weorc      in gewitnesse
dryhtne lædon.      He his dæde conn.”
ða wæs Guðlaces      gæst geblissad,
siþþan Bartholomeus      aboden hæfde
godes ærendu.      Gearwe stodun

725

hæftas hearsume,      þa þæs halgan word
lyt oferleordun.      Ongon þa leofne sið
dragan domeadig      dryhtnes cempa
to þam onwillan      eorðan dæle.
Hy hine bæron      ond him bryce heoldon,

730

hofon hine hondum      ond him hryre burgun.
Wæron hyra gongas      under godes egsan
smeþe ond gesefte.      Sigehreðig cwom
bytla to þam beorge.      Hine bletsadon
monge mægwlitas,      meaglum reordum,

735

treofugla tuddor,      tacnum cyðdon
eadges eftcyme.      Oft he him æte heold,
þonne hy him hungrige      ymb hond flugon
grædum gifre,      geoce gefegon.
Swa þæt milde mod      wið moncynnes

740

dreamum gedælde,      dryhtne þeowde,
genom him to wildeorum wynne,      siþþan he þas woruld forhogde.
Smolt wæs se sigewong      ond sele niwe,
fæger fugla reord,      folde geblowen;
geacas gear budon.      Guþlac moste

745

eadig ond onmod      eardes brucan.
Stod se grena wong      in godes wære;
hæfde se heorde,      se þe of heofonum cwom,
feondas afyrde.      Hwylc wæs fægerra
willa geworden      in wera life,

750

þara þe yldran      usse gemunde,
oþþe we selfe      siþþan cuþen?
Hwæt we þissa wundra      gewitan sindon!
Eall þas geeodon      in ussera
tida timan.      Forþon þæs tweogan ne þearf

755

ænig ofer eorðan      ælda cynnes,
ac swilc god wyrceð      gæsta lifes
to trumnaþe,      þy læs þa tydran mod
þa gewitnesse      wendan þurfe,
þonne hy in gesihþe      soþes brucað.

760

Swa se ælmihtiga      ealle gesceafte
lufað under lyfte      in lichoman,
monna mægðe      geond middangeard.
Wile se waldend      þæt we wisdom a
snyttrum swelgen,      þæt his soð fore us

765

on his giefena gyld      genge weorðe,
ða he us to are      ond to ondgiete
syleð ond sendeð,      sawlum rymeð
liþe lifwegas      leohte geræhte.
Nis þæt huru læsast      þæt seo lufu cyþeð,

770

þonne heo in monnes      mode getimbreð
gæstcunde gife,      swa he Guðlaces
dagas ond dæde      þurh his dom ahof.
Wæs se fruma fæstlic      feondum on ondan,
geseted wið synnum,      þær he siþþan lyt

775

wære gewonade,      oft his word gode
þurh eaðmedu      up onsende,
let his ben cuman      in þa beorhtan gesceaft,
þoncade þeodne      þæs þe he in þrowingum
bidan moste,      hwonne him betre lif

780

þurh godes willan      agyfen wurde.
Swa wæs Guðlaces      gæst gelæded
engla fæðmum      in uprodor,
fore onsyne      eces deman
læddon leoflice.      Him wæs lean geseald,

785

setl on swegle,      þær he symle mot
awo to ealdre      eardfæst wesan,
bliðe bidan.      Is him bearn godes
milde mundbora,      meahtig dryhten,
halig hyrde,      heofonrices weard.

790

Swa soðfæstra      sawla motun
in ecne geard      up gestigan
rodera rice,      þa þe ræfnað her
wordum ond weorcum      wuldorcyninges
lare longsume,      on hyra lifes tid

795

earniað on eorðan      ecan lifes,
hames in heahþu.      þæt beoð husulweras,
cempan gecorene,      Criste leofe,
berað in breostum      beorhtne geleafan,
haligne hyht,      heortan clæne

800

weorðiað waldend,      habbað wisne geþoht,
fusne on forðweg      to fæder eðle,
gearwaþ gæstes hus,      ond mid gleawnesse
feond oferfeohtað      ond firenlustas
forberað in breostum,      broþorsibbe

805

georne bigongað,      in godes willan
swencað hi sylfe,      sawle frætwað
halgum gehygdum,      heofoncyninges bibod
fremmað on foldan.      Fæsten lufiað,
beorgað him bealoniþ      ond gebedu secað,

810

swincað wið synnum,      healdað soð ond ryht.
Him þæt ne hreoweð      æfter hingonge,
ðonne hy hweorfað      in þa halgan burg,
gongað gegnunga      to Hierusalem,
þær hi to worulde      wynnum motun

815

godes onsyne      georne bihealdan,
sibbe ond gesihðe,      þær heo soð wunað,
wlitig, wuldorfæst,      ealne widan ferh
on lifgendra      londes wynne.
ðæt is wide cuð      wera cneorissum,

820

folcum gefræge,      þætte frymþa god
þone ærestan      ælda cynnes
of þære clænestan,      cyning ælmihtig,
foldan geworhte.      ða wæs fruma niwe
elda tudres,      onstæl wynlic,

825

fæger ond gefealic.      Fæder wæs acenned
Adam ærest      þurh est godes
on neorxnawong,      þær him nænges wæs
willan onsyn,      ne welan brosnung,
ne lifes lyre      ne lices hryre,

830

ne dreames dryre      ne deaðes cyme,
ac he on þam lande      lifgan moste
ealra leahtra leas,      longe neotan
niwra gefeana.      þær he no þorfte
lifes ne lissa      in þam leohtan ham

835

þurh ælda tid      ende gebidan,
ac æfter fyrste      to þam færestan
heofonrices gefean      hweorfan mostan,
leomu lic somud      ond lifes gæst,
ond þær siþþan a      in sindreamum

840

to widan feore      wunian mostun
dryhtne on gesihðe,      butan deaðe forð,
gif hy halges word      healdan woldun
beorht in breostum,      ond his bebodu læstan,
æfnan on eðle.      Hy to ær aþreat

845

þæt hy waldendes      willan læsten,
ac his wif genom      wyrmes larum
blede forbodene,      ond of beame ahneop
wæstm biweredne      ofer word godes,
wuldorcyninges,      ond hyre were sealde

850

þurh deofles searo      deaðberende gyfl
þæt ða sinhiwan      to swylte geteah.
Siþþan se eþel      uðgenge wearð
Adame ond Euan,      eardwica cyst
beorht oðbroden,      ond hyra bearnum swa,

855

eaferum æfter,      þa hy on uncyððu,
scomum scudende,      scofene wurdon
on gewinworuld.      Weorces onguldon,
deopra firena,      þurh deaðes cwealm,
þe hy unsnyttrum      ær gefremedon.

860

þære synwræce      siþþan sceoldon
mægð ond mæcgas      morþres ongyldon,
godscyldge gyrn      þurh gæstgedal,
deopra firena.      Deað in geþrong
fira cynne,      feond rixade

865

geond middangeard.      Nænig monna wæs
of þam sigetudre      siþþan æfre
godes willan þæs georn,      ne gynnwised,
þæt he bibugan mæge      þone bitran drync
þone Eue fyrn      Adame geaf,

870

byrelade bryd geong;      þæt him bam gescod
in þam deoran ham.      Deað ricsade
ofer foldbuend,      þeah þe fela wære
gæsthaligra,      þær hi godes willan
on mislicum      monna gebihþum

875

æfter stedewonga      stowum fremedon;
sume ær, sume sið,      sume in urra
æfter tælmearce      tida gemyndum
sigorlean sohtun.      Us secgað bec
hu Guðlac wearð      þurh godes willan

880

eadig on Engle.      He him ece geceas
meaht ond mundbyrd.      Mære wurdon
his wundra geweorc      wide ond side,
breme æfter burgum      geond Bryten innan,
hu he monge oft      þurh meaht godes

885

gehælde hygegeomre      hefigra wita,
þe hine unsofte,      adle gebundne,
sarge gesohtun      of siðwegum,
freorigmode.      Symle frofre þær
æt þam godes cempan      gearwe fundon,

890

helpe ond hælo.      Nænig hæleþa is
þe areccan mæge      oþþe rim wite
ealra þara wundra      þe he in worulde her
þurh dryhtnes giefe      dugeþum gefremede.
Oft to þam wicum      weorude cwomun

895

deofla deaðmægen      duguþa byscyrede
hloþum þringan,      þær se halga þeow
elnes anhydig      eard weardade.
þær hy mislice      mongum reordum
on þam westenne      woðe hofun

900

hludne herecirm,      hiwes binotene,
dreamum bidrorene.      Dryhtnes cempa,
from folctoga,      feonda þreatum
wiðstod stronglice.      Næs seo stund latu
earmra gæsta,      ne þæt onbid long,

905

þæt þa wrohtsmiðas      wop ahofun,
hreopun hreðlease,      hleoþrum brugdon.
Hwilum wedende      swa wilde deor
cirmdon on corðre,      hwilum cyrdon eft
minne mansceaþan      on mennisc hiw

910

breahtma mæste,      hwilum brugdon eft
awyrgde wærlogan      on wyrmes bleo,
earme adloman      attre spiowdon.
Symle hy Guðlac      gearene fundon,
þonces gleawne.      He geþyldum bad,

915

þeah him feonda hloð      feorhcwealm bude.
Hwilum him to honda      hungre geþreatad
fleag fugla cyn,      þær hy feorhnere
witude fundon      ond hine weorðedon
meaglum stefnum.      Hwilum mennisce

920

aras eaðmedum      eft neosedon,
ond þær siðfrome      on þam sigewonge
æt þam halgan þeowan      helpe gemetton,
ferðþes frofre.      Nænig forþum wæs,
þæt he æwiscmod      eft siðade,

925

hean, hyhta leas,      ac se halga wer
ælda gehwylces      þurh þa æþelan meaht,
þe hine seoslige      sohtun on ðearfe,
hæleð hygegeomre,      hælde bu tu
lic ond sawle,      þenden lifes weard,

930

ece ælmihtig,      unnan wolde
þæt he blædes her      brucan moste,
worulde lifes.      Wæs gewinnes þa
yrmþa for eorðan      endedogor
þurh nydgedal      neah geþrungen,

935

siþþan he on westenne      wiceard geceas,
fiftynu gear,      þa wæs frofre gæst
eadgum æbodan      ufan onsended,
halig of heahþu.      Hreþer innan born,
afysed on forðsið.      Him færinga

940

adl in gewod.      He on elne swa þeah
ungeblyged bad      beorhtra gehata
bliþe in burgum.      Wæs þam bancofan
æfter nihtglome      neah geþrungen,
breosthord onboren.      Wæs se bliþa gæst

945

fus on forðweg.      Nolde fæder engla
in þisse wonsælgan      worulde life
leahtra leasne      longfyrst ofer þæt
wunian leton,      þe him on weorcum her
on his dagena tid      dædum gecwemde

950

elne unslawe.      ða se ælmihtiga
let his hond cuman      þær se halga þeow,
deormod on degle      domeadig bad,
heard ond hygerof.      Hyht wæs geniwad,
blis in breostum.      Wæs se bancofa

955

adle onæled,      inbendum fæst,
lichord onlocen.      Leomu hefegedon,
sarum gesohte.      He þæt soð gecneow
þæt hine ælmihtig      ufan neosade,
meotud fore miltsum.      He his modsefan

960

wið þam færhagan      fæste trymede
feonda gewinna.      Næs he forht seþeah,
ne seo adlþracu      egle on mode,
ne deaðgedal,      ac him dryhtnes lof
born in breostum,      brondhat lufu

965

sigorfæst in sefan,      seo him sara gehwylc
symle forswiðde.      Næs him sorgcearu
on þas lænan tid,      þeah his lic ond gæst
hyra somwiste,      sinhiwan tu,
deore gedælden.      Dagas forð scridun,

970

nihthelma genipu.      Wæs neah seo tid
þæt he fyrngewyrht      fyllan sceolde
þurh deaðes cyme,      domes hleotan,
efne þæs ilcan      þe usse yldran fyrn
frecne onfengon,      swa him biforan worhton

975

þa ærestan      ælda cynnes.
ða wæs Guðlace      on þa geocran tid
mægen gemeðgad,      mod swiþe heard,
elnes anhydig.      Wæs seo adl þearl,
hat ond heorogrim.      Hreþer innan weol,

980

born banloca.      Bryþen wæs ongunnen
þætte Adame      Eue gebyrmde
æt fruman worulde.      Feond byrlade
ærest þære idese,      ond heo Adame,
hyre swæsum were,      siþþan scencte

985

bittor bædeweg.      þæs þa byre siþþan
grimme onguldon      gafulrædenne
þurh ærgewyrht,      þætte ænig ne wæs
fyra cynnes      from fruman siððan
mon on moldan,      þætte meahte him

990

gebeorgan ond bibugan      þone bleatan drync,
deopan deaðweges,      ac him duru sylfa
on þa sliðnan tid      sona ontyneð,
ingong geopenað.      Ne mæg ænig þam
flæsce bifongen      feore wiðstondan,

995

ricra ne heanra,      ac hine ræseð on
gifrum grapum.      Swa wæs Guðlace
enge anhoga      ætryhte þa
æfter nihtscuan      neah geþyded,
wiga wælgifre.      Hine wunade mid

1000

an ombehtþegn,      se hine æghwylce
daga neosade.      Ongan ða deophydig,
gleawmod gongan      to godes temple,
þær he eþelbodan      inne wiste,
þone leofestan      lareow gecorenne,

1005

ond þa in eode      eadgum to spræce,
wolde hyrcnigan      halges lara,
mildes meþelcwida.      Fonde þa his mondryhten
adlwerigne;      him ðæt in gefeol
hefig æt heortan.      Hygesorge wæg,

1010

micle modceare.      Ongan ða his magu frignan:
“Hu gewearð þe þus,      winedryhten min,
fæder, freonda hleo,      ferð gebysgad,
nearwe geneged?      Ic næfre þe,
þeoden leofesta,      þyslicne ær

1015

gemette þus meðne.      Meaht þu meðelcwidum
worda gewealdan?      Is me on wene geþuht,
þæt þe untrymnes      adle gongum
on þisse nyhstan      niht bysgade,
sarbennum gesoht.      þæt me sorgna is

1020

hatost on hreþre,      ær þu hyge minne
ferð afrefre.      Wast þu, freodryhten,
hu þeos adle scyle      ende gesettan?”
Him þa sið oncwæð,      sona ne meahte
oroð up geteon;      wæs him in bogen

1025

bittor bancoþa.      Beald reordade
eadig on elne,      ondcwis ageaf:
“Ic wille secgan      þæt me sar gehran,
wærc in gewod      in ðisse wonnan niht,
lichord onleac.      Leomu hefegiað,

1030

sarum gesohte.      Sceal þis sawelhus,
fæge flæschoma,      foldærne biþeaht,
leomu lames geþacan,      legerbedde fæst
wunian wælræste.      Wiga nealæceð,
unlæt laces.      Ne bið þæs lengra swice

1035

sawelgedales      þonne seofon niht
fyrstgemearces,      þæt min feorh heonan
on þisse eahteþan      ende geseceð
dæg scriþende.      þonne dogor beoð
on moldwege      min forð scriþen,

1040

sorg gesweðrad,      ond ic siþþan mot
fore meotudes cneowum      meorda hleotan,
gingra geafena,      ond godes lomber
in sindreamum      siþþan awo
forð folgian;      is nu fus ðider

1045

gæst siþes georn.      Nu þu gearwe const
leoma lifgedal;      long is þis onbid
worulde lifes.”      ða wæs wop ond heaf,
geongum geocor sefa,      geomrende hyge,
siþþan he gehyrde      þæt se halga wæs

1050

forðsiþes fus.      He þæs færspelles
fore his mondryhtne      modsorge wæg,
hefige æt heortan.      Hreþer innan swearc,
hyge hreowcearig,      þæs þe his hlaford geseah
ellorfusne.      He þæs onbæru

1055

habban ne meahte,      ac he hate let
torn þoliende      tearas geotan,
weallan wægdropan.      Wyrd ne meahte
in fægum leng      feorg gehealdan,
deore frætwe,      þonne him gedemed wæs.

1060

Ongeat gæsta halig      geomormodes
drusendne hyge.      Ongan þa duguþa hleo,
glædmod gode leof,      geongran retan,
wine leofestan      wordum negan:
“Ne beo þu unrot,      ðeah þeos adl me

1065

innan æle.      Nis me earfeðe
to geþolianne      þeodnes willan,
dryhtnes mines,      ne ic þæs deaðes hafu
on þas seocnan tid      sorge on mode,
ne ic me herehloðe      helle þegna

1070

swiðe onsitte,      ne mæg synne on me
facnes frumbearn      fyrene gestælan,
lices leahtor,      ac in lige sceolon
sorgwylmum soden      sar wanian,
wræcsið wepan,      wilna biscirede

1075

in þam deaðsele      duguða gehwylcre,
lufena ond lissa.      Min þæt leofe bearn,
ne beo þu on sefan to seoc.      Ic eom siþes fus
upeard niman      edleana georn
in þam ecan gefean,      ærgewyrhtum

1080

geseon sigora frean,      min þæt swæse bearn.
Nis me wracu ne gewin,      þæt ic wuldres god
sece swegelcyning,      þær is sib ond blis,
domfæstra dream,      dryhten ondweard,
þam ic georne      gæstgerynum,

1085

in þas dreorgan tid      dædum cwemde,
mode ond mægne.      Ic þa meorde wat
leahtorlease,      lean unhwilen,
halig on heahþu.      þær min hyht myneð
to gesecenne,      sawul fundað

1090

of licfate      to þam longan gefean
in eadwelan.      Nis þes eþel me
ne sar ne sorg.      Ic me sylfum wat
æfter lices hryre      lean unhwilen.”
ða se wuldormaga      worda gestilde,

1095

rof runwita;      wæs him ræste neod,
reonigmodum.      Rodor swamode
ofer niðða bearn,      nihtrim scridon,
deorc ofer dugeðum.      þa se dæg bicwom
on þam se lifgenda      in lichoman,

1100

ece ælmihtig      ærist gefremede,
dryhten mid dreame,      ða he of deaðe aras
onwald of eorðan      in þa eastortid,
ealra þrymma þrym,      ðreata mæstne
to heofonum ahof,      ða he from helle astag.

1105

Swa se eadga wer      in þa æþelan tid
on þone beorhtan dæg      blissum hremig,
milde ond gemetfæst,      mægen unsofte
elne geæfnde.      Aras ða eorla wynn,
heard hygesnottor,      swa he hraþost meahte,

1110

meðe for ðam miclan bysgum.      Ongon þa his mod staþelian
leohte geleafan,      lac onsægde
deophycgende      dryhtne to willan
gæstgerynum      in godes temple,
ond his þegne ongon,      swa þam þeodne geras,

1115

þurh gæstes giefe      godspel bodian,
secgan sigortacnum,      ond his sefan trymman
wundrum to wuldre      in þa wlitigan gesceaft
to eadwelan,      swa he ær ne sið
æfre to ealdre      oðre swylce

1120

on þas lænan tid      lare gehyrde,
ne swa deoplice      dryhtnes geryne
þurh menniscne      muð areccan
on sidum sefan.      Him wæs soþra geþuht
þæt hit ufancundes      engles wære

1125

of swegldreamum,      swiþor micle
mægenþegnes word,      þonne æniges monnes lar,
wera ofer eorðan.      Him þæt wundra mæst
gesewen þuhte,      þæt swylc snyttrucræft
ænges hæleða her      hreþer weardade,

1130

dryhta bearna,      wæs þæs deoplic eall
word ond wisdom,      ond þæs weres stihtung,
mod ond mægencræft,      þe him meotud engla,
gæsta geocend      forgiefen hæfde.
Wæron feowere ða      forð gewitene

1135

dagas on rime,      þæs se dryhtnes þegn
on elne bad,      adle gebysgad,
sarum geswenced.      Ne he sorge wæg
geocorne sefan      gæstgedales,
dreorigne hyge.      Deað nealæcte,

1140

stop stalgongum,      strong ond hreðe
sohte sawelhus.      Com se seofeða dæg
ældum ondweard,      þæs þe him in gesonc,
hat, heortan neah,      hildescurum
flacor flanþracu,      feorhhord onleac,

1145

searocægum gesoht.      Ongon ða snottor hæle,
ar, onbehtþegn,      æþeles neosan
to þam halgan hofe,      fond þa hlingendne
fusne on forðsiþ      frean unwenne,
gæsthaligne      in godes temple

1150

soden sarwylmum.      Wæs þa sihste tid
on midne dæg,      wæs his mondryhtne
endedogor      ætryhte þa.
Nearwum genæged      nydcostingum,
awrecen wælpilum,      wlo ne meahte

1155

oroð up geteon,      ellenspræce
hleoþor ahebban.      Ongon ða hygegeomor,
freorig ond ferðwerig,      fusne gretan,
meðne modglædne,      bæd hine þurh mihta scyppend,
gif he his wordcwida      wealdan meahte,

1160

spræce ahebban,      þæt him on spellum gecyðde,
onwrige worda gongum,      hu he his wisna truwade,
drohtes on ðære dimman adle,      ærðon hine deað onsægde.
Him se eadga wer      ageaf ondsware,
leof mon leofum,      þeah he late meahte,

1165

eorl ellenheard,      oreþe gebredan:
“Min þæt swæse bearn,      nis nu swiþe feor
þam ytemestan      endedogor
nydgedales,      þæt ðu þa nyhstan scealt
in woruldlife      worda minra,

1170

næfre leana biloren,      lare gehyran,
noht longe ofer þis.      Læst ealle well
wære ond winescype,      word þa wit spræcon,
leofast manna.”      “Næfre ic lufan sibbe,
þeoden, æt þearfe      þine forlæte

1175

asanian!”      “Beo þu on sið gearu,
siþþan lic ond leomu      ond þes lifes gæst
asundrien      somwist hyra
þurh feorggedal.      Fys æfter þon
þæt þu gesecge      sweostor minre,

1180

þære leofestan,      on longne weg
to þam fægran gefean      forðsið minne,
on ecne eard,      ond hyre eac gecyð
wordum minum,      þæt ic me warnade
hyre onsyne      ealle þrage

1185

in woruldlife,      for ðy ic wilnode
þæt wit unc eft      in þam ecan gefean
on sweglwuldre      geseon mostun
fore onsyne      eces deman
leahtra lease.      þær sceal lufu uncer

1190

wærfæst wunian,      þær wit wilna a
in ðære beorhtan byrig      brucan motun,
eades mid englum.      ðu hyre eac saga
þæt heo þis banfæt      beorge bifæste,
lame biluce,      lic orsawle

1195

in þeostorcofan,      þær hit þrage sceal
in sondhofe      siþþan wunian.”
ða wearð modgeþanc      miclum gebisgad,
þream forþrycced,      þurh þæs þeodnes word,
ombehtþegne,      þa he ædre oncneow

1200

frean feorhgedal,      þæt hit feor ne wæs,
endedogor.      Ongon þa ofostlice
to his winedryhtne      wordum mæðlan:
“Ic þec halsige,      hæleþa leofost
gumena cynnes,      þurh gæsta weard,

1205

þæt þu hygesorge      heortan minre
geeþe, eorla wyn.      Nis þe ende feor,
þæs þe ic on galdrum      ongieten hæbbe.
Oft mec geomor sefa      gehþa gemanode,
hat æt heortan,      hyge gnornende

1210

nihtes nearwe,      ond ic næfre þe,
fæder, frofor min,      frignan dorste.
Symle ic gehyrde,      þonne heofones gim,
wyncondel wera,      west onhylde,
sweglbeorht sunne      setlgonges fus

1215

on æfentid,      oþerne mid þec,
þegn æt geþeahte.      Ic þæs þeodnes word,
ares uncuþes      oft neosendes,
dægwoman bitweon      ond þære deorcan niht,
meþelcwide mæcges,      ond on morgne swa,

1220

ongeat geomormod,      gæstes spræce,
gleawes in geardum.      Huru, ic giet ne wat,
ær þu me, frea min,      furþor cyðe
þurh cwide þinne,      hwonan his cyme sindon.”
ða se eadga wer      ageaf ondsware

1225

leofum æfter longre hwile,      swa he late meahte,
elnes oncyðig,      oreþe gewealdan:
“Hwæt, þu me, wine min,      wordum nægest,
fusne frignest,      þæs þe ic furþum ær
æfre on ealdre      ængum ne wolde

1230

monna ofer moldan      melda weorðan,
þegne on þeode,      butan þe nu ða,
þy læs þæt wundredan      weras ond idesa,
ond on geað gutan,      gieddum mænden
bi me lifgendum.      Huru, ic nolde sylf

1235

þurh gielpcwide      gæstes mines
frofre gelettan,      ne fæder mines
æfre geæfnan,      æbylg godes.
Symle me onsende      sigedryhten min,
folca feorhgiefa,      siþþan ic furþum ongon

1240

on þone æfteran      anseld bugan
geargemearces,      gæst haligne,
engel ufancundne,      se mec efna gehwam,
meahtig meotudes þegn,      ond on morgne eft,
sigorfæst gesohte,      ond me sara gehwylc

1245

gehælde hygesorge,      ond me in hreþre bileac
wuldres wilboda      wisdomes giefe
micle monigfealdran      þonne ænig mon wite
in life her,      þe me alyfed nis
to gecyþenne      cwicra ængum

1250

on foldwege      fira cynnes,
þæt me ne meahte      monna ænig
bideaglian      hwæt he dearninga
on hyge hogde      heortan geþoncum,
siþþan he me fore eagum      onsyne wearð.

1255

A ic on mode mað      monna gehwylcne
þeodnes þrymcyme      oð þisne dæg.
Leofast monna,      nu ic for lufan þinre,
ond geferscype      þæt wit fyrn mid unc
longe læstan,      nelle ic lætan þe

1260

æfre unrotne      æfter ealdorlege
meðne modseocne      minre geweorðan,
soden sorgwælmum.      A ic sibbe wiþ þe
healdan wille.      Nu of hreþerlocan
to þam soþan gefean      sawel fundað.

1265

Nis seo tid latu,      tydrað þis banfæt,
greothord gnornað,      gæst hine fyseð
on ecne geard,      utsiþes georn
on sellan gesetu.      Nu ic swiðe eom
weorce gewergad.”      ða to þam wage gesag,

1270

heafelan onhylde,      hyrde þa gena
ellen on innan.      Oroð stundum teah
mægne modig,      him of muðe cwom
swecca swetast.      Swylce on sumeres tid
stincað on stowum      staþelum fæste

1275

wynnum æfter wongum      wyrta geblowene,
hunigflowende,      swa þæs halgan wæs
ondlongne dæg      oþ æfen forð
oroð up hlæden.      þa se æþela glæm
setlgong sohte,      swearc norðrodor

1280

won under wolcnum,      woruld miste oferteah,
þystrum biþeahte,      þrong niht ofer tiht
londes frætwa.      ða cwom leohta mæst,
halig of heofonum      hædre scinan,
beorhte ofer burgsalu.      Bad se þe sceolde

1285

eadig on elne      endedogor,
awrecen wælstrælum.      Wuldres scima,
æþele ymb æþelne,      ondlonge niht
scan scirwered.      Scadu sweþredon,
tolysed under lyfte.      Wæs se leohta glæm

1290

ymb þæt halge hus,      heofonlic condel,
from æfenglome      oþþæt eastan cwom
ofer deop gelad      dægredwoma,
wedertacen wearm.      Aras se wuldormago,
eadig elnes gemyndig,      spræc to his onbehtþegne,

1295

torht to his treowum gesiþe:      “Tid is þæt þu fere,
ond þa ærendu      eal biþence,
ofestum læde,      swa ic þe ær bibead,
lac to leofre.      Nu of lice is,
goddreama georn,      gæst swiðe fus.”

1300

Ahof þa his honda,      husle gereorded,
eaðmod þy æþelan gyfle,      swylce he his eagan ontynde,
halge heafdes gimmas,      biseah þa to heofona rice,
glædmod to geofona leanum,      ond þa his gæst onsende
weorcum wlitigne      in wuldres dream.

1305

ða wæs Guðlaces      gæst gelæded
eadig on upweg.      Englas feredun
to þam longan gefean,      lic colode,
belifd under lyfte.      ða þær leoht ascan,
beama beorhtast.      Eal þæt beacen wæs

1310

ymb þæt halge hus,      heofonlic leoma,
from foldan up      swylce fyren tor
ryht aræred      oð rodera hrof,
gesewen under swegle,      sunnan beorhtra,
æþeltungla wlite.      Engla þreatas

1315

sigeleoð sungon,      sweg wæs on lyfte
gehyred under heofonum,      haligra dream.
Swa se burgstede wæs      blissum gefylled,
swetum stencum      ond sweglwundrum,
eadges yrfestol,      engla hleoðres,

1320

eal innanweard.      þær wæs ænlicra
ond wynsumra      þonne hit in worulde mæge
stefn areccan,      hu se stenc ond se sweg,
heofonlic hleoþor      ond se halga song,
gehyred wæs,      heahþrym godes,

1325

breahtem æfter breahtme.      Beofode þæt ealond,
foldwong onþrong.      ða afyrhted wearð
ar, elnes biloren,      gewat þa ofestlice
beorn unhyðig,      þæt he bat gestag,
wæghengest wræc,      wæterþisa for,

1330

snel under sorgum.      Swegl hate scan,
blac ofer burgsalo.      Brimwudu scynde,
leoht, lade fus.      Lagumearg snyrede,
gehlæsted to hyðe,      þæt se hærnflota
æfter sundplegan      sondlond gespearn,

1335

grond wið greote.      Gnornsorge wæg
hate æt heortan,      hyge geomurne,
meðne modsefan,      se þe his mondryhten,
life bilidenne,      last weardian
wiste, wine leofne.      Him þæs wopes hring

1340

torne gemonade.      Teagor yðum weol,
hate hleordropan,      ond on hreþre wæg
micle modceare.      He þære mægeð sceolde
lace gelædan      laðspel to soð.
Cwom þa freorigferð      þær seo fæmne wæs,

1345

wuldres wynmæg.      He þa wyrd ne mað,
fæges forðsið.      Fusleoð agol
wineþearfende,      ond þæt word acwæð:
“Ellen biþ selast      þam þe oftost sceal
dreogan dryhtenbealu,      deope behycgan

1350

þroht þeodengedal,      þonne seo þrag cymeð,
wefen wyrdstafum.      þæt wat se þe sceal
aswæman sarigferð,      wat his sincgiefan
holdne biheledne.      He sceal hean þonan
geomor hweorfan.      þam bið gomenes wana

1355

ðe þa earfeða      oftost dreogeð
on sargum sefan.      Huru, ic swiðe ne þearf
hinsiþ behlehhan.      Is hlaford min,
beorna bealdor,      ond broþor þin,
se selesta      bi sæm tweonum

1360

þara þe we on Engle      æfre gefrunen
acennedne      þurh cildes had
gumena cynnes,      to godes dome,
werigra wraþu,      worulddreamum of,
winemæga wyn,      in wuldres þrym,

1365

gewiten, winiga hleo,      wica neosan
eardes on upweg.      Nu se eorðan dæl,
banhus abrocen      burgum in innan
wunað wælræste,      ond se wuldres dæl
of licfæte      in leoht godes

1370

sigorlean sohte,      ond þe secgan het
þæt git a mosten      in þam ecan gefean
mid þa sibgedryht      somudeard niman,
weorca wuldorlean,      willum neotan
blædes ond blissa.      Eac þe abeodan het

1375

sigedryhten min,      þa he wæs siþes fus,
þæt þu his lichoman,      leofast mægða,
eorðan biðeahte.      Nu þu ædre const
siðfæt minne.      Ic sceal sarigferð,
heanmod hweorfan,      hyge drusendne.”

Azarias

Verse Indeterminate Saxon

Him þa Azarias      ingeþoncum
hleoþrede halig      þurh hatne lig,
dreag dædum georn,      dryhten herede,
wis in weorcum,      ond þas word acwæð:

5

“Meotud allwihta,      þu eart meahtum swið
niþas to nerganne.      Is þin noma mære,
wlitig ond wuldorfæst      ofer werþeode.
Sindon þine domas      on dæda gehwam
soðe geswiðde      ond gesigefæste,

10

eac þine willan      in woruldspedum
ryhte mid ræde.      Rodera waldend,
geoca us georne,      gæsta scyppend,
ond þurh hyldo help,      halig dryhten,
nu we þec for þearfum      ond for þreanydum

15

ond fore eaðmedum      arena biddaþ,
lege bilegde.      We þæs lifgende
worhton in worulde,      eac þon wom dydon
yldran usse,      in oferhygdum
þin bibodu bræcon      burgsittende,

20

had oferhogedon      halgan lifes.
Wurdon we towrecene      geond widne grund,
heapum tohworfne,      hylda lease;
wæs ure lif      geond londa fela
fracuð ond gefræge      foldbuendum.

25

Nu þu usic bewræce      in þas wyrrestan
eorðcyninges      æhtgewealda,
in hæft heorogrimmes,      sceolon we þær hæþenra
þreanyd     
     hæfdes

30

to Abrahame      ond to Isace
ond Iacobe,      gæsta scyppend.
þu him gehete      þurh hleoþorcwidas
þæt þu hyra fromcynn      on fyrndagum
ycan wolde,      þæt hit æfter him

35

on cyneryce      cenned wurde,
yced on eorþan,      þæt swa unrime,
had to hebban,      swa heofonsteorran
bugað bradne hwearft      oð brimflodas,
swa waroþa sond      ymb sealt wæter,

40

yþe geond eargrund,      þæt swa unrime
ymb wintra hwearft      weorðan sceolde.
Fyl nu þa frumspræce,      þeah þe user fea lifgen,
wlitega þine wordcwidas      ond ðin wuldor us.
Gecyð cræft ond meaht,      nu þec Caldeas

45

ond eac fela folca      gefregen habban
þæt þu ana eart      ece dryhten,
sigerof settend      ond soð meotod,
wuldres waldend      ond woruldsceafta.”
Swa se halga wer      hergende wæs

50

meotudes miltse,      ond his modsefan
rehte þurh reorde.      ða of roderum wearð
engel ælbeorhta      ufon onsended,
wlitescyne wer      in his wuldorhoman,
cwom him þa to are      ond to ealdornere

55

þurh lufan ond þurh lisse.      Se þone lig tosceaf,
halig ond heofonbeorht,      hatan fyres,
þæt se bittra bryne      beorgan sceolde
for þæs engles ege      æfæstum þrim.
Tosweop ond toswengde      þurh swiðes meaht

60

liges leoman,      swa hyra lice ne scod,
ac wæs in þam ofne,      þa se engel cwom,
windig ond wynsum,      wedere onlicust,
þonne on sumeres tid      sended weorþeð
dropena dreorung      mid dæges hwile.

65

Se wæs in þam fire      for frean meahtum
halgum to helpe.      Wearð se hata lig
todrifen ond todwæsced,      þær þa dædhwatan
þry mid geþoncum      þeoden heredon,
bædon bletsian      bearn in worulde

70

ealle gesceafte      ecne dryhten,
þeoda waldend.      Swa hi þry cwædon,
modum horsce,      þurh gemæne word:
“Bletsige þec,      bilwit fæder,
woruldsceafta wuldor      ond weorca gehwylc,

75

heofonas ond englas      ond hluttor wæter,
ond eal mægen      eorþan gesceafta.
Bletsige þec, soðfæst cyning,      sunne ond mona,
leohte leoman,      lifgende god,
hædre ond hlutre      ond heofondreame

80

wæstem weorðian.      Ful oft þu, wuldorcyning,
þurh lyft lætest      leodum to freme
mildne morgenren.      Monig sceal siþþan
wyrt onwæcnan,      eac þon wudubearwas
tanum tydrað.      Trymmað eorðwelan,

85

hleoð ond hluttrað.      Næfre hlisan ah
meotud þan maran      þonne he wið monna bearn
wyrceð weldædum.      Wis bið se þe con
ongytan þone geocend,      þe us eall good syleð
þe we habbað      þenden we her beoð,

90

ond us milde meotod      mare gehateð,
gif we geearniað,      elne willað,
ðonne feran sceal      þurh frean hæse
sundor anra gehwæs      sawl of lice.
Ond þec, god dryhten,      gæstas hergen,

95

byrnende fyr      ond beorht sumor,
wearme wederdagas,      waldend manna,
frean on ferðe.      Fremest eorðwelan
þurh monigne had,      milde dryhten,
ond þec dæg ond niht,      domfæst cyning,

100

lofigen ond lufigen,      lux et tenebre,
þe þas werþeoda      weardum healdað.
Deop dryhtnes bibod      drugon hi þæt longe.
Ond þec, Crist cyning,      ceolas weorðian,
fæder, forst ond snaw,      folca waldend,

105

winterbitera weder      ond wolcna genipu,
ond þec liexende      ligetta hergen,
blace, breahtumhwate,      brytenrices weard,
dyrne dryhten.      A þin dom sy
god ond genge.      þu þæs geornlice

110

wyrcest, wuldorcyning.      Wæstmum herge,
bletsien bledum,      ond þin blæd wese
a forð ece,      ælmihtig god.
Wesað ond weaxað      ealle werþeode,
lifgað bi þam lissum      þe us se leofa cyning,

115

ece dryhten,      ær gesette
sinum bearnum to brice,      bremen dryhten.
Ond þec, halga god,      hea duna
geond middangeard      miltsum hergen,
fæger folde      ond fæder rice.

120

Forðon waldend scop      wudige moras,
lofe leanige      leohtes hyrde.
Bletsige þec, soðfæst cyning,      sæs ond wætra
hea holmas,      haligne dryhten,
domlice deop wæter;      ond dryhtnes bibod

125

geofonfloda gehwylc      georne bihealdeð,
þonne merestreamas      meotudes ræswum
wæter onwealcað.      Witon ealdgecynd
þæt ær gescop      ece dryhten
lagufloda bigong,      leohtes hyrde,

130

on þam wuniað      widferende
siðe on sunde      seldlicra fela.
Bletsien þec þa ealle,      ece dryhten,
þurh þinne willan,      wuldorfæst cyning,
ond þec ealle æsprynge,      ece dryhten,

135

heanne hergen.      Ful oft þu hluttor lætest
wæter wynlico      to woruldhyhte
of clife clænum.      þæt us se cyning gescop
monnum to miltse      ond to mægeneacan.
Bletsien þec,      bilwit fæder,

140

fiscas ond fuglas,      felameahtigne,
ealle þa þe onhrerað      hreo wægas
on þam bradan brime,      bremen dryhten,
hergen haligne,      ond heofonfuglas,
þa þe lacende      geond lyft farað.

145

Bletsien þec, dryhten,      deor ond nyten.
Meotud monna bearn      miltsum hergen
ond ecne god,      Israhela cynn.
Bletsien þe þine sacerdas,      soðfæst cyning,
milde mæsseras      mærne dryhten,

150

ond þine þeowas,      ðeoda hyrde,
swylce haligra      hluttre saule,
ond, ece god,      eaðmodheorte.
Nu þec Ananias      ond Azarias
ond Misahel, meotud,      miltsum hergað.

155

Nu we geonge þry      god bletsiað,
felameahtigne      fæder in heofonum,
þone soðan sunu      ond þone sigefæstan gæst.
Forþon us onsende      sigora waldend
engel to are,      se þe us bearg

160

fyr ond feondas,      ond mid fiþrum bewreah
wið brynebrogan.”      Breahtmum hwurfun
ymb þæt hate hus      hæðne leode,
ða þæt ongeaton      godes ondsacan
þæt hi ne meahtan,      ne meotod wolde,

165

acwellan cnyhta æ,      ac hy Crist scilde.
Hwearf þa to healle,      swa he hraþost meahte,
eorl acolmod,      þæt he ofer his ealdre gestod.
Abead þa for þære duguðe      deop ærende,
haligra gehyld,      (hlyst wæs þær inne),

170

gromhydig guma:      “þæt ic geare wiste,
þæt we III hæfdon,      þeoda wisa,
geonge cniehtas,      for gæstlufan
gebunden to bæle      in byrnendes
fyres leoman.      Nu ic þær IIII men

175

seo to soðe,      nales me sylfa gerad.
Hweorfað nu æfter heorðe,      nængum hat sceþeð,
ofnes æled,      ac him is engel mid,
hafað beorhtne blæd;      ne mæg him bryne sceþþan
wlitigne wuldorhoman.”      ða þam wordum swealg

180

brego Caldea,      gewat þa to þam bryne gongan
anhydig eorl,      þæt he ofer þam ade gestod.
Het þa of þam lige      lifgende bearn
Nabocodonossor      near ætgongan.
Ne forhogodon þæt þa halgan,      siþþan hi hwætmode

185

woruldcyninges      weorn gehyrdon,
ac eodon of þam fyre,      feorh unwemme,
wuldre gewlitegad,      swa hyra wædum ne scod
gifre gleda nið,      ac hi mid gæstlufan
synne geswencton      ond gesigefæston,

190

modum gleawe,      in monþeawum,
þurh foreþoncas      fyr gedygdon.

The Phoenix

Verse Indeterminate Saxon

Hæbbe ic gefrugnen      þætte is feor heonan
eastdælum on      æþelast londa,
firum gefræge.      Nis se foldan sceat
ofer middangeard      mongum gefere

5

folcagendra,      ac he afyrred is
þurh meotudes meaht      manfremmendum.
Wlitig is se wong eall,      wynnum geblissad
mid þam fægrestum      foldan stencum.
ænlic is þæt iglond,      æþele se wyrhta,

10

modig, meahtum spedig,      se þa moldan gesette.
ðær bið oft open      eadgum togeanes
onhliden hleoþra wyn,      heofonrices duru.
þæt is wynsum wong,      wealdas grene,
rume under roderum.      Ne mæg þær ren ne snaw,

15

ne forstes fnæst,      ne fyres blæst,
ne hægles hryre,      ne hrimes dryre,
ne sunnan hætu,      ne sincaldu,
ne wearm weder,      ne winterscur
wihte gewyrdan,      ac se wong seomað

20

eadig ond onsund.      Is þæt æþele lond
blostmum geblowen.      Beorgas þær ne muntas
steape ne stondað,      ne stanclifu
heah hlifiað,      swa her mid us,
ne dene ne dalu      ne dunscrafu,

25

hlæwas ne hlincas,      ne þær hleonað oo
unsmeþes wiht,      ac se æþela feld
wridað under wolcnum,      wynnum geblowen.
Is þæt torhte lond      twelfum herra,
folde fæðmrimes,      swa us gefreogum gleawe

30

witgan þurh wisdom      on gewritum cyþað,
þonne ænig þara beorga      þe her beorhte mid us
hea hlifiað      under heofontunglum.
Smylte is se sigewong;      sunbearo lixeð,
wuduholt wynlic.      Wæstmas ne dreosað,

35

beorhte blede,      ac þa beamas a
grene stondað,      swa him god bibead.
Wintres ond sumeres      wudu bið gelice
bledum gehongen;      næfre brosniað
leaf under lyfte,      ne him lig sceþeð

40

æfre to ealdre,      ærþon edwenden
worulde geweorðe.      Swa iu wætres þrym
ealne middangeard      mereflod þeahte,
eorþan ymbhwyrft,      þa se æþela wong,
æghwæs onsund,      wið yðfare

45

gehealden stod      hreora wæga,
eadig, unwemme,      þurh est godes;
bideð swa geblowen      oð bæles cyme,
dryhtnes domes,      þonne deaðræced,
hæleþa heolstorcofan,      onhliden weorþað.

50

Nis þær on þam londe      laðgeniðla,
ne wop ne wracu,      weatacen nan,
yldu ne yrmðu      ne se enga deað,
ne lifes lyre,      ne laþes cyme,
ne synn ne sacu      ne sarwracu,

55

ne wædle gewin,      ne welan onsyn,
ne sorg ne slæp      ne swar leger,
ne wintergeweorp,      ne wedra gebregd,
hreoh under heofonum,      ne se hearda forst,
caldum cylegicelum,      cnyseð ænigne.

60

þær ne hægl ne hrim      hreosað to foldan,
ne windig wolcen,      ne þær wæter fealleþ,
lyfte gebysgad,      ac þær lagustreamas,
wundrum wrætlice,      wyllan onspringað
fægrum flodwylmum.      Foldan leccaþ

65

wæter wynsumu      of þæs wuda midle;
þa monþa gehwam      of þære moldan tyrf
brimcald brecað,      bearo ealne geondfarað,
þragum þrymlice.      Is þæt þeodnes gebod,
þætte twelf siþum      þæt tirfæste

70

lond geondlace      lagufloda wynn.
Sindon þa bearwas      bledum gehongne,
wlitigum wæstmum,      þær no waniað o,
halge under heofonum,      holtes frætwe.
Ne feallað þær on foldan      fealwe blostman,

75

wudubeama wlite,      ac þær wrætlice
on þam treowum symle      telgan gehladene,
ofett edniwe,      in ealle tid
on þam græswonge      grene stondaþ,
gehroden hyhtlice      haliges meahtum,

80

beorhtast bearwa.      No gebrocen weorþeð
holt on hiwe,      þær se halga stenc
wunaþ geond wynlond;      þæt onwended ne bið
æfre to ealdre,      ærþon endige
frod fyrngeweorc      se hit on frymþe gescop.

85

ðone wudu weardaþ      wundrum fæger
fugel feþrum strong,      se is fenix haten.
þær se anhaga      eard bihealdeþ,
deormod drohtað;      næfre him deaþ sceþeð
on þam willwonge,      þenden woruld stondeþ.

90

Se sceal þære sunnan      sið behealdan
ond ongean cuman      godes condelle,
glædum gimme,      georne bewitigan,
hwonne up cyme      æþelast tungla
ofer yðmere      estan lixan,

95

fæder fyrngeweorc      frætwum blican,
torht tacen godes.      Tungol beoþ ahyded,
gewiten under waþeman      westdælas on,
bideglad on dægred,      ond seo deorce niht
won gewiteð;      þonne waþum strong

100

fugel feþrum wlonc      on firgenstream
under lyft, ofer lagu      locað georne,
hwonne up cyme      eastan glidan
ofer sidne sæ      swegles leoma.
Swa se æþela fugel      æt þam æspringe

105

wlitigfæst wunað      wyllestreamas,
þær se tireadga      twelf siþum hine
bibaþað in þam burnan      ær þæs beacnes cyme,
sweglcondelle,      ond symle swa oft
of þam wilsuman      wyllgespryngum

110

brimcald beorgeð      æt baða gehwylcum.
Siþþan hine sylfne      æfter sundplegan
heahmod hefeð      on heanne beam,
þonan yþast mæg      on eastwegum
sið bihealdan,      hwonne swegles tapur

115

ofer holmþræce      hædre blice,
leohtes leoma.      Lond beoð gefrætwad,
woruld gewlitegad,      siþþan wuldres gim
ofer geofones gong      grund gescineþ
geond middangeard,      mærost tungla.

120

Sona swa seo sunne      sealte streamas
hea oferhlifað,      swa se haswa fugel
beorht of þæs bearwes      beame gewiteð,
fareð feþrum snell      flyhte on lyfte,
swinsað ond singeð      swegle togeanes.

125

ðonne bið swa fæger      fugles gebæru,
onbryrded breostsefa,      blissum hremig;
wrixleð woðcræfte      wundorlicor
beorhtan reorde,      þonne æfre byre monnes
hyrde under heofonum,      siþþan heahcyning,

130

wuldres wyrhta,      woruld staþelode,
heofon ond eorþan.      Biþ þæs hleoðres sweg
eallum songcræftum      swetra ond wlitigra
ond wynsumra      wrenca gehwylcum.
Ne magon þam breahtme      byman ne hornas,

135

ne hearpan hlyn,      ne hæleþa stefn
ænges on eorþan,      ne organan,
sweghleoþres geswin,      ne swanes feðre,
ne ænig þara dreama      þe dryhten gescop
gumum to gliwe      in þas geomran woruld.

140

Singeð swa ond swinsað      sælum geblissad,
oþþæt seo sunne      on suðrodor
sæged weorþeð.      þonne swiað he
ond hlyst gefeð,      heafde onbrygdeð,
þrist, þonces gleaw,      ond þriwa ascæceð

145

feþre flyhthwate;      fugol bið geswiged.
Symle he twelf siþum      tida gemearcað
dæges ond nihtes.      Swa gedemed is
bearwes bigengan,      þæt he þær brucan mot
wonges mid willum,      ond welan neotan,

150

lifes ond lissa,      londes frætwa,
oþþæt he þusende      þisses lifes,
wudubearwes weard,      wintra gebideþ.
ðonne bið gehefgad      haswigfeðra,
gomol, gearum frod,      grene eorðan

155

aflyhð, fugla wyn,      foldan geblowene,
ond þonne geseceð      side rice
middangeardes,      þær no men bugað
eard ond eþel.      þær he ealdordom
onfehð foremihtig      ofer fugla cynn,

160

geþungen on þeode,      ond þrage mid him
westen weardað.      þonne waþum strong
west gewiteð      wintrum gebysgad
fleogan feþrum snel.      Fuglas þringað
utan ymbe æþelne;      æghwylc wille

165

wesan þegn ond þeow      þeodne mærum,
oþþæt hy gesecað      Syrwara lond
corðra mæste.      Him se clæna þær
oðscufeð scearplice,      þæt he in scade weardað,
on wudubearwe,      weste stowe,

170

biholene ond bihydde      hæleþa monegum.
ðær he heanne beam      on holtwuda
wunað ond weardað,      wyrtum fæstne
under heofunhrofe,      þone hatað men
Fenix on foldan,      of þæs fugles noman.

175

Hafað þam treowe forgiefen      tirmeahtig cyning,
meotud moncynnes,      mine gefræge,
þæt se ana is      ealra beama
on eorðwege      uplædendra
beorhtast geblowen;      ne mæg him bitres wiht

180

scyldum sceððan,      ac gescylded a
wunað ungewyrded,      þenden woruld stondeð.
ðonne wind ligeð,      weder bið fæger,
hluttor heofones gim      halig scineð,
beoð wolcen towegen,      wætra þryþe

185

stille stondað,      biþ storma gehwylc
aswefed under swegle,      suþan bliceð
wedercondel wearm,      weorodum lyhteð,
ðonne on þam telgum      timbran onginneð,
nest gearwian.      Bið him neod micel

190

þæt he þa yldu      ofestum mote
þurh gewittes wylm      wendan to life,
feorg geong onfon.      þonne feor ond neah
þa swetestan      somnað ond gædrað
wyrta wynsume      ond wudubleda

195

to þam eardstede,      æþelstenca gehwone,
wyrta wynsumra,      þe wuldorcyning,
fæder frymða gehwæs,      ofer foldan gescop
to indryhtum      ælda cynne,
swetes under swegle.      þær he sylf biereð

200

in þæt treow innan      torhte frætwe;
þær se wilda fugel      in þam westenne
ofer heanne beam      hus getimbreð,
wlitig ond wynsum,      ond gewicað þær
sylf in þam solere,      ond ymbseteð utan

205

in þam leafsceade      lic ond feþre
on healfa gehware      halgum stencum
ond þam æþelestum      eorþan bledum.
Siteð siþes fus.      þonne swegles gim
on sumeres tid,      sunne hatost,

210

ofer sceadu scineð      ond gesceapu dreogeð,
woruld geondwliteð,      þonne weorðeð his
hus onhæted      þurh hador swegl.
Wyrta wearmiað,      willsele stymeð
swetum swæccum,      þonne on swole byrneð

215

þurh fyres feng      fugel mid neste.
Bæl bið onæled.      þonne brond þeceð
heorodreorges hus,      hreoh onetteð,
fealo lig feormað      ond fenix byrneð,
fyrngearum frod.      þonne fyr þigeð

220

lænne lichoman;      lif bið on siðe,
fæges feorhhord,      þonne flæsc ond ban
adleg æleð.      Hwæþre him eft cymeð
æfter fyrstmearce      feorh edniwe,
siþþan þa yslan      eft onginnað

225

æfter ligþræce      lucan togædre,
geclungne to cleowenne.      þonne clæne bið
beorhtast nesta,      bæle forgrunden
heaþorofes hof;      hra bið acolad,
banfæt gebrocen,      ond se bryne sweþrað.

230

þonne of þam ade      æples gelicnes
on þære ascan bið      eft gemeted,
of þam weaxeð wyrm,      wundrum fæger,
swylce he of ægerum      ut alæde,
scir of scylle.      þonne on sceade weaxeð,

235

þæt he ærest bið      swylce earnes brid,
fæger fugeltimber;      ðonne furþor gin
wridað on wynnum,      þæt he bið wæstmum gelic
ealdum earne,      and æfter þon
feþrum gefrætwad,      swylc he æt frymðe wæs,

240

beorht geblowen.      þonne bræd weorþeð
eal edniwe      eft acenned,
synnum asundrad,      sumes onlice
swa mon to ondleofne      eorðan wæstmas
on hærfeste      ham gelædeð,

245

wiste wynsume,      ær wintres cyme,
on rypes timan,      þy læs hi renes scur
awyrde under wolcnum;      þær hi wraðe metað,
fodorþege gefean,      þonne forst ond snaw
mid ofermægne      eorþan þeccað

250

wintergewædum.      Of þam wæstmum sceal
eorla eadwela      eft alædan
þurh cornes gecynd,      þe ær clæne bið
sæd onsawen.      þonne sunnan glæm
on lenctenne,      lifes tacen,

255

weceð woruldgestreon,      þæt þa wæstmas beoð
þurh agne gecynd      eft acende,
foldan frætwe.      Swa se fugel weorþeð,
gomel æfter gearum,      geong edniwe,
flæsce bifongen.      No he foddor þigeð,

260

mete on moldan,      nemne meledeawes
dæl gebyrge,      se dreoseð oft
æt middre nihte;      bi þon se modga his
feorh afedeð,      oþþæt fyrngesetu,
agenne eard,      eft geseceð.

265

þonne bið aweaxen      wyrtum in gemonge
fugel feþrum deal;      feorh bið niwe,
geong, geofona ful,      þonne he of greote his
lic leoþucræftig,      þæt ær lig fornom,
somnað, swoles lafe,      searwum gegædrað

270

ban gebrosnad,      æfter bælþræce,
ond þonne gebringeð      ban ond yslan,
ades lafe,      eft ætsomne,
ond þonne þæt wælreaf      wyrtum biteldeð,
fægre gefrætwed.      ðonne afysed bið

275

agenne eard      eft to secan.
þonne fotum ymbfehð      fyres lafe,
clam biclyppeð,      ond his cyþþu eft,
sunbeorht gesetu,      seceð on wynnum,
eadig eþellond.      Eall bið geniwad

280

feorh ond feþerhoma,      swa he æt frymþe wæs,
þa hine ærest god      on þone æþelan wong
sigorfæst sette.      He his sylfes þær
ban gebringeð,      þa ær brondes wylm
on beorhstede      bæle forþylmde,

285

ascan to eacan.      þonne eal geador
bebyrgeð beaducræftig      ban ond yslan
on þam ealonde.      Bið him edniwe
þære sunnan segn,      þonne swegles leoht,
gimma gladost,      ofer garsecg up,

290

æþeltungla wyn,      eastan lixeð.
Is se fugel fæger      forweard hiwe,
bleobrygdum fag      ymb þa breost foran.
Is him þæt heafod      hindan grene,
wrætlice wrixled,      wurman geblonden.

295

þonne is se finta      fægre gedæled,
sum brun, sum basu,      sum blacum splottum
searolice beseted.      Sindon þa fiþru
hwit hindanweard,      ond se hals grene
nioþoweard ond ufeweard,      ond þæt nebb lixeð

300

swa glæs oþþe gim,      geaflas scyne
innan ond utan.      Is seo eaggebyrd
stearc ond hiwe      stane gelicast,
gladum gimme,      þonne in goldfate
smiþa orþoncum      biseted weorþeð.

305

Is ymb þone sweoran,      swylce sunnan hring,
beaga beorhtast      brogden feðrum.
Wrætlic is seo womb neoþan,      wundrum fæger,
scir ond scyne.      Is se scyld ufan
frætwum gefeged      ofer þæs fugles bæc.

310

Sindon þa scancan      scyllum biweaxen,
fealwe fotas.      Se fugel is on hiwe
æghwæs ænlic,      onlicost pean,
wynnum geweaxen,      þæs gewritu secgað.
Nis he hinderweard,      ne hygegælsa,

315

swar ne swongor,      swa sume fuglas,
þa þe late þurh lyft      lacað fiþrum,
ac he is snel ond swift      ond swiþe leoht,
wlitig ond wynsum,      wuldre gemearcad.
Ece is se æþeling      se þe him þæt ead gefeð!

320

þonne he gewiteð      wongas secan,
his ealdne eard,      of þisse eþeltyrf.
Swa se fugel fleogeð,      folcum oðeaweð
mongum monna      geond middangeard,
þonne somniað      suþan ond norþan,

325

eastan ond westan,      eoredciestum,
farað feorran ond nean      folca þryþum
þær hi sceawiaþ      scyppendes giefe
fægre on þam fugle,      swa him æt fruman sette
sigora soðcyning      sellicran gecynd,

330

frætwe fægerran      ofer fugla cyn.
ðonne wundriað      weras ofer eorþan
wlite ond wæstma,      ond gewritum cyþað,
mundum mearciað      on marmstane,
hwonne se dæg ond seo tid      dryhtum geeawe

335

frætwe flyhthwates.      ðonne fugla cynn
on healfa gehwone      heapum þringað,
sigað sidwegum,      songe lofiað,
mærað modigne      meaglum reordum,
ond swa þone halgan      hringe beteldað

340

flyhte on lyfte;      fenix biþ on middum,
þreatum biþrungen.      þeoda wlitað,
wundrum wafiað,      hu seo wilgedryht
wildne weorþiað,      worn æfter oþrum,
cræftum cyþað      ond for cyning mærað

345

leofne leodfruman,      lædað mid wynnum
æþelne to earde,      oþþæt se anhoga
oðfleogeð, feþrum snel,      þæt him gefylgan ne mæg
drymendra gedryht,      þonne duguða wyn
of þisse eorþan tyrf      eþel seceð.

350

Swa se gesæliga      æfter swylthwile
his ealdcyðþe      eft geneosað,
fægre foldan.      Fugelas cyrrað
from þam guðfrecan      geomormode
eft to earde.      þonne se æþeling bið

355

giong in geardum.      God ana wat,
cyning ælmihtig,      hu his gecynde bið,
wifhades þe weres;      þæt ne wat ænig
monna cynnes,      butan meotod ana,
hu þa wisan sind      wundorlice,

360

fæger fyrngesceap,      ymb þæs fugles gebyrd.
þær se eadga mot      eardes neotan,
wyllestreama      wuduholtum in,
wunian in wonge,      oþþæt wintra bið
þusend urnen.      þonne him weorþeð

365

ende lifes;      hine ad þeceð
þurh æledfyr.      Hwæþre eft cymeð
aweaht wrætlice      wundrum to life.
Forþon he drusende      deað ne bisorgað,
sare swyltcwale,      þe him symle wat

370

æfter ligþræce      lif edniwe,
feorh æfter fylle,      þonne fromlice
þurh briddes had      gebreadad weorðeð
eft of ascan,      edgeong weseð
under swegles hleo.      Bið him self gehwæðer

375

sunu ond swæs fæder,      ond symle eac
eft yrfeweard      ealdre lafe.
Forgeaf him se meahta      moncynnes fruma
þæt he swa wrætlice      weorþan sceolde
eft þæt ilce      þæt he ær þon wæs,

380

feþrum bifongen,      þeah hine fyr nime.
Swa þæt ece lif      eadigra gehwylc
æfter sarwræce      sylf geceoseð
þurh deorcne deað,      þæt he dryhtnes mot
æfter geardagum      geofona neotan

385

on sindreamum,      ond siþþan a
wunian in wuldre      weorca to leane.
þisses fugles gecynd      fela gelices
bi þam gecornum      Cristes þegnum
beacnað in burgum,      hu hi beorhtne gefean

390

þurh fæder fultum      on þas frecnan tid
healdaþ under heofonum,      ond him heanne blæd
in þam uplican      eðle gestrynaþ.
Habbaþ we geascad      þæt se ælmihtiga
worhte wer ond wif      þurh his wundra sped,

395

ond hi þa gesette      on þone selestan
foldan sceata,      þone fira bearn
nemnað neorxnawong,      þær him nænges wæs
eades onsyn,      þenden eces word,
halges hleoþorcwide,      healdan woldan

400

on þam niwan gefean.      þær him niþ gescod,
ealdfeondes æfest,      se him æt gebead,
beames blede,      þæt hi bu þegun
æppel unrædum      ofer est godes,
byrgdon forbodene.      þær him bitter wearð

405

yrmþu æfter æte      ond hyra eaferum swa,
sarlic symbel      sunum ond dohtrum.
Wurdon teonlice      toþas idge
ageald æfter gylte.      Hæfdon godes yrre,
bittre bealosorge.      þæs þa byre siþþan

410

gyrne onguldon,      þe hi þæt gyfl þegun
ofer eces word.      Forþon hy eðles wyn
geomormode      ofgiefan sceoldon
þurh nædran niþ,      þa heo nearwe biswac
yldran usse      in ærdagum

415

þurh fæcne ferð,      þæt hi feor þonan
in þas deaðdene      drohtað sohton,
sorgfulran gesetu.      Him wearð selle lif
heolstre bihyded,      ond se halga wong
þurh feondes searo      fæste bityned

420

wintra mengu,      oþþæt wuldorcyning
þurh his hidercyme      halgum togeanes,
moncynnes gefea,      meþra frefrend,
ond se anga hyht,      eft ontynde.
Is þon gelicast,      þæs þe us leorneras

425

wordum secgað,      ond writu cyþað,
þisses fugles gefær,      þonne frod ofgiefeð
eard ond eþel,      ond geealdad bið.
Gewiteð werigmod,      wintrum gebysgad,
þær he holtes hleo      heah gemeteð,

430

in þam he getimbreð      tanum ond wyrtum
þam æþelestum      eardwic niwe,
nest on bearwe.      Bið him neod micel
þæt he feorhgeong eft      onfon mote
þurh liges blæst      lif æfter deaþe,

435

edgeong wesan,      ond his ealdcyðþu,
sunbeorht gesetu,      secan mote
æfter fyrbaðe.      Swa ða foregengan,
yldran usse,      anforleton
þone wlitigan wong      ond wuldres setl,

440

leoflic on laste,      tugon longne sið
in hearmra hond,      þær him hettende,
earme aglæcan,      oft gescodan.
Wæron hwæþre monge,      þa þe meotude wel
gehyrdun under heofonum      halgum ðeawum,

445

dædum domlicum,      þæt him dryhten wearð,
heofona heahcyning,      hold on mode.
ðæt is se hea beam      in þam halge nu
wic weardiað,      þær him wihte ne mæg
ealdfeonda nan      atre sceþþan,

450

facnes tacne,      on þas frecnan tid.
þær him nest wyrceð      wið niþa gehwam
dædum domlicum      dryhtnes cempa,
þonne he ælmessan      earmum dæleð,
dugeþa leasum,      ond him dryhten gecygð,

455

fæder on fultum,      forð onetteð,
lænan lifes      leahtras dwæsceþ,
mirce mandæde,      healdeð meotudes æ
beald in breostum,      ond gebedu seceð
clænum gehygdum,      ond his cneo bigeð

460

æþele to eorþan,      flyhð yfla gehwylc,
grimme gieltas,      for godes egsan,
glædmod gyrneð      þæt he godra mæst
dæda gefremme;      þam biþ dryhten scyld
in siþa gehwane,      sigora waldend,

465

weoruda wilgiefa.      þis þa wyrta sind,
wæstma blede,      þa se wilda fugel
somnað under swegle      side ond wide
to his wicstowe,      þær he wundrum fæst
wið niþa gehwam      nest gewyrceð.

470

Swa nu in þam wicum      willan fremmað
mode ond mægne      meotudes cempan,
mærða tilgað;      þæs him meorde wile
ece ælmihtig      eadge forgildan.
Beoð him of þam wyrtum      wic gestaþelad

475

in wuldres byrig      weorca to leane,
þæs þe hi geheoldan      halge lare
hate æt heortan,      hige weallende
dæges ond nihtes      dryhten lufiað,
leohte geleafan      leofne ceosað

480

ofer woruldwelan;      ne biþ him wynne hyht
þæt hy þis læne lif      long gewunien.
þus eadig eorl      ecan dreames,
heofona hames      mid heahcyning
earnað on elne,      oþþæt ende cymeð

485

dogorrimes,      þonne deað nimeð,
wiga wælgifre,      wæpnum geþryþed,
ealdor anra gehwæs,      ond in eorþan fæðm
snude sendeð      sawlum binumene
læne lichoman,      þær hi longe beoð

490

oð fyres cyme      foldan biþeahte.
ðonne monge beoð      on gemot læded
fyra cynnes;      wile fæder engla,
sigora soðcyning,      seonoþ gehegan,
duguða dryhten,      deman mid ryhte.

495

þonne æriste      ealle gefremmaþ
men on moldan,      swa se mihtiga cyning
beodeð, brego engla,      byman stefne
ofer sidne grund,      sawla nergend.
Bið se deorca deað      dryhtnes meahtum

500

eadgum geendad.      æðele hweorfað,
þreatum þringað,      þonne þeos woruld,
scyldwyrcende,      in scome byrneð,
ade onæled.      Weorþeð anra gehwylc
forht on ferþþe,      þonne fyr briceð

505

læne londwelan,      lig eal þigeð
eorðan æhtgestreon,      æpplede gold
gifre forgripeð,      grædig swelgeð
londes frætwe.      þonne on leoht cymeð
ældum þisses      in þa openan tid

510

fæger ond gefealic      fugles tacen,
þonne anwald eal      up astelleð
of byrgenum,      ban gegædrað,
leomu lic somod,      ond lifes gæst,
fore Cristes cneo.      Cyning þrymlice

515

of his heahsetle      halgum scineð,
wlitig wuldres gim.      Wel biþ þam þe mot
in þa geomran tid      gode lician.
ðær þa lichoman,      leahtra clæne,
gongað glædmode,      gæstas hweorfað

520

in banfatu,      þonne bryne stigeð
heah to heofonum.      Hat bið monegum
egeslic æled,      þonne anra gehwylc,
soðfæst ge synnig,      sawel mid lice,
from moldgrafum      seceð meotudes dom,

525

forhtafæred.      Fyr bið on tihte,
æleð uncyste.      þær þa eadgan beoð
æfter wræchwile      weorcum bifongen,
agnum dædum.      þæt þa æþelan sind
wyrta wynsume,      mid þam se wilda fugel

530

his sylfes nest      biseteð utan,
þæt hit færinga      fyre byrneð,
forsweleð under sunnan,      ond he sylfa mid,
ond þonne æfter lige      lif eft onfehð
edniwinga.      Swa bið anra gehwylc

535

flæsce bifongen      fira cynnes,
ænlic ond edgeong,      se þe his agnum her
willum gewyrceð      þæt him wuldorcyning
meahtig æt þam mæþle      milde geweorþeð.
þonne hleoþriað      halge gæstas,

540

sawla soðfæste,      song ahebbað,
clæne ond gecorene,      hergað cyninges þrym,
stefn æfter stefne,      stigað to wuldre
wlitige gewyrtad      mid hyra weldædum.
Beoð þonne amerede      monna gæstas,

545

beorhte abywde      þurh bryne fyres.
Ne wene þæs ænig      ælda cynnes
þæt ic lygewordum      leoð somnige,
write woðcræfte.      Gehyrað witedom
Iobes gieddinga.      þurh gæstes blæd

550

breostum onbryrded,      beald reordade,
wuldre geweorðad;      he þæt word gecwæð:
“Ic þæt ne forhycge      heortan geþoncum,
þæt ic in minum neste      neobed ceose,
hæle hrawerig,      gewite hean þonan

555

on longne sið,      lame bitolden,
geomor gudæda,      in greotes fæðm,
ond þonne æfter deaþe      þurh dryhtnes giefe
swa se fugel fenix      feorh edniwe
æfter æriste      agan mote,

560

dreamas mid dryhten,      þær seo deore scolu
leofne lofiað.      Ic þæs lifes ne mæg
æfre to ealdre      ende gebidan,
leohtes ond lissa.      þeah min lic scyle
on moldærne      molsnad weorþan

565

wyrmum to willan,      swa þeah weoruda god
æfter swylthwile      sawle alyseð
ond in wuldor aweceð.      Me þæs wen næfre
forbirsteð in breostum,      ðe ic in brego engla
forðweardne gefean      fæste hæbbe.”

570

ðus frod guma      on fyrndagum
gieddade gleawmod,      godes spelboda,
ymb his æriste      in ece lif,
þæt we þy geornor      ongietan meahten
tirfæst tacen      þæt se torhta fugel

575

þurh bryne beacnað.      Bana lafe,
ascan ond yslan,      ealle gesomnað
æfter ligbryne,      lædeþ siþþan
fugel on fotum      to frean geardum,
sunnan togeanes.      þær hi siþþan forð

580

wuniað wintra fela,      wæstmum geniwad,
ealles edgiong,      þær ænig ne mæg
in þam leodscype      læþþum hwopan.
Swa nu æfter deaðe      þurh dryhtnes miht
somod siþiaþ      sawla mid lice,

585

fægre gefrætwed,      fugle gelicast,
in eadwelum      æþelum stencum,
þær seo soþfæste      sunne lihteð
wlitig ofer weoredum      in wuldres byrig.
ðonne soðfæstum      sawlum scineð

590

heah ofer hrofas      hælende Crist.
Him folgiað      fuglas scyne,
beorhte gebredade,      blissum hremige,
in þam gladan ham,      gæstas gecorene,
ece to ealdre.      þær him yfle ne mæg

595

fah feond gemah      facne sceþþan,
ac þær lifgað a      leohte werede,
swa se fugel fenix,      in freoþu dryhtnes,
wlitige in wuldre.      Weorc anra gehwæs
beorhte bliceð      in þam bliþan ham

600

fore onsyne      ecan dryhtnes,
symle in sibbe,      sunnan gelice.
þær se beorhta beag,      brogden wundrum
eorcnanstanum,      eadigra gehwam
hlifað ofer heafde.      Heafelan lixað,

605

þrymme biþeahte.      ðeodnes cynegold
soðfæstra gehwone      sellic glengeð
leohte in life,      þær se longa gefea,
ece ond edgeong,      æfre ne sweþrað,
ac hy in wlite wuniað,      wuldre bitolden

610

fægrum frætwum,      mid fæder engla.
Ne bið him on þam wicum      wiht to sorge,
wroht ne weþel      ne gewindagas,
hungor se hata      ne se hearda þurst,
yrmþu ne yldo.      Him se æþela cyning

615

forgifeð goda gehwylc.      þær gæsta gedryht
hælend hergað      ond heofoncyninges
meahte mærsiað,      singað metude lof.
Swinsað sibgedryht      swega mæste
hædre ymb þæt halge      heahseld godes,

620

bliþe bletsiað      bregu selestan
eadge mid englum,      efenhleoþre þus:
“Sib si þe, soð god,      ond snyttrucræft,
ond þe þonc sy      þrymsittendum
geongra gyfena,      goda gehwylces.

625

Micel, unmæte      mægnes strengðu,
heah ond halig!      Heofonas sindon
fægre gefylled,      fæder ælmihtig,
ealra þrymma þrym,      þines wuldres,
uppe mid englum      ond on eorðan somod.

630

Gefreoþa usic, frymþa scyppend!      þu eart fæder ælmihtig
in heannesse,      heofuna waldend.”
ðus reordiað      ryhtfremmende,
manes amerede,      in þære mæran byrig;
cyneþrym cyþað,      caseres lof

635

singað on swegle      soðfæstra gedryht,
þam anum is      ece weorðmynd
forð butan ende.      Næs his frymð æfre,
eades ongyn.      þeah he on eorþan her
þurh cildes had      cenned wære

640

in middangeard,      hwæþre his meahta sped
heah ofer heofonum      halig wunade,
dom unbryce.      þeah he deaþes cwealm
on rode treow      ræfnan sceolde,
þearlic wite,      he þy þriddan dæge

645

æfter lices hryre      lif eft onfeng
þurh fæder fultum.      Swa fenix beacnað,
geong in geardum,      godbearnes meaht,
þonne he of ascan      eft onwæcneð
in lifes lif,      leomum geþungen.

650

Swa se hælend us      helpe gefremede
þurh his lices gedal,      lif butan ende,
swa se fugel swetum      his fiþru tu
ond wynsumum      wyrtum gefylleð,
fægrum foldwæstmum,      þonne afysed bið.

655

þæt sindon þa word,      swa us gewritu secgað,
hleoþor haligra,      þe him to heofonum bið,
to þam mildan gode,      mod afysed
in dreama dream,      þær hi dryhtne to giefe
worda ond weorca      wynsumne stenc

660

in þa mæran gesceaft      meotude bringað,
in þæt leohte lif.      Sy him lof symle
þurh woruld worulda,      ond wuldres blæd,
ar ond onwald,      in þam uplican
rodera rice.      He is on ryht cyning

665

middangeardes      ond mægenþrymmes,
wuldre biwunden      in þære wlitigan byrig.
Hafað us alyfed      lucis auctor
þæt we motun her      merueri,
goddædum begietan      gaudia in celo,

670

þær we motun      maxima regna
secan ond gesittan      sedibus altis,
lifgan in lisse      lucis et pacis,
agan eardinga      almæ letitie,
brucan blæddaga,      blandem et mitem

675

geseon sigora frean      sine fine,
ond him lof singan      laude perenne,
eadge mid englum.      Alleluia.

Juliana

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt! We ðæt hyrdon      hæleð eahtian,
deman dædhwate,      þætte in dagum gelamp
Maximianes,      se geond middangeard,
arleas cyning,      eahtnysse ahof,

5

cwealde cristne men,      circan fylde,
geat on græswong      godhergendra,
hæþen hildfruma,      haligra blod,
ryhtfremmendra.      Wæs his rice brad,
wid ond weorðlic      ofer werþeode,

10

lytesna ofer ealne      yrmenne grund.
Foron æfter burgum,      swa he biboden hæfde,
þegnas þryðfulle.      Oft hi þræce rærdon,
dædum gedwolene,      þa þe dryhtnes æ
feodon þurh firencræft.      Feondscype rærdon,

15

hofon hæþengield,      halge cwelmdon,
breotun boccræftge,      bærndon gecorene,
gæston godes cempan      gare ond lige.
Sum wæs æhtwelig      æþeles cynnes
rice gerefa.      Rondburgum weold,

20

eard weardade      oftast symle
in þære ceastre      Commedia,
heold hordgestreon.      Oft he hæþengield
ofer word godes,      weoh gesohte
neode geneahhe.      Wæs him noma cenned

25

Heliseus,      hæfde ealdordom
micelne ond mærne.      ða his mod ongon
fæmnan lufian,      (hine fyrwet bræc),
Iulianan.      Hio in gæste bær
halge treowe,      hogde georne

30

þæt hire mægðhad      mana gehwylces
fore Cristes lufan      clæne geheolde.
ða wæs sio fæmne      mid hyre fæder willan
welegum biweddad;      wyrd ne ful cuþe,
freondrædenne      hu heo from hogde,

35

geong on gæste.      Hire wæs godes egsa
mara in gemyndum,      þonne eall þæt maþþumgesteald
þe in þæs æþelinges      æhtum wunade.
þa wæs se weliga      þæra wifgifta,
goldspedig guma,      georn on mode,

40

þæt him mon fromlicast      fæmnan gegyrede,
bryd to bolde.      Heo þæs beornes lufan
fæste wiðhogde,      þeah þe feohgestreon
under hordlocan,      hyrsta unrim
æhte ofer eorþan.      Heo þæt eal forseah,

45

ond þæt word acwæð      on wera mengu:
“Ic þe mæg gesecgan      þæt þu þec sylfne ne þearft
swiþor swencan.      Gif þu soðne god
lufast ond gelyfest,      ond his lof rærest,
ongietest gæsta hleo,      ic beo gearo sona

50

unwaclice      willan þines.
Swylce ic þe secge,      gif þu to sæmran gode
þurh deofolgield      dæde biþencest,
hætsð hæþenweoh,      ne meaht þu habban mec,
ne geþreatian      þe to gesingan.

55

Næfre þu þæs swiðlic      sar gegearwast
þurh hæstne nið      heardra wita,
þæt þu mec onwende      worda þissa.”
ða se æþeling wearð      yrre gebolgen,
firendædum fah,      gehyrde þære fæmnan word,

60

het ða gefetigan      ferend snelle,
hreoh ond hygeblind,      haligre fæder,
recene to rune.      Reord up astag,
siþþan hy togædre      garas hlændon,
hildeþremman.      Hæðne wæron begen

65

synnum seoce,      sweor ond aþum.
ða reordode      rices hyrde
wið þære fæmnan fæder      frecne mode,
daraðhæbbende:      “Me þin dohtor hafað
geywed orwyrðu.      Heo me on an sagað

70

þæt heo mæglufan      minre ne gyme,
freondrædenne.      Me þa fraceðu sind
on modsefan      mæste weorce,
þæt heo mec swa torne      tæle gerahte
fore þissum folce,      het me fremdne god,

75

ofer þa oþre      þe we ær cuþon,
welum weorþian,      wordum lofian,
on hyge hergan,      oþþe hi nabban.”
Geswearc þa swiðferð      sweor æfter worde,
þære fæmnan fæder,      ferðlocan onspeon:

80

“Ic þæt geswerge      þurh soð godu,
swa ic are æt him      æfre finde,
oþþe, þeoden, æt þe      þine hyldu
winburgum in,      gif þas word sind soþ,
monna leofast,      þe þu me sagast,

85

þæt ic hy ne sparige,      ac on spild giefe,
þeoden mæra,      þe to gewealde.
Dem þu hi to deaþe,      gif þe gedafen þince,
swa to life læt,      swa þe leofre sy.”
Eode þa fromlice      fæmnan to spræce,

90

anræd ond yreþweorg,      yrre gebolgen,
þær he glædmode      geonge wiste
wic weardian.      He þa worde cwæð:
“ðu eart dohtor min      seo dyreste
ond seo sweteste      in sefan minum,

95

ange for eorþan,      minra eagna leoht,
Iuliana!      þu on geaþe hafast
þurh þin orlegu      unbiþyrfe
ofer witena dom      wisan gefongen.
Wiðsæcest þu to swiþe      sylfre rædes

100

þinum brydguman,      se is betra þonne þu,
æþelra for eorþan,      æhtspedigra
feohgestreona.      He is to freonde god.
Forþon is þæs wyrþe,      þæt þu þæs weres frige,
ece eadlufan,      an ne forlæte.”

105

Him þa seo eadge      ageaf ondsware,
Iuliana      (hio to gode hæfde
freondrædenne      fæste gestaþelad):
“Næfre ic þæs þeodnes      þafian wille
mægrædenne,      nemne he mægna god

110

geornor bigonge      þonne he gen dyde,
lufige mid lacum      þone þe leoht gescop,
heofon ond eorðan      ond holma bigong,
eodera ymbhwyrft.      Ne mæg he elles mec
bringan to bolde.      He þa brydlufan

115

sceal to oþerre      æhtgestealdum
idese secan;      nafað he ænige her.”
Hyre þa þurh yrre      ageaf ondsware
fæder feondlice,      nales frætwe onheht:
“Ic þæt gefremme,      gif min feorh leofað

120

gif þu unrædes      ær ne geswicest,
ond þu fremdu godu      forð bigongest
ond þa forlætest      þe us leofran sind,
þe þissum folce      to freme stondað,
þæt þu ungeara      ealdre scyldig

125

þurh deora gripe      deaþe sweltest,
gif þu geþafian nelt      þingrædenne,
modges gemanan.      Micel is þæt ongin
ond þreaniedlic      þinre gelican,
þæt þu forhycge      hlaford urne.”

130

Him þa seo eadge      ageaf ondsware,
gleaw ond gode leof,      Iuliana:
“Ic þe to soðe      secgan wille,
bi me lifgendre      nelle ic lyge fremman.
Næfre ic me ondræde      domas þine,

135

ne me weorce sind      witebrogan,
hildewoman,      þe þu hæstlice
manfremmende      to me beotast,
ne þu næfre gedest      þurh gedwolan þinne
þæt þu mec acyrre      from Cristes lofe.”

140

ða wæs ellenwod,      yrre ond reþe,
frecne ond ferðgrim,      fæder wið dehter.
Het hi þa swingan,      susle þreagan,
witum wægan,      ond þæt word acwæð:
“Onwend þec in gewitte,      ond þa word oncyr

145

þe þu unsnyttrum      ær gespræce,
þa þu goda ussa      gield forhogdest.”
Him seo unforhte      ageaf ondsware
þurh gæstgehygd,      Iuliana:
“Næfre þu gelærest      þæt ic leasingum,

150

dumbum ond deafum      deofolgieldum,
gæsta geniðlum      gaful onhate,
þam wyrrestum      wites þegnum,
ac ic weorðige      wuldres ealdor
middangeardes      ond mægenþrymmes,

155

ond him anum to      eal biþence,
þæt he mundbora      min geweorþe,
helpend ond hælend      wið hellsceaþum.”
Hy þa þurh yrre      Affricanus,
fæder fæmnan ageaf      on feonda geweald

160

Heliseo.      He in æringe
gelædan het      æfter leohtes cyme
to his domsetle.      Duguð wafade
on þære fæmnan wlite,      folc eal geador.
Hy þa se æðeling      ærest grette,

165

hire brydguma,      bliþum wordum:
“Min se swetesta      sunnan scima,
Iuliana!      Hwæt, þu glæm hafast,
ginfæste giefe,      geoguðhades blæd!
Gif þu godum ussum      gen gecwemest,

170

ond þe to swa mildum      mundbyrd secest,
hyldo to halgum,      beoð þe ahylded fram
wraþe geworhtra      wita unrim,
grimra gyrna,      þe þe gegearwad sind,
gif þu onsecgan nelt      soþum gieldum.”

175

Him seo æþele mæg      ageaf ondsware:
“Næfre þu geþreatast      þinum beotum,
ne wita þæs fela      wraðra gegearwast,
þæt ic þeodscype      þinne lufie,
buton þu forlæte      þa leasinga,

180

weohweorðinga,      ond wuldres god
ongyte gleawlice,      gæsta scyppend,
meotud moncynnes,      in þæs meahtum sind
a butan ende      ealle gesceafta.”
ða for þam folce      frecne mode

185

beotwordum spræc,      bealg hine swiþe
folcagende,      ond þa fæmnan het
þurh niðwræce      nacode þennan,
ond mid sweopum swingan      synna lease.
Ahlog þa se hererinc,      hospwordum spræc:

190

“þis is ealdordom      uncres gewynnes
on fruman gefongen!      Gen ic feores þe
unnan wille,      þeah þu ær fela
unwærlicra      worda gespræce,
onsoce to swiðe      þæt þu soð godu

195

lufian wolde.      þe þa lean sceolan
wiþerhycgendre,      witebrogan,
æfter weorþan,      butan þu ær wiþ hi
geþingige,      ond him þoncwyrþe
æfter leahtorcwidum      lac onsecge,

200

sibbe gesette.      Læt þa sace restan,
lað leodgewin.      Gif þu leng ofer þis
þurh þin dolwillen      gedwolan fylgest,
þonne ic nyde sceal      niþa gebæded
on þære grimmestan      godscyld wrecan,

205

torne teoncwide,      þe þu tælnissum
wiþ þa selestan      sacan ongunne,
ond þa mildestan      þara þe men witen,
þe þes leodscype mid him      longe bieode.”
Him þæt æþele mod      unforht oncwæð:

210

“Ne ondræde ic me      domas þine,
awyrged womsceaða,      ne þinra wita bealo.
Hæbbe ic me to hyhte      heofonrices weard,
mildne mundboran,      mægna waldend,
se mec gescyldeð      wið þinum scinlace

215

of gromra gripe,      þe þu to godum tiohhast.
ða sind geasne      goda gehwylces,
idle, orfeorme,      unbiþyrfe,
ne þær freme meteð      fira ænig
soðe sibbe,      þeah þe sece to him

220

freondrædenne.      He ne findeð þær
duguþe mid deoflum.      Ic to dryhtne min
mod staþelige,      se ofer mægna gehwylc
waldeð wideferh,      wuldres agend,
sigora gehwylces.      þæt is soð cyning.”

225

ða þam folctogan      fracuðlic þuhte
þæt he ne meahte      mod oncyrran,
fæmnan foreþonc.      He bi feaxe het
ahon ond ahebban      on heanne beam,
þær seo sunsciene      slege þrowade,

230

sace singrimme,      siex tida dæges,
ond he ædre het      eft asettan,
laðgeniðla,      ond gelædan bibead
to carcerne.      Hyre wæs Cristes lof
in ferðlocan      fæste biwunden,

235

milde modsefan,      mægen unbrice.
ða wæs mid clustre      carcernes duru
behliden, homra geweorc.      Halig þær inne
wærfæst wunade.      Symle heo wuldorcyning
herede æt heortan,      heofonrices god,

240

in þam nydclafan,      nergend fira,
heolstre bihelmad.      Hyre wæs halig gæst
singal gesið.      ða cwom semninga
in þæt hlinræced      hæleða gewinna,
yfeles ondwis.      Hæfde engles hiw,

245

gleaw gyrnstafa      gæstgeniðla,
helle hæftling,      to þære halgan spræc:
“Hwæt dreogest þu,      seo dyreste
ond seo weorþeste      wuldorcyninge,
dryhtne ussum?      ðe þes dema hafað

250

þa wyrrestan      witu gegearwad,
sar endeleas,      gif þu onsecgan nelt,
gleawhycgende,      ond his godum cweman.
Wes þu on ofeste,      swa he þec ut heonan
lædan hate,      þæt þu lac hraþe

255

onsecge sigortifre,      ær þec swylt nime,
deað fore duguðe.      þy þu þæs deman scealt,
eadhreðig mæg,      yrre gedygan.”
Frægn þa fromlice,      seo þe forht ne wæs,
Criste gecweme,      hwonan his cyme wære.

260

Hyre se wræcmæcga      wið þingade:
“Ic eom engel godes      ufan siþende,
þegn geþungen,      ond to þe sended,
halig of heahþu.      þe sind heardlicu,
wundrum wælgrim,      witu geteohhad

265

to gringwræce.      Het þe god beodan,
bearn waldendes,      þæt þe burge þa.”
ða wæs seo fæmne      for þam færspelle
egsan geaclad,      þe hyre se aglæca,
wuldres wiþerbreca,      wordum sægde.

270

Ongan þa fæstlice      ferð staþelian,
geong grondorleas,      to gode cleopian
“Nu ic þec, beorna hleo,      biddan wille
ece ælmihtig,      þurh þæt æþele gesceap
þe þu, fæder engla,      æt fruman settest,

275

þæt þu me ne læte      of lofe hweorfan
þinre eadgife,      swa me þes ar bodað
frecne færspel,      þe me fore stondeð.
Swa ic þe, bilwitne,      biddan wille
þæt þu me gecyðe,      cyninga wuldor,

280

þrymmes hyrde,      hwæt þes þegn sy,
lyftlacende,      þe mec læreð from þe
on stearcne weg.”      Hyre stefn oncwæð
wlitig of wolcnum,      word hleoþrade:
“Forfoh þone frætgan      ond fæste geheald,

285

oþþæt he his siðfæt      secge mid ryhte,
ealne from orde,      hwæt his æþelu syn.”
ða wæs þære fæmnan      ferð geblissad,
domeadigre.      Heo þæt deofol genom
…… “ealra cyninga cyning      to cwale syllan.

290

ða gen ic gecræfte      þæt se cempa ongon
waldend wundian,      weorud to segon
þæt þær blod ond wæter      bu tu ætgædre
eorþan sohtun.      ða gen ic Herode
in hyge bisweop      þæt he Iohannes bibead

295

heafde biheawan,      ða se halga wer
þære wiflufan      wordum styrde,
unryhtre æ.      Eac ic gelærde
Simon searoþoncum      þæt he sacan ongon
wiþ þa gecorenan      Cristes þegnas,

300

ond þa halgan weras      hospe gerahte
þurh deopne gedwolan,      sægde hy dryas wæron.
Neþde ic nearobregdum      þær ic Neron bisweac,
þæt he acwellan het      Cristes þegnas,
Petrus ond Paulus.      Pilatus ær

305

on rode aheng      rodera waldend,
meotud meahtigne      minum larum.
Swylce ic Egias      eac gelærde
þæt he unsnytrum      Andreas het
ahon haligne      on heanne beam,

310

þæt he of galgan his      gæst onsende
in wuldres wlite.      þus ic wraþra fela
mid minum broþrum      bealwa gefremede,
sweartra synna,      þe ic asecgan ne mæg,
rume areccan,      ne gerim witan,

315

heardra heteþonca.”      Him seo halge oncwæð
þurh gæstes giefe,      Iuliana:
“þu scealt furþor gen,      feond moncynnes,
siþfæt secgan,      hwa þec sende to me.”
Hyre se aglæca      ageaf ondsware,

320

forhtafongen,      friþes orwena:
“Hwæt, mec min fæder      on þas fore to þe,
hellwarena cyning,      hider onsende
of þam engan ham,      se is yfla gehwæs
in þam grornhofe      geornfulra þonne ic.

325

þonne he usic sendeð      þæt we soðfæstra
þurh misgedwield      mod oncyrren,
ahwyrfen from halor,      we beoð hygegeomre,
forhte on ferðþe.      Ne biþ us frea milde,
egesful ealdor,      gif we yfles noht

330

gedon habbaþ;      ne durran we siþþan
for his onsyne      ower geferan.
þonne he onsendeð      geond sidne grund
þegnas of þystrum,      hateð þræce ræran,
gif we gemette sin      on moldwege,

335

oþþe feor oþþe neah      fundne weorþen,
þæt hi usic binden      ond in bælwylme
suslum swingen.      Gif soðfæstra
þurh myrrelsan      mod ne oðcyrreð,
haligra hyge,      we þa heardestan

340

ond þa wyrrestan      witu geþoliað
þurh sarslege.      Nu þu sylfa meaht
on sefan þinum      soð gecnawan,
þæt ic þisse noþe wæs      nyde gebæded,
þragmælum geþread,      þæt ic þe sohte.”

345

þa gen seo halge ongon      hæleþa gewinnan,
wrohtes wyrhtan,      wordum frignan,
fyrnsynna fruman:      “þu me furþor scealt
secgan, sawla feond,      hu þu soðfæstum
þurh synna slide      swiþast sceþþe,

350

facne bifongen.”      Hyre se feond oncwæð,
wræcca wærleas,      wordum mælde:
“Ic þe, ead mæg,      yfla gehwylces
or gecyðe      oð ende forð
þara þe ic gefremede,      nalæs feam siðum,

355

synna wundum,      þæt þu þy sweotolicor
sylf gecnawe      þæt þis is soð, nales leas.
Ic þæt wende      ond witod tealde
þriste geþoncge,      þæt ic þe meahte
butan earfeþum      anes cræfte

360

ahwyrfan from halor,      þæt þu heofoncyninge
wiðsoce, sigora frean,      ond to sæmran gebuge,
onsægde synna fruman.      þus ic soðfæstum
þurh mislic bleo      mod oncyrre.
þær ic hine finde      ferð staþelian

365

to godes willan,      ic beo gearo sona
þæt ic him monigfealde      modes gælsan
ongean bere      grimra geþonca,
dyrnra gedwilda,      þurh gedwolena rim.
Ic him geswete      synna lustas,

370

mæne modlufan,      þæt he minum hraþe,
leahtrum gelenge,      larum hyreð.
Ic hine þæs swiþe      synnum onæle
þæt he byrnende      from gebede swiceð,
stepeð stronglice,      staþolfæst ne mæg

375

fore leahtra lufan      lenge gewunian
in gebedstowe.      Swa ic brogan to
laðne gelæde      þam þe ic lifes ofonn,
leohtes geleafan,      ond he larum wile
þurh modes myne      minum hyran,

380

synne fremman,      he siþþan sceal
godra gumcysta      geasne hweorfan.
Gif ic ænigne      ellenrofne
gemete modigne      metodes cempan
wið flanþræce,      nele feor þonan

385

bugan from beaduwe,      ac he bord ongean
hefeð hygesnottor,      haligne scyld,
gæstlic guðreaf,      nele gode swican,
ac he beald in gebede      bidsteal gifeð
fæste on feðan,      ic sceal feor þonan

390

heanmod hweorfan,      hroþra bidæled,
in gleda gripe,      gehðu mænan,
þæt ic ne meahte      mægnes cræfte
guðe wiðgongan,      ac ic geomor sceal
secan oþerne      ellenleasran,

395

under cumbolhagan,      cempan sænran,
þe ic onbryrdan mæge      beorman mine,
agælan æt guþe.      þeah he godes hwæt
onginne gæstlice,      ic beo gearo sona,
þæt ic ingehygd      eal geondwlite,

400

hu gefæstnad sy      ferð innanweard,
wiðsteall geworht.      Ic þæs wealles geat
ontyne þurh teonan;      bið se torr þyrel,
ingong geopenad,      þonne ic ærest him
þurh eargfare      in onsende

405

in breostsefan      bitre geþoncas
þurh mislice      modes willan,
þæt him sylfum      selle þynceð
leahtras to fremman      ofer lof godes,
lices lustas.      Ic beo lareow georn

410

þæt he monþeawum      minum lifge
acyrred cuðlice      from Cristes æ,
mod gemyrred      me to gewealde
in synna seað.      Ic þære sawle ma
geornor gyme      ymb þæs gæstes forwyrd

415

þonne þæs lichoman,      se þe on legre sceal
weorðan in worulde      wyrme to hroþor,
bifolen in foldan.”      ða gien seo fæmne spræc:
“Saga, earmsceapen,      unclæne gæst,
hu þu þec geþyde,      þystra stihtend,

420

on clænra gemong?      þu wið Criste geo
wærleas wunne      ond gewin tuge,
hogdes wiþ halgum.      þe wearð helle seað
niþer gedolfen,      þær þu nydbysig
fore oferhygdum      eard gesohtes.

425

Wende ic þæt þu þy wærra      weorþan sceolde
wið soðfæstum      swylces gemotes
ond þy unbealdra,      þe þe oft wiðstod
þurh wuldorcyning      willan þines.”
Hyre þa se werga      wið þingade,

430

earm aglæca:      “þu me ærest saga,
hu þu gedyrstig      þurh deop gehygd
wurde þus wigþrist      ofer eall wifa cyn,
þæt þu mec þus fæste      fetrum gebunde,
æghwæs orwigne.      þu in ecne god,

435

þrymsittendne,      þinne getreowdes,
meotud moncynnes,      swa ic in minne fæder,
hellwarena cyning,      hyht staþelie.
þonne ic beom onsended      wið soðfæstum,
þæt ic in manweorcum      mod oncyrre,

440

hyge from halor,      me hwilum biþ
forwyrned þurh wiþersteall      willan mines,
hyhtes æt halgum,      swa me her gelamp
sorg on siþe.      Ic þæt sylf gecneow
to late micles,      sceal nu lange ofer þis,

445

scyldwyrcende,      scame þrowian.
Forþon ic þec halsige      þurh þæs hyhstan meaht,
rodorcyninges giefe,      se þe on rode treo
geþrowade,      þrymmes ealdor,
þæt þu miltsige      me þearfendum,

450

þæt unsælig      eall ne forweorþe,
þeah ic þec gedyrstig      ond þus dolwillen
siþe gesohte,      þær ic swiþe me
þyslicre ær      þrage ne wende.”
ða seo wlitescyne      wuldres condel

455

to þam wærlogan      wordum mælde:
“þu scealt ondettan      yfeldæda ma,
hean helle gæst,      ær þu heonan mote,
hwæt þu to teonan      þurhtogen hæbbe
micelra manweorca      manna tudre

460

deorcum gedwildum.”      Hyre þæt deofol oncwæð:
“Nu ic þæt gehyre      þurh þinne hleoþorcwide,
þæt ic nyde sceal      niþa gebæded
mod meldian,      swa þu me beodest,
þreaned þolian.      Is þeos þrag ful strong,

465

þreat ormæte.      Ic sceal þinga gehwylc
þolian ond þafian      on þinne dom,
womdæda onwreon,      þe ic wideferg
sweartra gesyrede.      Oft ic syne ofteah,
ablende bealoþoncum      beorna unrim

470

monna cynnes,      misthelme forbrægd
þurh attres ord      eagna leoman
sweartum scurum,      ond ic sumra fet
forbræc bealosearwum,      sume in bryne sende,
in liges locan,      þæt him lasta wearð

475

siþast gesyne.      Eac ic sume gedyde
þæt him banlocan      blode spiowedan,
þæt hi færinga      feorh aleton
þurh ædra wylm.      Sume on yðfare
wurdon on wege      wætrum bisencte,

480

on mereflode,      minum cræftum
under reone stream.      Sume ic rode bifealh,
þæt hi hyra dreorge      on hean galgan
lif aletan.      Sume ic larum geteah,
to geflite fremede,      þæt hy færinga

485

ealde æfþoncan      edniwedan,
beore druncne.      Ic him byrlade
wroht of wege,      þæt hi in winsele
þurh sweordgripe      sawle forletan
of flæschoman      fæge scyndan,

490

sarum gesohte.      Sume, þa ic funde
butan godes tacne,      gymelease,
ungebletsade,      þa ic bealdlice
þurh mislic cwealm      minum hondum
searoþoncum slog.      Ic asecgan ne mæg,

495

þeah ic gesitte      sumerlongne dæg,
eal þa earfeþu      þe ic ær ond siþ
gefremede to facne,      siþþan furþum wæs
rodor aræred      ond ryne tungla,
folde gefæstnad      ond þa forman men,

500

Adam ond Aeue,      þam ic ealdor oðþrong,
ond hy gelærde      þæt hi lufan dryhtnes,
ece eadgiefe      anforleton,
beorhtne boldwelan,      þæt him bæm gewearð
yrmþu to ealdre,      ond hyra eaferum swa,

505

mircast manweorca.      Hwæt sceal ic ma riman
yfel endeleas?      Ic eall gebær,
wraþe wrohtas      geond werþeode,
þa þe gewurdun      widan feore
from fruman worulde      fira cynne,

510

eorlum on eorþan.      Ne wæs ænig þara
þæt me þus þriste,      swa þu nu þa,
halig mid hondum,      hrinan dorste,
næs ænig þæs modig      mon ofer eorþan
þurh halge meaht,      heahfædra nan

515

ne witgena.      þeah þe him weoruda god
onwrige, wuldres cyning,      wisdomes gæst,
giefe unmæte,      hwæþre ic gong to þam
agan moste.      Næs ænig þara
þæt mec þus bealdlice      bennum bilegde,

520

þream forþrycte,      ær þu nu þa
þa miclan meaht      mine oferswiðdest,
fæste forfenge,      þe me fæder sealde,
feond moncynnes,      þa he mec feran het,
þeoden of þystrum,      þæt ic þe sceolde

525

synne swetan.      þær mec sorg bicwom,
hefig hondgewinn.      Ic bihlyhhan ne þearf
æfter sarwræce      siðfæt þisne
magum in gemonge,      þonne ic mine sceal
agiefan gnorncearig      gafulrædenne

530

in þam reongan ham.”      ða se gerefa het,
gealgmod guma,      Iulianan
of þam engan hofe      ut gelædan
on hyge halge      hæþnum to spræce
to his domsetle.      Heo þæt deofol teah,

535

breostum inbryrded,      bendum fæstne,
halig hæþenne.      Ongan þa hreowcearig
siðfæt seofian,      sar cwanian,
wyrd wanian,      wordum mælde:
“Ic þec halsige,      hlæfdige min,

540

Iuliana,      fore godes sibbum,
þæt þu furþur me      fraceþu ne wyrce,
edwit for eorlum,      þonne þu ær dydest,
þa þu oferswiþdest      þone snotrestan
under hlinscuan      helwarena cyning

545

in feonda byrig;      þæt is fæder user,
morþres manfrea.      Hwæt, þu mec þreades
þurh sarslege!      Ic to soþe wat
þæt ic ær ne sið      ænig ne mette
in woruldrice      wif þe gelic,

550

þristran geþohtes      ne þweorhtimbran
mægþa cynnes.      Is on me sweotul
þæt þu unscamge      æghwæs wurde
on ferþe frod.”      ða hine seo fæmne forlet
æfter þræchwile      þystra neosan

555

in sweartne grund,      sawla gewinnan,
on wita forwyrd.      Wiste he þi gearwor,
manes melda,      magum to secgan,
susles þegnum,      hu him on siðe gelomp.
     “georne ær

560

heredon on heahþu      ond his halig word,
sægdon soðlice      þæt he sigora gehwæs
ofer ealle gesceaft      ana weolde,
ecra eadgiefa.”      ða cwom engel godes
frætwum blican      ond þæt fyr tosceaf,

565

gefreode ond gefreoðade      facnes clæne,
leahtra lease,      ond þone lig towearp,
heorogiferne,      þær seo halie stod,
mægþa bealdor,      on þam midle gesund.
þæt þam weligan wæs      weorc to þolianne,

570

þær he hit for worulde      wendan meahte,
sohte synnum fah,      hu he sarlicast
þurh þa wyrrestan      witu meahte
feorhcwale findan.      Næs se feond to læt,
se hine gelærde      þæt he læmen fæt

575

biwyrcan het      wundorcræfte,
wiges womum,      ond wudubeamum,
holte bihlænan.      ða se hearda bibead
þæt mon þæt lamfæt      leades gefylde,
ond þa onbærnan het      bælfira mæst,

580

ad onælan,      se wæs æghwonan
ymbboren mid brondum.      Bæð hate weol.
Het þa ofestlice      yrre gebolgen
leahtra lease      in þæs leades wylm
scufan butan scyldum.      þa toscaden wearð

585

lig tolysed.      Lead wide sprong,
hat, heorogifre.      Hæleð wurdon acle
arasad for þy ræse.      þær on rime forborn
þurh þæs fires fnæst      fif ond hundseofontig
hæðnes herges.      ða gen sio halge stod

590

ungewemde wlite.      Næs hyre wloh ne hrægl,
ne feax ne fel      fyre gemæled,
ne lic ne leoþu.      Heo in lige stod
æghwæs onsund,      sægde ealles þonc
dryhtna dryhtne.      þa se dema wearð

595

hreoh ond hygegrim,      ongon his hrægl teran,
swylce he grennade      ond gristbitade,
wedde on gewitte      swa wilde deor,
grymetade gealgmod      ond his godu tælde,
þæs þe hy ne meahtun      mægne wiþstondan

600

wifes willan.      Wæs seo wuldres mæg
anræd ond unforht,      eafoða gemyndig,
dryhtnes willan.      þa se dema het
aswebban sorgcearig      þurh sweordbite
on hyge halge,      heafde bineotan

605

Criste gecorene.      Hine se cwealm ne þeah,
siþþan he þone fintan      furþor cuþe.
ða wearð þære halgan      hyht geniwad
ond þæs mægdnes mod      miclum geblissad,
siþþan heo gehyrde      hæleð eahtian

610

inwitrune,      þæt hyre endestæf
of gewindagum      weorþan sceolde,
lif alysed.      Het þa leahtra ful
clæne ond gecorene      to cwale lædan,
synna lease.      ða cwom semninga

615

hean helle gæst,      hearmleoð agol,
earm ond unlæd,      þone heo ær gebond
awyrgedne      ond mid witum swong,
cleopade þa for corþre,      ceargealdra full:
“Gyldað nu mid gyrne,      þæt heo goda ussa

620

meaht forhogde,      ond mec swiþast
geminsade,      þæt ic to meldan wearð.
Lætað hy laþra      leana hleotan
þurh wæpnes spor,      wrecað ealdne nið,
synne gesohte.      Ic þa sorge gemon,

625

hu ic bendum fæst      bisga unrim
on anre niht      earfeða dreag,
yfel ormætu.”      þa seo eadge biseah
ongean gramum,      Iuliana,
gehyrde heo hearm galan      helle deofol.

630

Feond moncynnes      ongon þa on fleam sceacan,
wita neosan,      ond þæt word acwæð:
“Wa me forworhtum!      Nu is wen micel
þæt heo mec eft wille      earmne gehynan
yflum yrmþum,      swa heo mec ær dyde.”

635

ða wæs gelæded      londmearce neah
ond to þære stowe      þær hi stearcferþe
þurh cumbolhete      cwellan þohtun.
Ongon heo þa læran      ond to lofe trymman
folc of firenum      ond him frofre gehet,

640

weg to wuldre,      ond þæt word acweð:
“Gemunað wigena wyn      ond wuldres þrym,
haligra hyht,      heofonengla god.
He is þæs wyrðe,      þæt hine werþeode
ond eal engla cynn      up on roderum

645

hergen, heahmægen,      þær is help gelong
ece to ealdre,      þam þe agan sceal.
Forþon ic, leof weorud,      læran wille,
æfremmende,      þæt ge eower hus
gefæstnige,      þy læs hit ferblædum

650

windas toweorpan.      Weal sceal þy trumra
strong wiþstondan      storma scurum,
leahtra gehygdum.      Ge mid lufan sibbe,
leohte geleafan,      to þam lifgendan
stane stiðhydge      staþol fæstniað,

655

soðe treowe      ond sibbe mid eow
healdað æt heortan,      halge rune
þurh modes myne.      þonne eow miltse giefeð
fæder ælmihtig,      þær ge frofre agun
æt mægna gode,      mæste þearfe

660

æfter sorgstafum.      Forþon ge sylfe neton
utgong heonan,      ende lifes.
Wærlic me þinceð      þæt ge wæccende
wið hettendra      hildewoman
wearde healden,      þy læs eow wiþerfeohtend

665

weges forwyrnen      to wuldres byrig.
Biddað bearn godes      þæt me brego engla,
meotud moncynnes,      milde geweorþe,
sigora sellend.      Sibb sy mid eowic,
symle soþ lufu.”      ða hyre sawl wearð

670

alæded of lice      to þam langan gefean
þurh sweordslege.      þa se synscaþa
to scipe sceohmod      sceaþena þreate
Heliseus      ehstream sohte,
leolc ofer laguflod      longe hwile

675

on swonrade.      Swylt ealle fornom
secga hloþe      ond hine sylfne mid,
ærþon hy to lande      geliden hæfdon,
þurh þearlic þrea.      þær XXX wæs
ond feowere eac      feores onsohte

680

þurh wæges wylm      wigena cynnes,
heane mid hlaford,      hroþra bidæled,
hyhta lease      helle sohton.
Ne þorftan þa þegnas      in þam þystran ham,
seo geneatscolu      in þam neolan scræfe,

685

to þam frumgare      feohgestealda
witedra wenan,      þæt hy in winsele
ofer beorsetle      beagas þegon,
æpplede gold.      Ungelice wæs
læded lofsongum      lic haligre

690

micle mægne      to moldgræfe,
þæt hy hit gebrohton      burgum in innan,
sidfolc micel.      þær siððan wæs
geara gongum      godes lof hafen
þrymme micle      oþ þisne dæg

695

mid þeodscipe.      Is me þearf micel
þæt seo halge me      helpe gefremme,
þonne me gedælað      deorast ealra,
sibbe toslitað      sinhiwan tu,
micle modlufan.      Min sceal of lice

700

sawul on siðfæt,      nat ic sylfa hwider,
eardes uncyðgu;      of sceal ic þissum,
secan oþerne      ærgewyrhtum,
gongan iudædum.      Geomor hweorfeð
%%C%% %%Y%% ond %%N%%.      Cyning biþ reþe,

705

sigora syllend,      þonne synnum fah
%%E%% %%W%% ond %%U%%      acle bidað
hwæt him æfter dædum      deman wille
lifes to leane.      %%L%% %%F%% beofað,
seomað sorgcearig.      Sar eal gemon,

710

synna wunde,      þe ic siþ oþþe ær
geworhte in worulde.      þæt ic wopig sceal
tearum mænan.      Wæs an tid to læt
þæt ic yfeldæda      ær gescomede,
þenden gæst ond lic      geador siþedan

715

onsund on earde.      þonne arna biþearf,
þæt me seo halge      wið þone hyhstan cyning
geþingige.      Mec þæs þearf monaþ,
micel modes sorg.      Bidde ic monna gehwone
gumena cynnes,      þe þis gied wræce,

720

þæt he mec neodful      bi noman minum
gemyne modig,      ond meotud bidde
þæt me heofona helm      helpe gefremme,
meahta waldend,      on þam miclan dæge,
fæder, frofre gæst,      in þa frecnan tid,

725

dæda demend,      ond se deora sunu,
þonne seo þrynis      þrymsittende
in annesse      ælda cynne
þurh þa sciran gesceaft      scrifeð bi gewyrhtum
meorde monna gehwam.      Forgif us, mægna god,

730

þæt we þine onsyne,      æþelinga wyn,
milde gemeten      on þa mæran tid.
Amen.

The Wanderer

Verse Indeterminate Saxon

Oft him anhaga      are gebideð,
metudes miltse,      þeah þe he modcearig
geond lagulade      longe sceolde
hreran mid hondum      hrimcealde sæ,

5

wadan wræclastas.      Wyrd bið ful ared!
Swa cwæð eardstapa,      earfeþa gemyndig,
wraþra wælsleahta,      winemæga hryre:
“Oft ic sceolde ana      uhtna gehwylce
mine ceare cwiþan.      Nis nu cwicra nan

10

þe ic him modsefan      minne durre
sweotule asecgan.      Ic to soþe wat
þæt biþ in eorle      indryhten þeaw,
þæt he his ferðlocan      fæste binde,
healde his hordcofan,      hycge swa he wille.

15

Ne mæg werig mod      wyrde wiðstondan,
ne se hreo hyge      helpe gefremman.
Forðon domgeorne      dreorigne oft
in hyra breostcofan      bindað fæste;
swa ic modsefan      minne sceolde,

20

oft earmcearig,      eðle bidæled,
freomægum feor      feterum sælan,
siþþan geara iu      goldwine minne
hrusan heolstre biwrah,      ond ic hean þonan
wod wintercearig      ofer waþema gebind,

25

sohte sele dreorig      sinces bryttan,
hwær ic feor oþþe neah      findan meahte
þone þe in meoduhealle      min mine wisse,
oþþe mec freondleasne      frefran wolde,
weman mid wynnum.      Wat se þe cunnað,

30

hu sliþen bið      sorg to geferan,
þam þe him lyt hafað      leofra geholena.
Warað hine wræclast,      nales wunden gold,
ferðloca freorig,      nalæs foldan blæd.
Gemon he selesecgas      ond sincþege,

35

hu hine on geoguðe      his goldwine
wenede to wiste.      Wyn eal gedreas!
Forþon wat se þe sceal      his winedryhtnes
leofes larcwidum      longe forþolian,
ðonne sorg ond slæp      somod ætgædre

40

earmne anhogan      oft gebindað.
þinceð him on mode      þæt he his mondryhten
clyppe ond cysse,      ond on cneo lecge
honda ond heafod,      swa he hwilum ær
in geardagum      giefstolas breac.

45

ðonne onwæcneð eft      wineleas guma,
gesihð him biforan      fealwe wegas,
baþian brimfuglas,      brædan feþra,
hreosan hrim ond snaw,      hagle gemenged.
þonne beoð þy hefigran      heortan benne,

50

sare æfter swæsne.      Sorg bið geniwad,
þonne maga gemynd      mod geondhweorfeð;
greteð gliwstafum,      georne geondsceawað
secga geseldan.      Swimmað eft on weg!
Fleotendra ferð      no þær fela bringeð

55

cuðra cwidegiedda.      Cearo bið geniwad
þam þe sendan sceal      swiþe geneahhe
ofer waþema gebind      werigne sefan.
Forþon ic geþencan ne mæg      geond þas woruld
for hwan modsefa      min ne gesweorce,

60

þonne ic eorla lif      eal geondþence,
hu hi færlice      flet ofgeafon,
modge maguþegnas.      Swa þes middangeard
ealra dogra gehwam      dreoseð ond fealleþ,
forþon ne mæg weorþan wis      wer, ær he age

65

wintra dæl in woruldrice.      Wita sceal geþyldig,
ne sceal no to hatheort      ne to hrædwyrde,
ne to wac wiga      ne to wanhydig,
ne to forht ne to fægen,      ne to feohgifre
ne næfre gielpes to georn,      ær he geare cunne.

70

Beorn sceal gebidan,      þonne he beot spriceð,
oþþæt collenferð      cunne gearwe
hwider hreþra gehygd      hweorfan wille.
Ongietan sceal gleaw hæle      hu gæstlic bið,
þonne ealre þisse worulde wela      weste stondeð,

75

swa nu missenlice      geond þisne middangeard
winde biwaune      weallas stondaþ,
hrime bihrorene,      hryðge þa ederas.
Woriað þa winsalo,      waldend licgað
dreame bidrorene,      duguþ eal gecrong,

80

wlonc bi wealle.      Sume wig fornom,
ferede in forðwege,      sumne fugel oþbær
ofer heanne holm,      sumne se hara wulf
deaðe gedælde,      sumne dreorighleor
in eorðscræfe      eorl gehydde.

85

Yþde swa þisne eardgeard      ælda scyppend
oþþæt burgwara      breahtma lease
eald enta geweorc      idlu stodon.
Se þonne þisne wealsteal      wise geþohte
ond þis deorce lif      deope geondþenceð,

90

frod in ferðe,      feor oft gemon
wælsleahta worn,      ond þas word acwið:
“Hwær cwom mearg? Hwær cwom mago?      Hwær cwom maþþumgyfa?
Hwær cwom symbla gesetu?      Hwær sindon seledreamas?
Eala beorht bune!      Eala byrnwiga!

95

Eala þeodnes þrym!      Hu seo þrag gewat,
genap under nihthelm,      swa heo no wære.
Stondeð nu on laste      leofre duguþe
weal wundrum heah,      wyrmlicum fah.
Eorlas fornoman      asca þryþe,

100

wæpen wælgifru,      wyrd seo mære,
ond þas stanhleoþu      stormas cnyssað,
hrið hreosende      hrusan bindeð,
wintres woma,      þonne won cymeð,
nipeð nihtscua,      norþan onsendeð

105

hreo hæglfare      hæleþum on andan.
Eall is earfoðlic      eorþan rice,
onwendeð wyrda gesceaft      weoruld under heofonum.
Her bið feoh læne,      her bið freond læne,
her bið mon læne,      her bið mæg læne,

110

eal þis eorþan gesteal      idel weorþeð!”
Swa cwæð snottor on mode,      gesæt him sundor æt rune.
Til biþ se þe his treowe gehealdeþ,      ne sceal næfre his torn to rycene
beorn of his breostum acyþan,      nemþe he ær þa bote cunne,
eorl mid elne gefremman.      Wel bið þam þe him are seceð,

115

frofre to fæder on heofonum,      þær us eal seo fæstnung stondeð.

The Gifts of Men

Verse Indeterminate Saxon

Fela bið on foldan      forðgesynra
geongra geofona,      þa þa gæstberend
wegað in gewitte,      swa her weoruda god,
meotud meahtum swið,      monnum dæleð,

5

syleð sundorgiefe,      sendeð wide
agne spede,      þara æghwylc mot
dryhtwuniendra      dæl onfon.
Ne bið ænig þæs      earfoðsælig
mon on moldan,      ne þæs medspedig,

10

lytelhydig,      ne þæs læthydig,
þæt hine se argifa      ealles biscyrge
modes cræfta      oþþe mægendæda,
wis on gewitte      oþþe on wordcwidum,
þy læs ormod sy      ealra þinga,

15

þara þe he geworhte      in woruldlife,
geofona gehwylcre.      Næfre god demeð
þæt ænig eft      þæs earm geweorðe.
Nænig eft þæs swiþe      þurh snyttrucræft
in þeode þrym      þisses lifes

20

forð gestigeð,      þæt him folca weard
þurh his halige giefe      hider onsende
wise geþohtas      ond woruldcræftas,
under anes meaht      ealle forlæte,
þy læs he for wlence      wuldorgeofona ful,

25

mon mode swið      of gemete hweorfe
ond þonne forhycge      heanspedigran;
ac he gedæleð,      se þe ah domes geweald,
missenlice      geond þisne middangeard
leoda leoþocræftas      londbuendum.

30

Sumum her ofer eorþan      æhta onlihð,
woruldgestreona.      Sum bið wonspedig,
heardsælig hæle,      biþ hwæþre gleaw
modes cræfta.      Sum mægenstrengo
furþor onfehð.      Sum freolic bið

35

wlitig on wæstmum.      Sum biþ woðbora,
giedda giffæst.      Sum biþ gearuwyrdig.
Sum bið on huntoþe      hreðeadigra
deora dræfend.      Sum dyre bið
woruldricum men.      Sum bið wiges heard,

40

beadocræftig beorn,      þær bord stunað.
Sum in mæðle mæg      modsnottera
folcrædenne      forð gehycgan,
þær witena biþ      worn ætsomne.
Sum mæg wrætlice      weorc ahycgan

45

heahtimbra gehwæs;      hond bið gelæred,
wis ond gewealden,      swa bið wyrhtan ryht,
sele asettan,      con he sidne ræced
fæste gefegan      wiþ færdryrum.
Sum mid hondum mæg      hearpan gretan,

50

ah he gleobeames      gearobrygda list.
Sum bið rynig,      sum ryhtscytte,
sum leoða gleaw,      sum on londe snel,
feþespedig.      Sum on fealone wæg
stefnan steoreð,      streamrade con,

55

weorudes wisa,      ofer widne holm,
þonne særofe      snelle mægne
arum bregdað      yðborde neah.
Sum bið syndig,      sum searocræftig
goldes ond gimma,      þonne him gumena weard

60

hateð him to mærþum      maþþum renian.
Sum mæg wæpenþræce,      wige to nytte,
modcræftig smið      monige gefremman,
þonne he gewyrceð      to wera hilde
helm oþþe hupseax      oððe heaþubyrnan,

65

scirne mece      oððe scyldes rond,
fæste gefeged      wið flyge gares.
Sum bið arfæst      ond ælmesgeorn,
þeawum geþyde.      Sum bið þegn gehweorf
on meoduhealle.      Sum bið meares gleaw,

70

wicgcræfta wis.      Sum gewealdenmod
þafað in geþylde      þæt he þonne sceal.
Sum domas con,      þær dryhtguman
ræd eahtiað.      Sum bið hrædtæfle.
Sum bið gewittig      æt winþege,

75

beorhyrde god.      Sum bið bylda til
ham to hebbanne.      Sum bið heretoga,
fyrdwisa from.      Sum biþ folcwita.
Sum biþ æt þearfe      þristhydigra
þegn mid his þeodne.      Sum geþyld hafað,

80

fæstgongel ferð.      Sum bið fugelbona,
hafeces cræftig.      Sum bið to horse hwæt.
Sum bið swiðsnel,      hafað searolic gomen,
gleodæda gife      for gumþegnum,
leoht ond leoþuwac.      Sum bið leofwende,

85

hafað mod ond word      monnum geþwære.
Sum her geornlice      gæstes þearfe
mode bewindeþ,      ond him metudes est
ofer eorðwelan      ealne geceoseð.
Sum bið deormod      deofles gewinnes,

90

bið a wið firenum      in gefeoht gearo.
Sum cræft hafað      circnytta fela,
mæg on lofsongum      lifes waldend
hlude hergan,      hafað healice
beorhte stefne.      Sum bið boca gleaw,

95

larum leoþufæst.      Sum biþ listhendig
to awritanne      wordgeryno.
Nis nu ofer eorþan      ænig monna
mode þæs cræftig,      ne þæs mægeneacen,
þæt hi æfre anum      ealle weorþen

100

gegearwade,      þy læs him gilp sceððe,
oþþe fore þære mærþe      mod astige,
gif he hafaþ ana      ofer ealle men
wlite ond wisdom      ond weorca blæd;
ac he missenlice      monna cynne

105

gielpes styreð      ond his giefe bryttað,
sumum on cystum,      sumum on cræftum,
sumum on wlite,      sumum on wige,
sumum he syleð monna      milde heortan,
þeawfæstne geþoht,      sum biþ þeodne hold.

110

Swa weorðlice      wide tosaweð
dryhten his duguþe.      A þes dom age,
leohtbære lof,      se us þis lif giefeð
ond his milde mod      monnum cyþeð.

Precepts

Verse Indeterminate Saxon

ðus frod fæder      freobearn lærde,
modsnottor mon,      maga cystum eald,
wordum wisfæstum,      þæt he wel þunge:
“Do a þætte duge,      deag þin gewyrhtu;

5

god þe biþ symle      goda gehwylces
frea ond fultum,      feond þam oþrum
wyrsan gewyrhta.      Wene þec þy betran,
efn elne þis      a þenden þu lifge.
Fæder ond modor      freo þu mid heortan,

10

maga gehwylcne,      gif him sy meotud on lufan.
Wes þu þinum yldrum      arfæst symle,
fægerwyrde,      ond þe in ferðe læt
þine lareowas      leofe in mode,
þa þec geornast      to gode trymmen.”

15

Fæder eft his sunu      frod gegrette
oþre siþe:      “Heald elne þis!
Ne freme firene,      ne næfre freonde þinum,
mæge man ne geþafa,      þy læs þec meotud oncunne,
þæt þu sy wommes gewita.      He þe mid wite gieldeð,

20

swylce þam oþrum      mid eadwelan.”
ðriddan syþe      þoncsnottor guma
breostgehygdum      his bearn lærde:
“Ne gewuna wyrsa,      widan feore,
ængum eahta,      ac þu þe anne genim

25

to gesprecan symle      spella ond lara
rædhycgende.      Sy ymb rice swa hit mæge.”
Feorþan siðe      fæder eft lærde
modleofne magan,      þæt he gemunde þis:
“Ne aswic sundorwine,      ac a symle geheald

30

ryhtum gerisnum.      Ræfn elne þis,
þæt þu næfre fæcne weorðe      freonde þinum.”
Fiftan siþe      fæder eft ongon
breostgeþoncum      his bearn læran:
“Druncen beorg þe      ond dollic word,

35

man on mode      ond in muþe lyge,
yrre ond æfeste      ond idese lufan.
Forðon sceal æwiscmod      oft siþian,
se þe gewiteð      in wifes lufan,
fremdre meowlan.      þær bið a firena wen,

40

laðlicre scome,      long nið wið god,
geotende gielp.      Wes þu a giedda wis,
wær wið willan,      worda hyrde.”
Siextan siþe      swæs eft ongon
þurh bliðne geþoht      his bearn læran:

45

“Ongiet georne      hwæt sy god oþþe yfel,
ond toscead simle      scearpe mode
in sefan þinum      ond þe a þæt selle geceos.
A þe bið gedæled;      gif þe deah hyge,
wunað wisdom in,      ond þu wast geare

50

ondgit yfles,      heald þe elne wið,
feorma þu symle      in þinum ferðe god.”
Seofeþan siþe      his sunu lærde
fæder, frod guma,      sægde fela geongum:
“Seldan snottor guma      sorgleas blissað,

55

swylce dol seldon      drymeð sorgful
ymb his forðgesceaft,      nefne he fæhþe wite.
Wærwyrde sceal      wisfæst hæle
breostum hycgan,      nales breahtme hlud.”
Eahtoþan siþe      eald fæder ongon

60

his mago monian      mildum wordum:
“Leorna lare      lærgedefe,
wene þec in wisdom,      weoruda scyppend
hafa þe to hyhte,      haligra gemynd,
ond a soð to syge,      þonne þu secge hwæt.”

65

Nigeþan siþe      nægde se gomola,
eald uðwita      sægde eaforan worn:
“Nis nu fela folca      þætte fyrngewritu
healdan wille,      ac him hyge brosnað,
ellen colað,      idlað þeodscype;

70

ne habbað wiht for þæt,      þeah hi wom don
ofer meotudes bibod.      Monig sceal ongieldan
sawelsusles.      Ac læt þinne sefan healdan
forð fyrngewritu      ond frean domas,
þa þe her on mægðe gehwære      men forlætaþ

75

swiþor asigan,      þonne him sy sylfum ryht.”
Teoþan siþe      tornsorgna ful,
eald eft ongon      eaforan læran:
“Snyttra bruceþ      þe fore sawle lufan
warnað him wommas      worda ond dæda

80

on sefan symle      ond soþ fremeð;
bið him geofona gehwylc      gode geyced,
meahtum spedig,      þonne he mon flyhð.
Yrre ne læt þe      æfre gewealdan,
heah in hreþre,      heoroworda grund

85

wylme bismitan,      ac him warnað þæt
on geheortum hyge.      Hæle sceal wisfæst
ond gemetlice,      modes snottor,
gleaw in gehygdum,      georn wisdomes,
swa he wið ælda mæg      eades hleotan.

90

Ne beo þu no to tælende,      ne to tweospræce,
ne þe on mode læt      men to fracoþe,
ac beo leofwende,      leoht on gehygdum
ber breostcofan.      Swa þu, min bearn, gemyne
frode fæder lare      ond þec a wið firenum geheald.”

The Seafarer

Verse Indeterminate Saxon

Mæg ic be me sylfum      soðgied wrecan,
siþas secgan,      hu ic geswincdagum
earfoðhwile      oft þrowade,
bitre breostceare      gebiden hæbbe,

5

gecunnad in ceole      cearselda fela,
atol yþa gewealc,      þær mec oft bigeat
nearo nihtwaco      æt nacan stefnan,
þonne he be clifum cnossað.      Calde geþrungen
wæron mine fet,      forste gebunden,

10

caldum clommum,      þær þa ceare seofedun
hat ymb heortan;      hungor innan slat
merewerges mod.      þæt se mon ne wat
þe him on foldan      fægrost limpeð,
hu ic earmcearig      iscealdne sæ

15

winter wunade      wræccan lastum,
winemægum bidroren,     
bihongen hrimgicelum;      hægl scurum fleag.
þær ic ne gehyrde      butan hlimman sæ,
iscaldne wæg.      Hwilum ylfete song

20

dyde ic me to gomene,      ganetes hleoþor
ond huilpan sweg      fore hleahtor wera,
mæw singende      fore medodrince.
Stormas þær stanclifu beotan,      þær him stearn oncwæð
isigfeþera;      ful oft þæt earn bigeal,

25

urigfeþra;      ne ænig hleomæga
feasceaftig ferð      frefran meahte.
Forþon him gelyfeð lyt,      se þe ah lifes wyn
gebiden in burgum,      bealosiþa hwon,
wlonc ond wingal,      hu ic werig oft

30

in brimlade      bidan sceolde.
Nap nihtscua,      norþan sniwde,
hrim hrusan bond,      hægl feol on eorþan,
corna caldast.      Forþon cnyssað nu
heortan geþohtas,      þæt ic hean streamas,

35

sealtyþa gelac      sylf cunnige;
monað modes lust      mæla gehwylce
ferð to feran,      þæt ic feor heonan
elþeodigra      eard gesece.
Forþon nis þæs modwlonc      mon ofer eorþan,

40

ne his gifena þæs god,      ne in geoguþe to þæs hwæt,
ne in his dædum to þæs deor,      ne him his dryhten to þæs hold,
þæt he a his sæfore      sorge næbbe,
to hwon hine dryhten      gedon wille.
Ne biþ him to hearpan hyge      ne to hringþege,

45

ne to wife wyn      ne to worulde hyht,
ne ymbe owiht elles,      nefne ymb yða gewealc,
ac a hafað longunge      se þe on lagu fundað.
Bearwas blostmum nimað,      byrig fægriað,
wongas wlitigað,      woruld onetteð;

50

ealle þa gemoniað      modes fusne
sefan to siþe,      þam þe swa þenceð
on flodwegas      feor gewitan.
Swylce geac monað      geomran reorde,
singeð sumeres weard,      sorge beodeð

55

bitter in breosthord.      þæt se beorn ne wat,
esteadig secg,      hwæt þa sume dreogað
þe þa wræclastas      widost lecgað.
Forþon nu min hyge hweorfeð      ofer hreþerlocan,
min modsefa      mid mereflode

60

ofer hwæles eþel      hweorfeð wide,
eorþan sceatas,      cymeð eft to me
gifre ond grædig,      gielleð anfloga,
hweteð on hwælweg      hreþer unwearnum
ofer holma gelagu.      Forþon me hatran sind

65

dryhtnes dreamas      þonne þis deade lif,
læne on londe.      Ic gelyfe no
þæt him eorðwelan      ece stondað.
Simle þreora sum      þinga gehwylce,
ær his tid aga,      to tweon weorþeð;

70

adl oþþe yldo      oþþe ecghete
fægum fromweardum      feorh oðþringeð.
Forþon þæt bið eorla gehwam      æftercweþendra
lof lifgendra      lastworda betst,
þæt he gewyrce,      ær he on weg scyle,

75

fremum on foldan      wið feonda niþ,
deorum dædum      deofle togeanes,
þæt hine ælda bearn      æfter hergen,
ond his lof siþþan      lifge mid englum
awa to ealdre,      ecan lifes blæd,

80

dream mid dugeþum.      Dagas sind gewitene,
ealle onmedlan      eorþan rices;
næron nu cyningas      ne caseras
ne goldgiefan      swylce iu wæron,
þonne hi mæst mid him      mærþa gefremedon

85

ond on dryhtlicestum      dome lifdon.
Gedroren is þeos duguð eal,      dreamas sind gewitene,
wuniað þa wacran      ond þas woruld healdaþ,
brucað þurh bisgo.      Blæd is gehnæged,
eorþan indryhto      ealdað ond searað,

90

swa nu monna gehwylc      geond middangeard.
Yldo him on fareð,      onsyn blacað,
gomelfeax gnornað,      wat his iuwine,
æþelinga bearn,      eorþan forgiefene.
Ne mæg him þonne se flæschoma,      þonne him þæt feorg losað,

95

ne swete forswelgan      ne sar gefelan,
ne hond onhreran      ne mid hyge þencan.
þeah þe græf wille      golde stregan
broþor his geborenum,      byrgan be deadum,
maþmum mislicum      þæt hine mid wille,

100

ne mæg þære sawle      þe biþ synna ful
gold to geoce      for godes egsan,
þonne he hit ær hydeð      þenden he her leofað.
Micel biþ se meotudes egsa,      forþon hi seo molde oncyrreð;
se gestaþelade      stiþe grundas,

105

eorþan sceatas      ond uprodor.
Dol biþ se þe him his dryhten ne ondrædeþ;      cymeð him se deað unþinged.
Eadig bið se þe eaþmod leofaþ;      cymeð him seo ar of heofonum,
meotod him þæt mod gestaþelað,      forþon he in his meahte gelyfeð.
Stieran mon sceal strongum mode,      ond þæt on staþelum healdan,

110

ond gewis werum,      wisum clæne,
scyle monna gehwylc      mid gemete healdan
wiþ leofne ond wið laþne      bealo,
þeah þe he hine wille fyres      fulne
oþþe on bæle      forbærnedne

115

his geworhtne wine.      Wyrd biþ swiþre,
meotud meahtigra      þonne ænges monnes gehygd.
Uton we hycgan      hwær we ham agen,
ond þonne geþencan      hu we þider cumen,
ond we þonne eac tilien,      þæt we to moten

120

in þa ecan      eadignesse,
þær is lif gelong      in lufan dryhtnes,
hyht in heofonum.      þæs sy þam halgan þonc,
þæt he usic geweorþade,      wuldres ealdor,
ece dryhten,      in ealle tid.

125

Amen.

Vainglory

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt, me frod wita      on fyrndagum
sægde, snottor ar,      sundorwundra fela.
Wordhord onwreah      witgan larum
beorn boca gleaw,      bodan ærcwide,

5

þæt ic soðlice      siþþan meahte
ongitan bi þam gealdre      godes agen bearn,
wilgest on wicum,      ond þone wacran swa some,
scyldum bescyredne,      on gescead witan.
þæt mæg æghwylc mon      eaþe geþencan,

10

se þe hine ne læteð      on þas lænan tid
amyrran his gemyndum      modes gælsan
ond on his dægrime      druncen to rice,
þonne monige beoð      mæþelhegendra,
wlonce wigsmiþas      winburgum in,

15

sittaþ æt symble,      soðgied wrecað,
wordum wrixlað,      witan fundiaþ
hwylc æscstede      inne in ræcede
mid werum wunige,      þonne win hweteð
beornes breostsefan.      Breahtem stigeð,

20

cirm on corþre,      cwide scralletaþ
missenlice.      Swa beoþ modsefan
dalum gedæled,      sindon dryhtguman
ungelice.      Sum on oferhygdo
þrymme þringeð,      þrinteð him in innan

25

ungemedemad mod;      sindan to monige þæt!
Bið þæt æfþonca      eal gefylled
feondes fligepilum,      facensearwum;
breodað he ond bælceð,      boð his sylfes
swiþor micle      þonne se sella mon,

30

þenceð þæt his wise      welhwam þince
eal unforcuþ.      Biþ þæs oþer swice,
þonne he þæs facnes      fintan sceawað.
Wrenceþ he ond blenceþ,      worn geþenceþ
hinderhoca,      hygegar leteð,

35

scurum sceoteþ.      He þa scylde ne wat
fæhþe gefremede,      feoþ his betran
eorl fore æfstum,      læteð inwitflan
brecan þone burgweal,      þe him bebead meotud
þæt he þæt wigsteal      wergan sceolde,

40

siteþ symbelwlonc,      searwum læteð
wine gewæged      word ut faran,
þræfte þringan      þrymme gebyrmed,
æfæstum onæled,      oferhygda ful,
niþum nearowrencum.      Nu þu cunnan meaht,

45

gif þu þyslicne      þegn gemittest
wunian in wicum,      wite þe be þissum
feawum forðspellum      þæt þæt biþ feondes bearn
flæsce bifongen,      hafað fræte lif,
grundfusne gæst      gode orfeormne,

50

wuldorcyninge.      þæt se witga song,
gearowyrdig guma,      ond þæt gyd awræc:
“Se þe hine sylfne      in þa sliþnan tid
þurh oferhygda      up ahlæneð,
ahefeð heahmodne,      se sceal hean wesan

55

æfter neosiþum      niþer gebiged,
wunian witum fæst,      wyrmum beþrungen.
þæt wæs geara iu      in godes rice
þætte mid englum      oferhygd astag,
widmære gewin.      Wroht ahofan,

60

heardne heresiþ,      heofon widledan,
forsawan hyra sellan,      þa hi to swice þohton
ond þrymcyning      þeodenstoles
ricne beryfan,      swa hit ryht ne wæs,
ond þonne gesettan      on hyra sylfra dom

65

wuldres wynlond.      þæt him wige forstod
fæder frumsceafta;      wearð him seo feohte to grim.
ðonne bið þam oþrum      ungelice
se þe her on eorþan      eaðmod leofað,
ond wiþ gesibbra gehwone      simle healdeð

70

freode on folce      ond his feond lufað,
þeah þe he him abylgnesse      oft gefremede
willum in þisse worulde.      Se mot wuldres dream
in haligra hyht      heonan astigan
on engla eard.      Ne biþ þam oþrum swa,

75

se þe on ofermedum      eargum dædum
leofaþ in leahtrum,      ne beoð þa lean gelic
mid wuldorcyning.”      Wite þe be þissum,
gif þu eaðmodne      eorl gemete,
þegn on þeode,      þam bið simle

80

gæst gegæderad      godes agen bearn
wilsum in worlde,      gif me se witega ne leag.
Forþon we sculon a hycgende      hælo rædes
gemunan in mode      mæla gehwylcum
þone selestan      sigora waldend.

85

Amen.

Widsith

Verse Indeterminate Saxon

Widsið maðolade,      wordhord onleac,
se þe monna mæst      mægþa ofer eorþan,
folca geondferde;      oft he on flette geþah
mynelicne maþþum.      Him from Myrgingum

5

æþele onwocon.      He mid Ealhhilde,
fælre freoþuwebban,      forman siþe
Hreðcyninges      ham gesohte
eastan of Ongle,      Eormanrices,
wraþes wærlogan.      Ongon þa worn sprecan:

10

“Fela ic monna gefrægn      mægþum wealdan!
Sceal þeodna gehwylc      þeawum lifgan,
eorl æfter oþrum      eðle rædan,
se þe his þeodenstol      geþeon wile.
þara wæs Hwala      hwile selast,

15

ond Alexandreas      ealra ricost
monna cynnes,      ond he mæst geþah
þara þe ic ofer foldan      gefrægen hæbbe.
ætla weold Hunum,      Eormanric Gotum,
Becca Baningum,      Burgendum Gifica.

20

Casere weold Creacum      ond Celic Finnum,
Hagena Holmrygum      ond Heoden Glommum.
Witta weold Swæfum,      Wada Hælsingum,
Meaca Myrgingum,      Mearchealf Hundingum.
þeodric weold Froncum,      þyle Rondingum,

25

Breoca Brondingum,      Billing Wernum.
Oswine weold Eowum      ond Ytum Gefwulf,
Fin Folcwalding      Fresna cynne.
Sigehere lengest      Sædenum weold,
Hnæf Hocingum,      Helm Wulfingum,

30

Wald Woingum,      Wod þyringum,
Sæferð Sycgum,      Sweom Ongendþeow,
Sceafthere Ymbrum,      Sceafa Longbeardum,
Hun Hætwerum      ond Holen Wrosnum.
Hringweald wæs haten      Herefarena cyning.

35

Offa weold Ongle,      Alewih Denum;
se wæs þara manna      modgast ealra,
no hwæþre he ofer Offan      eorlscype fremede,
ac Offa geslog      ærest monna,
cnihtwesende,      cynerica mæst.

40

Nænig efeneald him      eorlscipe maran
on orette.      Ane sweorde
merce gemærde      wið Myrgingum
bi Fifeldore;      heoldon forð siþþan
Engle ond Swæfe,      swa hit Offa geslog.

45

Hroþwulf ond Hroðgar      heoldon lengest
sibbe ætsomne      suhtorfædran,
siþþan hy forwræcon      wicinga cynn
ond Ingeldes      ord forbigdan,
forheowan æt Heorote      Heaðobeardna þrym.

50

Swa ic geondferde fela      fremdra londa
geond ginne grund.      Godes ond yfles
þær ic cunnade      cnosle bidæled,
freomægum feor      folgade wide.
Forþon ic mæg singan      ond secgan spell,

55

mænan fore mengo      in meoduhealle
hu me cynegode      cystum dohten.
Ic wæs mid Hunum      ond mid Hreðgotum,
mid Sweom ond mid Geatum      ond mid Suþdenum.
Mid Wenlum ic wæs ond mid Wærnum      ond mid wicingum.

60

Mid Gefþum ic wæs ond mid Winedum      ond mid Gefflegum.
Mid Englum ic wæs ond mid Swæfum      ond mid ænenum.
Mid Seaxum ic wæs ond Sycgum      ond mid Sweordwerum.
Mid Hronum ic wæs ond mid Deanum      ond mid Heaþoreamum.
Mid þyringum ic wæs      ond mid þrowendum,

65

ond mid Burgendum,      þær ic beag geþah;
me þær Guðhere forgeaf      glædlicne maþþum
songes to leane.      Næs þæt sæne cyning!
Mid Froncum ic wæs ond mid Frysum      ond mid Frumtingum.
Mid Rugum ic wæs ond mid Glommum      ond mid Rumwalum.

70

Swylce ic wæs on Eatule      mid ælfwine,
se hæfde moncynnes,      mine gefræge,
leohteste hond      lofes to wyrcenne,
heortan unhneaweste      hringa gedales,
beorhtra beaga,      bearn Eadwines.

75

Mid Sercingum ic wæs      ond mid Seringum;
mid Creacum ic wæs ond mid Finnum      ond mid Casere,
se þe winburga      geweald ahte,
wiolena ond wilna,      ond Wala rices.
Mid Scottum ic wæs ond mid Peohtum      ond mid Scridefinnum;

80

mid Lidwicingum ic wæs ond mid Leonum      ond mid Longbeardum,
mid hæðnum ond mid hæleþum      ond mid Hundingum.
Mid Israhelum ic wæs      ond mid Exsyringum,
mid Ebreum ond mid Indeum      ond mid Egyptum.
Mid Moidum ic wæs ond mid Persum      ond mid Myrgingum,

85

ond Mofdingum      ond ongend Myrgingum,
ond mid Amothingum.      Mid Eastþyringum ic wæs
ond mid Eolum ond mid Istum      ond Idumingum.
Ond ic wæs mid Eormanrice      ealle þrage,
þær me Gotena cyning      gode dohte;

90

se me beag forgeaf,      burgwarena fruma,
on þam siex hund wæs      smætes goldes,
gescyred sceatta      scillingrime;
þone ic Eadgilse      on æht sealde,
minum hleodryhtne,      þa ic to ham bicwom,

95

leofum to leane,      þæs þe he me lond forgeaf,
mines fæder eþel,      frea Myrginga.
Ond me þa Ealhhild      oþerne forgeaf,
dryhtcwen duguþe,      dohtor Eadwines.
Hyre lof lengde      geond londa fela,

100

þonne ic be songe      secgan sceolde
hwær ic under swegle      selast wisse
goldhrodene cwen      giefe bryttian.
ðonne wit Scilling      sciran reorde
for uncrum sigedryhtne      song ahofan,

105

hlude bi hearpan      hleoþor swinsade,
þonne monige men,      modum wlonce,
wordum sprecan,      þa þe wel cuþan,
þæt hi næfre song      sellan ne hyrdon.
ðonan ic ealne geondhwearf      eþel Gotena,

110

sohte ic a gesiþa      þa selestan;
þæt wæs innweorud      Earmanrices.
Heðcan sohte ic ond Beadecan      ond Herelingas,
Emercan sohte ic ond Fridlan      ond Eastgotan,
frodne ond godne      fæder Unwenes.

115

Seccan sohte ic ond Beccan,      Seafolan ond þeodric,
Heaþoric ond Sifecan,      Hliþe ond Incgenþeow.
Eadwine sohte ic ond Elsan,      ægelmund ond Hungar,
ond þa wloncan gedryht      Wiþmyrginga.
Wulfhere sohte ic ond Wyrmhere;      ful oft þær wig ne alæg,

120

þonne Hræda here      heardum sweordum
ymb Wistlawudu      wergan sceoldon
ealdne eþelstol      ætlan leodum.
Rædhere sohte ic ond Rondhere,      Rumstan ond Gislhere,
Wiþergield ond Freoþeric,      Wudgan ond Haman;

125

ne wæran þæt gesiþa      þa sæmestan,
þeah þe ic hy anihst      nemnan sceolde.
Ful oft of þam heape      hwinende fleag
giellende gar      on grome þeode;
wræccan þær weoldan      wundnan golde

130

werum ond wifum,      Wudga ond Hama.
Swa ic þæt symle onfond      on þære feringe,
þæt se biþ leofast      londbuendum
se þe him god syleð      gumena rice
to gehealdenne,      þenden he her leofað.”

135

Swa scriþende      gesceapum hweorfað
gleomen gumena      geond grunda fela,
þearfe secgað,      þoncword sprecaþ,
simle suð oþþe norð      sumne gemetað
gydda gleawne,      geofum unhneawne,

140

se þe fore duguþe wile      dom aræran,
eorlscipe æfnan,      oþþæt eal scæceð,
leoht ond lif somod;      lof se gewyrceð,
hafað under heofonum      heahfæstne dom.

The Fortunes of Men

Verse Indeterminate Saxon

Ful oft þæt gegongeð,      mid godes meahtum,
þætte wer ond wif      in woruld cennað
bearn mid gebyrdum      ond mid bleom gyrwað,
tennaþ ond tætaþ,      oþþæt seo tid cymeð,

5

gegæð gearrimum,      þæt þa geongan leomu,
liffæstan leoþu,      geloden weorþað.
Fergað swa ond feþað      fæder ond modor,
giefað ond gierwaþ.      God ana wat
hwæt him weaxendum      winter bringað!

10

Sumum þæt gegongeð      on geoguðfeore
þæt se endestæf      earfeðmæcgum
wealic weorþeð.      Sceal hine wulf etan,
har hæðstapa;      hinsiþ þonne
modor bimurneð.      Ne bið swylc monnes geweald!

15

Sumne sceal hungor ahiþan,      sumne sceal hreoh fordrifan,
sumne sceal gar agetan,      sumne guð abreotan.
Sum sceal leomena leas      lifes neotan,
folmum ætfeohtan,      sum on feðe lef,
seonobennum seoc,      sar cwanian,

20

murnan meotudgesceaft      mode gebysgad.
Sum sceal on holte      of hean beame
fiþerleas feallan;      bið on flihte seþeah,
laceð on lyfte,      oþþæt lengre ne bið
westem wudubeames.      þonne he on wyrtruman

25

sigeð sworcenferð,      sawle bireafod,
fealleþ on foldan,      feorð biþ on siþe.
Sum sceal on feþe      on feorwegas
nyde gongan      ond his nest beran,
tredan uriglast      elþeodigra,

30

frecne foldan;      ah he feormendra
lyt lifgendra,      lað biþ æghwær
fore his wonsceaftum      wineleas hæle.
Sum sceal on geapum      galgan ridan,
seomian æt swylte,      oþþæt sawlhord,

35

bancofa blodig,      abrocen weorþeð.
þær him hrefn nimeþ      heafodsyne,
sliteð salwigpad      sawelleasne;
noþer he þy facne mæg      folmum biwergan,
laþum lyftsceaþan,      biþ his lif scæcen,

40

ond he feleleas,      feores orwena,
blac on beame      bideð wyrde,
bewegen wælmiste.      Bið him werig noma!
Sumne on bæle sceal      brond aswencan,
fretan frecne lig      fægne monnan;

45

þær him lifgedal      lungre weorðeð,
read reþe gled;      reoteð meowle,
seo hyre bearn gesihð      brondas þeccan.
Sumum meces ecg      on meodubence
yrrum ealowosan      ealdor oþþringeð,

50

were winsadum;      bið ær his worda to hræd.
Sum sceal on beore      þurh byreles hond
meodugal mæcga;      þonne he gemet ne con
gemearcian his muþe      mode sine,
ac sceal ful earmlice      ealdre linnan,

55

dreogan dryhtenbealo      dreamum biscyred,
ond hine to sylfcwale      secgas nemnað,
mænað mid muþe      meodugales gedrinc.
Sum sceal on geoguþe      mid godes meahtum
his earfoðsiþ      ealne forspildan,

60

ond on yldo eft      eadig weorþan,
wunian wyndagum      ond welan þicgan,
maþmas ond meoduful      mægburge on,
þæs þe ænig fira mæge      forð gehealdan.
Swa missenlice      meahtig dryhten

65

geond eorþan sceat      eallum dæleð,
scyreþ ond scrifeð      ond gesceapo healdeð,
sumum eadwelan,      sumum earfeþa dæl,
sumum geogoþe glæd,      sumum guþe blæd,
gewealdenne wigplegan,      sumum wyrp oþþe scyte,

70

torhtlicne tiir,      sumum tæfle cræft,
bleobordes gebregd.      Sume boceras
weorþað wisfæste.      Sumum wundorgiefe
þurh goldsmiþe      gearwad weorþað;
ful oft he gehyrdeð      ond gehyrsteð wel,

75

brytencyninges beorn,      ond he him brad syleð
lond to leane.      He hit on lust þigeð.
Sum sceal on heape      hæleþum cweman,
blissian æt beore      bencsittendum;
þær biþ drincendra      dream se micla.

80

Sum sceal mid hearpan      æt his hlafordes
fotum sittan,      feoh þicgan,
ond a snellice      snere wræstan,
lætan scralletan      sceacol, se þe hleapeð,
nægl neomegende;      biþ him neod micel.

85

Sum sceal wildne fugel      wloncne atemian,
heafoc on honda,      oþþæt seo heoroswealwe
wynsum weorþeð;      deþ he wyrplas on,
fedeþ swa on feterum      fiþrum dealne,
lepeþ lyftswiftne      lytlum gieflum,

90

oþþæt se wælisca      wædum ond dædum
his ætgiefan      eaðmod weorþeð
ond to hagostealdes      honda gelæred.
Swa wrætlice      weoroda nergend
geond middangeard      monna cræftas

95

sceop ond scyrede      ond gesceapo ferede
æghwylcum on eorþan      eormencynnes.
Forþon him nu ealles þonc      æghwa secge,
þæs þe he fore his miltsum      monnum scrifeð.

Maxims I

Verse Indeterminate Saxon

Frige mec frodum wordum!      Ne læt þinne ferð onhælne,
degol þæt þu deopost cunne!      Nelle ic þe min dyrne gesecgan,
gif þu me þinne hygecræft hylest      ond þine heortan geþohtas.
Gleawe men sceolon gieddum wrixlan.      God sceal mon ærest hergan

5

fægre, fæder userne,      forþon þe he us æt frymþe geteode
lif ond lænne willan;      he usic wile þara leana gemonian.
Meotud sceal in wuldre,      mon sceal on eorþan
geong ealdian.      God us ece biþ,
ne wendað hine wyrda      ne hine wiht dreceþ,

10

adl ne yldo      ælmihtigne;
ne gomelað he in gæste,      ac he is gen swa he wæs,
þeoden geþyldig.      He us geþonc syleð,
missenlicu mod,      monge reorde.
Feorhcynna fela      fæþmeþ wide

15

eglond monig.      Eardas rume
meotud arærde      for moncynne,
ælmihtig god,      efenfela bega
þeoda ond þeawa.      þing sceal gehegan
frod wiþ frodne;      biþ hyra ferð gelic,

20

hi a sace semaþ,      sibbe gelærað,
þa ær wonsælge      awegen habbað.
Ræd sceal mid snyttro,      ryht mid wisum,
til sceal mid tilum.      Tu beoð gemæccan;
sceal wif ond wer      in woruld cennan

25

bearn mid gebyrdum.      Beam sceal on eorðan
leafum liþan,      leomu gnornian.
Fus sceal feran,      fæge sweltan
ond dogra gehwam      ymb gedal sacan
middangeardes.      Meotud ana wat

30

hwær se cwealm cymeþ,      þe heonan of cyþþe gewiteþ.
Umbor yceð,      þa æradl nimeð;
þy weorþeð on foldan swa fela      fira cynnes,
ne sy þæs magutimbres      gemet ofer eorþan,
gif hi ne wanige      se þas woruld teode.

35

Dol biþ se þe his dryhten nat,      to þæs oft cymeð deað unþinged.
Snotre men sawlum beorgað,      healdað hyra soð mid ryhte.
Eadig bið se þe in his eþle geþihð,      earm se him his frynd geswicað.
Nefre sceal se him his nest aspringeð,      nyde sceal þrage gebunden.
Bliþe sceal bealoleas heorte.      Blind sceal his eagna þolian,

40

oftigen biþ him torhtre gesihþe.      Ne magon hi tunglu bewitian,
swegltorht sunnan ne monan;      þæt him biþ sar in his mode,
onge þonne he hit ana wat,      ne weneð þæt him þæs edhwyrft cyme.
Waldend him þæt wite teode,      se him mæg wyrpe syllan,
hælo of heofodgimme,      gif he wat heortan clæne.

45

Lef mon læces behofað.      Læran sceal mon geongne monnan,
trymman ond tyhtan þæt he teala cunne,      oþþæt hine mon atemedne hæbbe,
sylle him wist ond wædo,      oþþæt hine mon on gewitte alæde.
Ne sceal hine mon cildgeongne forcweþan,      ær he hine acyþan mote;
þy sceal on þeode geþeon,      þæt he wese þristhycgende.

50

Styran sceal mon strongum mode.      Storm oft holm gebringeþ,
geofen in grimmum sælum;      onginnað grome fundian
fealwe on feorran to londe,      hwæþer he fæste stonde.
Weallas him wiþre healdað,      him biþ wind gemæne.
Swa biþ sæ smilte,     

55

þonne hy wind ne weceð;     
swa beoþ þeoda geþwære,      þonne hy geþingad habbað,
gesittað him on gesundum þingum,      ond þonne mid gesiþum healdaþ
cene men gecynde rice.      Cyning biþ anwealdes georn;
lað se þe londes monað,      leof se þe mare beodeð.

60

þrym sceal mid wlenco,      þriste mid cenum,
sceolun bu recene      beadwe fremman.
Eorl sceal on eos boge,      eorod sceal getrume ridan,
fæste feþa stondan.      Fæmne æt hyre bordan geriseð;
widgongel wif word gespringeð,      oft hy mon wommum bilihð,

65

hæleð hy hospe mænað,      oft hyre hleor abreoþeð.
Sceomiande man sceal in sceade hweorfan,      scir in leohte geriseð.
Hond sceal heofod inwyrcan,      hord in streonum bidan,
gifstol gegierwed stondan,      hwonne hine guman gedælen.
Gifre biþ se þam golde onfehð,      guma þæs on heahsetle geneah;

70

lean sceal, gif we leogan nellað,      þam þe us þas lisse geteode.
Forst sceal freosan,      fyr wudu meltan,
eorþe growan,      is brycgian,
wæter helm wegan,      wundrum lucan
eorþan ciþas.      An sceal inbindan

75

forstes fetre      felameahtig god;
winter sceal geweorpan,      weder eft cuman,
sumor swegle hat,      sund unstille.
Deop deada wæg      dyrne bið lengest;
holen sceal inæled,      yrfe gedæled

80

deades monnes.      Dom biþ selast.
Cyning sceal mid ceape      cwene gebicgan,
bunum ond beagum;      bu sceolon ærest
geofum god wesan.      Guð sceal in eorle,
wig geweaxan,      ond wif geþeon

85

leof mid hyre leodum,      leohtmod wesan,
rune healdan,      rumheort beon
mearum ond maþmum,      meodorædenne
for gesiðmægen      symle æghwær
eodor æþelinga      ærest gegretan,

90

forman fulle      to frean hond
ricene geræcan,      ond him ræd witan
boldagendum      bæm ætsomne.
Scip sceal genægled,      scyld gebunden,
leoht linden bord,      leof wilcuma

95

Frysan wife,      þonne flota stondeð;
biþ his ceol cumen      ond hyre ceorl to ham,
agen ætgeofa,      ond heo hine in laðaþ,
wæsceð his warig hrægl      ond him syleþ wæde niwe,
liþ him on londe      þæs his lufu bædeð.

100

Wif sceal wiþ wer wære gehealdan,      oft hi mon wommum belihð;
fela bið fæsthydigra,      fela bið fyrwetgeornra,
freoð hy fremde monnan,      þonne se oþer feor gewiteþ.
Lida biþ longe on siþe;      a mon sceal seþeah leofes wenan,
gebidan þæs he gebædan ne mæg.      Hwonne him eft gebyre weorðe,

105

ham cymeð, gif he hal leofað,      nefne him holm gestyreð,
mere hafað mundum      mægðegsan wyn.
Ceapeadig mon      cyningwic þonne
leodon cypeþ,      þonne liþan cymeð;
wuda ond wætres nyttað,      þonne him biþ wic alyfed,

110

mete bygeþ, gif he maran þearf,      ærþon he to meþe weorþe.
Seoc se biþ þe to seldan ieteð;      þeah hine mon on sunnan læde,
ne mæg he be þy wedre wesan,      þeah hit sy wearm on sumera,
ofercumen biþ he, ær he acwele,      gif he nat hwa hine cwicne fede.
Mægen mon sceal mid mete fedan,      morþor under eorþan befeolan,

115

hinder under hrusan,      þe hit forhelan þenceð;
ne biþ þæt gedefe deaþ,      þonne hit gedyrned weorþeð.
Hean sceal gehnigan,      hadl gesigan,
ryht rogian.      Ræd biþ nyttost,
yfel unnyttost,      þæt unlæd nimeð.

120

God bið genge,      ond wiþ god lenge.
Hyge sceal gehealden,      hond gewealden,
seo sceal in eagan,      snyttro in breostum,
þær bið þæs monnes      modgeþoncas.
Muþa gehwylc mete þearf,      mæl sceolon tidum gongan.

125

Gold geriseþ      on guman sweorde,
sellic sigesceorp,      sinc on cwene,
god scop gumum,      garniþ werum,
wig towiþre      wicfreoþa healdan.
Scyld sceal cempan,      sceaft reafere,

130

sceal bryde beag,      bec leornere,
husl halgum men,      hæþnum synne.
Woden worhte weos,      wuldor alwalda,
rume roderas;      þæt is rice god,
sylf soðcyning,      sawla nergend,

135

se us eal forgeaf      þæt we on lifgaþ,
ond eft æt þam ende      eallum wealdeð
monna cynne.      þæt is meotud sylfa.
Ræd sceal mon secgan,      rune writan,
leoþ gesingan,      lofes gearnian,

140

dom areccan,      dæges onettan.
Til mon tiles      ond tomes meares,
cuþes ond gecostes      ond calcrondes;
nænig fira      to fela gestryneð.
Wel mon sceal wine healdan      on wega gehwylcum;

145

oft mon fereð feor bi tune,      þær him wat freond unwiotodne.
Wineleas, wonsælig mon      genimeð him wulfas to geferan,
felafæcne deor.      Ful oft hine se gefera sliteð;
gryre sceal for greggum,      græf deadum men;
hungre heofeð,      nales þæt heafe bewindeð,

150

ne huru wæl wepeð      wulf se græga,
morþorcwealm mæcga,      ac hit a mare wille.
Wræd sceal wunden,      wracu heardum men.
Boga sceal stræle,      sceal bam gelic
mon to gemæccan.      Maþþum oþres weorð,

155

gold mon sceal gifan.      Mæg god syllan
eadgum æhte      ond eft niman.
Sele sceal stondan,      sylf ealdian.
Licgende beam      læsest groweð.
Treo sceolon brædan      ond treow weaxan,

160

sio geond bilwitra      breost ariseð.
Wærleas mon ond wonhydig,     
ætrenmod ond ungetreow,     
þæs ne gymeð god.     
Fela sceop meotud þæs þe fyrn gewearð,      het siþþan swa forð wesan.

165

Wæra gehwylcum wislicu      word gerisað,
gleomen gied      ond guman snyttro.
Swa monige beoþ men ofer eorþan,      swa beoþ modgeþoncas;
ælc him hafað sundorsefan.     
Longað þonne þy læs      þe him con leoþa worn,

170

oþþe mid hondum con      hearpan gretan;
hafaþ him his gliwes giefe,      þe him god sealde.
Earm biþ se þe sceal ana lifgan,     
wineleas wunian      hafaþ him wyrd geteod;
betre him wære þæt he broþor ahte,      begen hi anes monnes,

175

eorles eaforan wæran,      gif hi sceoldan eofor onginnan
oþþe begen beran;      biþ þæt sliþhende deor.
A scyle þa rincas      gerædan lædan
ond him ætsomne swefan;     
næfre hy mon tomælde,     

180

ær hy deað todæle.     
Hy twegen sceolon tæfle ymbsittan,      þenden him hyra torn toglide,
forgietan þara geocran gesceafta,      habban him gomen on borde;
idle hond æmetlan geneah tæfles monnes,      þonne teoselum weorpeð.
Seldan in sidum ceole,      nefne he under segle yrne,

185

werig scealc wiþ winde roweþ;      ful oft mon wearnum tihð
eargne, þæt he elne forleose,      drugað his ar on borde.
Lot sceal mid lyswe,      list mid gedefum;
þy weorþeð se stan forstolen.     
Oft hy wordum toweorpað,     

190

ær hy bacum tobreden;     
geara is hwær aræd.     
Wearð fæhþo fyra cynne,      siþþan furþum swealg
eorðe Abeles blode.      Næs þæt andæge nið,
of þam wrohtdropan      wide gesprungon,

195

micel mon ældum,      monegum þeodum
bealoblonden niþ.      Slog his broðor swæsne
Cain, þone cwealm nerede;      cuþ wæs wide siþþan,
þæt ece nið ældum scod,      swa aþolwarum.
Drugon wæpna gewin      wide geond eorþan,

200

ahogodan ond ahyrdon      heoro sliþendne.
Gearo sceal guðbord,      gar on sceafte,
ecg on sweorde      ond ord spere,
hyge heardum men.      Helm sceal cenum,
ond a þæs heanan hyge      hord unginnost.

The Order of the World

Verse Indeterminate Saxon

Wilt þu, fus hæle,      fremdne monnan,
wisne woðboran      wordum gretan,
fricgan felageongne      ymb forðgesceaft,
biddan þe gesecge      sidra gesceafta

5

cræftas cyndelice      cwichrerende,
þa þe dogra gehwam      þurh dom godes
bringe wundra fela      wera cneorissum!
Is þara anra gehwam      orgeate tacen,
þam þurh wisdom      woruld ealle con

10

behabban on hreþre,      hycgende mon,
þæt geara iu,      gliwes cræfte,
mid gieddingum      guman oft wrecan,
rincas rædfæste;      cuþon ryht sprecan,
þæt a fricgende      fira cynnes

15

ond secgende      searoruna gespon
a gemyndge mæst      monna wiston.
Forþon scyle ascian,      se þe on elne leofað,
deophydig mon,      dygelra gesceafta,
bewritan in gewitte      wordhordes cræft,

20

fæstnian ferðsefan,      þencan forð teala;
ne sceal þæs aþreotan      þegn modigne,
þæt he wislice      woruld fulgonge.
Leorna þas lare.      Ic þe lungre sceal
meotudes mægensped      maran gesecgan,

25

þonne þu hygecræftig      in hreþre mæge
mode gegripan.      Is sin meaht forswiþ.
Nis þæt monnes gemet      moldhrerendra,
þæt he mæge in hreþre      his heah geweorc
furþor aspyrgan      þonne him frea sylle

30

to ongietanne      godes agen bibod;
ac we sculon þoncian      þeodne mærum
awa to ealdre,      þæs þe us se eca cyning
on gæste wlite      forgiefan wille
þæt we eaðe magon      upcund rice

35

forð gestigan,      gif us on ferðe geneah
ond we willað healdan      heofoncyninges bibod.
Gehyr nu þis herespel      ond þinne hyge gefæstna.
Hwæt, on frymþe gescop      fæder ælmihtig,
heah hordes weard,      heofon ond eorðan,

40

sæs sidne grund,      sweotule gesceafte,
þa nu in þam þream      þurh þeodnes hond
heaþ ond hebbaþ      þone halgan blæd.
Forþon eal swa teofanade,      se þe teala cuþe,
æghwylc wiþ oþrum;      sceoldon eal beran

45

stiþe stefnbyrd,      swa him se steora bibead
missenlice gemetu      þurh þa miclan gecynd.
Swa hi to worulde      wlite forþ berað
dryhtnes duguþe      ond his dæda þrym,
lixende lof      in þa longan tid,

50

fremmaþ fæstlice      frean ece word
in þam frumstole      þe him frea sette,
hluttor heofones weard,      healdað georne
mere gemære;      meaht forð tihð
heofoncondelle      ond holmas mid,

55

laþað ond lædeþ      lifes agend
in his anes fæþm      ealle gesceafta.
Swa him wideferh      wuldor stondeþ,
ealra demena      þam gedefestan,
þe us þis lif gescop,      ond þis leohte beorht

60

cymeð morgna gehwam      ofer misthleoþu
wadan ofer wægas      wundrum gegierwed,
ond mid ærdæge      eastan snoweð
wlitig ond wynsum      wera cneorissum;
lifgendra gehwam      leoht forð biereð

65

bronda beorhtost,      ond his brucan mot
æghwylc on eorþan,      þe him eagna gesihð
sigora soðcyning      syllan wolde.
Gewiteð þonne mid þy wuldre      on westrodor
forðmære tungol      faran on heape,

70

oþþæt on æfenne      ut garsecges
grundas pæþeð,      glom oþer cigð;
niht æfter cymeð,      healdeð nydbibod
halgan dryhtnes.      Heofontorht swegl
scir gescyndeð      in gesceaft godes

75

under foldan fæþm,      farende tungol.
Forþon nænig fira      þæs frod leofað
þæt his mæge æspringe      þurh his ægne sped witan,
hu geond grund færeð      goldtorht sunne
in þæt wonne genip      under wætra geþring,

80

oþþe hwa þes leohtes      londbuende
brucan mote,      siþþan heo ofer brim hweorfeð.
Forþon swa teofenede,      se þe teala cuþe,
dæg wiþ nihte,      deop wið hean,
lyft wið lagustream,      lond wiþ wæge,

85

flod wið flode,      fisc wið yþum.
Ne waciað þas geweorc,      ac he hi wel healdeð;
stondað stiðlice      bestryþed fæste
miclum meahtlocum      in þam mægenþrymme
mid þam sy ahefed      heofon ond eorþe.

90

Beoð þonne eadge      þa þær in wuniað,
hyhtlic is þæt heorðwerud.      þæt is herga mæst,
eadigra unrim,      engla þreatas.
Hy geseoð symle      hyra sylfra cyning,
eagum on wlitað,      habbað æghwæs genoh.

95

Nis him wihte won,      þam þe wuldres cyning
geseoþ in swegle;      him is symbel ond dream
ece unhwylen      eadgum to frofre.
Forþon scyle mon gehycgan      þæt he meotude hyre;
æghwylc ælda bearna      forlæte idle lustas,

100

læne lifes wynne,      fundige him to lissa blisse,
forlæte heteniþa      gehwone sigan
mid synna fyrnum,      fere him to þam sellan rice.

The Riming Poem

Verse Indeterminate Saxon

Me lifes onlah      se þis leoht onwrah,
ond þæt torhte geteoh,      tillice onwrah.
Glæd wæs ic gliwum,      glenged hiwum,
blissa bleoum,      blostma hiwum.

5

Secgas mec segon,      symbel ne alegon,
feohgiefe gefegon;      frætwed wægon
wicg ofer wongum      wennan gongum,
lisse mid longum      leoma gehongum.
þa wæs wæstmum aweaht,      world onspreht,

10

under roderum areaht,      rædmægne oferþeaht.
Giestas gengdon,      gerscype mengdon,
lisse lengdon,      lustum glengdon.
Scrifen scrad glad      þurh gescad in brad,
wæs on lagustreame lad,      þær me leoþu ne biglad.

15

Hæfde ic heanne had,      ne wæs me in healle gad,
þæt þær rof weord rad.      Oft þær rinc gebad,
þæt he in sele sæge      sincgewæge,
þegnum geþyhte.      þenden wæs me mægen,
horsce mec heredon,      hilde generedon,

20

fægre feredon,      feondon biweredon.
Swa mec hyhtgiefu heold,      hygedryht befeold,
staþolæhtum steold,      stepegongum weold
swylce eorþe ol,      ahte ic ealdorstol,
galdorwordum gol.      Gomen sibbe ne ofoll,

25

ac wæs gefest gear,      gellende sner,
wuniendo wær      wilbec bescær.
Scealcas wæron scearpe,      scyl wæs hearpe,
hlude hlynede,      hleoþor dynede,
sweglrad swinsade,      swiþe ne minsade.

30

Burgsele beofode,      beorht hlifade,
ellen eacnade,      ead beacnade,
freaum frodade,      fromum godade,
mod mægnade,      mine fægnade,
treow telgade,      tir welgade,

35

blæd blissade,     
gold gearwade,      gim hwearfade,
sinc searwade,      sib nearwade.
From ic wæs in frætwum,      freolic in geatwum;
wæs min dream dryhtlic,      drohtað hyhtlic.

40

Foldan ic freoþode,      folcum ic leoþode,
lif wæs min longe,      leodum in gemonge,
tirum getonge,      teala gehonge.
Nu min hreþer is hreoh,      heofsiþum sceoh,
nydbysgum neah;      gewiteð nihtes in fleah

45

se ær in dæge wæs dyre.      Scriþeð nu deop in feore
brondhord geblowen,      breostum in forgrowen,
flyhtum toflowen.      Flah is geblowen
miclum in gemynde;      modes gecynde
greteð ungrynde      grorn efenpynde,

50

bealofus byrneð,      bittre toyrneð.
Werig winneð,      widsið onginneð,
sar ne sinniþ,      sorgum cinnið,
blæd his blinnið,      blisse linnið,
listum linneð,      lustum ne tinneð.

55

Dreamas swa her gedreosað,      dryhtscype gehreosað,
lif her men forleosað,      leahtras oft geceosað;
treowþrag is to trag,      seo untrume genag,
steapum eatole misþah,      ond eal stund genag.
Swa nu world wendeþ,      wyrde sendeþ,

60

ond hetes henteð,      hæleþe scyndeð.
Wercyn gewiteð,      wælgar sliteð,
flahmah fliteþ,      flan mon hwiteð,
borgsorg biteð,      bald ald þwiteþ,
wræcfæc wriþað,      wraþ að smiteþ,

65

singryn sidað,      searofearo glideþ,
gromtorn græfeþ,      græft hafað,
searohwit solaþ,      sumurhat colað,
foldwela fealleð,      feondscipe wealleð,
eorðmægen ealdaþ,      ellen colað.

70

Me þæt wyrd gewæf,      ond gewyrht forgeaf,
þæt ic grofe græf,      ond þæt grimme græf
flean flæsce ne mæg,      þonne flanhred dæg
nydgrapum nimeþ,      þonne seo neaht becymeð
seo me eðles ofonn      ond mec her eardes onconn.

75

þonne lichoma ligeð,      lima wyrm friteþ,
ac him wenne gewigeð      ond þa wist geþygeð,
oþþæt beoþ þa ban      an,
ond æt nyhstan nan      nefne se neda tan
balawun her gehloten.      Ne biþ se hlisa adroren.

80

ær þæt eadig geþenceð,      he hine þe oftor swenceð,
byrgeð him þa bitran synne,      hogaþ to þære betran wynne,
gemon morþa lisse,      þær sindon miltsa blisse
hyhtlice in heofona rice.      Uton nu halgum gelice
scyldum biscyrede      scyndan generede,

85

wommum biwerede,      wuldre generede,
þær moncyn mot      for meotude rot
soðne god geseon,      ond aa in sibbe gefean.

The Panther

Verse Indeterminate Saxon

Monge sindon      geond middangeard
unrimu cynn,      þe we æþelu ne magon
ryhte areccan      ne rim witan;
þæs wide sind      geond world innan

5

fugla ond deora      foldhrerendra
wornas widsceope,      swa wæter bibugeð
þisne beorhtan bosm,      brim grymetende,
sealtyþa geswing.      We bi sumum hyrdon
wrætlice gecynd      wildra secgan

10

firum freamærne      feorlondum on
eard weardian,      eðles neotan
æfter dunscrafum.      Is þæt deor pandher
bi noman haten,      þæs þe niþþa bearn,
wisfæste weras      on gewritum cyþað

15

bi þam anstapan.      Se is æghwam freond,
duguða estig,      butan dracan anum,
þam he in ealle tid      ondwrað leofaþ
þurh yfla gehwylc      þe he geæfnan mæg.
ðæt is wrætlic deor,      wundrum scyne

20

hiwa gehwylces;      swa hæleð secgað,
gæsthalge guman,      þætte Iosephes
tunece wære      telga gehwylces
bleom bregdende,      þara beorhtra gehwylc
æghwæs ænlicra      oþrum lixte

25

dryhta bearnum,      swa þæs deores hiw,
blæc brigda gehwæs,      beorhtra ond scynra
wundrum lixeð,      þætte wrætlicra
æghwylc oþrum,      ænlicra gien
ond fægerra      frætwum bliceð,

30

symle sellicra.      He hafað sundorgecynd,
milde, gemetfæst.      He is monþwære,
lufsum ond leoftæl,      nele laþes wiht
ængum geæfnan      butan þam attorsceaþan,
his fyrngeflitan,      þe ic ær fore sægde.

35

Symle fylle fægen,      þonne foddor þigeð,
æfter þam gereordum      ræste seceð
dygle stowe      under dunscrafum;
ðær se þeodwiga      þreonihta fæc
swifeð on swefote,      slæpe gebiesgad.

40

þonne ellenrof      up astondeð,
þrymme gewelgad,      on þone þriddan dæg,
sneome of slæpe.      Sweghleoþor cymeð,
woþa wynsumast      þurh þæs wildres muð.
æfter þære stefne      stenc ut cymeð

45

of þam wongstede,      wynsumra steam,
swettra ond swiþra      swæcca gehwylcum,
wyrta blostmum      ond wudubledum,
eallum æþelicra      eorþan frætwum.
þonne of ceastrum      ond cynestolum

50

ond of burgsalum      beornþreat monig
farað foldwegum      folca þryþum,
eoredcystum,      ofestum gefysde,
dareðlacende;      deor efne swa some
æfter þære stefne      on þone stenc farað.

55

Swa is dryhten god,      dreama rædend,
eallum eaðmede      oþrum gesceaftum,
duguða gehwylcre,      butan dracan anum,
attres ordfruman.      þæt is se ealda feond,
þone he gesælde      in susla grund,

60

ond gefetrade      fyrnum teagum,
biþeahte þreanydum,      ond þy þriddan dæge
of digle aras,      þæs þe he deað fore us
þreo niht þolade,      þeoden engla,
sigora sellend.      þæt wæs swete stenc,

65

wlitig ond wynsum      geond woruld ealle.
Siþþan to þam swicce      soðfæste men
on healfa gehwone      heapum þrungon
geond ealne ymbhwyrft      eorþan sceata.
Swa se snottra gecwæð      sanctus Paulus:

70

“Monigfealde sind      geond middangeard
god ungnyðe      þe us to giefe dæleð
ond to feorhnere      fæder ælmihtig,
ond se anga hyht      ealra gesceafta,
uppe ge niþre.”      þæt is æþele stenc.

The Whale

Verse Indeterminate Saxon

Nu ic fitte gen      ymb fisca cynn
wille woðcræfte      wordum cyþan
þurh modgemynd      bi þam miclan hwale.
Se bið unwillum      oft gemeted,

5

frecne ond ferðgrim,      fareðlacendum,
niþþa gehwylcum;      þam is noma cenned,
fyrnstreama geflotan,      Fastitocalon.
Is þæs hiw gelic      hreofum stane,
swylce worie      bi wædes ofre,

10

sondbeorgum ymbseald,      særyrica mæst,
swa þæt wenaþ      wægliþende
þæt hy on ealond sum      eagum wliten,
ond þonne gehydað      heahstefn scipu
to þam unlonde      oncyrrapum,

15

setlaþ sæmearas      sundes æt ende,
ond þonne in þæt eglond      up gewitað
collenferþe;      ceolas stondað
bi staþe fæste,      streame biwunden.
ðonne gewiciað      werigferðe,

20

faroðlacende,      frecnes ne wenað,
on þam ealonde      æled weccað,
heahfyr ælað;      hæleþ beoþ on wynnum,
reonigmode,      ræste geliste.
þonne gefeleð      facnes cræftig

25

þæt him þa ferend on      fæste wuniaþ,
wic weardiað      wedres on luste,
ðonne semninga      on sealtne wæg
mid þa noþe      niþer gewiteþ
garsecges gæst,      grund geseceð,

30

ond þonne in deaðsele      drence bifæsteð
scipu mid scealcum.      Swa bið scinna þeaw,
deofla wise,      þæt hi drohtende
þurh dyrne meaht      duguðe beswicað,
ond on teosu tyhtaþ      tilra dæda,

35

wemað on willan,      þæt hy wraþe secen,
frofre to feondum,      oþþæt hy fæste ðær
æt þam wærlogan      wic geceosað.
þonne þæt gecnaweð      of cwicsusle
flah feond gemah,      þætte fira gehwylc

40

hæleþa cynnes      on his hringe biþ
fæste gefeged,      he him feorgbona
þurh sliþen searo      siþþan weorþeð,
wloncum ond heanum,      þe his willan her
firenum fremmað,      mid þam he færinga,

45

heoloþhelme biþeaht,      helle seceð,
goda geasne,      grundleasne wylm
under mistglome,      swa se micla hwæl,
se þe bisenceð      sæliþende
eorlas ond yðmearas.      He hafað oþre gecynd,

50

wæterþisa wlonc,      wrætlicran gien.
þonne hine on holme      hungor bysgað
ond þone aglæcan      ætes lysteþ,
ðonne se mereweard      muð ontyneð,
wide weleras;      cymeð wynsum stenc

55

of his innoþe,      þætte oþre þurh þone,
sæfisca cynn,      beswicen weorðaþ,
swimmað sundhwate      þær se sweta stenc
ut gewiteð.      Hi þær in farað
unware weorude,      oþþæt se wida ceafl

60

gefylled bið;      þonne færinga
ymbe þa herehuþe      hlemmeð togædre
grimme goman.      Swa biþ gumena gehwam,
se þe oftost his      unwærlice
on þas lænan tid      lif bisceawað,

65

læteð hine beswican      þurh swetne stenc,
leasne willan,      þæt he biþ leahtrum fah
wið wuldorcyning.      Him se awyrgda ongean
æfter hinsiþe      helle ontyneð,
þam þe leaslice      lices wynne

70

ofer ferhtgereaht      fremedon on unræd.
þonne se fæcna      in þam fæstenne
gebroht hafað,      bealwes cræftig,
æt þam edwylme      þa þe him on cleofiað,
gyltum gehrodene,      ond ær georne his

75

in hira lifdagum      larum hyrdon,
þonne he þa grimman      goman bihlemmeð
æfter feorhcwale      fæste togædre,
helle hlinduru;      nagon hwyrft ne swice,
utsiþ æfre,      þa þær in cumað,

80

þon ma þe þa fiscas      faraðlacende
of þæs hwæles fenge      hweorfan motan.
Forþon is eallinga     
dryhtna dryhtne,      ond a deoflum wiðsace
wordum ond weorcum,      þæt we wuldorcyning

85

geseon moton.      Uton a sibbe to him
on þas hwilnan tid      hælu secan,
þæt we mid swa leofne      in lofe motan
to widan feore      wuldres neotan.

The Partridge

Verse Indeterminate Saxon

Hyrde ic secgan gen      bi sumum fugle
wundorlicne     
     fæger,
þæt word þe gecwæð      wuldres ealdor:

5

“In swa hwylce tiid      swa ge mid treowe to me
on hyge hweorfað,      ond ge hellfirena
sweartra geswicað,      swa ic symle to eow
mid siblufan      sona gecyrre
þurh milde mod.      Ge beoð me siþþan

10

torhte tireadge      talade ond rimde,
beorhte gebroþor      on bearna stæl.”
Uton we þy geornor      gode oliccan,
firene feogan,      friþes earnian,
duguðe to dryhtne,      þenden us dæg scine,

15

þæt swa æþelne      eardwica cyst
in wuldres wlite      wunian motan.
Finit.

Soul and Body II

Verse Indeterminate Saxon

Huru, ðæs behofaþ      hæleþa æghwylc
þæt he his sawle sið      sylfa bewitige,
hu þæt bið deoplic      þonne se deað cymeð,
asundrað þa sibbe,      þa þe ær somud wæron,

5

lic ond sawle!      Long bið siþþan
þæt se gæst nimeð      æt gode sylfum
swa wite swa wuldor,      swa him in worulde ær
efne þæt eorðfæt      ær geworhte.
Sceal se gæst cuman      gehþum hremig,

10

symle ymb seofon niht      sawle findan
þone lichoman      þe heo ær longe wæg,
þreo hund wintra,     
butan ær wyrce      ece dryhten,
ælmihtig god,      ende worlde.

15

Cleopað þonne swa cearful      caldan reorde,
spriceð grimlice      gæst to þam duste:
“Hwæt, drug þu dreorga,      to hwon dreahtest þu me,
eorþan fylnes      eal forweornast,
lames gelicnes!      Lyt þu geþohtes

20

to won þinre sawle sið      siþþan wurde,
siþþan heo of lichoman      læded wære!
Hwæt, wite þu me, werga!      Hwæt, þu huru wyrma gifl
lyt geþohtes,      hu þis is long hider,
ond þe þurh engel      ufan of roderum

25

sawle onsende      þurh his sylfes hond,
meotud ælmihtig,      of his mægenþrymme,
ond þe þa gebohte      blode þy halgan,
ond þu me þy heardan      hungre gebunde
ond gehæftnadest      helle witum!

30

Eardode ic þe in innan.      No ic þe of meahte,
flæsce bifongen,      ond me firenlustas
þine geþrungon.      þæt me þuhte ful oft
þæt wære þritig      þusend wintra
to þinum deaðdæge.      Hwæt, ic uncres gedales bad

35

earfoðlice.      Nis nu se ende to god!
Wære þu þe wiste wlonc      ond wines sæd,
þrymful þunedest,      ond ic ofþyrsted wæs
godes lichoman,      gæstes drinces.
þær þu þonne hogode      her on life,

40

þenden ic þe in worulde      wunian sceolde,
þæt þu wære þurh flæsc      ond þurh firenlustas
stronge gestyred      ond gestaþelad þurh mec,
ond ic wæs gæst on þe      from gode sended,
næfre þu me swa heardra      helle wita

45

ned gearwode      þurh þinra neoda lust.
Scealt þu nu hwæþre minra gescenta      scome þrowian
on þam miclan dæge,      þonne monna cynn
se ancenda      ealle gegædrað.
Ne eart þu nu þon leofre      nængum lifgendra,

50

menn to gemæccan,      ne medder ne fæder,
ne nængum gesibbra,      þonne se swearta hrefn,
siþþan ic ana of þe      ut siþade
þurh þæs sylfes hond      þe ic ær onsended wæs.
Ne magon þe nu heonan adon      hyrste þa readan,

55

ne gold ne sylfor      ne þinra goda nan,
ac her sculon abidan      ban bireafod,
besliten seonwum,      ond þe þin sawl sceal
minum unwillan      oft gesecan,
wemman mid wordum,      swa þu worhtest to me.

60

Eart þu dumb ond deaf,      ne sindan þine dreamas wiht.
Sceal ic þe nihtes seþeah      nyde gesecan,
synnum gesargad,      ond eft sona from ðe
hweorfan on honcred,      þonne halege menn
gode lifgendum      lofsong doð,

65

secan þa hamas      þe þu me ær scrife,
ond þa arleasan      eardungstowe,
ond þe sculon moldwyrmas      monige ceowan,
seonowum beslitan      swearte wihte,
gifre ond grædge.      Ne sindon þine geahþe wiht,

70

þa þu her on moldan      monnum eawdest.
Forþon þe wære selle      swiþe micle
þonne þe wæran ealle      eorþan spede,
(butan þu hy gedælde      dryhtne sylfum),
þær þu wurde æt frumsceafte fugel      oþþe fisc on sæ,

75

oððe eorþan neat      ætes tiolode,
feldgongende      feoh butan snyttro,
ge on westenne      wildra deora
þæt grimmeste,      þær swa god wolde,
ge þeah þu wære wyrmcynna      þæt wyrreste,

80

þonne þu æfre on moldan      mon gewurde,
oþþe æfre fulwihte      onfon sceolde.
þonne þu for unc bu      ondwyrdan scealt
on þam miclan dæge,      þonne eallum monnum beoð
wunde onwrigene,      þa þe in worulde ær

85

firenfulle menn      fyrn geworhton,
ðonne wile dryhten sylf      dæda gehyran,
æt ealra monna gehwam      muþes reorde
wunde wiþerlean.      Ac hwæt wilt þu þær
on domdæge      dryhtne secgan?

90

þonne ne bið nænig to þæs lytel lið      on lime geweaxen,
þæt þu ne scyle for æghwylc      anra onsundran
ryht agieldan,      ðonne reþe bið
dryhten æt dome.      Ac hwæt do wit unc,
þonne he unc hafað geedbyrded      oþre siþe?

95

Sculon wit þonne ætsomne      siþþan brucan
swylcra yrmþa,      swa þu unc ær scrife.”
Firenaþ þus þæt flæschord,      sceal þonne feran on weg,
secan helle grund,      nales heofondreamas,
dædum gedrefed.      Ligeð dust þær hit wæs,

100

ne mæg him ondsware      ænige secgan,
ne þær edringe      ænge gehatan
gæste geomrum,      geoce oþþe frofre.
Biþ þæt heafod tohliden,      honda tohleoþode,
geaflas toginene,      goman toslitene,

105

seonwe beoð asogene,      sweora bicowen;
rib reafiað      reþe wyrmas,
drincað hloþum hra,      heolfres þurstge.
Bið seo tunge totogen      on tyn healfe
hungrum to hroþor.      Forþon heo ne mæg horsclice

110

wordum wrixlan      wið þone wergan gæst.
Gifer hatte se wyrm,      þam þa geaflas beoð
nædle scearpran.      Se geneþeð to
ærest ealra      on þam eorðscræfe;
he þa tungan totyhð      ond þa toþas þurhsmyhð,

115

ond to ætwelan      oþrum gerymeð,
ond þa eagan þurhiteð      ufon on þæt heafod
wyrmum to wiste,      þonne biþ þæt werge
lic acolad      þæt he longe ær
werede mid wædum.      Bið þonne wyrmes giefl,

120

æt on eorþan.      þæt mæg æghwylcum
men to gemyndum      modsnotterra.

Deor

Verse Indeterminate Saxon

Welund him be wurman      wræces cunnade,
anhydig eorl      earfoþa dreag,
hæfde him to gesiþþe      sorge ond longaþ,
wintercealde wræce;      wean oft onfond,

5

siþþan hine Niðhad on      nede legde,
swoncre seonobende      on syllan monn.
þæs ofereode,      þisses swa mæg!
Beadohilde ne wæs      hyre broþra deaþ
on sefan swa sar      swa hyre sylfre þing,

10

þæt heo gearolice      ongieten hæfde
þæt heo eacen wæs;      æfre ne meahte
þriste geþencan,      hu ymb þæt sceolde.
þæs ofereode,      þisses swa mæg!
We þæt Mæðhilde      monge gefrugnon

15

wurdon grundlease      Geates frige,
þæt hi seo sorglufu      slæp ealle binom.
þæs ofereode,      þisses swa mæg!
ðeodric ahte      þritig wintra
Mæringa burg;      þæt wæs monegum cuþ.

20

þæs ofereode,      þisses swa mæg!
We geascodan      Eormanrices
wylfenne geþoht;      ahte wide folc
Gotena rices.      þæt wæs grim cyning.
Sæt secg monig      sorgum gebunden,

25

wean on wenan,      wyscte geneahhe
þæt þæs cynerices      ofercumen wære.
þæs ofereode,      þisses swa mæg!
Siteð sorgcearig,      sælum bidæled,
on sefan sweorceð,      sylfum þinceð

30

þæt sy endeleas      earfoða dæl.
Mæg þonne geþencan,      þæt geond þas woruld
witig dryhten      wendeþ geneahhe,
eorle monegum      are gesceawað,
wislicne blæd,      sumum weana dæl.

35

þæt ic bi me sylfum      secgan wille,
þæt ic hwile wæs      Heodeninga scop,
dryhtne dyre.      Me wæs Deor noma.
Ahte ic fela wintra      folgað tilne,
holdne hlaford,      oþþæt Heorrenda nu,

40

leoðcræftig monn      londryht geþah,
þæt me eorla hleo      ær gesealde.
þæs ofereode,      þisses swa mæg!

Wulf and Eadwacer

Verse Indeterminate Saxon

Leodum is minum      swylce him mon lac gife;
willað hy hine aþecgan,      gif he on þreat cymeð.
Ungelic is us.     
Wulf is on iege,      ic on oþerre.

5

Fæst is þæt eglond,      fenne biworpen.
Sindon wælreowe      weras þær on ige;
willað hy hine aþecgan,      gif he on þreat cymeð.
Ungelice is us.     
Wulfes ic mines widlastum      wenum dogode;

10

þonne hit wæs renig weder      ond ic reotugu sæt,
þonne mec se beaducafa      bogum bilegde,
wæs me wyn to þon,      wæs me hwæþre eac lað.
Wulf, min Wulf,      wena me þine
seoce gedydon,      þine seldcymas,

15

murnende mod,      nales meteliste.
Gehyrest þu, Eadwacer?      Uncerne earne hwelp
bireð wulf to wuda.     
þæt mon eaþe tosliteð      þætte næfre gesomnad wæs,
uncer giedd geador.     

Riddle 1

Verse Indeterminate Saxon

Hwylc is hæleþa þæs horsc      ond þæs hygecræftig
þæt þæt mæge asecgan,      hwa mec on sið wræce,
þonne ic astige strong,      stundum reþe,
þrymful þunie,      þragum wræce

5

fere geond foldan,      folcsalo bærne,
ræced reafige?      Recas stigað,
haswe ofer hrofum.      Hlin bið on eorþan,
wælcwealm wera,      þonne ic wudu hrere,
bearwas bledhwate,      beamas fylle,

10

holme gehrefed,      heahum meahtum
wrecen on waþe,      wide sended;
hæbbe me on hrycge      þæt ær hadas wreah
foldbuendra,      flæsc ond gæstas,
somod on sunde.      Saga hwa mec þecce,

15

oþþe hu ic hatte,      þe þa hlæst bere.

Riddle 2

Verse Indeterminate Saxon

Hwilum ic gewite,      swa ne wenaþ men,
under yþa geþræc      eorþan secan,
garsecges grund.      Gifen biþ gewreged,
fam gewealcen;     

5

hwælmere hlimmeð,      hlude grimmeð,
streamas staþu beatað,      stundum weorpaþ
on stealc hleoþa      stane ond sonde,
ware ond wæge,      þonne ic winnende,
holmmægne biþeaht,      hrusan styrge,

10

side sægrundas.      Sundhelme ne mæg
losian ær mec læte      se þe min latteow bið
on siþa gehwam.      Saga, þoncol mon,
hwa mec bregde      of brimes fæþmum,
þonne streamas eft      stille weorþað,

15

yþa geþwære,      þe mec ær wrugon.

Riddle 3

Verse Indeterminate Saxon

Hwilum mec min frea      fæste genearwað,
sendeð þonne      under salwonges
bearm þone bradan,      ond on bid wriceð,
þrafað on þystrum      þrymma sumne,

5

hæste on enge,      þær me heord siteð
hruse on hrycge.      Nah ic hwyrftweges
of þam aglace,      ac ic eþelstol
hæleþa hrere;      hornsalu wagiað,
wera wicstede,      weallas beofiað,

10

steape ofer stiwitum.      Stille þynceð
lyft ofer londe      ond lagu swige,
oþþæt ic of enge      up aþringe,
efne swa mec wisaþ      se mec wræde on
æt frumsceafte      furþum legde,

15

bende ond clomme,      þæt ic onbugan ne mot
of þæs gewealde      þe me wegas tæcneð.
Hwilum ic sceal ufan      yþa wregan,
streamas styrgan      ond to staþe þywan
flintgrægne flod.      Famig winneð

20

wæg wið wealle,      wonn ariseð
dun ofer dype;      hyre deorc on last,
eare geblonden,      oþer fereð,
þæt hy gemittað      mearclonde neah
hea hlincas.      þær bið hlud wudu,

25

brimgiesta breahtm,      bidað stille
stealc stanhleoþu      streamgewinnes,
hopgehnastes,      þonne heah geþring
on cleofu crydeþ.      þær bið ceole wen
sliþre sæcce,      gif hine sæ byreð

30

on þa grimman tid,      gæsta fulne,
þæt he scyle rice      birofen weorþan,
feore bifohten      fæmig ridan
yþa hrycgum.      þær bið egsa sum
ældum geywed,      þara þe ic hyran sceal

35

strong on stiðweg.      Hwa gestilleð þæt?
Hwilum ic þurhræse,      þæt me on bæce rideð
won wægfatu,      wide toþringe
lagustreama full,      hwilum læte eft
slupan tosomne.      Se bið swega mæst,

40

breahtma ofer burgum,      ond gebreca hludast,
þonne scearp cymeð      sceo wiþ oþrum,
ecg wið ecge;      earpan gesceafte
fus ofer folcum      fyre swætað,
blacan lige,      ond gebrecu ferað

45

deorc ofer dryhtum      gedyne micle,
farað feohtende,      feallan lætað
sweart sumsendu      seaw of bosme,
wætan of wombe.      Winnende fareð
atol eoredþreat,      egsa astigeð,

50

micel modþrea      monna cynne,
brogan on burgum,      þonne blace scotiað
scriþende scin      scearpum wæpnum.
Dol him ne ondrædeð      ða deaðsperu,
swylteð hwæþre,      gif him soð meotud

55

on geryhtu      þurh regn ufan
of gestune læteð      stræle fleogan,
farende flan.      Fea þæt gedygað,
þara þe geræceð      rynegiestes wæpen.
Ic þæs orleges      or anstelle,

60

þonne gewite      wolcengehnaste
þurh geþræc þringan      þrimme micle
ofer byrnan bosm.      Biersteð hlude
heah hloðgecrod;      þonne hnige eft
under lyfte helm      londe near,

65

ond me on hrycg hlade      þæt ic habban sceal,
meahtum gemagnad      mines frean.
Swa ic þrymful þeow      þragum winne,
hwilum under eorþan,      hwilum yþa sceal
hean underhnigan,      hwilum holm ufan

70

streamas styrge,      hwilum stige up,
wolcnfare wrege,      wide fere
swift ond swiþfeorm.      Saga hwæt ic hatte,
oþþe hwa mec rære,      þonne ic restan ne mot,
oþþe hwa mec stæðþe,      þonne ic stille beom.

Riddle 4

Verse Indeterminate Saxon

Ic sceal þragbysig      þegne minum,
hringum hæfted,      hyran georne,
min bed brecan,      breahtme cyþan
þæt me halswriþan      hlaford sealde.

5

Oft mec slæpwerigne      secg oðþe meowle
gretan eode;      ic him gromheortum
winterceald oncweþe.      Wearm lim
gebundenne bæg      hwilum bersteð;
se þeah biþ on þonce      þegne minum,

10

medwisum men,      me þæt sylfe,
þær wiht wite,      ond wordum min
on sped mæge      spel gesecgan.

Riddle 5

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom anhaga      iserne wund,
bille gebennad,      beadoweorca sæd,
ecgum werig.      Oft ic wig seo,
frecne feohtan.      Frofre ne wene,

5

þæt me geoc cyme      guðgewinnes,
ær ic mid ældum      eal forwurðe,
ac mec hnossiað      homera lafe,
heardecg heoroscearp,      hondweorc smiþa,
bitað in burgum;      ic abidan sceal

10

laþran gemotes.      Næfre læcecynn
on folcstede      findan meahte,
þara þe mid wyrtum      wunde gehælde,
ac me ecga dolg      eacen weorðað
þurh deaðslege      dagum ond nihtum.

Riddle 6

Verse Indeterminate Saxon

Mec gesette soð      sigora waldend
Crist to compe.      Oft ic cwice bærne,
unrimu cyn      eorþan getenge,
næte mid niþe,      swa ic him no hrine,

5

þonne mec min frea      feohtan hateþ.
Hwilum ic monigra      mod arete,
hwilum ic frefre      þa ic ær winne on
feorran swiþe;      hi þæs felað þeah,
swylce þæs oþres,      þonne ic eft hyra

10

ofer deop gedreag      drohtað bete.

Riddle 7

Verse Indeterminate Saxon

Hrægl min swigað,      þonne ic hrusan trede,
oþþe þa wic buge,      oþþe wado drefe.
Hwilum mec ahebbað      ofer hæleþa byht
hyrste mine,      ond þeos hea lyft,

5

ond mec þonne wide      wolcna strengu
ofer folc byreð.      Frætwe mine
swogað hlude      ond swinsiað,
torhte singað,      þonne ic getenge ne beom
flode ond foldan,      ferende gæst.

Riddle 8

Verse Indeterminate Saxon

Ic þurh muþ sprece      mongum reordum,
wrencum singe,      wrixle geneahhe
heafodwoþe,      hlude cirme,
healde mine wisan,      hleoþre ne miþe,

5

eald æfensceop,      eorlum bringe
blisse in burgum,      þonne ic bugendre
stefne styrme;      stille on wicum
sittað nigende.      Saga hwæt ic hatte,
þe swa scirenige      sceawendwisan

10

hlude onhyrge,      hæleþum bodige
wilcumena fela      woþe minre.

Riddle 9

Verse Indeterminate Saxon

Mec on þissum dagum      deadne ofgeafun
fæder ond modor;      ne wæs me feorh þa gen,
ealdor in innan.      þa mec an ongon,
welhold mege,      wedum þeccan,

5

heold ond freoþode,      hleosceorpe wrah
swa arlice      swa hire agen bearn,
oþþæt ic under sceate,      swa min gesceapu wæron,
ungesibbum wearð      eacen gæste.
Mec seo friþe mæg      fedde siþþan,

10

oþþæt ic aweox,      widdor meahte
siþas asettan.      Heo hæfde swæsra þy læs
suna ond dohtra,      þy heo swa dyde.

Riddle 10

Verse Indeterminate Saxon

Neb wæs min on nearwe,      ond ic neoþan wætre,
flode underflowen,      firgenstreamum
swiþe besuncen,      ond on sunde awox
ufan yþum þeaht,      anum getenge

5

liþendum wuda      lice mine.
Hæfde feorh cwico,      þa ic of fæðmum cwom
brimes ond beames      on blacum hrægle;
sume wæron hwite      hyrste mine,
þa mec lifgende      lyft upp ahof,

10

wind of wæge,      siþþan wide bær
ofer seolhbaþo.      Saga hwæt ic hatte.

Riddle 11

Verse Indeterminate Saxon

Hrægl is min hasofag,      hyrste beorhte,
reade ond scire      on reafe minum.
Ic dysge dwelle      ond dole hwette
unrædsiþas,      oþrum styre

5

nyttre fore.      Ic þæs nowiht wat
þæt heo swa gemædde,      mode bestolene,
dæde gedwolene,      deoraþ mine
won wisan gehwam.      Wa him þæs þeawes,
siþþan heah bringað      horda deorast,

10

gif hi unrædes      ær ne geswicaþ.

Riddle 12

Verse Indeterminate Saxon

Fotum ic fere,      foldan slite,
grene wongas,      þenden ic gæst bere.
Gif me feorh losað,      fæste binde
swearte Wealas,      hwilum sellan men.

5

Hwilum ic deorum      drincan selle
beorne of bosme,      hwilum mec bryd triedeð
felawlonc fotum,      hwilum feorran broht
wonfeax Wale      wegeð ond þyð,
dol druncmennen      deorcum nihtum,

10

wæteð in wætre,      wyrmeð hwilum
fægre to fyre;      me on fæðme sticaþ
hygegalan hond,      hwyrfeð geneahhe,
swifeð me geond sweartne.      Saga hwæt ic hatte,
þe ic lifgende      lond reafige

15

ond æfter deaþe      dryhtum þeowige.

Riddle 13

Verse Indeterminate Saxon

Ic seah turf tredan,      X wæron ealra,
VI gebroþor      ond hyra sweostor mid;
hæfdon feorg cwico.      Fell hongedon
sweotol ond gesyne      on seles wæge

5

anra gehwylces.      Ne wæs hyra ængum þy wyrs,
ne siðe þy sarre,      þeah hy swa sceoldon
reafe birofene,      rodra weardes
meahtum aweahte,      muþum slitan
haswe blede.      Hrægl bið geniwad

10

þam þe ær forðcymene      frætwe leton
licgan on laste,      gewitan lond tredan.

Riddle 14

Verse Indeterminate Saxon

Ic wæs wæpenwiga.      Nu mec wlonc þeceð
geong hagostealdmon      golde ond sylfore,
woum wirbogum.      Hwilum weras cyssað,
hwilum ic to hilde      hleoþre bonne

5

wilgehleþan,      hwilum wycg byreþ
mec ofer mearce,      hwilum merehengest
fereð ofer flodas      frætwum beorhtne,
hwilum mægða sum      minne gefylleð
bosm beaghroden;      hwilum ic bordum sceal,

10

heard, heafodleas,      behlyþed licgan,
hwilum hongige      hyrstum frætwed,
wlitig on wage,      þær weras drincað,
freolic fyrdsceorp.      Hwilum folcwigan
on wicge wegað,      þonne ic winde sceal

15

sincfag swelgan      of sumes bosme;
hwilum ic gereordum      rincas laðige
wlonce to wine;      hwilum wraþum sceal
stefne minre      forstolen hreddan,
flyman feondsceaþan.      Frige hwæt ic hatte.

Riddle 15

Verse Indeterminate Saxon

Hals is min hwit      ond heafod fealo,
sidan swa some.      Swift ic eom on feþe,
beadowæpen bere.      Me on bæce standað
her swylce swe on hleorum.      Hlifiað tu

5

earan ofer eagum.      Ordum ic steppe
in grene græs.      Me bið gyrn witod,
gif mec onhæle      an onfindeð
wælgrim wiga,      þær ic wic buge,
bold mid bearnum,      ond ic bide þær

10

mid geoguðcnosle,      hwonne gæst cume
to durum minum,      him biþ deað witod.
Forþon ic sceal of eðle      eaforan mine
forhtmod fergan,      fleame nergan,
gif he me æfterweard      ealles weorþeð;

15

hine berað breost.      Ic his bidan ne dear,
reþes on geruman,      (nele þæt ræd teale),
ac ic sceal fromlice      feþemundum
þurh steapne beorg      stræte wyrcan.
Eaþe ic mæg freora      feorh genergan,

20

gif ic mægburge mot      mine gelædan
on degolne weg      þurh dune þyrel
swæse ond gesibbe;      ic me siþþan ne þearf
wælhwelpes wig      wiht onsittan.
Gif se niðsceaþa      nearwe stige

25

me on swaþe seceþ,      ne tosæleþ him
on þam gegnpaþe      guþgemotes,
siþþan ic þurh hylles      hrof geræce,
ond þurh hest hrino      hildepilum
laðgewinnum,      þam þe ic longe fleah.

Riddle 16

Verse Indeterminate Saxon

Oft ic sceal wiþ wæge winnan      ond wiþ winde feohtan,
somod wið þam sæcce,      þonne ic secan gewite
eorþan yþum þeaht;      me biþ se eþel fremde.
Ic beom strong þæs gewinnes,      gif ic stille weorþe;

5

gif me þæs tosæleð,      hi beoð swiþran þonne ic,
ond mec slitende      sona flymað,
willað oþfergan      þæt ic friþian sceal.
Ic him þæt forstonde,      gif min steort þolað
ond mec stiþne wiþ      stanas moton

10

fæste gehabban.      Frige hwæt ic hatte.

Riddle 17

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom mundbora      minre heorde,
eodorwirum fæst,      innan gefylled
dryhtgestreona.      Dægtidum oft
spæte sperebrogan;      sped biþ þy mare

5

fylle minre.      Frea þæt bihealdeð,
hu me of hrife fleogað      hyldepilas.
Hwilum ic sweartum      swelgan onginne
brunum beadowæpnum,      bitrum ordum,
eglum attorsperum.      Is min innað til,

10

wombhord wlitig,      wloncum deore;
men gemunan      þæt me þurh muþ fareð.

Riddle 18

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom wunderlicu wiht;      ne mæg word sprecan,
mældan for monnum,      þeah ic muþ hæbbe,
wide wombe     
Ic wæs on ceole      ond mines cnosles ma.

Riddle 19

Verse Indeterminate Saxon

Ic on siþe seah      %%S%% %%R%% %%O%%
%%H%% hygewloncne,      heafodbeorhtne,
swiftne ofer sælwong      swiþe þrægan.
Hæfde him on hrycge      hildeþryþe

5

%%N%% %%O%% %%M%%      nægledne rad
%%A%% %%G%% %%E%% %%W%%.      Widlast ferede
rynestrong on rade      rofne %%C%% %%O%%
%%F%% %%O%% %%A%% %%H%%.      For wæs þy beorhtre,
swylcra siþfæt.      Saga hwæt ic hatte.

Riddle 20

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom wunderlicu wiht,      on gewin sceapen,
frean minum leof,      fægre gegyrwed.
Byrne is min bleofag,      swylce beorht seomað
wir ymb þone wælgim      þe me waldend geaf,

5

se me widgalum      wisað hwilum
sylfum to sace.      þonne ic sinc wege
þurh hlutterne dæg,      hondweorc smiþa,
gold ofer geardas.      Oft ic gæstberend
cwelle compwæpnum.      Cyning mec gyrweð

10

since ond seolfre      ond mec on sele weorþað;
ne wyrneð wordlofes,      wisan mæneð
mine for mengo,      þær hy meodu drincað,
healdeð mec on heaþore,      hwilum læteð eft
radwerigne      on gerum sceacan,

15

orlegfromne.      Oft ic oþrum scod
frecne æt his freonde;      fah eom ic wide,
wæpnum awyrged.      Ic me wenan ne þearf
þæt me bearn wræce      on bonan feore,
gif me gromra hwylc      guþe genægeð;

20

ne weorþeð sio mægburg      gemicledu
eaforan minum      þe ic æfter woc,
nymþe ic hlafordleas      hweorfan mote
from þam healdende      þe me hringas geaf.
Me bið forð witod,      gif ic frean hyre,

25

guþe fremme,      swa ic gien dyde
minum þeodne on þonc,      þæt ic þolian sceal
bearngestreona.      Ic wiþ bryde ne mot
hæmed habban,      ac me þæs hyhtplegan
geno wyrneð,      se mec geara on

30

bende legde;      forþon ic brucan sceal
on hagostealde      hæleþa gestreona.
Oft ic wirum dol      wife abelge,
wonie hyre willan;      heo me wom spreceð,
floceð hyre folmum,      firenaþ mec wordum,

35

ungod gæleð.      Ic ne gyme þæs compes

Riddle 21

Verse Indeterminate Saxon

Neb is min niþerweard;      neol ic fere
ond be grunde græfe,      geonge swa me wisað
har holtes feond,      ond hlaford min
woh færeð      weard æt steorte,

5

wrigaþ on wonge,      wegeð mec ond þyð,
saweþ on swæð min.      Ic snyþige forð,
brungen of bearwe,      bunden cræfte,
wegen on wægne,      hæbbe wundra fela;
me biþ gongendre      grene on healfe

10

ond min swæð sweotol      sweart on oþre.
Me þurh hrycg wrecen      hongaþ under
an orþoncpil,      oþer on heafde,
fæst ond forðweard.      Fealleþ on sidan
þæt ic toþum tere,      gif me teala þenaþ

15

hindeweardre,      þæt biþ hlaford min.

Riddle 22

Verse Indeterminate Saxon

ætsomne cwom      LX monna
to wægstæþe      wicgum ridan;
hæfdon XI      eoredmæcgas
fridhengestas,      IIII sceamas.

5

Ne meahton magorincas      ofer mere feolan,
swa hi fundedon,      ac wæs flod to deop,
atol yþa geþræc,      ofras hea,
streamas stronge.      Ongunnon stigan þa
on wægn weras      ond hyra wicg somod

10

hlodan under hrunge;      þa þa hors oðbær
eh ond eorlas,      æscum dealle,
ofer wætres byht      wægn to lande,
swa hine oxa ne teah      ne esna mægen
ne fæthengest,      ne on flode swom,

15

ne be grunde wod      gestum under,
ne lagu drefde,      ne on lyfte fleag,
ne under bæc cyrde;      brohte hwæþre
beornas ofer burnan      ond hyra bloncan mid
from stæðe heaum,      þæt hy stopan up

20

on oþerne,      ellenrofe,
weras of wæge,      ond hyra wicg gesund.

Riddle 23

Verse Indeterminate Saxon

Agof is min noma      eft onhwyrfed;
ic eom wrætlic wiht      on gewin sceapen.
þonne ic onbuge,      ond me of bosme fareð
ætren onga,      ic beom eallgearo

5

þæt ic me þæt feorhbealo      feor aswape.
Siþþan me se waldend,      se me þæt wite gescop,
leoþo forlæteð,      ic beo lengre þonne ær,
oþþæt ic spæte,      spilde geblonden,
ealfelo attor      þæt ic ær geap.

10

Ne togongeð þæs      gumena hwylcum,
ænigum eaþe      þæt ic þær ymb sprice,
gif hine hrineð      þæt me of hrife fleogeð,
þæt þone mandrinc      mægne geceapaþ,
fullwered fæste      feore sine.

15

Nelle ic unbunden      ænigum hyran
nymþe searosæled.      Saga hwæt ic hatte.

Riddle 24

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom wunderlicu wiht,      wræsne mine stefne,
hwilum beorce swa hund,      hwilum blæte swa gat,
hwilum græde swa gos,      hwilum gielle swa hafoc,
hwilum ic onhyrge      þone haswan earn,

5

guðfugles hleoþor,      hwilum glidan reorde
muþe gemæne,      hwilum mæwes song,
þær ic glado sitte.      %%G%% mec nemnað,
swylce %%æ%% ond %%R%%      %%O%% fullesteð,
%%H%% ond %%I%%.      Nu ic haten eom

10

swa þa siex stafas      sweotule becnaþ.

Riddle 25

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom wunderlicu wiht,      wifum on hyhte,
neahbuendum nyt;      nængum sceþþe
burgsittendra,      nymþe bonan anum.
Staþol min is steapheah,      stonde ic on bedde,

5

neoþan ruh nathwær.      Neþeð hwilum
ful cyrtenu      ceorles dohtor,
modwlonc meowle,      þæt heo on mec gripeð,
ræseð mec on reodne,      reafað min heafod,
fegeð mec on fæsten.      Feleþ sona

10

mines gemotes,      seo þe mec nearwað,
wif wundenlocc.      Wæt bið þæt eage.

Riddle 26

Verse Indeterminate Saxon

Mec feonda sum      feore besnyþede,
woruldstrenga binom,      wætte siþþan,
dyfde on wætre,      dyde eft þonan,
sette on sunnan,      þær ic swiþe beleas

5

herum þam þe ic hæfde.      Heard mec siþþan
snað seaxses ecg,      sindrum begrunden;
fingras feoldan,      ond mec fugles wyn
geond speddropum      spyrede geneahhe,
ofer brunne brerd,      beamtelge swealg,

10

streames dæle,      stop eft on mec,
siþade sweartlast.      Mec siþþan wrah
hæleð hleobordum,      hyde beþenede,
gierede mec mid golde;      forþon me gliwedon
wrætlic weorc smiþa,      wire bifongen.

15

Nu þa gereno      ond se reada telg
ond þa wuldorgesteald      wide mære
dryhtfolca helm,      nales dol wite.
Gif min bearn wera      brucan willað,
hy beoð þy gesundran      ond þy sigefæstran,

20

heortum þy hwætran      ond þy hygebliþran,
ferþe þy frodran,      habbaþ freonda þy ma,
swæsra ond gesibbra,      soþra ond godra,
tilra ond getreowra,      þa hyra tyr ond ead
estum ycað      ond hy arstafum

25

lissum bilecgað      ond hi lufan fæþmum
fæste clyppað.      Frige hwæt ic hatte,
niþum to nytte.      Nama min is mære,
hæleþum gifre      ond halig sylf.

Riddle 27

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom weorð werum,      wide funden,
brungen of bearwum      ond of burghleoþum,
of denum ond of dunum.      Dæges mec wægun
feþre on lifte,      feredon mid liste

5

under hrofes hleo.      Hæleð mec siþþan
baþedan in bydene.      Nu ic eom bindere
ond swingere,      sona weorpe
esne to eorþan,      hwilum ealdne ceorl.
Sona þæt onfindeð,      se þe mec fehð ongean,

10

ond wið mægenþisan      minre genæsteð,
þæt he hrycge sceal      hrusan secan,
gif he unrædes      ær ne geswiceð,
strengo bistolen,      strong on spræce,
mægene binumen;      nah his modes geweald,

15

fota ne folma.      Frige hwæt ic hatte,
ðe on eorþan swa      esnas binde,
dole æfter dyntum      be dæges leohte.

Riddle 28

Verse Indeterminate Saxon

Biþ foldan dæl      fægre gegierwed
mid þy heardestan      ond mid þy scearpestan
ond mid þy grymmestan      gumena gestreona,
corfen, sworfen,      cyrred, þyrred,

5

bunden, wunden,      blæced, wæced,
frætwed, geatwed,      feorran læded
to durum dryhta.      Dream bið in innan
cwicra wihta,      clengeð, lengeð,
þara þe ær lifgende      longe hwile

10

wilna bruceð      ond no wið spriceð,
ond þonne æfter deaþe      deman onginneð,
meldan mislice.      Micel is to hycganne
wisfæstum menn,      hwæt seo wiht sy.

Riddle 29

Verse Indeterminate Saxon

Ic wiht geseah      wundorlice
hornum bitweonum      huþe lædan,
lyftfæt leohtlic,      listum gegierwed,
huþe to þam ham      of þam heresiþe;

5

walde hyre on þære byrig      bur atimbran,
searwum asettan,      gif hit swa meahte.
ða cwom wundorlicu wiht      ofer wealles hrof,
seo is eallum cuð      eorðbuendum,
ahredde þa þa huþe      ond to ham bedraf

10

wreccan ofer willan,      gewat hyre west þonan
fæhþum feran,      forð onette.
Dust stonc to heofonum,      deaw feol on eorþan,
niht forð gewat.      Nænig siþþan
wera gewiste      þære wihte sið.

Riddle 30

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom legbysig,      lace mid winde,
bewunden mid wuldre,      wedre gesomnad,
fus forðweges,      fyre gebysgad,
bearu blowende,      byrnende gled.

5

Ful oft mec gesiþas      sendað æfter hondum,
þæt mec weras ond wif      wlonce cyssað.
þonne ic mec onhæbbe,      ond hi onhnigaþ to me
monige mid miltse,      þær ic monnum sceal
ycan upcyme      eadignesse.

Riddle 31

Verse Indeterminate Saxon

Is þes middangeard      missenlicum
wisum gewlitegad,      wrættum gefrætwad.
Ic seah sellic þing      singan on ræcede;
wiht wæs nower      werum on gemonge,

5

sio hæfde wæstum      wundorlicran.
Niþerweard      wæs neb hyre,
fet ond folme      fugele gelice;
no hwæþre fleogan mæg      ne fela gongan,
hwæþre feþegeorn      fremman onginneð,

10

gecoren cræftum,      cyrreð geneahhe
oft ond gelome      eorlum on gemonge,
siteð æt symble,      sæles bideþ,
hwonne ær heo cræft hyre      cyþan mote
werum on wonge.      Ne heo þær wiht þigeð

15

þæs þe him æt blisse      beornas habbað.
Deor domes georn,      hio dumb wunað;
hwæþre hyre is on fote      fæger hleoþor,
wynlicu woðgiefu.      Wrætlic me þinceð,
hu seo wiht mæge      wordum lacan

20

þurh fot neoþan,      frætwed hyrstum.
Hafað hyre on halse,      þonne hio hord warað,
bær, beagum deall,      broþor sine,
mæg mid mægne.      Micel is to hycgenne
wisum woðboran,      hwæt sio wiht sie.

Riddle 32

Verse Indeterminate Saxon

Is þes middangeard      missenlicum
wisum gewlitegad,      wrættum gefrætwad.
Siþum sellic      ic seah searo hweorfan,
grindan wið greote,      giellende faran.

5

Næfde sellicu wiht      syne ne folme,
exle ne earmas;      sceal on anum fet
searoceap swifan,      swiþe feran,
faran ofer feldas.      Hæfde fela ribba;
muð wæs on middan.      Moncynne nyt,

10

fereð foddurwelan,      folcscipe dreogeð,
wist in wigeð,      ond werum gieldeð
gaful geara gehwam      þæs þe guman brucað,
rice ond heane.      Rece, gif þu cunne,
wis worda gleaw,      hwæt sio wiht sie.

Riddle 33

Verse Indeterminate Saxon

Wiht cwom æfter wege      wrætlicu liþan,
cymlic from ceole      cleopode to londe,
hlinsade hlude;      hleahtor wæs gryrelic,
egesful on earde,      ecge wæron scearpe.

5

Wæs hio hetegrim,      hilde to sæne,
biter beadoweorca;      bordweallas grof,
heardhiþende.      Heterune bond,
sægde searocræftig      ymb hyre sylfre gesceaft:
“Is min modor      mægða cynnes

10

þæs deorestan,      þæt is dohtor min
eacen up liden,      swa þæt is ældum cuþ,
firum on folce,      þæt seo on foldan sceal
on ealra londa gehwam      lissum stondan.”

Riddle 34

Verse Indeterminate Saxon

Ic wiht geseah      in wera burgum,
seo þæt feoh fedeð.      Hafað fela toþa;
nebb biþ hyre æt nytte,      niþerweard gongeð,
hiþeð holdlice      ond to ham tyhð,

5

wæþeð geond weallas,      wyrte seceð;
aa heo þa findeð,      þa þe fæst ne biþ;
læteð hio þa wlitigan,      wyrtum fæste,
stille stondan      on staþolwonge,
beorhte blican,      blowan ond growan.

Riddle 35

Verse Indeterminate Saxon

Mec se wæta wong,      wundrum freorig,
of his innaþe      ærist cende.
Ne wat ic mec beworhtne      wulle flysum,
hærum þurh heahcræft,      hygeþoncum min.

5

Wundene me ne beoð wefle,      ne ic wearp hafu,
ne þurh þreata geþræcu      þræd me ne hlimmeð,
ne æt me hrutende      hrisil scriþeð,
ne mec ohwonan      sceal am cnyssan.
Wyrmas mec ne awæfan      wyrda cræftum,

10

þa þe geolo godwebb      geatwum frætwað.
Wile mec mon hwæþre seþeah      wide ofer eorþan
hatan for hæleþum      hyhtlic gewæde.
Saga soðcwidum,      searoþoncum gleaw,
wordum wisfæst,      hwæt þis gewæde sy.

Riddle 36

Verse Indeterminate Saxon

Ic wiht geseah      on wege feran,
seo wæs wrætlice      wundrum gegierwed.
Hæfde feowere      fet under wombe
ond ehtuwe     

5

monn h w M wiif m x l kf wf hors qxxs
     ufon on hrycge;
hæfde tu fiþru      ond twelf eagan
ond siex heafdu.      Saga hwæt hio wære.
For flodwegas;      ne wæs þæt na fugul ana,

10

ac þær wæs æghwylces      anra gelicnes
horses ond monnes,      hundes ond fugles,
ond eac wifes wlite.      þu wast, gif þu const,
to gesecganne,      þæt we soð witan,
hu þære wihte      wise gonge.

Riddle 37

Verse Indeterminate Saxon

Ic þa wihte geseah;      womb wæs on hindan
þriþum aþrunten.      þegn folgade,
mægenrofa man,      ond micel hæfde
gefered þæt hit felde,      fleah þurh his eage.

5

Ne swylteð he symle,      þonne syllan sceal
innað þam oþrum,      ac him eft cymeð
bot in bosme,      blæd biþ aræred;
he sunu wyrceð,      bið him sylfa fæder.

Riddle 38

Verse Indeterminate Saxon

Ic þa wiht geseah      wæpnedcynnes,
geoguðmyrþe grædig;      him on gafol forlet
ferðfriþende      feower wellan
scire sceotan,      on gesceap þeotan.

5

Mon maþelade,      se þe me gesægde:
“Seo wiht, gif hio gedygeð,      duna briceð;
gif he tobirsteð,      bindeð cwice.”

Riddle 39

Verse Indeterminate Saxon

Gewritu secgað      þæt seo wiht sy
mid moncynne      miclum tidum
sweotol ond gesyne.      Sundorcræft hafað
maran micle,      þonne hit men witen.

5

Heo wile gesecan      sundor æghwylcne
feorhberendra,      gewiteð eft feran on weg.
Ne bið hio næfre      niht þær oþre,
ac hio sceal wideferh      wreccan laste
hamleas hweorfan;      no þy heanre biþ.

10

Ne hafað hio fot ne folme,      ne æfre foldan hran,
ne eagena      ægþer twega,
ne muð hafaþ,      ne wiþ monnum spræc,
ne gewit hafað,      ac gewritu secgað
þæt seo sy earmost      ealra wihta,

15

þara þe æfter gecyndum      cenned wære.
Ne hafað hio sawle ne feorh,      ac hio siþas sceal
geond þas wundorworuld      wide dreogan.
Ne hafaþ hio blod ne ban,      hwæþre bearnum wearð
geond þisne middangeard      mongum to frofre.

20

Næfre hio heofonum hran,      ne to helle mot,
ac hio sceal wideferh      wuldorcyninges
larum lifgan.      Long is to secganne
hu hyre ealdorgesceaft      æfter gongeð,
woh wyrda gesceapu;      þæt is wrætlic þing

25

to gesecganne.      Soð is æghwylc
þara þe ymb þas wiht      wordum becneð;
ne hafað heo ænig lim,      leofaþ efne seþeah.
Gif þu mæge reselan      recene gesecgan
soþum wordum,      saga hwæt hio hatte.

Riddle 40

Verse Indeterminate Saxon

Ece is se scyppend,      se þas eorþan nu
wreðstuþum wealdeð      ond þas world healdeð.
Rice is se reccend      ond on ryht cyning
ealra anwalda,      eorþan ond heofones,

5

healdeð ond wealdeð,      swa he ymb þas utan hweorfeð.
He mec wrætlice      worhte æt frymþe,
þa he þisne ymbhwyrft      ærest sette,
heht mec wæccende      wunian longe,
þæt ic ne slepe      siþþan æfre,

10

ond mec semninga      slæp ofergongeþ,
beoð eagan min      ofestum betyned.
þisne middangeard      meahtig dryhten
mid his onwalde      æghwær styreð;
swa ic mid waldendes      worde ealne

15

þisne ymbhwyrft      utan ymbclyppe.
Ic eom to þon bleað,      þæt mec bealdlice mæg
gearu gongende      grima abregan,
ond eofore eom      æghwær cenra,
þonne he gebolgen      bidsteal giefeð;

20

ne mæg mec oferswiþan      segnberendra
ænig ofer eorþan,      nymþe se ana god
se þisne hean heofon      healdeþ ond wealdeþ.
Ic eom on stence      strengre micle
þonne ricels      oþþe rose sy,

25

     on eorþan tyrf
wynlic weaxeð;      ic eom wræstre þonne heo.
þeah þe lilie sy      leof moncynne,
beorht on blostman,      ic eom betre þonne heo;
swylce ic nardes stenc      nyde oferswiþe

30

mid minre swetnesse      symle æghwær,
ond ic fulre eom      þonne þis fen swearte
þæt her yfle      adelan stinceð.
Eal ic under heofones      hwearfte recce,
swa me leof fæder      lærde æt frymþe,

35

þæt ic þa mid ryhte      reccan moste
þicce ond þynne;      þinga gehwylces
onlicnesse      æghwær healde.
Hyrre ic eom heofone,      hateþ mec heahcyning
his deagol þing      dyre bihealdan;

40

eac ic under eorþan      eal sceawige
wom wraðscrafu      wraþra gæsta.
Ic eom micle yldra      þonne ymbhwyrft þes
oþþe þes middangeard      meahte geweorþan,
ond ic giestron wæs      geong acenned

45

mære to monnum      þurh minre modor hrif.
Ic eom fægerre      frætwum goldes,
þeah hit mon awerge      wirum utan;
ic eom wyrslicre      þonne þes wudu fula
oððe þis waroð      þe her aworpen ligeð.

50

Ic eorþan eom      æghwær brædre,
ond widgielra      þonne þes wong grena;
folm mec mæg bifon      ond fingras þry
utan eaþe      ealle ymbclyppan.
Heardra ic eom ond caldra      þonne se hearda forst,

55

hrim heorugrimma,      þonne he to hrusan cymeð;
ic eom Ulcanus      up irnendan
leohtan leoman      lege hatra.
Ic eom on goman      gena swetra
þonne þu beobread      blende mid hunige;

60

swylce ic eom wraþre      þonne wermod sy,
þe her on hyrstum      heasewe stondeþ.
Ic mesan mæg      meahtelicor
ond efnetan      ealdum þyrse,
ond ic gesælig mæg      symle lifgan

65

þeah ic ætes ne sy      æfre to feore.
Ic mæg fromlicor      fleogan þonne pernex
oþþe earn oþþe hafoc      æfre meahte;
nis zefferus,      se swifta wind,
þæt swa fromlice mæg      feran æghwær;

70

me is snægl swiftra,      snelra regnwyrm
ond fenyce      fore hreþre;
is þæs gores sunu      gonge hrædra,
þone we wifel      wordum nemnað.
Hefigere ic eom micle      þonne se hara stan

75

oþþe unlytel      leades clympre,
leohtre ic eom micle      þonne þes lytla wyrm
þe her on flode gæð      fotum dryge.
Flinte ic eom heardre      þe þis fyr drifeþ
of þissum strongan      style heardan,

80

hnescre ic eom micle      halsrefeþre,
seo her on winde      wæweð on lyfte.
Ic eorþan eom      æghwær brædre
ond widgelra      þonne þes wong grena;
ic uttor eaþe      eal ymbwinde,

85

wrætlice gewefen      wundorcræfte.
Nis under me      ænig oþer
wiht waldendre      on worldlife;
ic eom ufor      ealra gesceafta,
þara þe worhte      waldend user,

90

se mec ana mæg      ecan meahtum,
geþeon þrymme,      þæt ic onþunian ne sceal.
Mara ic eom ond strengra      þonne se micla hwæl,
se þe garsecges      grund bihealdeð
sweartan syne;      ic eom swiþre þonne he,

95

swylce ic eom on mægene      minum læsse
þonne se hondwyrm,      se þe hæleþa bearn,
secgas searoþoncle,      seaxe delfað.
Nu hafu ic in heafde      hwite loccas
wræste gewundne,      ac ic eom wide calu;

100

ne ic breaga ne bruna      brucan moste,
ac mec bescyrede      scyppend eallum;
nu me wrætlice      weaxað on heafde
þæt me on gescyldrum      scinan motan
ful wrætlice      wundne loccas.

105

Mara ic eom ond fættra      þonne amæsted swin,
bearg bellende,      þe on bocwuda,
won wrotende      wynnum lifde
þæt he     

Riddle 41

Verse Indeterminate Saxon

     edniwu;
þæt is moddor      monigra cynna,
þæs selestan,      þæs sweartestan,
þæs deorestan      þæs þe dryhta bearn

5

ofer foldan sceat      to gefean agen.
Ne magon we her in eorþan      owiht lifgan,
nymðe we brucen      þæs þa bearn doð.
þæt is to geþencanne      þeoda gehwylcum,
wisfæstum werum,      hwæt seo wiht sy.

Riddle 42

Verse Indeterminate Saxon

Ic seah wyhte      wrætlice twa
undearnunga      ute plegan
hæmedlaces;      hwitloc anfeng
wlanc under wædum,      gif þæs weorces speow,

5

fæmne fyllo.      Ic on flette mæg
þurh runstafas      rincum secgan,
þam þe bec witan,      bega ætsomne
naman þara wihta.      þær sceal Nyd wesan
twega oþer      ond se torhta æsc

10

an an linan,      Acas twegen,
Hægelas swa some.      Hwylc þæs hordgates
cægan cræfte      þa clamme onleac
þe þa rædellan      wið rynemenn
hygefæste heold      heortan bewrigene

15

orþoncbendum?      Nu is undyrne
werum æt wine      hu þa wihte mid us,
heanmode twa,      hatne sindon.

Riddle 43

Verse Indeterminate Saxon

Ic wat indryhtne      æþelum deorne
giest in geardum,      þam se grimma ne mæg
hungor sceððan      ne se hata þurst,
yldo ne adle.      Gif him arlice

5

esne þenað,      se þe agan sceal
on þam siðfate,      hy gesunde æt ham
findað witode him      wiste ond blisse,
cnosles unrim,      care, gif se esne
his hlaforde      hyreð yfle,

10

frean on fore.      Ne wile forht wesan
broþor oþrum;      him þæt bam sceðeð,
þonne hy from bearme      begen hweorfað
anre magan      ellorfuse,
moddor ond sweostor.      Mon, se þe wille,

15

cyþe cynewordum      hu se cuma hatte,
eðþa se esne,      þe ic her ymb sprice.

Riddle 44

Verse Indeterminate Saxon

Wrætlic hongað      bi weres þeo,
frean under sceate.      Foran is þyrel.
Bið stiþ ond heard,      stede hafað godne;
þonne se esne      his agen hrægl

5

ofer cneo hefeð,      wile þæt cuþe hol
mid his hangellan      heafde gretan
þæt he efenlang ær      oft gefylde.

Riddle 45

Verse Indeterminate Saxon

Ic on wincle gefrægn      weaxan nathwæt,
þindan ond þunian,      þecene hebban;
on þæt banlease      bryd grapode,
hygewlonc hondum,      hrægle þeahte

5

þrindende þing      þeodnes dohtor.

Riddle 46

Verse Indeterminate Saxon

Wer sæt æt wine      mid his wifum twam
ond his twegen suno      ond his twa dohtor,
swase gesweostor,      ond hyra suno twegen,
freolico frumbearn;      fæder wæs þær inne

5

þara æþelinga      æghwæðres mid,
eam ond nefa.      Ealra wæron fife
eorla ond idesa      insittendra.

Riddle 47

Verse Indeterminate Saxon

Moððe word fræt.      Me þæt þuhte
wrætlicu wyrd,      þa ic þæt wundor gefrægn,
þæt se wyrm forswealg      wera gied sumes,
þeof in þystro,      þrymfæstne cwide

5

ond þæs strangan staþol.      Stælgiest ne wæs
wihte þy gleawra,      þe he þam wordum swealg.

Riddle 48

Verse Indeterminate Saxon

Ic gefrægn for hæleþum      hring endean,
torhtne butan tungan,      tila þeah he hlude
stefne ne cirmde,      strongum wordum.
Sinc for secgum      swigende cwæð:

5

“Gehæle mec,      helpend gæsta.”
Ryne ongietan      readan goldes
guman galdorcwide,      gleawe beþencan
hyra hælo to gode,      swa se hring gecwæð.

Riddle 49

Verse Indeterminate Saxon

Ic wat eardfæstne      anne standan,
deafne, dumban,      se oft dæges swilgeð
þurh gopes hond      gifrum lacum.
Hwilum on þam wicum      se wonna þegn,

5

sweart ond saloneb,      sendeð oþre
under goman him      golde dyrran,
þa æþelingas      oft wilniað,
cyningas ond cwene.      Ic þæt cyn nu gen
nemnan ne wille,      þe him to nytte swa

10

ond to dugþum doþ      þæt se dumba her,
eorp unwita,      ær forswilgeð.

Riddle 50

Verse Indeterminate Saxon

Wiga is on eorþan      wundrum acenned
dryhtum to nytte,      of dumbum twam
torht atyhted,      þone on teon wigeð
feond his feonde.      Forstrangne oft

5

wif hine wrið;      he him wel hereð,
þeowaþ him geþwære,      gif him þegniað
mægeð ond mæcgas      mid gemete ryhte,
fedað hine fægre;      he him fremum stepeð
life on lissum.      Leanað grimme

10

þam þe hine wloncne      weorþan læteð.

Riddle 51

Verse Indeterminate Saxon

Ic seah wrætlice      wuhte feower
samed siþian;      swearte wæran lastas,
swaþu swiþe blacu.      Swift wæs on fore,
fuglum framra;      fleag on lyfte,

5

deaf under yþe.      Dreag unstille
winnende wiga      se him wegas tæcneþ
ofer fæted gold      feower eallum.

Riddle 52

Verse Indeterminate Saxon

Ic seah ræpingas      in ræced fergan
under hrof sales      hearde twegen,
þa wæron genamnan,      nearwum bendum
gefeterade      fæste togædre;

5

þara oþrum wæs      an getenge
wonfah Wale,      seo weold hyra
bega siþe      bendum fæstra.

Riddle 53

Verse Indeterminate Saxon

Ic seah on bearwe      beam hlifian,
tanum torhtne.      þæt treow wæs on wynne,
wudu weaxende.      Wæter hine ond eorþe
feddan fægre,      oþþæt he frod dagum

5

on oþrum wearð      aglachade
deope gedolgod,      dumb in bendum,
wriþen ofer wunda,      wonnum hyrstum
foran gefrætwed.      Nu he fæcnum weg
þurh his heafdes mægen      hildegieste

10

oþrum rymeð.      Oft hy an yste strudon
hord ætgædre;      hræd wæs ond unlæt
se æftera,      gif se ærra fær
genamnan in nearowe      neþan moste.

Riddle 54

Verse Indeterminate Saxon

Hyse cwom gangan,      þær he hie wisse
stondan in wincsele,      stop feorran to,
hror hægstealdmon,      hof his agen
hrægl hondum up,      hrand under gyrdels

5

hyre stondendre      stiþes nathwæt,
worhte his willan;      wagedan buta.
þegn onnette,      wæs þragum nyt
tillic esne,      teorode hwæþre
æt stunda gehwam      strong ær þon hio,

10

werig þæs weorces.      Hyre weaxan ongon
under gyrdelse      þæt oft gode men
ferðþum freogað      ond mid feo bicgað.

Riddle 55

Verse Indeterminate Saxon

Ic seah in healle,      þær hæleð druncon,
on flet beran      feower cynna,
wrætlic wudutreow      ond wunden gold,
sinc searobunden,      ond seolfres dæl

5

ond rode tacn,      þæs us to roderum up
hlædre rærde,      ær he helwara
burg abræce.      Ic þæs beames mæg
eaþe for eorlum      æþelu secgan;
þær wæs hlin ond acc      ond se hearda iw

10

ond se fealwa holen;      frean sindon ealle
nyt ætgædre,      naman habbað anne,
wulfheafedtreo,      þæt oft wæpen abæd
his mondryhtne,      maðm in healle,
goldhilted sweord.      Nu me þisses gieddes

15

ondsware ywe,      se hine on mede
wordum secgan      hu se wudu hatte.

Riddle 56

Verse Indeterminate Saxon

Ic wæs þær inne      þær ic ane geseah
winnende wiht      wido bennegean,
holt hweorfende;      heaþoglemma feng,
deopra dolga.      Daroþas wæron

5

weo þære wihte,      ond se wudu searwum
fæste gebunden.      Hyre fota wæs
biidfæst oþer,      oþer bisgo dreag,
leolc on lyfte,      hwilum londe neah.
Treow wæs getenge      þam þær torhtan stod

10

leafum bihongen.      Ic lafe geseah
minum hlaforde,      þær hæleð druncon,
þara flana geweorc,      on flet beran.

Riddle 57

Verse Indeterminate Saxon

ðeos lyft byreð      lytle wihte
ofer beorghleoþa.      þa sind blace swiþe,
swearte salopade.      Sanges rope
heapum ferað,      hlude cirmað,

5

tredað bearonæssas,      hwilum burgsalo
niþþa bearna.      Nemnað hy sylfe.

Riddle 58

Verse Indeterminate Saxon

Ic wat anfete      ellen dreogan
wiht on wonge.      Wide ne fereð,
ne fela rideð,      ne fleogan mæg
þurh scirne dæg,      ne hie scip fereð,

5

naca nægledbord;      nyt bið hwæþre
hyre mondryhtne      monegum tidum.
Hafað hefigne steort,      heafod lytel,
tungan lange,      toð nænigne,
isernes dæl;      eorðgræf pæþeð.

10

Wætan ne swelgeþ      ne wiht iteþ,
foþres ne gitsað,      fereð oft swa þeah
lagoflod on lyfte;      life ne gielpeð,
hlafordes gifum,      hyreð swa þeana
þeodne sinum.      þry sind in naman

15

ryhte runstafas,      þara is Rad foran.

Riddle 59

Verse Indeterminate Saxon

Ic seah in healle      hring gyldenne
men sceawian,      modum gleawe,
ferþþum frode.      Friþospede bæd
god nergende      gæste sinum

5

se þe wende wriþan;      word æfter cwæð
hring on hyrede,      hælend nemde
tillfremmendra.      Him torhte in gemynd
his dryhtnes naman      dumba brohte
ond in eagna gesihð,      gif þæs æþelan

10

goldes tacen      ongietan cuþe
ond dryhtnes dolg,      don swa þæs beages
benne cwædon.      Ne mæg þære bene
æniges monnes      ungefullodre
godes ealdorburg      gæst gesecan,

15

rodera ceastre.      Ræde, se þe wille,
hu ðæs wrætlican      wunda cwæden
hringes to hæleþum,      þa he in healle wæs
wylted ond wended      wloncra folmum.

The Wife’s Lament

Verse Indeterminate Saxon

Ic þis giedd wrece      bi me ful geomorre,
minre sylfre sið.      Ic þæt secgan mæg,
hwæt ic yrmþa gebad,      siþþan ic up weox,
niwes oþþe ealdes,      no ma þonne nu.

5

A ic wite wonn      minra wræcsiþa.
ærest min hlaford gewat      heonan of leodum
ofer yþa gelac;      hæfde ic uhtceare
hwær min leodfruma      londes wære.
ða ic me feran gewat      folgað secan,

10

wineleas wrecca,      for minre weaþearfe.
Ongunnon þæt þæs monnes      magas hycgan
þurh dyrne geþoht,      þæt hy todælden unc,
þæt wit gewidost      in woruldrice
lifdon laðlicost,      ond mec longade.

15

Het mec hlaford min      herheard niman,
ahte ic leofra lyt      on þissum londstede,
holdra freonda.      Forþon is min hyge geomor,
ða ic me ful gemæcne      monnan funde,
heardsæligne,      hygegeomorne,

20

mod miþendne,      morþor hycgendne.
Bliþe gebæro      ful oft wit beotedan
þæt unc ne gedælde      nemne deað ana
owiht elles;      eft is þæt onhworfen,
is nu      swa hit no wære

25

freondscipe uncer.      Sceal ic feor ge neah
mines felaleofan      fæhðu dreogan.
Heht mec mon wunian      on wuda bearwe,
under actreo      in þam eorðscræfe.
Eald is þes eorðsele,      eal ic eom oflongad,

30

sindon dena dimme,      duna uphea,
bitre burgtunas,      brerum beweaxne,
wic wynna leas.      Ful oft mec her wraþe begeat
fromsiþ frean.      Frynd sind on eorþan,
leofe lifgende,      leger weardiað,

35

þonne ic on uhtan      ana gonge
under actreo      geond þas eorðscrafu.
þær ic sittan mot      sumorlangne dæg,
þær ic wepan mæg      mine wræcsiþas,
earfoþa fela;      forþon ic æfre ne mæg

40

þære modceare      minre gerestan,
ne ealles þæs longaþes      þe mec on þissum life begeat.
A scyle geong mon      wesan geomormod,
heard heortan geþoht,      swylce habban sceal
bliþe gebæro,      eac þon breostceare,

45

sinsorgna gedreag,      sy æt him sylfum gelong
eal his worulde wyn,      sy ful wide fah
feorres folclondes,      þæt min freond siteð
under stanhliþe      storme behrimed,
wine werigmod,      wætre beflowen

50

on dreorsele.      Dreogeð se min wine
micle modceare;      he gemon to oft
wynlicran wic.      Wa bið þam þe sceal
of langoþe      leofes abidan.

The Judgment Day I

Verse Indeterminate Saxon

ðæt gelimpan sceal,      þætte lagu floweð,
flod ofer foldan;      feores bið æt ende
anra gehwylcum.      Oft mæg se þe wile
in his sylfes sefan      soð geþencan.

5

Hafað him geþinged hider      þeoden user
on þam mæstan dæge,      mægencyninga hyhst,
wile þonne forbærnan      brego moncynnes
lond mid lige.      Nis þæt lytulu spræc
to geheganne.      Hat bið onæled,

10

siþþan fyr nimeð      foldan sceatas,
byrnende lig      beorhte gesceafte;
bið eal þes ginna grund      gleda gefylled,
reþra bronda,      swa nu rixiað
gromhydge guman,      gylpe strynað,

15

hyra hlaforde      gehlæges tilgað,
oþþæt hy beswicað      synna weardas,
þæt hi mid þy heape      helle secað,
fleogað mid þam feondum.      Him biþ fyr ongean,
droflic wite,      þær næfre dæg scineð

20

leohte of lyfte,      ac a bilocen stondeð,
siþþan þæs gæstes gryre      agiefen weorþeð.
Ufan hit is enge      ond hit is innan hat;
nis þæt betlic bold,      ac þær is brogna hyhst,
ne noht hyhtlic ham,      ac þær is helle grund,

25

sarlic siðfæt      þam þe sibbe ful oft
tomældeð mid his muþe.      Ne con he þa mircan gesceaft,
hu hi butan ende      ece stondeð
þam þe þær for his synnum      onsægd weorþeð,
ond þonne a to ealdre      orleg dreogeð.

30

Hwa is þonne þæs ferðgleaw,      oþþe þæs fela cunne,
þæt æfre mæge heofona      heahþu gereccan,
swa georne þone godes dæl,      swa he gearo stondeð
clænum heortum,      þam þe þisne cwide willað
ondrædan þus deopne?      Sceal se dæg weorþan

35

þæt we forð berað      firena gehwylce,
þeawas ond geþohtas;      þæt bið þearlic gemot,
heardlic heremægen.      Hat biþ acolod.
Ne biþ þonne on þisse worulde      nymþe wætres sweg
     fisces eþel;

40

ne biþ her ban ne blod,      ac sceal bearna gehwylc
mid lice ond mid sawle      leanes fricgan
ealles þæs þe we on eorþan      ær geworhtan
godes oþþe yfles.      Ne mæg nænig gryre mare
geweorþan æfter worulde,      ond se bið wide cuð.

45

Ne tytaþ her tungul,      ac biþ tyr scæcen,
eorþan blædas.      Forþon ic a wille
leode læran      þæt hi lof godes
hergan on heahþu,      hyhtum to wuldre
lifgen on geleafan,      ond a lufan dryhtnes

50

wyrcan in þisse worulde,      ær þon se wlonca dæg
bodige þurh byman      brynehatne leg,
egsan oferþrym.      Ne bið nænges eorles tir
leng on þissum life,      siþþan leohtes weard
ofer ealne foldan fæþm      fyr onsendeð.

55

Lixeð lyftes mægen,      leg onetteð,
blæc byrnende,      blodgyte weorþeð
mongum gemeldad,      mægencyninges þrea;
beofað eal beorhte gesceaft,      brondas lacað
on þam deopan dæge,      dyneð upheofon.

60

þonne weras ond wif      woruld alætað,
eorþan yrmþu,      seoð þonne on ece gewyrht.
þonne bið gecyþed      hwa in clænnisse
lif alifde;      him bið lean gearo.
Hyht wæs a in heofonum,      siþþan user hælend wæs,

65

middangeardes meotud,      þurh þa mæstan gesceaft
on ful blacne beam      bunden fæste
cearian clomme.      Crist ealle wat
gode dæde;      no þæs gilpan þearf
synfull sawel,      þæt hyre sie swegl ongean,

70

þonne he gehyrweð ful oft      halge lare,
brigdeð on bysmer.      Ne con he þæs brogan dæl,
yfles ondgiet,      ær hit hine on fealleð.
He þæt þonne onfindeð,      þonne se fær cymeþ,
geond middangeard      monegum gecyþeð,

75

þæt he bið on þæt wynstre weorud      wyrs gescaden,
þonne he on þa swiþran hond      swican mote,
leahtra alysed.      Lyt þæt geþenceð,
se þe him wines glæd      wilna bruceð,
siteð him symbelgal,      siþ ne bemurneð,

80

hu him æfter þisse worulde      weorðan mote.
Wile þonne forgieldan      gæsta dryhten
willum æfter þære wyrde,      wuldres ealdor,
þam þe his synna nu      sare geþenceþ,
modbysgunge      micle dreogeð;

85

him þæt þonne geleanað      lifes waldend,
heofona hyrde,      æfter heonansiþe
godum dædum,      þæs þe he swa geomor wearð,
sarig fore his synnum.      Ne sceal se to sæne beon
ne þissa larna to læt,      se þe him wile lifgan mid gode,

90

brucan þæs boldes      þe us beorht fæder
gearwað togeanes,      gæsta ealdor.
þæt is sigedryhten      þe þone sele frætweð,
timbreð torhtlice;      to sculon clæne,
womma lease,      swa se waldend cwæð,

95

ealra cyninga cyning.      Forþon cwicra gehwylc,
deophydigra,      dryhtne hyreð,
þara þe wile heofona      heahþu gestigan.
Hwæþre þæt gegongeð,      þeah þe hit sy greote beþeaht,
lic mid lame,      þæt hit sceal life onfon,

100

feores æfter foldan.      Folc biþ gebonnen,
Adames bearn      ealle to spræce;
beoð þonne gegædrad      gæst ond bansele,
gesomnad to þam siþe.      Soþ þæt wile cyþan,
þonne we us gemittað      on þam mæstan dæge,

105

rincas æt þære rode,      secgað þonne ryhta fela,
eal swylce under heofonum gewearð      hates ond cealdes,
godes oþþe yfles;      georne gehyreð
heofoncyninga hyhst      hæleþa dæde.
Næfre mon þæs hlude      horn aþyteð

110

ne byman ablaweþ,      þæt ne sy seo beorhte stefn
ofer ealne middangeard      monnum hludre,
waldendes word;      wongas beofiað
for þam ærende      þæt he to us eallum wat.
Oncweþ nu þisne cwide;      cuþ sceal geweorþan

115

þæt ic gewægan ne mæg      wyrd under heofonum,
ac hit þus gelimpan sceal      leoda gehwylcum
ofer eall beorht gesetu,      byrnende lig.
Siþþan æfter þam lige      lif bið gestaþelad,
welan ah in wuldre      se nu wel þenceð.

Resignation

Verse Indeterminate Saxon

Age mec se ælmihta god,     
helpe min se halga dryhten!      þu gesceope heofon ond eorþan
ond wundor eall,      min wundorcyning,
þe þær on sindon,      ece dryhten,

5

micel ond manigfeald.      Ic þe, mære god,
mine sawle bebeode      ond mines sylfes lic,
ond min word ond min weorc,      witig dryhten,
ond eal min leoþo,      leohtes hyrde,
ond þa manigfealdan      mine geþohtas.

10

Getacna me,      tungla hyrde,
þær selast sy      sawle minre
to gemearcenne      meotudes willan,
þæt ic þe geþeo      þinga gehwylce,
ond on me sylfum,      soðfæst cyning,

15

ræd arære.      Regnþeof ne læt
on sceade sceþþan,      þeah þe ic scyppendum
wuldorcyninge      waccor hyrde,
ricum dryhtne,      þonne min ræd wære.
Forgif me to lisse,      lifgende god,

20

bitre bealodæde.      Ic þa bote gemon,
cyninga wuldor,      cume to, gif ic mot.
Forgif þu me, min frea,      fierst ond ondgiet
ond geþyld ond gemynd      þinga gehwylces
þara þu me, soþfæst cyning,      sendan wylle

25

to cunnunge.      Nu þu const on mec
firendæda fela,      feorma mec hwæþre,
meotod, for þinre miltse,      þeah þe ic ma fremede
grimra gylta      þonne me god lyfde;
hæbbe ic þonne þearfe      þæt ic þine seþeah,

30

halges heofoncyninges,      hyldo getilge
leorendum dagum,      lif æfter oþrum
geseo ond gesece,      þæt me siþþan þær
unne arfæst god      ecan dreames,
lif alyfe,      þeah þe lætlicor

35

bette bealodæde      þonne bibodu wæron
halgan heofonmægnes.      Hwæt, þu me her fela
…… forgeafe.      Gesette minne hyht on þec,
forhte foreþoncas,      þæt hio fæstlice
stonde gestaðelad.      Onstep minne hige,

40

gæsta god cyning,      in gearone ræd.
Nu ic fundige to þe,      fæder moncynnes,
of þisse worulde,      nu ic wat þæt ic sceal,
ful unfyr faca;      feorma me þonne,
wyrda waldend,      in þinne wuldordream,

45

ond mec geleoran læt,      leofra dryhten,
geoca mines gæstes.      þonne is gromra to fela
æfestum eaden,      hæbbe ic þonne
æt frean frofre,      þeah þe ic ær on fyrste lyt
earnode arna.      Forlæt mec englas seþeah

50

geniman on þinne neawest,      nergende cyning,
meotud, for þinre miltse.      þeah ðe ic mana fela
æfter dogrum dyde,      ne læt þu mec næfre deofol seþeah
þin lim lædan      on laðne sið,
þy læs hi on þone foreþonc      gefeon motan

55

þy þe hy him sylfum      sellan þuhten
englas oferhydige      þonne ece Crist.
Gelugon hy him æt þam geleafan;      forþon hy longe scul…,
werge wihta,      wræce þrowian.
Forstond þu mec ond gestyr him,      þonne storm cyme

60

minum gæste ongegn;      geoca þonne,
mihtig dryhten,      minre sawle,
gefreoþa hyre ond gefeorma hy,      fæder moncynnes,
hædre gehogode,      hæl, ece god,
meotod meahtum swiþ.      Min is nu þa

65

sefa synnum fah,      ond ic ymb sawle eom
feam siþum forht,      þeah þu me fela sealde
arna on þisse eorþan.      þe sie ealles þonc
meorda ond miltsa,      þara þu me sealdest.
No ðæs earninga      ænige wæron mid;

70

hwæþre ic me ealles þæs      ellen wylle
habban ond hlyhhan      ond me hyhtan to,
frætwian mec on ferðweg      ond fundian
sylf to þam siþe      þe ic asettan sceal,
gæst gearwian,      ond me þæt eal for gode þolian

75

bliþe mode,      nu ic gebunden eom
fæste in minum ferþe.      Huru me frea witeð
sume þara synna      þe ic me sylf ne conn
ongietan gleawlice.      Gode ic hæbbe
abolgen, brego moncynnes;      forþon ic þus bittre wearð

80

gewitnad for þisse worulde,      swa min gewyrhto wæron
micle fore monnum,      þæt ic martirdom
deopne adreoge.      Ne eom ic dema gleaw,
wis fore weorude;      forþon ic þas word spræce
fus on ferþe,      swa me on frymðe gelomp

85

yrmþu ofer eorþan,      þæt ic a þolade
geara gehwylce      (gode ealles þonc!)
modearfoþa      ma þonne on oþrum,
fyrhto in folce;      forþon ic afysed eom
earm of minum eþle.      Ne mæg þæs anhoga,

90

leodwynna leas,      leng drohtian,
wineleas wræcca,      (is him wrað meotud),
gnornað on his geoguþe,     
ond him ælce mæle      men fullestað,
ycað his yrmþu,      ond he þæt eal þolað,

95

sarcwide secga,      ond him bið a sefa geomor,
mod morgenseoc.      Ic bi me tylgust
secge þis sarspel      ond ymb siþ spræce,
longunge fus,      ond on lagu þence,
nat min     

100

hwy ic gebycge      bat on sæwe,
fleot on faroðe;      nah ic fela goldes
ne huru þæs freondes,      þe me gefylste
to þam siðfate,      nu ic me sylf ne mæg
fore minum wonæhtum      willan adreogan.

105

Wudu mot him weaxan,      wyrde bidan,
tanum lædan;      ic for tæle ne mæg
ænigne moncynnes      mode gelufian
eorl on eþle.      Eala dryhten min,
meahtig mundbora!      þæt ic eom mode seoc,

110

bittre abolgen,      is seo bot æt þe
gelong æfter life.      Ic on leohte ne mæg
butan earfoþum      ænge þinga
feasceaft hæle      foldan …unian;
þonne ic me to fremþum      freode hæfde,

115

cyðþu gecwe…      me wæs a cearu symle
lufena to leane,      swa ic alifde nu.
Giet biþ þæt selast,      þonne mon him sylf ne mæg
wyrd onwendan,      þæt he þonne wel þolige.

The Descent into Hell

Verse Indeterminate Saxon

Ongunnon him on uhtan      æþelcunde mægð
gierwan to geonge;      wiston gumena gemot
æþelinges lic      eorðærne biþeaht.
Woldan werigu wif      wope bimænan

5

æþelinges deað      ane hwile,
reonge bereotan.      Ræst wæs acolad,
heard wæs hinsið;      hæleð wæron modge,
þe hy æt þam beorge      bliðe fundon.
Cwom seo murnende      Maria on dægred,

10

heht hy oþre mid      eorles dohtor.
Sohton sarigu tu      sigebearn godes
ænne in þæt eorðærn      þær hi ær wiston
þæt hine gehyddan      hæleð Iudea;
wendan þæt he on þam beorge      bidan sceolde,

15

ana in þære easterniht.      Huru þæs oþer þing
wiston þa wifmenn,      þa hy on weg cyrdon!
Ac þær cwom on uhtan      an engla þreat,
behæfde heapa wyn      hælendes burg.
Open wæs þæt eorðærn,      æþelinges lic

20

onfeng feores gæst,      folde beofode,
hlogan helwaran;      hagosteald onwoc
modig from moldan,      mægenþrym aras
sigefæst ond snottor.      Sægde Iohannis,
hæleð helwarum,      hlyhhende spræc

25

modig to þære mengo      ymb his mæges ……:
“Hæfde me gehaten      hælend user,
þa he me on þisne sið      sendan wolde,
þæt he me gesoht…      siex monað,
ealles folces fruma.      Nu …… sceacen.

30

Wene ic ful swiþe      ond witod
…… to dæge      dryhten wille
…… gesecan,      sigebearn godes.”
Fysde hine þa to fore      frea moncynnes;
wolde heofona helm      helle weallas

35

forbrecan ond forbygan,      þære burge þrym
onginnan reafian,      reþust ealra cyninga.
Ne rohte he to þære hilde      helmberendra,
ne he byrnwigend      to þam burggeatum
lædan ne wolde,      ac þa locu feollan,

40

clustor of þam ceastrum;      cyning in oþrad,
ealles folces fruma      forð onette,
weoruda wuldorgiefa.      Wræccan þrungon,
hwylc hyra þæt sygebearn      geseon moste,
Adam ond Abraham,      Isac ond Iacob,

45

monig modig eorl,      Moyses ond Dauid,
Esaias      ond Sacharias,
heahfædra fela,      swylce eac hæleþa gemot,
witgena weorod,      wifmonna þreat,
fela fæmnena,      folces unrim.

50

Geseah þa Iohannis      sigebearn godes
mid þy cyneþrymme      cuman to helle,
ongeat þa geomormod      godes sylfes sið.
Geseah he helle duru      hædre scinan,
þa þe longe ær      bilocen wæron,

55

beþeahte mid þystre;      se þegn wæs on wynne.
Abead þa bealdlice      burgwarena ord
modig fore þære mengo      ond to his mæge spræc
ond þa wilcuman      wordum grette:
“þe þæs þonc sie,      þeoden user,

60

þæt þu us… …ige      secan woldest,
nu we on þissum bendum      bidan ……
þonne monige bindeð      broþorleasne
wræccan ……      (he bið wide fah),
ne bið he no þæs nearwe      under niðloc…

65

þæs bitre gebunden      under bealuclommum,
þæt he þy yð ne mæge      ellen habban,
þonne he his hlafordes      hyldo gelyfeð,
þæt hine of þam bendum      bicgan wille.
Swa we ealle to þe      an gelyfað,

70

dryhten min se dyra.      Ic adreag fela
siþþan þu end to me      in siþadest,
þa þu me gesealdest      sweord ond byrnan,
helm ond heorosceorp,      (a ic þæt heold nu giet),
ond þu me gecyðdest,      cyneþrymma wyn,

75

þæt þu mundbora      minum wære.
Eala Gabrihel,      hu þu eart gleaw ond scearp,
milde ond gemyndig      ond monþwære,
wis on þinum gewitte      ond on þinum worde snottor!
þæt þu gecyðdest      þa þu þone cnyht to us

80

brohtest in Bethlem.      Bidan we þæs longe,
setan on sorgum,      sibbe oflyste,
wynnum ond wenum,      hwonne we word godes
þurh his sylfes muð      secgan hyrde.
Eala Maria,      hu þu us modigne

85

cyning acendest,      þa þu þæt cild to us
brohtest in Bethlem.      We þæs beofiende
under helle dorum      hearde sceoldon
bidan in bendum.      Bona weorces gefeah;
wæron ure ealdfind      ealle on wynnum

90

þonne hy gehyrdon      hu we hreowen…
…on murnende      mægburg usse,
oþþæt ……      sigedryhten god,
bimengdes…      …gust ealra cyninga.
     nu us mon modge þe

95

ageaf from usse geogoðe.      We þurh gifre mod
beswican us sylfe;      we þa synne forþon
berað in urum breostum      to bonan honda,
sculon eac to ussum feondum      freoþo wilnian.
Eala Hierusalem      in Iudeum,

100

hu þu in þære stowe      stille gewunadest!
Ne mostan þe geondferan      foldbuende
ealle lifgende,      þa þe lof singað.
Eala Iordane      in Iudeum,
hu þu in þære stowe      stille gewunadest!

105

Nales þu geondflowan      foldbuende;
mostan hy þynes wætres      wynnum brucan.
Nu ic þe halsie,      hælend user,
deope in gedyrstum,      (þu eart dryhten Crist),
þæt þu us gemiltsie,      monna scyppend.

110

þu fore monna lufan      þinre modor bosm
sylfa gesohtes,      sigedryhten god,
nales fore þinre þearfe,      þeoda waldend,
ac for þam miltsum      þe þu moncynne
oft ætywdest,      þonne him wæs are þearf.

115

þu meaht ymbfon      eal folca gesetu,
swylce þu meaht geriman,      rice dryhten,
sæs sondgrotu,      selast ealra cyninga.
Swylce ic þe halsige,      hælend user,
fore …inum cildhade,      cyninga selast,

120

ond fore þære wunde,      weoruda dry…
þinum æriste,      æþelinga wyn,
ond fore þinre me…      …ian nama,
þa ealle hellwara      hergað ond lof…
…lum      þe þe ymb stondað,

125

þa þu þe lete sittan      …… hond,
þa þu us on þisne wræcsið,      weoroda dryhten,
þurh þines sylfes geweald      secan woldest,
ond fore Hierusalem      in Iudeum,
(sceal seo burg nu þa      bidan efne swa þeah,

130

þeoden leofa,      þines eftcymes),
ond for Iordane      in Iudeum,
(wit unc in þære burnan      baþodan ætgædre).
Oferwurpe þu mid þy wætre,      weoruda dryhten,
bliþe mode      ealle burgwaran,

135

swylce git Iohannis      in Iordane
mid þy fullwihte      fægre onbryrdon
ealne þisne middangeard.      Sie þæs symle meotude þonc!”

Alms-Giving

Verse Indeterminate Saxon

Wel bið þam eorle      þe him on innan hafað,
reþehygdig wer,      rume heortan;
þæt him biþ for worulde      weorðmynda mæst,
ond for ussum dryhtne      doma selast.

5

Efne swa he mid wætre      þone weallendan
leg adwæsce,      þæt he leng ne mæg
blac byrnende      burgum sceððan,
swa he mid ælmessan      ealle toscufeð
synna wunde,      sawla lacnað.

Pharaoh

Verse Indeterminate Saxon

“Saga me hwæt þær weorudes      wære ealles
on Farones fyrde,      þa hy folc godes
þurh feondscipe      fylgan ongunn….”
“Nat ic hit be wihte,      butan ic wene þus,

5

þæt þær screoda wære      gescyred rime
siex hun… …a      searohæbbendra;
þæt eal fornam      yþ…
wraþe wyrde      in woruldrice.”

The Lord’s Prayer I

Verse Indeterminate Saxon

…g fæder,      þu þe on heofonum eardast,
geweorðad wuldres dreame.      Sy þinum weorcum halgad
noma niþþa bearnum;      þu eart nergend wera.
Cyme þin rice wide,      ond þin rædfæst willa

5

aræred under rodores hrofe,      eac þon on rumre foldan.
Syle us to dæge      domfæstne blæd,
hlaf userne,      helpend wera,
þone singalan,      soðfæst meotod.
Ne læt usic costunga      cnyssan to swiðe,

10

ac þu us freodom gief,      folca waldend,
from yfla gehwam,      a to widan feore.

Homiletic Fragment II

Verse Indeterminate Saxon

Gefeoh nu on ferðe      ond to frofre geþeoh
dryhtne þinum,      ond þinne dom arær,
heald hordlocan,      hyge fæste bind
mid modsefan.      Monig biþ uncuþ

5

treowgeþofta,      teorað hwilum,
waciaþ wordbeot;      swa þeos woruld fareð,
scurum scyndeð      ond gesceap dreogeð.
An is geleafa,      an lifgende,
an is fulwiht,      an fæder ece,

10

an is folces fruma,      se þas foldan gesceop,
duguðe ond dreamas.      Dom siþþan weox,
þeah þeos læne gesceaft      longe stode
heolstre gehyded,      helme …edygled,
biþeaht wel treowum,      þystre oferfæðmed,

15

siþþan geong aweox     
mægeð modhwatu      mid moncynne;
ðær gelicade      þa… …op
in þam hordfate,      halgan gæste,
beorht on br…      …e scan,

20

se wæs ordfruma      ealles leohtes.

Riddle 30b

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom ligbysig,      lace mid winde,
w…      …dre gesomnad,
fus forðweges,      fyre gemylted,
bear… blowende,      byrnende gled.

5

Ful oft mec gesiþas      sendað æfter hondum,
þær mec weras ond wif      wlonce gecyssað.
þonne ic mec onhæbbe,      hi onhnigað to me,
modge miltsum,      swa ic mongum sceal
ycan upcyme      eadignesse.

Riddle 60

Verse Indeterminate Saxon

Ic wæs be sonde,      sæwealle neah,
æt merefaroþe,      minum gewunade
frumstaþole fæst;      fea ænig wæs
monna cynnes,      þæt minne þær

5

on anæde      eard beheolde,
ac mec uhtna gehwam      yð sio brune
lagufæðme beleolc.      Lyt ic wende
þæt ic ær oþþe sið      æfre sceolde
ofer meodubence      muðleas sprecan,

10

wordum wrixlan.      þæt is wundres dæl,
on sefan searolic      þam þe swylc ne conn,
hu mec seaxes ord      ond seo swiþre hond,
eorles ingeþonc      ond ord somod,
þingum geþydan,      þæt ic wiþ þe sceolde

15

for unc anum twam      ærendspræce
abeodan bealdlice,      swa hit beorna ma
uncre wordcwidas      widdor ne mænden.

The Husband’s Message

Verse Indeterminate Saxon

Nu ic onsundran þe      secgan wille
…… treocyn      ic tudre aweox;
in mec æld… sceal      ellor londes
settan ……      sealte streamas

5

…sse.      Ful oft ic on bates
     gesohte
þær mec mondryhten      min ……
ofer heah hofu;      eom nu her cumen
on ceolþele,      ond nu cunnan scealt

10

hu þu ymb modlufan      mines frean
on hyge hycge.      Ic gehatan dear
þæt þu þær tirfæste      treowe findest.
Hwæt, þec þonne biddan het      se þisne beam agrof
þæt þu sinchroden      sylf gemunde

15

on gewitlocan      wordbeotunga,
þe git on ærdagum      oft gespræcon,
þenden git moston      on meoduburgum
eard weardigan,      an lond bugan,
freondscype fremman.      Hine fæhþo adraf

20

of sigeþeode;      heht nu sylfa þe
lustum læran,      þæt þu lagu drefde,
siþþan þu gehyrde      on hliþes oran
galan geomorne      geac on bearwe.
Ne læt þu þec siþþan      siþes getwæfan,

25

lade gelettan      lifgendne monn.
Ongin mere secan,      mæwes eþel,
onsite sænacan,      þæt þu suð heonan
ofer merelade      monnan findest,
þær se þeoden is      þin on wenum.

30

Ne mæg him worulde      willa gelimpan
mara on gemyndum,      þæs þe he me sægde,
þonne inc geunne      alwaldend god
…… ætsomne      siþþan motan
secgum ond gesiþum      s…

35

næglede beagas;      he genoh hafað
fedan goldes     
…d elþeode      eþel healde,
fægre foldan     
…ra hæleþa,      þeah þe her min wine…

40

nyde gebæded,      nacan ut aþrong,
ond on yþa geong      …… sceolde
faran on flotweg,      forðsiþes georn,
mengan merestreamas.      Nu se mon hafað
wean oferwunnen;      nis him wilna gad,

45

ne meara ne maðma      ne meododreama,
ænges ofer eorþan      eorlgestreona,
þeodnes dohtor,      gif he þin beneah
ofer eald gebeot      incer twega.
Gecyre ic ætsomne      %%S%% %%R%% geador

50

%%EA%% %%W%% ond %%D%%      aþe benemnan,
þæt he þa wære      ond þa winetreowe
be him lifgendum      læstan wolde,
þe git on ærdagum      oft gespræconn.

The Ruin

Verse Indeterminate Saxon

Wrætlic is þes wealstan,      wyrde gebræcon;
burgstede burston,      brosnað enta geweorc.
Hrofas sind gehrorene,      hreorge torras,
hrungeat berofen,      hrim on lime,

5

scearde scurbeorge      scorene, gedrorene,
ældo undereotone.      Eorðgrap hafað
waldend wyrhtan      forweorone, geleorene,
heardgripe hrusan,      oþ hund cnea
werþeoda gewitan.      Oft þæs wag gebad

10

ræghar ond readfah      rice æfter oþrum,
ofstonden under stormum;      steap geap gedreas.
Wonað giet se      …num geheapen,
fel on     
grimme gegrunden     

15

scan      heo…
…g orþonc      ærsceaft
…g      lamrindum beag
mod mo…      …yne swiftne gebrægd
hwætred in hringas,      hygerof gebond

20

weallwalan wirum      wundrum togædre.
Beorht wæron burgræced,      burnsele monige,
heah horngestreon,      heresweg micel,
meodoheall monig      %%M%% dreama full,
oþþæt þæt onwende      wyrd seo swiþe.

25

Crungon walo wide,      cwoman woldagas,
swylt eall fornom      secgrofra wera;
wurdon hyra wigsteal      westen staþolas,
brosnade burgsteall.      Betend crungon
hergas to hrusan.      Forþon þas hofu dreorgiað,

30

ond þæs teaforgeapa      tigelum sceadeð
hrostbeages hrof.      Hryre wong gecrong
gebrocen to beorgum,      þær iu beorn monig
glædmod ond goldbeorht      gleoma gefrætwed,
wlonc ond wingal      wighyrstum scan;

35

seah on sinc, on sylfor,      on searogimmas,
on ead, on æht,      on eorcanstan,
on þas beorhtan burg      bradan rices.
Stanhofu stodan,      stream hate wearp
widan wylme;      weal eall befeng

40

beorhtan bosme,      þær þa baþu wæron,
hat on hreþre.      þæt wæs hyðelic.
Leton þonne geotan     
ofer harne stan      hate streamas
un…     

45

…þþæt hringmere      hate
     þær þa baþu wæron.
þonne is     
…re;      þæt is cynelic þing,
huse ……      burg….

Riddle 61

Verse Indeterminate Saxon

Oft mec fæste bileac      freolicu meowle,
ides on earce,      hwilum up ateah
folmum sinum      ond frean sealde,
holdum þeodne,      swa hio haten wæs.

5

Siðþan me on hreþre      heafod sticade,
nioþan upweardne,      on nearo fegde.
Gif þæs ondfengan      ellen dohte,
mec frætwedne      fyllan sceolde
ruwes nathwæt.      Ræd hwæt ic mæne.

Riddle 62

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom heard ond scearp,      hingonges strong,
forðsiþes from,      frean unforcuð,
wade under wambe      ond me weg sylfa
ryhtne geryme.      Rinc bið on ofeste,

5

se mec on þyð      æftanweardne,
hæleð mid hrægle;      hwilum ut tyhð
of hole hatne,      hwilum eft fareð
on nearo nathwær,      nydeþ swiþe
suþerne secg.      Saga hwæt ic hatte.

Riddle 63

Verse Indeterminate Saxon

Oft ic secga      seledreame sceal
fægre onþeon,      þonne ic eom forð boren
glæd mid golde,      þær guman drincað.
Hwilum mec on cofan      cysseð muþe

5

tillic esne,      þær wit tu beoþ,
fæðme on folm…      …grum þyð,
wyrceð his willa…      …ð l…
fulre,      þonne ic forð cyme
……

10

Ne mæg ic þy miþan,     
     …an on leohte
…… swylce eac bið sona     
…r… …te getacnad,      hwæt me to

15

…leas rinc,      þa unc geryde wæs.

Riddle 64

Verse Indeterminate Saxon

Ic seah %%W%% ond %%I%%      ofer wong faran,
beran %%B%% %%E%%;      bæm wæs on siþþe
hæbbendes hyht      %%H%% ond %%A%%
swylce þryþa dæl,      %%þ%% ond %%E%%.

5

Gefeah %%F%% ond %%æ%%      fleah ofer %%EA%%
%%S%% ond %%P%%      sylfes þæs folces.

Riddle 65

Verse Indeterminate Saxon

Cwico wæs ic, ne cwæð ic wiht,      cwele ic efne seþeah.
ær ic wæs, eft ic cwom.      æghwa mec reafað,
hafað mec on headre,      ond min heafod scireþ,
biteð mec on bær lic,      briceð mine wisan.

5

Monnan ic ne bite,      nympþe he me bite;
sindan þara monige      þe mec bitað.

Riddle 66

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom mare      þonne þes middangeard,
læsse þonne hondwyrm,      leohtre þonne mona,
swiftre þonne sunne.      Sæs me sind ealle
flodas on fæðmum      ond þes foldan bearm,

5

grene wongas.      Grundum ic hrine,
helle underhnige,      heofonas oferstige,
wuldres eþel,      wide ræce
ofer engla eard,      eorþan gefylle,
ealne middangeard      ond merestreamas

10

side mid me sylfum.      Saga hwæt ic hatte.

Riddle 67

Verse Indeterminate Saxon

Ic on þinge gefrægn      þeodcyninges
wrætlice wiht,      wordgaldra
…… snytt…      hio symle deð
fira gehw…     

5

wisdome.      Wundor me þæt
     nænne muð hafað
fet ne     
     welan oft sacað,
cwiþeð cy…      wearð

10

leoda lareow.      Forþon nu longe mæg
…… ealdre      ece lifgan
missenlice,      þenden menn bugað
eorþan sceatas.      Ic þæt oft geseah
golde gegierwed,      þær guman druncon,

15

since ond seolfre.      Secge se þe cunne,
wisfæstra hwylc,      hwæt seo wiht sy.

Riddle 68

Verse Indeterminate Saxon

Ic þa wiht geseah      on weg feran;
heo wæs wrætlice      wundrum gegierwed.

Riddle 69

Verse Indeterminate Saxon

Wundor wearð on wege;      wæter wearð to bane.

Riddle 70

Verse Indeterminate Saxon

Wiht is wrætlic      þam þe hyre wisan ne conn.
Singeð þurh sidan.      Is se sweora woh,
orþoncum geworht;      hafaþ eaxle tua
scearp on gescyldrum.      His gesceapo dreogeð

5

þe swa wrætlice      be wege stonde
heah ond hleortorht      hæleþum to nytte.

Riddle 71

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom rices æht,      reade bewæfed,
stið ond steapwong.      Staþol wæs iu þa
wyrta wlitetorhtra;      nu eom wraþra laf,
fyres ond feole,      fæste genearwad,

5

wire geweorþad.      Wepeð hwilum
for minum gripe      se þe gold wigeð,
þonne ic yþan sceal      …fe,
hringum gehyrsted.      Me …i…
…go…      dryhtne min…

10

     …wlite bete.

Riddle 72

Verse Indeterminate Saxon

Ic wæs lytel     
fo…     
…te geaf     
…pe      þe unc gemæne

5

     sweostor min,
fedde mec ……      oft ic feower teah
swæse broþor,      þara onsundran gehwylc
dægtidum me      drincan sealde
þurh þyrel þearle.      Ic þæh on lust,

10

oþþæt ic wæs yldra      ond þæt an forlet
sweartum hyrde,      siþade widdor,
mearcpaþas Walas træd,      moras pæðde,
bunden under beame,      beag hæfde on healse,
wean on laste      weorc þrowade,

15

earfoða dæl.      Oft mec isern scod
sare on sidan;      ic swigade,
næfre meldade      monna ængum
gif me ordstæpe      egle wæron.

Riddle 73

Verse Indeterminate Saxon

Ic on wonge aweox,      wunode þær mec feddon
hruse ond heofonwolcn,      oþþæt me onhwyrfdon
gearum frodne,      þa me grome wurdon,
of þære gecynde      þe ic ær cwic beheold,

5

onwendan mine wisan,      wegedon mec of earde,
gedydon þæt ic sceolde      wiþ gesceape minum
on bonan willan      bugan hwilum.
Nu eom mines frean      folme bysigo…
…dlan dæl,      gif his ellen deag,

10

oþþe æfter dome      …ri…
…an      mæ… …þa fremman,
wyrcan w…     
…ec on þeode      utan we…
     …ipe

15

ond to wrohtstæp…     
…eorp,      eaxle gegyrde,
wo…     
ond swiora smæl,      sidan fealwe
     þonne mec heaþosigel

20

scir bescineð      ond mec ……
fægre feormað      ond on fyrd wigeð
cræfte on hæfte.      Cuð is wide
þæt ic þristra sum      þeofes cræfte
under hrægnlocan     

25

hwilum eawunga      eþelfæsten
forðweard brece,      þæt ær frið hæfde.
Feringe from,      he fus þonan
wendeð of þam wicum.      Wiga se þe mine
wisan cunne,      saga hwæt ic hatte.

Riddle 74

Verse Indeterminate Saxon

Ic wæs fæmne geong,      feaxhar cwene,
ond ænlic rinc      on ane tid;
fleah mid fuglum      ond on flode swom,
deaf under yþe      dead mid fiscum,

5

ond on foldan stop,      hæfde ferð cwicu.

Riddle 75

Verse Indeterminate Saxon

Ic swiftne geseah      on swaþe feran
%%D%% %%N%% %%L%% %%H%%.     

Riddle 76

Verse Indeterminate Saxon

Ic ane geseah      idese sittan.

Riddle 77

Verse Indeterminate Saxon

Sæ mec fedde,      sundhelm þeahte,
ond mec yþa wrugon      eorþan getenge
feþelease.      Oft ic flode ongean
muð ontynde.      Nu wile monna sum

5

min flæsc fretan,      felles ne recceð,
siþþan he me of sidan      seaxes orde
hyd arypeð,      …ec hr… …þe siþþan
iteð unsodene      ea… …d.

Riddle 78

Verse Indeterminate Saxon

Oft ic flodas     
…s      cynn… minum
ond     
…yde me to mos…     

5

     swa ic him
     ne æt ham gesæt
     flote cwealde
þurh orþonc ……      yþum bewrigene.

Riddle 79

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom æþelinges      æht ond willa.

Riddle 80

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom æþelinges      eaxlgestealla,
fyrdrinces gefara,      frean minum leof,
cyninges geselda.      Cwen mec hwilum
hwitloccedu      hond on legeð,

5

eorles dohtor,      þeah hio æþelu sy.
Hæbbe me on bosme      þæt on bearwe geweox.
Hwilum ic on wloncum      wicge ride
herges on ende;      heard is min tunge.
Oft ic woðboran      wordleana sum

10

agyfe æfter giedde.      Good is min wise
ond ic sylfa salo.      Saga hwæt ic hatte.

Riddle 81

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom byledbreost,      belcedsweora,
heafod hæbbe      ond heane steort,
eagan ond earan      ond ænne foot,
hrycg ond heardnebb,      hneccan steapne

5

ond sidan twa,      sag on middum,
eard ofer ældum.      Aglac dreoge,
þær mec wegeð      se þe wudu hrereð,
ond mec stondende      streamas beatað,
hægl se hearda,      ond hrim þeceð,

10

…orst …eoseð,      ond fealleð snaw
on þyrelwombne,      ond ic þæt …ol…
mæ…      wonsceaft mine.

Riddle 82

Verse Indeterminate Saxon

Wiht is     
gongende,      greate swilgeð,
…… fell ne flæsc,      fotum gong…

5

     …eð,
sceal mæla gehwam     

Riddle 83

Verse Indeterminate Saxon

Frod wæs min fromcynn     
biden in burgum,      siþþan bæles weard
…… wera      life bewunden,
fyre gefælsad.      Nu me fah warað

5

eorþan broþor,      se me ærest wearð
gumena to gyrne.      Ic ful gearwe gemon
hwa min fromcynn      fruman agette
eall of earde;      ic him yfle ne mot,
ac ic hæftnyd      hwilum arære

10

wide geond wongas.      Hæbbe ic wundra fela,
middangeardes      mægen unlytel,
ac ic miþan sceal      monna gehwylcum
degolfulne dom      dyran cræftes,
siðfæt minne.      Saga hwæt ic hatte.

Riddle 84

Verse Indeterminate Saxon

An wiht is on eorþan      wundrum acenned,
hreoh ond reþe,      hafað ryne strongne,
grimme grymetað      ond be grunde fareð.
Modor is monigra      mærra wihta.

5

Fæger ferende      fundað æfre;
neol is nearograp.      Nænig oþrum mæg
wlite ond wisan      wordum gecyþan,
hu mislic biþ      mægen þara cynna,
fyrn forðgesceaft;      fæder ealle bewat

10

or ond ende,      swylce an sunu,
mære meotudes bearn,      þurh …ed,
ond þæt hyhste mæge…      …es gæ…
     dyre cræft…
……

15

…onne hy aweorp…     
…þe ænig þara     
…fter ne mæg     
oþer cynn      eorþan
     þon ær wæs

20

wlitig ond wynsum,     
Biþ sio moddor      mægene eacen,
wundrum bewreþed,      wistum gehladen,
hordum gehroden,      hæleþum dyre.
Mægen bið gemiclad,      meaht gesweotlad,

25

wlite biþ geweorþad      wuldornyttingum,
wynsum wuldorgimm      wloncum getenge,
clængeorn bið ond cystig,      cræfte eacen;
hio biþ eadgum leof,      earmum getæse,
freolic, sellic;      fromast ond swiþost,

30

gifrost ond grædgost      grundbedd trideþ,
þæs þe under lyfte      aloden wurde
ond ælda bearn      eagum sawe,
swa þæt wuldor wifeð,      worldbearna mægen,
þeah þe ferþum gleaw     

35

mon mode snottor      mengo wundra.
Hrusan bið heardra,      hæleþum frodra,
geofum bið gearora,      gimmum deorra;
worulde wlitigað,      wæstmum tydreð,
firene dwæsceð,     

40

oft utan beweorpeð      anre þecene,
wundrum gewlitegad,      geond werþeode,
þæt wafiað      weras ofer eorþan,
þæt magon micle      …sceafte.
Biþ stanum bestreþed,      stormum

45

…len      …timbred weall,
þrym…      …ed,
hrusan hrineð,      h…
     …etenge,
oft searwum biþ     

50

     deaðe ne feleð,
þeah þe     
…du hreren,      hrif wundigen,
     …risse.
Hordword onhlid,      hæleþum ge…

55

…wreoh,      wordum geopena,
hu mislic sy      mægen þara cy….

Riddle 85

Verse Indeterminate Saxon

Nis min sele swige,      ne ic sylfa hlud
ymb ……      unc dryhten scop
siþ ætsomne.      Ic eom swiftre þonne he,
þragum strengra,      he þreohtigra.

5

Hwilum ic me reste;      he sceal yrnan forð.
Ic him in wunige      a þenden ic lifge;
gif wit unc gedælað,      me bið deað witod.

Riddle 86

Verse Indeterminate Saxon

Wiht cwom gongan      þær weras sæton
monige on mæðle,      mode snottre;
hæfde an eage      ond earan twa,
ond II fet,      XII hund heafda,

5

hrycg ond wombe      ond honda twa,
earmas ond eaxle,      anne sweoran
ond sidan twa.      Saga hwæt ic hatte.

Riddle 87

Verse Indeterminate Saxon

Ic seah wundorlice wiht;      wombe hæfde micle,
þryþum geþrungne.      þegn folgade
megenstrong ond mundrof;      micel me þuhte
godlic gumrinc,      grap on sona

5

heofones toþe     
bleowe on eage;      hio borcade,
wancode willum.      Hio wolde seþeah
niol…     

Riddle 88

Verse Indeterminate Saxon

Ic weox þær ic s…     
ond sumor      mi…
…me      wæs min ti…
……

5

…d ic on staðol…     
…um geong,      swa
     seþeana
oft geond      …fgeaf,
ac ic uplong stod,      þær ic ……

10

ond min broþor;      begen wæron hearde.
Eard wæs þy weorðra      þe wit on stodan,
hyrstum þy hyrra.      Ful oft unc holt wrugon,
wudubeama helm      wonnum nihtum,
scildon wið scurum;      unc gescop meotud.

15

Nu unc mæran twam      magas uncre
sculon æfter cuman,      eard oðþringan
gingran broþor.      Eom ic gumcynnes
anga ofer eorþan;      is min agen bæc
wonn ond wundorlic.      Ic on wuda stonde

20

bordes on ende.      Nis min broþor her,
ac ic sceal broþorleas      bordes on ende
staþol weardian,      stondan fæste;
ne wat hwær min broþor      on wera æhtum
eorþan sceata      eardian sceal,

25

se me ær be healfe      heah eardade.
Wit wæron gesome      sæcce to fremmanne;
næfre uncer awþer      his ellen cyðde,
swa wit þære beadwe      begen ne onþungan.
Nu mec unsceafta      innan slitað,

30

wyrdaþ mec be wombe;      ic gewendan ne mæg.
æt þam spore findeð      sped se þe se…
     sawle rædes.

Riddle 89

Verse Indeterminate Saxon

     se wiht,
wombe hæfde     
…tne,      leþre wæs beg…
     …on hindan.

5

Grette wea…     
     listum worhte,
hwilum eft     
þygan,      him þoncade,
siþþan u…     

10

swæsendum      swylce þrage.

Riddle 91

Verse Indeterminate Saxon

Min heafod is      homere geþuren,
searopila wund,      sworfen feole.
Oft ic begine      þæt me ongean sticað,
þonne ic hnitan sceal,      hringum gyrded,

5

hearde wið heardum,      hindan þyrel,
forð ascufan      þæt mines frean
mod %%W%% freoþað      middelnihtum.
Hwilum ic under bæc      bregde nebbe,
hyrde þæs hordes,      þonne min hlaford wile

10

lafe þicgan      þara þe he of life het
wælcræfte awrecan      willum sinum.

Riddle 92

Verse Indeterminate Saxon

Ic wæs brunra beot,      beam on holte,
freolic feorhbora      ond foldan wæstm,
weres wynnstaþol      ond wifes sond,
gold on geardum.      Nu eom guðwigan

5

hyhtlic hildewæpen,      hringe beg…
…e…      byreð,
oþrum.     

Riddle 93

Verse Indeterminate Saxon

Frea min     
…de      willum sinum,
…… heah ond hyht…     

5

…rpne,      hwilum
     …wilum sohte
frea…      …s wod,
dægrime frod,      deo… …s ,
hwilum stealc hliþo      stigan sceolde

10

up in eþel,      hwilum eft gewat
in deop dalu      duguþe secan
strong on stæpe,      stanwongas grof
hrimighearde,      hwilum hara scoc
forst of feaxe.      Ic on fusum rad

15

oþþæt him þone gleawstol      gingra broþor
min agnade      ond mec of earde adraf.
Siþþan mec isern      innanweardne
brun bennade;      blod ut ne com,
heolfor of hreþre,      þeah mec heard bite

20

stiðecg style.      No ic þa stunde bemearn,
ne for wunde weop,      ne wrecan meahte
on wigan feore      wonnsceaft mine,
ac ic aglæca      ealle þolige,
þæt …e bord biton.      Nu ic blace swelge

25

wuda ond wætre,      w… …b… befæðme
þæt mec on fealleð      ufan þær ic stonde,
eorpes nathwæt;      hæbbe anne fot.
Nu min hord warað      hiþende feond,
se þe ær wide bær      wulfes gehleþan;

30

oft me of wombe      bewaden fereð,
steppeð on stið bord,     
deaþes d…      þonne dægcondel,
sunne     
…eorc      eagum wliteð

35

ond spe….     

Riddle 94

Verse Indeterminate Saxon

Smeþr…      …ad,
hyrre þonne heofon…     
     glædre þonne sunne,
     …style,

5

smeare þonne sealtry…     
leofre þonne þis leoht eall,      leohtre þon w…

Riddle 95

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom indryhten      ond eorlum cuð,
ond reste oft;      ricum ond heanum,
folcum gefræge      fere wide,
ond me fremdes ær      freondum stondeð

5

hiþendra hyht,      gif ic habban sceal
blæd in burgum      oþþe beorhtne god.
Nu snottre men      swiþast lufiaþ
midwist mine;      ic monigum sceal
wisdom cyþan;      no þær word sprecað

10

ænig ofer eorðan.      þeah nu ælda bearn
londbuendra      lastas mine
swiþe secað,      ic swaþe hwilum
mine bemiþe      monna gehwylcum.

BL Cotton Vitellius A XV.

Beowulf

Judith

Beowulf

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt! We Gardena      in geardagum,
þeodcyninga,      þrym gefrunon,
hu ða æþelingas      ellen fremedon.
Oft Scyld Scefing      sceaþena þreatum,

5

monegum mægþum,      meodosetla ofteah,
egsode eorlas.      Syððan ærest wearð
feasceaft funden,      he þæs frofre gebad,
weox under wolcnum,      weorðmyndum þah,
oðþæt him æghwylc      þara ymbsittendra

10

ofer hronrade      hyran scolde,
gomban gyldan.      þæt wæs god cyning!
ðæm eafera wæs      æfter cenned,
geong in geardum,      þone god sende
folce to frofre;      fyrenðearfe ongeat

15

þe hie ær drugon      aldorlease
lange hwile.      Him þæs liffrea,
wuldres wealdend,      woroldare forgeaf;
Beowulf wæs breme      (blæd wide sprang),
Scyldes eafera      Scedelandum in.

20

Swa sceal geong guma      gode gewyrcean,
fromum feohgiftum      on fæder bearme,
þæt hine on ylde      eft gewunigen
wilgesiþas,      þonne wig cume,
leode gelæsten;      lofdædum sceal

25

in mægþa gehwære      man geþeon.
Him ða Scyld gewat      to gescæphwile
felahror feran      on frean wære.
Hi hyne þa ætbæron      to brimes faroðe,
swæse gesiþas,      swa he selfa bæd,

30

þenden wordum weold      wine Scyldinga;
leof landfruma      lange ahte.
þær æt hyðe stod      hringedstefna,
isig ond utfus,      æþelinges fær.
Aledon þa      leofne þeoden,

35

beaga bryttan,      on bearm scipes,
mærne be mæste.      þær wæs madma fela
of feorwegum,      frætwa, gelæded;
ne hyrde ic cymlicor      ceol gegyrwan
hildewæpnum      ond heaðowædum,

40

billum ond byrnum;      him on bearme læg
madma mænigo,      þa him mid scoldon
on flodes æht      feor gewitan.
Nalæs hi hine læssan      lacum teodan,
þeodgestreonum,      þon þa dydon

45

þe hine æt frumsceafte      forð onsendon
ænne ofer yðe      umborwesende.
þa gyt hie him asetton      segen geldenne
heah ofer heafod,      leton holm beran,
geafon on garsecg;      him wæs geomor sefa,

50

murnende mod.      Men ne cunnon
secgan to soðe,      selerædende,
hæleð under heofenum,      hwa þæm hlæste onfeng.
ða wæs on burgum      Beowulf Scyldinga,
leof leodcyning,      longe þrage

55

folcum gefræge      (fæder ellor hwearf,
aldor of earde),      oþþæt him eft onwoc
heah Healfdene;      heold þenden lifde,
gamol ond guðreouw,      glæde Scyldingas.
ðæm feower bearn      forð gerimed

60

in worold wocun,      weoroda ræswan,
Heorogar ond Hroðgar      ond Halga til;
hyrde ic þæt      wæs Onelan cwen,
Heaðoscilfingas      healsgebedda.
þa wæs Hroðgare      heresped gyfen,

65

wiges weorðmynd,      þæt him his winemagas
georne hyrdon,      oðð þæt seo geogoð geweox,
magodriht micel.      Him on mod bearn
þæt healreced      hatan wolde,
medoærn micel,      men gewyrcean

70

þonne yldo bearn      æfre gefrunon,
ond þær on innan      eall gedælan
geongum ond ealdum,      swylc him god sealde,
buton folcscare      ond feorum gumena.
ða ic wide gefrægn      weorc gebannan

75

manigre mægþe      geond þisne middangeard,
folcstede frætwan.      Him on fyrste gelomp,
ædre mid yldum,      þæt hit wearð ealgearo,
healærna mæst;      scop him Heort naman
se þe his wordes geweald      wide hæfde.

80

He beot ne aleh,      beagas dælde,
sinc æt symle.      Sele hlifade,
heah ond horngeap,      heaðowylma bad,
laðan liges;      ne wæs hit lenge þa gen
þæt se ecghete      aþumsweorum

85

æfter wælniðe      wæcnan scolde.
ða se ellengæst      earfoðlice
þrage geþolode,      se þe in þystrum bad,
þæt he dogora gehwam      dream gehyrde
hludne in healle;      þær wæs hearpan sweg,

90

swutol sang scopes.      Sægde se þe cuþe
frumsceaft fira      feorran reccan,
cwæð þæt se ælmihtiga      eorðan worhte,
wlitebeorhtne wang,      swa wæter bebugeð,
gesette sigehreþig      sunnan ond monan

95

leoman to leohte      landbuendum
ond gefrætwade      foldan sceatas
leomum ond leafum,      lif eac gesceop
cynna gehwylcum      þara ðe cwice hwyrfaþ.
Swa ða drihtguman      dreamum lifdon

100

eadiglice,      oððæt an ongan
fyrene fremman      feond on helle.
Wæs se grimma gæst      Grendel haten,
mære mearcstapa,      se þe moras heold,
fen ond fæsten;      fifelcynnes eard

105

wonsæli wer      weardode hwile,
siþðan him scyppend      forscrifen hæfde
in Caines cynne.      þone cwealm gewræc
ece drihten,      þæs þe he Abel slog;
ne gefeah he þære fæhðe,      ac he hine feor forwræc,

110

metod for þy mane,      mancynne fram.
þanon untydras      ealle onwocon,
eotenas ond ylfe      ond orcneas,
swylce gigantas,      þa wið gode wunnon
lange þrage;      he him ðæs lean forgeald.

115

Gewat ða neosian,      syþðan niht becom,
hean huses,      hu hit Hringdene
æfter beorþege      gebun hæfdon.
Fand þa ðær inne      æþelinga gedriht
swefan æfter symble;      sorge ne cuðon,

120

wonsceaft wera.      Wiht unhælo,
grim ond grædig,      gearo sona wæs,
reoc ond reþe,      ond on ræste genam
þritig þegna,      þanon eft gewat
huðe hremig      to ham faran,

125

mid þære wælfylle      wica neosan.
ða wæs on uhtan      mid ærdæge
Grendles guðcræft      gumum undyrne;
þa wæs æfter wiste      wop up ahafen,
micel morgensweg.      Mære þeoden,

130

æþeling ærgod,      unbliðe sæt,
þolode ðryðswyð,      þegnsorge dreah,
syðþan hie þæs laðan      last sceawedon,
wergan gastes;      wæs þæt gewin to strang,
lað ond longsum.      Næs hit lengra fyrst,

135

ac ymb ane niht      eft gefremede
morðbeala mare      ond no mearn fore,
fæhðe ond fyrene;      wæs to fæst on þam.
þa wæs eaðfynde      þe him elles hwær
gerumlicor      ræste sohte,

140

bed æfter burum,      ða him gebeacnod wæs,
gesægd soðlice      sweotolan tacne
healðegnes hete;      heold hyne syðþan
fyr ond fæstor      se þæm feonde ætwand.
Swa rixode      ond wið rihte wan,

145

ana wið eallum,      oðþæt idel stod
husa selest.      Wæs seo hwil micel;
XII wintra tid      torn geþolode
wine Scyldinga,      weana gehwelcne,
sidra sorga.      Forðam secgum wearð,

150

ylda bearnum,      undyrne cuð,
gyddum geomore,      þætte Grendel wan
hwile wið Hroþgar,      heteniðas wæg,
fyrene ond fæhðe      fela missera,
singale sæce,      sibbe ne wolde

155

wið manna hwone      mægenes Deniga,
feorhbealo feorran,      fea þingian,
ne þær nænig witena      wenan þorfte
beorhtre bote      to banan folmum,
ac se æglæca      ehtende wæs,

160

deorc deaþscua,      duguþe ond geogoþe,
seomade ond syrede,      sinnihte heold
mistige moras;      men ne cunnon
hwyder helrunan      hwyrftum scriþað.
Swa fela fyrena      feond mancynnes,

165

atol angengea,      oft gefremede,
heardra hynða.      Heorot eardode,
sincfage sel      sweartum nihtum;
no he þone gifstol      gretan moste,
maþðum for metode,      ne his myne wisse.

170

þæt wæs wræc micel      wine Scyldinga,
modes brecða.      Monig oft gesæt
rice to rune;      ræd eahtedon
hwæt swiðferhðum      selest wære
wið færgryrum      to gefremmanne.

175

Hwilum hie geheton      æt hærgtrafum
wigweorþunga,      wordum bædon
þæt him gastbona      geoce gefremede
wið þeodþreaum.      Swylc wæs þeaw hyra,
hæþenra hyht;      helle gemundon

180

in modsefan,      metod hie ne cuþon,
dæda demend,      ne wiston hie drihten god,
ne hie huru heofena helm      herian ne cuþon,
wuldres waldend.      Wa bið þæm ðe sceal
þurh sliðne nið      sawle bescufan

185

in fyres fæþm,      frofre ne wenan,
wihte gewendan;      wel bið þæm þe mot
æfter deaðdæge      drihten secean
ond to fæder fæþmum      freoðo wilnian.
Swa ða mælceare      maga Healfdenes

190

singala seað,      ne mihte snotor hæleð
wean onwendan;      wæs þæt gewin to swyð,
laþ ond longsum,      þe on ða leode becom,
nydwracu niþgrim,      nihtbealwa mæst.
þæt fram ham gefrægn      Higelaces þegn,

195

god mid Geatum,      Grendles dæda;
se wæs moncynnes      mægenes strengest
on þæm dæge      þysses lifes,
æþele ond eacen.      Het him yðlidan
godne gegyrwan,      cwæð, he guðcyning

200

ofer swanrade      secean wolde,
mærne þeoden,      þa him wæs manna þearf.
ðone siðfæt him      snotere ceorlas
lythwon logon,      þeah he him leof wære;
hwetton higerofne,      hæl sceawedon.

205

Hæfde se goda      Geata leoda
cempan gecorone      þara þe he cenoste
findan mihte;      XVna sum
sundwudu sohte;      secg wisade,
lagucræftig mon,      landgemyrcu.

210

Fyrst forð gewat.      Flota wæs on yðum,
bat under beorge.      Beornas gearwe
on stefn stigon;      streamas wundon,
sund wið sande;      secgas bæron
on bearm nacan      beorhte frætwe,

215

guðsearo geatolic;      guman ut scufon,
weras on wilsið,      wudu bundenne.
Gewat þa ofer wægholm,      winde gefysed,
flota famiheals      fugle gelicost,
oðþæt ymb antid      oþres dogores

220

wundenstefna      gewaden hæfde
þæt ða liðende      land gesawon,
brimclifu blican,      beorgas steape,
side sænæssas;      þa wæs sund liden,
eoletes æt ende.      þanon up hraðe

225

Wedera leode      on wang stigon,
sæwudu sældon      (syrcan hrysedon,
guðgewædo),      gode þancedon
þæs þe him yþlade      eaðe wurdon.
þa of wealle geseah      weard Scildinga,

230

se þe holmclifu      healdan scolde,
beran ofer bolcan      beorhte randas,
fyrdsearu fuslicu;      hine fyrwyt bræc
modgehygdum,      hwæt þa men wæron.
Gewat him þa to waroðe      wicge ridan

235

þegn Hroðgares,      þrymmum cwehte
mægenwudu mundum,      meþelwordum frægn:
“Hwæt syndon ge      searohæbbendra,
byrnum werede,      þe þus brontne ceol
ofer lagustræte      lædan cwomon,

240

hider ofer holmas?      …le wæs
endesæta,      ægwearde heold,
þe on land Dena      laðra nænig
mid scipherge      sceðþan ne meahte.
No her cuðlicor      cuman ongunnon

245

lindhæbbende;      ne ge leafnesword
guðfremmendra      gearwe ne wisson,
maga gemedu.      Næfre ic maran geseah
eorla ofer eorþan      ðonne is eower sum,
secg on searwum;      nis þæt seldguma,

250

wæpnum geweorðad,      næfne him his wlite leoge,
ænlic ansyn.      Nu ic eower sceal
frumcyn witan,      ær ge fyr heonan,
leassceaweras,      on land Dena
furþur feran.      Nu ge feorbuend,

255

mereliðende,      minne gehyrað
anfealdne geþoht:      Ofost is selest
to gecyðanne      hwanan eowre cyme syndon.”
Him se yldesta      ondswarode,
werodes wisa,      wordhord onleac:

260

“We synt gumcynnes      Geata leode
ond Higelaces      heorðgeneatas.
Wæs min fæder      folcum gecyþed,
æþele ordfruma,      Ecgþeow haten.
Gebad wintra worn,      ær he on weg hwurfe,

265

gamol of geardum;      hine gearwe geman
witena welhwylc      wide geond eorþan.
We þurh holdne hige      hlaford þinne,
sunu Healfdenes,      secean cwomon,
leodgebyrgean;      wes þu us larena god.

270

Habbað we to þæm mæran      micel ærende,
Deniga frean,      ne sceal þær dyrne sum
wesan, þæs ic wene.      þu wast (gif hit is
swa we soþlice      secgan hyrdon)
þæt mid Scyldingum      sceaðona ic nat hwylc,

275

deogol dædhata,      deorcum nihtum
eaweð þurh egsan      uncuðne nið,
hynðu ond hrafyl.      Ic þæs Hroðgar mæg
þurh rumne sefan      ræd gelæran,
hu he frod ond god      feond oferswyðeþ,

280

gyf him edwendan      æfre scolde
bealuwa bisigu,      bot eft cuman,
ond þa cearwylmas      colran wurðaþ;
oððe a syþðan      earfoðþrage,
þreanyd þolað,      þenden þær wunað

285

on heahstede      husa selest.”
Weard maþelode,      ðær on wicge sæt,
ombeht unforht:      “æghwæþres sceal
scearp scyldwiga      gescad witan,
worda ond worca,      se þe wel þenceð.

290

Ic þæt gehyre,      þæt þis is hold weorod
frean Scyldinga.      Gewitaþ forð beran
wæpen ond gewædu;      ic eow wisige.
Swylce ic maguþegnas      mine hate
wið feonda gehwone      flotan eowerne,

295

niwtyrwydne      nacan on sande
arum healdan,      oþðæt eft byreð
ofer lagustreamas      leofne mannan
wudu wundenhals      to Wedermearce,
godfremmendra      swylcum gifeþe bið

300

þæt þone hilderæs      hal gedigeð.”
Gewiton him þa feran.      Flota stille bad,
seomode on sale      sidfæþmed scip,
on ancre fæst.      Eoforlic scionon
ofer hleorberan      gehroden golde,

305

fah ond fyrheard;      ferhwearde heold
guþmod grimmon.      Guman onetton,
sigon ætsomne,      oþþæt hy sæl timbred,
geatolic ond goldfah,      ongyton mihton;
þæt wæs foremærost      foldbuendum

310

receda under roderum,      on þæm se rica bad;
lixte se leoma      ofer landa fela.
Him þa hildedeor      hof modigra
torht getæhte,      þæt hie him to mihton
gegnum gangan;      guðbeorna sum

315

wicg gewende,      word æfter cwæð:
“Mæl is me to feran;      fæder alwalda
mid arstafum      eowic gehealde
siða gesunde.      Ic to sæ wille
wið wrað werod      wearde healdan.”

320

Stræt wæs stanfah,      stig wisode
gumum ætgædere.      Guðbyrne scan
heard hondlocen,      hringiren scir
song in searwum,      þa hie to sele furðum
in hyra gryregeatwum      gangan cwomon.

325

Setton sæmeþe      side scyldas,
rondas regnhearde,      wið þæs recedes weal,
bugon þa to bence.      Byrnan hringdon,
guðsearo gumena;      garas stodon,
sæmanna searo,      samod ætgædere,

330

æscholt ufan græg;      wæs se irenþreat
wæpnum gewurþad.      þa ðær wlonc hæleð
oretmecgas      æfter æþelum frægn:
“Hwanon ferigeað ge      fætte scyldas,
græge syrcan      ond grimhelmas,

335

heresceafta heap?      Ic eom Hroðgares
ar ond ombiht.      Ne seah ic elþeodige
þus manige men      modiglicran.
Wen ic þæt ge for wlenco,      nalles for wræcsiðum,
ac for higeþrymmum      Hroðgar sohton.”

340

Him þa ellenrof      andswarode,
wlanc Wedera leod,      word æfter spræc,
heard under helme:      “We synt Higelaces
beodgeneatas;      Beowulf is min nama.
Wille ic asecgan      sunu Healfdenes,

345

mærum þeodne,      min ærende,
aldre þinum,      gif he us geunnan wile
þæt we hine swa godne      gretan moton.”
Wulfgar maþelode      (þæt wæs Wendla leod;
wæs his modsefa      manegum gecyðed,

350

wig ond wisdom):      “Ic þæs wine Deniga,
frean Scildinga,      frinan wille,
beaga bryttan,      swa þu bena eart,
þeoden mærne,      ymb þinne sið,
ond þe þa ondsware      ædre gecyðan

355

ðe me se goda      agifan þenceð.”
Hwearf þa hrædlice      þær Hroðgar sæt
eald ond anhar      mid his eorla gedriht;
eode ellenrof,      þæt he for eaxlum gestod
Deniga frean;      cuþe he duguðe þeaw.

360

Wulfgar maðelode      to his winedrihtne:
“Her syndon geferede,      feorran cumene
ofer geofenes begang      Geata leode;
þone yldestan      oretmecgas
Beowulf nemnað.      Hy benan synt

365

þæt hie, þeoden min,      wið þe moton
wordum wrixlan.      No ðu him wearne geteoh
ðinra gegncwida,      glædman Hroðgar.
Hy on wiggetawum      wyrðe þinceað
eorla geæhtlan;      huru se aldor deah,

370

se þæm heaðorincum      hider wisade.”
Hroðgar maþelode,      helm Scyldinga:
“Ic hine cuðe      cnihtwesende.
Wæs his ealdfæder      Ecgþeo haten,
ðæm to ham forgeaf      Hreþel Geata

375

angan dohtor;      is his eafora nu
heard her cumen,      sohte holdne wine.
ðonne sægdon þæt      sæliþende,
þa ðe gifsceattas      Geata fyredon
þyder to þance,      þæt he XXXtiges

380

manna mægencræft      on his mundgripe
heaþorof hæbbe.      Hine halig god
for arstafum      us onsende,
to Westdenum,      þæs ic wen hæbbe,
wið Grendles gryre.      Ic þæm godan sceal

385

for his modþræce      madmas beodan.
Beo ðu on ofeste,      hat in gan
seon sibbegedriht      samod ætgædere;
gesaga him eac wordum      þæt hie sint wilcuman
Deniga leodum.”     

390

     word inne abead:
“Eow het secgan      sigedrihten min,
aldor Eastdena,      þæt he eower æþelu can,
ond ge him syndon      ofer sæwylmas
heardhicgende      hider wilcuman.

395

Nu ge moton gangan      in eowrum guðgeatawum
under heregriman      Hroðgar geseon;
lætað hildebord      her onbidan,
wudu, wælsceaftas,      worda geþinges.”
Aras þa se rica,      ymb hine rinc manig,

400

þryðlic þegna heap;      sume þær bidon,
heaðoreaf heoldon,      swa him se hearda bebead.
Snyredon ætsomne,      þa secg wisode,
under Heorotes hrof     
heard under helme,      þæt he on heoðe gestod.

405

Beowulf maðelode      (on him byrne scan,
searonet seowed      smiþes orþancum):
“Wæs þu, Hroðgar, hal!      Ic eom Higelaces
mæg ond magoðegn;      hæbbe ic mærða fela
ongunnen on geogoþe.      Me wearð Grendles þing

410

on minre eþeltyrf      undyrne cuð;
secgað sæliðend      þæt þæs sele stande,
reced selesta,      rinca gehwylcum
idel ond unnyt,      siððan æfenleoht
under heofenes hador      beholen weorþeð.

415

þa me þæt gelærdon      leode mine
þa selestan,      snotere ceorlas,
þeoden Hroðgar,      þæt ic þe sohte,
forþan hie mægenes cræft      minne cuþon,
selfe ofersawon,      ða ic of searwum cwom,

420

fah from feondum,      þær ic fife geband,
yðde eotena cyn      ond on yðum slog
niceras nihtes,      nearoþearfe dreah,
wræc Wedera nið      (wean ahsodon),
forgrand gramum,      ond nu wið Grendel sceal,

425

wið þam aglæcan,      ana gehegan
ðing wið þyrse.      Ic þe nu ða,
brego Beorhtdena,      biddan wille,
eodor Scyldinga,      anre bene,
þæt ðu me ne forwyrne,      wigendra hleo,

430

freowine folca,      nu ic þus feorran com,
þæt ic mote ana      ond minra eorla gedryht,
þes hearda heap,      Heorot fælsian.
Hæbbe ic eac geahsod      þæt se æglæca
for his wonhydum      wæpna ne recceð.

435

Ic þæt þonne forhicge      (swa me Higelac sie,
min mondrihten,      modes bliðe),
þæt ic sweord bere      oþðe sidne scyld,
geolorand to guþe,      ac ic mid grape sceal
fon wið feonde      ond ymb feorh sacan,

440

lað wið laþum;      ðær gelyfan sceal
dryhtnes dome      se þe hine deað nimeð.
Wen ic þæt he wille,      gif he wealdan mot,
in þæm guðsele      Geotena leode
etan unforhte,      swa he oft dyde,

445

mægen Hreðmanna.      Na þu minne þearft
hafalan hydan,      ac he me habban wile
dreore fahne,      gif mec deað nimeð.
Byreð blodig wæl,      byrgean þenceð,
eteð angenga      unmurnlice,

450

mearcað morhopu;      no ðu ymb mines ne þearft
lices feorme      leng sorgian.
Onsend Higelace,      gif mec hild nime,
beaduscruda betst,      þæt mine breost wereð,
hrægla selest;      þæt is Hrædlan laf,

455

Welandes geweorc.      Gæð a wyrd swa hio scel.”
Hroðgar maþelode,      helm Scyldinga:
“For gewyrhtum þu,      wine min Beowulf,
ond for arstafum      usic sohtest.
Gesloh þin fæder      fæhðe mæste;

460

wearþ he Heaþolafe      to handbonan
mid Wilfingum;      ða hine Wedera cyn
for herebrogan      habban ne mihte.
þanon he gesohte      Suðdena folc
ofer yða gewealc,      Arscyldinga.

465

ða ic furþum weold      folce Deniga
ond on geogoðe heold      ginne rice,
hordburh hæleþa;      ða wæs Heregar dead,
min yldra mæg      unlifigende,
bearn Healfdenes;      se wæs betera ðonne ic.

470

Siððan þa fæhðe      feo þingode;
sende ic Wylfingum      ofer wæteres hrycg
ealde madmas;      he me aþas swor.
Sorh is me to secganne      on sefan minum
gumena ængum      hwæt me Grendel hafað

475

hynðo on Heorote      mid his heteþancum,
færniða gefremed.      Is min fletwerod,
wigheap gewanod;      hie wyrd forsweop
on Grendles gryre.      God eaþe mæg
þone dolsceaðan      dæda getwæfan.

480

Ful oft gebeotedon      beore druncne
ofer ealowæge      oretmecgas
þæt hie in beorsele      bidan woldon
Grendles guþe      mid gryrum ecga.
ðonne wæs þeos medoheal      on morgentid,

485

drihtsele dreorfah,      þonne dæg lixte,
eal bencþelu      blode bestymed,
heall heorudreore;      ahte ic holdra þy læs,
deorre duguðe,      þe þa deað fornam.
Site nu to symle      ond onsæl meoto,

490

sigehreð secgum,      swa þin sefa hwette.”
þa wæs Geatmæcgum      geador ætsomne
on beorsele      benc gerymed;
þær swiðferhþe      sittan eodon,
þryðum dealle.      þegn nytte beheold,

495

se þe on handa bær      hroden ealowæge,
scencte scir wered.      Scop hwilum sang
hador on Heorote.      þær wæs hæleða dream,
duguð unlytel      Dena ond Wedera.
Unferð maþelode,      Ecglafes bearn,

500

þe æt fotum sæt      frean Scyldinga,
onband beadurune      (wæs him Beowulfes sið,
modges merefaran,      micel æfþunca,
forþon þe he ne uþe      þæt ænig oðer man
æfre mærða þon ma      middangeardes

505

gehedde under heofenum      þonne he sylfa):
“Eart þu se Beowulf,      se þe wið Brecan wunne,
on sidne sæ      ymb sund flite,
ðær git for wlence      wada cunnedon
ond for dolgilpe      on deop wæter

510

aldrum neþdon?      Ne inc ænig mon,
ne leof ne lað,      belean mihte
sorhfullne sið,      þa git on sund reon.
þær git eagorstream      earmum þehton,
mæton merestræta,      mundum brugdon,

515

glidon ofer garsecg;      geofon yþum weol,
wintrys wylmum.      Git on wæteres æht
seofon niht swuncon;      he þe æt sunde oferflat,
hæfde mare mægen.      þa hine on morgentid
on Heaþoræmas      holm up ætbær;

520

ðonon he gesohte      swæsne %%OE%%,
leof his leodum,      lond Brondinga,
freoðoburh fægere,      þær he folc ahte,
burh ond beagas.      Beot eal wið þe
sunu Beanstanes      soðe gelæste.

525

ðonne wene ic to þe      wyrsan geþingea,
ðeah þu heaðoræsa      gehwær dohte,
grimre guðe,      gif þu Grendles dearst
nihtlongne fyrst      nean bidan.”
Beowulf maþelode,      bearn Ecgþeowes:

530

“Hwæt! þu worn fela,      wine min Unferð,
beore druncen      ymb Brecan spræce,
sægdest from his siðe.      Soð ic talige,
þæt ic merestrengo      maran ahte,
earfeþo on yþum,      ðonne ænig oþer man.

535

Wit þæt gecwædon      cnihtwesende
ond gebeotedon      (wæron begen þa git
on geogoðfeore)      þæt wit on garsecg ut
aldrum neðdon,      ond þæt geæfndon swa.
Hæfdon swurd nacod,      þa wit on sund reon,

540

heard on handa;      wit unc wið hronfixas
werian þohton.      No he wiht fram me
flodyþum feor      fleotan meahte,
hraþor on holme;      no ic fram him wolde.
ða wit ætsomne      on sæ wæron

545

fif nihta fyrst,      oþþæt unc flod todraf,
wado weallende,      wedera cealdost,
nipende niht,      ond norþanwind
heaðogrim ondhwearf;      hreo wæron yþa.
Wæs merefixa      mod onhrered;

550

þær me wið laðum      licsyrce min,
heard, hondlocen,      helpe gefremede,
beadohrægl broden      on breostum læg
golde gegyrwed.      Me to grunde teah
fah feondscaða,      fæste hæfde

555

grim on grape;      hwæþre me gyfeþe wearð
þæt ic aglæcan      orde geræhte,
hildebille;      heaþoræs fornam
mihtig meredeor      þurh mine hand.
Swa mec gelome      laðgeteonan

560

þreatedon þearle.      Ic him þenode
deoran sweorde,      swa hit gedefe wæs.
Næs hie ðære fylle      gefean hæfdon,
manfordædlan,      þæt hie me þegon,
symbel ymbsæton      sægrunde neah;

565

ac on mergenne      mecum wunde
be yðlafe      uppe lægon,
sweordum aswefede,      þæt syðþan na
ymb brontne ford      brimliðende
lade ne letton.      Leoht eastan com,

570

beorht beacen godes;      brimu swaþredon,
þæt ic sænæssas      geseon mihte,
windige weallas.      Wyrd oft nereð
unfægne eorl,      þonne his ellen deah.
Hwæþere me gesælde      þæt ic mid sweorde ofsloh

575

niceras nigene.      No ic on niht gefrægn
under heofones hwealf      heardran feohtan,
ne on egstreamum      earmran mannon;
hwaþere ic fara feng      feore gedigde,
siþes werig.      ða mec sæ oþbær,

580

flod æfter faroðe      on Finna land,
wadu weallendu.      No ic wiht fram þe
swylcra searoniða      secgan hyrde,
billa brogan.      Breca næfre git
æt heaðolace,      ne gehwæþer incer,

585

swa deorlice      dæd gefremede
fagum sweordum      (no ic þæs fela gylpe),
þeah ðu þinum broðrum      to banan wurde,
heafodmægum;      þæs þu in helle scealt
werhðo dreogan,      þeah þin wit duge.

590

Secge ic þe to soðe,      sunu Ecglafes,
þæt næfre Grendel swa fela      gryra gefremede,
atol æglæca,      ealdre þinum,
hynðo on Heorote,      gif þin hige wære,
sefa swa searogrim,      swa þu self talast.

595

Ac he hafað onfunden      þæt he þa fæhðe ne þearf,
atole ecgþræce      eower leode
swiðe onsittan,      Sigescyldinga;
nymeð nydbade,      nænegum arað
leode Deniga,      ac he lust wigeð,

600

swefeð ond sendeþ,      secce ne weneþ
to Gardenum.      Ac ic him Geata sceal
eafoð ond ellen      ungeara nu,
guþe gebeodan.      Gæþ eft se þe mot
to medo modig,      siþþan morgenleoht

605

ofer ylda bearn      oþres dogores,
sunne sweglwered      suþan scineð.”
þa wæs on salum      sinces brytta,
gamolfeax ond guðrof;      geoce gelyfde
brego Beorhtdena,      gehyrde on Beowulfe

610

folces hyrde      fæstrædne geþoht.
ðær wæs hæleþa hleahtor,      hlyn swynsode,
word wæron wynsume.      Eode Wealhþeow forð,
cwen Hroðgares,      cynna gemyndig,
grette goldhroden      guman on healle,

615

ond þa freolic wif      ful gesealde
ærest Eastdena      eþelwearde,
bæd hine bliðne      æt þære beorþege,
leodum leofne.      He on lust geþeah
symbel ond seleful,      sigerof kyning.

620

Ymbeode þa      ides Helminga
duguþe ond geogoþe      dæl æghwylcne,
sincfato sealde,      oþþæt sæl alamp
þæt hio Beowulfe,      beaghroden cwen
mode geþungen,      medoful ætbær;

625

grette Geata leod,      gode þancode
wisfæst wordum      þæs ðe hire se willa gelamp
þæt heo on ænigne      eorl gelyfde
fyrena frofre.      He þæt ful geþeah,
wælreow wiga,      æt Wealhþeon,

630

ond þa gyddode      guþe gefysed;
Beowulf maþelode,      bearn Ecgþeowes:
“Ic þæt hogode,      þa ic on holm gestah,
sæbat gesæt      mid minra secga gedriht,
þæt ic anunga      eowra leoda

635

willan geworhte      oþðe on wæl crunge,
feondgrapum fæst.      Ic gefremman sceal
eorlic ellen,      oþðe endedæg
on þisse meoduhealle      minne gebidan.”
ðam wife þa word      wel licodon,

640

gilpcwide Geates;      eode goldhroden
freolicu folccwen      to hire frean sittan.
þa wæs eft swa ær      inne on healle
þryðword sprecen,      ðeod on sælum,
sigefolca sweg,      oþþæt semninga

645

sunu Healfdenes      secean wolde
æfenræste;      wiste þæm ahlæcan
to þæm heahsele      hilde geþinged,
siððan hie sunnan leoht      geseon ne meahton,
oþðe nipende      niht ofer ealle,

650

scaduhelma gesceapu      scriðan cwoman,
wan under wolcnum.      Werod eall aras.
Gegrette þa      guma oþerne,
Hroðgar Beowulf,      ond him hæl abead,
winærnes geweald,      ond þæt word acwæð:

655

“Næfre ic ænegum men      ær alyfde,
siþðan ic hond ond rond      hebban mihte,
ðryþærn Dena      buton þe nu ða.
Hafa nu ond geheald      husa selest,
gemyne mærþo,      mægenellen cyð,

660

waca wið wraþum.      Ne bið þe wilna gad,
gif þu þæt ellenweorc      aldre gedigest.”
ða him Hroþgar gewat      mid his hæleþa gedryht,
eodur Scyldinga,      ut of healle;
wolde wigfruma      Wealhþeo secan,

665

cwen to gebeddan.      Hæfde kyningwuldor
Grendle togeanes,      swa guman gefrungon,
seleweard aseted;      sundornytte beheold
ymb aldor Dena,      eotonweard abead.
Huru Geata leod      georne truwode

670

modgan mægnes,      metodes hyldo.
ða he him of dyde      isernbyrnan,
helm of hafelan,      sealde his hyrsted sweord,
irena cyst,      ombihtþegne,
ond gehealdan het      hildegeatwe.

675

Gespræc þa se goda      gylpworda sum,
Beowulf Geata,      ær he on bed stige:
“No ic me an herewæsmun      hnagran talige,
guþgeweorca,      þonne Grendel hine;
forþan ic hine sweorde      swebban nelle,

680

aldre beneotan,      þeah ic eal mæge.
Nat he þara goda      þæt he me ongean slea,
rand geheawe,      þeah ðe he rof sie
niþgeweorca;      ac wit on niht sculon
secge ofersittan,      gif he gesecean dear

685

wig ofer wæpen,      ond siþðan witig god
on swa hwæþere hond,      halig dryhten,
mærðo deme,      swa him gemet þince.”
Hylde hine þa heaþodeor,      hleorbolster onfeng
eorles andwlitan,      ond hine ymb monig

690

snellic særinc      selereste gebeah.
Nænig heora þohte      þæt he þanon scolde
eft eardlufan      æfre gesecean,
folc oþðe freoburh,      þær he afeded wæs;
ac hie hæfdon gefrunen      þæt hie ær to fela micles

695

in þæm winsele      wældeað fornam,
Denigea leode.      Ac him dryhten forgeaf
wigspeda gewiofu,      Wedera leodum,
frofor ond fultum,      þæt hie feond heora
ðurh anes cræft      ealle ofercomon,

700

selfes mihtum.      Soð is gecyþed
þæt mihtig god      manna cynnes
weold wideferhð.      Com on wanre niht
scriðan sceadugenga.      Sceotend swæfon,
þa þæt hornreced      healdan scoldon,

705

ealle buton anum.      þæt wæs yldum cuþ
þæt hie ne moste,      þa metod nolde,
se scynscaþa      under sceadu bregdan;
ac he wæccende      wraþum on andan
bad bolgenmod      beadwa geþinges.

710

ða com of more      under misthleoþum
Grendel gongan,      godes yrre bær;
mynte se manscaða      manna cynnes
sumne besyrwan      in sele þam hean.
Wod under wolcnum      to þæs þe he winreced,

715

goldsele gumena,      gearwost wisse,
fættum fahne.      Ne wæs þæt forma sið
þæt he Hroþgares      ham gesohte;
næfre he on aldordagum      ær ne siþðan
heardran hæle,      healðegnas fand.

720

Com þa to recede      rinc siðian,
dreamum bedæled.      Duru sona onarn,
fyrbendum fæst,      syþðan he hire folmum æthran;
onbræd þa bealohydig,      ða he gebolgen wæs,
recedes muþan.      Raþe æfter þon

725

on fagne flor      feond treddode,
eode yrremod;      him of eagum stod
ligge gelicost      leoht unfæger.
Geseah he in recede      rinca manige,
swefan sibbegedriht      samod ætgædere,

730

magorinca heap.      þa his mod ahlog;
mynte þæt he gedælde,      ærþon dæg cwome,
atol aglæca,      anra gehwylces
lif wið lice,      þa him alumpen wæs
wistfylle wen.      Ne wæs þæt wyrd þa gen

735

þæt he ma moste      manna cynnes
ðicgean ofer þa niht.      þryðswyð beheold
mæg Higelaces,      hu se manscaða
under færgripum      gefaran wolde.
Ne þæt se aglæca      yldan þohte,

740

ac he gefeng hraðe      forman siðe
slæpendne rinc,      slat unwearnum,
bat banlocan,      blod edrum dranc,
synsnædum swealh;      sona hæfde
unlyfigendes      eal gefeormod,

745

fet ond folma.      Forð near ætstop,
nam þa mid handa      higeþihtigne
rinc on ræste,      ræhte ongean
feond mid folme;      he onfeng hraþe
inwitþancum      ond wið earm gesæt.

750

Sona þæt onfunde      fyrena hyrde
þæt he ne mette      middangeardes,
eorþan sceata,      on elran men
mundgripe maran.      He on mode wearð
forht on ferhðe;      no þy ær fram meahte.

755

Hyge wæs him hinfus,      wolde on heolster fleon,
secan deofla gedræg;      ne wæs his drohtoð þær
swylce he on ealderdagum      ær gemette.
Gemunde þa se goda,      mæg Higelaces,
æfenspræce,      uplang astod

760

ond him fæste wiðfeng;      fingras burston.
Eoten wæs utweard;      eorl furþur stop.
Mynte se mæra,      þær he meahte swa,
widre gewindan      ond on weg þanon
fleon on fenhopu;      wiste his fingra geweald

765

on grames grapum.      þæt wæs geocor sið
þæt se hearmscaþa      to Heorute ateah.
Dryhtsele dynede;      Denum eallum wearð,
ceasterbuendum,      cenra gehwylcum,
eorlum ealuscerwen.      Yrre wæron begen,

770

reþe renweardas.      Reced hlynsode.
þa wæs wundor micel      þæt se winsele
wiðhæfde heaþodeorum,      þæt he on hrusan ne feol,
fæger foldbold;      ac he þæs fæste wæs
innan ond utan      irenbendum

775

searoþoncum besmiþod.      þær fram sylle abeag
medubenc monig,      mine gefræge,
golde geregnad,      þær þa graman wunnon.
þæs ne wendon ær      witan Scyldinga
þæt hit a mid gemete      manna ænig,

780

betlic ond banfag,      tobrecan meahte,
listum tolucan,      nymþe liges fæþm
swulge on swaþule.      Sweg up astag
niwe geneahhe;      Norðdenum stod
atelic egesa,      anra gehwylcum

785

þara þe of wealle      wop gehyrdon,
gryreleoð galan      godes ondsacan,
sigeleasne sang,      sar wanigean
helle hæfton.      Heold hine fæste
se þe manna wæs      mægene strengest

790

on þæm dæge      þysses lifes.
Nolde eorla hleo      ænige þinga
þone cwealmcuman      cwicne forlætan,
ne his lifdagas      leoda ænigum
nytte tealde.      þær genehost brægd

795

eorl Beowulfes      ealde lafe,
wolde freadrihtnes      feorh ealgian,
mæres þeodnes,      ðær hie meahton swa.
Hie þæt ne wiston,      þa hie gewin drugon,
heardhicgende      hildemecgas,

800

ond on healfa gehwone      heawan þohton,
sawle secan,      þone synscaðan
ænig ofer eorþan      irenna cyst,
guðbilla nan,      gretan nolde,
ac he sigewæpnum      forsworen hæfde,

805

ecga gehwylcre.      Scolde his aldorgedal
on ðæm dæge      þysses lifes
earmlic wurðan,      ond se ellorgast
on feonda geweald      feor siðian.
ða þæt onfunde      se þe fela æror

810

modes myrðe      manna cynne,
fyrene gefremede      (he wæs fag wið god),
þæt him se lichoma      læstan nolde,
ac hine se modega      mæg Hygelaces
hæfde be honda;      wæs gehwæþer oðrum

815

lifigende lað.      Licsar gebad
atol æglæca;      him on eaxle wearð
syndolh sweotol,      seonowe onsprungon,
burston banlocan.      Beowulfe wearð
guðhreð gyfeþe;      scolde Grendel þonan

820

feorhseoc fleon      under fenhleoðu,
secean wynleas wic;      wiste þe geornor
þæt his aldres wæs      ende gegongen,
dogera dægrim.      Denum eallum wearð
æfter þam wælræse      willa gelumpen.

825

Hæfde þa gefælsod      se þe ær feorran com,
snotor ond swyðferhð,      sele Hroðgares,
genered wið niðe;      nihtweorce gefeh,
ellenmærþum.      Hæfde Eastdenum
Geatmecga leod      gilp gelæsted,

830

swylce oncyþðe      ealle gebette,
inwidsorge,      þe hie ær drugon
ond for þreanydum      þolian scoldon,
torn unlytel.      þæt wæs tacen sweotol,
syþðan hildedeor      hond alegde,

835

earm ond eaxle      (þær wæs eal geador
Grendles grape)      under geapne hrof.
ða wæs on morgen      mine gefræge
ymb þa gifhealle      guðrinc monig;
ferdon folctogan      feorran ond nean

840

geond widwegas      wundor sceawian,
laþes lastas.      No his lifgedal
sarlic þuhte      secga ænegum
þara þe tirleases      trode sceawode,
hu he werigmod      on weg þanon,

845

niða ofercumen,      on nicera mere
fæge ond geflymed      feorhlastas bær.
ðær wæs on blode      brim weallende,
atol yða geswing      eal gemenged
haton heolfre,      heorodreore weol.

850

Deaðfæge deog,      siððan dreama leas
in fenfreoðo      feorh alegde,
hæþene sawle;      þær him hel onfeng.
þanon eft gewiton      ealdgesiðas,
swylce geong manig      of gomenwaþe

855

fram mere modge      mearum ridan,
beornas on blancum.      ðær wæs Beowulfes
mærðo mæned;      monig oft gecwæð
þætte suð ne norð      be sæm tweonum
ofer eormengrund      oþer nænig

860

under swegles begong      selra nære
rondhæbbendra,      rices wyrðra.
Ne hie huru winedrihten      wiht ne logon,
glædne Hroðgar,      ac þæt wæs god cyning.
Hwilum heaþorofe      hleapan leton,

865

on geflit faran      fealwe mearas
ðær him foldwegas      fægere þuhton,
cystum cuðe.      Hwilum cyninges þegn,
guma gilphlæden,      gidda gemyndig,
se ðe ealfela      ealdgesegena

870

worn gemunde,      word oþer fand
soðe gebunden;      secg eft ongan
sið Beowulfes      snyttrum styrian
ond on sped wrecan      spel gerade,
wordum wrixlan.      Welhwylc gecwæð

875

þæt he fram Sigemundes      secgan hyrde
ellendædum,      uncuþes fela,
Wælsinges gewin,      wide siðas,
þara þe gumena bearn      gearwe ne wiston,
fæhðe ond fyrena,      buton Fitela mid hine,

880

þonne he swulces hwæt      secgan wolde,
eam his nefan,      swa hie a wæron
æt niða gehwam      nydgesteallan;
hæfdon ealfela      eotena cynnes
sweordum gesæged.      Sigemunde gesprong

885

æfter deaðdæge      dom unlytel,
syþðan wiges heard      wyrm acwealde,
hordes hyrde.      He under harne stan,
æþelinges bearn,      ana geneðde
frecne dæde,      ne wæs him Fitela mid.

890

Hwæþre him gesælde      ðæt þæt swurd þurhwod
wrætlicne wyrm,      þæt hit on wealle ætstod,
dryhtlic iren;      draca morðre swealt.
Hæfde aglæca      elne gegongen
þæt he beahhordes      brucan moste

895

selfes dome;      sæbat gehleod,
bær on bearm scipes      beorhte frætwa,
Wælses eafera.      Wyrm hat gemealt.
Se wæs wreccena      wide mærost
ofer werþeode,      wigendra hleo,

900

ellendædum      (he þæs ær onðah),
siððan Heremodes      hild sweðrode,
eafoð ond ellen.      He mid Eotenum wearð
on feonda geweald      forð forlacen,
snude forsended.      Hine sorhwylmas

905

lemede to lange;      he his leodum wearð,
eallum æþellingum      to aldorceare;
swylce oft bemearn      ærran mælum
swiðferhþes sið      snotor ceorl monig,
se þe him bealwa to      bote gelyfde,

910

þæt þæt ðeodnes bearn      geþeon scolde,
fæderæþelum onfon,      folc gehealdan,
hord ond hleoburh,      hæleþa rice,
%%OE%% Scyldinga.      He þær eallum wearð,
mæg Higelaces,      manna cynne,

915

freondum gefægra;      hine fyren onwod.
Hwilum flitende      fealwe stræte
mearum mæton.      ða wæs morgenleoht
scofen ond scynded.      Eode scealc monig
swiðhicgende      to sele þam hean

920

searowundor seon;      swylce self cyning
of brydbure,      beahhorda weard,
tryddode tirfæst      getrume micle,
cystum gecyþed,      ond his cwen mid him
medostigge mæt      mægþa hose.

925

Hroðgar maþelode      (he to healle geong,
stod on stapole,      geseah steapne hrof,
golde fahne,      ond Grendles hond):
“ðisse ansyne      alwealdan þanc
lungre gelimpe!      Fela ic laþes gebad,

930

grynna æt Grendle;      a mæg god wyrcan
wunder æfter wundre,      wuldres hyrde.
ðæt wæs ungeara      þæt ic ænigra me
weana ne wende      to widan feore
bote gebidan,      þonne blode fah

935

husa selest      heorodreorig stod,
wea widscofen      witena gehwylcum
ðara þe ne wendon      þæt hie wideferhð
leoda landgeweorc      laþum beweredon
scuccum ond scinnum.      Nu scealc hafað

940

þurh drihtnes miht      dæd gefremede
ðe we ealle      ær ne meahton
snyttrum besyrwan.      Hwæt, þæt secgan mæg
efne swa hwylc mægþa      swa ðone magan cende
æfter gumcynnum,      gyf heo gyt lyfað,

945

þæt hyre ealdmetod      este wære
bearngebyrdo.      Nu ic, Beowulf, þec,
secg betsta,      me for sunu wylle
freogan on ferhþe;      heald forð tela
niwe sibbe.      Ne bið þe nænigra gad

950

worolde wilna,      þe ic geweald hæbbe.
Ful oft ic for læssan      lean teohhode,
hordweorþunge      hnahran rince,
sæmran æt sæcce.      þu þe self hafast
dædum gefremed      þæt þin dom lyfað

955

awa to aldre.      Alwalda þec
gode forgylde,      swa he nu gyt dyde!”
Beowulf maþelode,      bearn Ecþeowes:
“We þæt ellenweorc      estum miclum,
feohtan fremedon,      frecne geneðdon

960

eafoð uncuþes.      Uþe ic swiþor
þæt ðu hine selfne      geseon moste,
feond on frætewum      fylwerigne.
Ic hine hrædlice      heardan clammum
on wælbedde      wriþan þohte,

965

þæt he for mundgripe      minum scolde
licgean lifbysig,      butan his lic swice.
Ic hine ne mihte,      þa metod nolde,
ganges getwæman,      no ic him þæs georne ætfealh,
feorhgeniðlan;      wæs to foremihtig

970

feond on feþe.      Hwæþere he his folme forlet
to lifwraþe      last weardian,
earm ond eaxle.      No þær ænige swa þeah
feasceaft guma      frofre gebohte;
no þy leng leofað      laðgeteona,

975

synnum geswenced,      ac hyne sar hafað
mid nydgripe      nearwe befongen,
balwon bendum.      ðær abidan sceal
maga mane fah      miclan domes,
hu him scir metod      scrifan wille.”

980

ða wæs swigra secg,      sunu Eclafes,
on gylpspræce      guðgeweorca,
siþðan æþelingas      eorles cræfte
ofer heanne hrof      hand sceawedon,
feondes fingras.      Foran æghwylc wæs,

985

stiðra nægla gehwylc,      style gelicost,
hæþenes handsporu      hilderinces,
egl, unheoru.      æghwylc gecwæð
þæt him heardra nan      hrinan wolde
iren ærgod,      þæt ðæs ahlæcan

990

blodge beadufolme      onberan wolde.
ða wæs haten hreþe      Heort innanweard
folmum gefrætwod.      Fela þæra wæs,
wera ond wifa,      þe þæt winreced,
gestsele gyredon.      Goldfag scinon

995

web æfter wagum,      wundorsiona fela
secga gehwylcum      þara þe on swylc starað.
Wæs þæt beorhte bold      tobrocen swiðe,
eal inneweard      irenbendum fæst,
heorras tohlidene.      Hrof ana genæs,

1000

ealles ansund,      þe se aglæca,
fyrendædum fag,      on fleam gewand,
aldres orwena.      No þæt yðe byð
to befleonne,      fremme se þe wille,
ac gesecan sceal      sawlberendra,

1005

nyde genydde,      niþða bearna,
grundbuendra      gearwe stowe,
þær his lichoma      legerbedde fæst
swefeþ æfter symle.      þa wæs sæl ond mæl
þæt to healle gang      Healfdenes sunu;

1010

wolde self cyning      symbel þicgan.
Ne gefrægen ic þa mægþe      maran weorode
ymb hyra sincgyfan      sel gebæran.
Bugon þa to bence      blædagande,
fylle gefægon;      fægere geþægon

1015

medoful manig      magas þara
swiðhicgende      on sele þam hean,
Hroðgar ond Hroþulf.      Heorot innan wæs
freondum afylled;      nalles facenstafas
þeodscyldingas      þenden fremedon.

1020

Forgeaf þa Beowulfe      bearn Healfdenes
segen gyldenne      sigores to leane;
hroden hildecumbor,      helm ond byrnan,
mære maðþumsweord      manige gesawon
beforan beorn beran.      Beowulf geþah

1025

ful on flette;      no he þære feohgyfte
for sceotendum      scamigan ðorfte.
Ne gefrægn ic freondlicor      feower madmas
golde gegyrede      gummanna fela
in ealobence      oðrum gesellan.

1030

Ymb þæs helmes hrof      heafodbeorge
wirum bewunden      walu utan heold,
þæt him fela laf      frecne ne meahton
scurheard sceþðan,      þonne scyldfreca
ongean gramum      gangan scolde.

1035

Heht ða eorla hleo      eahta mearas
fætedhleore      on flet teon,
in under eoderas.      þara anum stod
sadol searwum fah,      since gewurþad;
þæt wæs hildesetl      heahcyninges,

1040

ðonne sweorda gelac      sunu Healfdenes
efnan wolde.      Næfre on ore læg
widcuþes wig,      ðonne walu feollon.
Ond ða Beowulfe      bega gehwæþres
eodor Ingwina      onweald geteah,

1045

wicga ond wæpna,      het hine wel brucan.
Swa manlice      mære þeoden,
hordweard hæleþa,      heaþoræsas geald
mearum ond madmum,      swa hy næfre man lyhð,
se þe secgan wile      soð æfter rihte.

1050

ða gyt æghwylcum      eorla drihten
þara þe mid Beowulfe      brimlade teah
on þære medubence      maþðum gesealde,
yrfelafe,      ond þone ænne heht
golde forgyldan,      þone ðe Grendel ær

1055

mane acwealde,      swa he hyra ma wolde,
nefne him witig god      wyrd forstode
ond ðæs mannes mod.      Metod eallum weold
gumena cynnes,      swa he nu git deð.
Forþan bið andgit      æghwær selest,

1060

ferhðes foreþanc.      Fela sceal gebidan
leofes ond laþes      se þe longe her
on ðyssum windagum      worolde bruceð.
þær wæs sang ond sweg      samod ætgædere
fore Healfdenes      hildewisan,

1065

gomenwudu greted,      gid oft wrecen,
ðonne healgamen      Hroþgares scop
æfter medobence      mænan scolde
be Finnes eaferum,      ða hie se fær begeat,
hæleð Healfdena,      Hnæf Scyldinga,

1070

in Freswæle      feallan scolde.
Ne huru Hildeburh      herian þorfte
Eotena treowe;      unsynnum wearð
beloren leofum      æt þam lindplegan,
bearnum ond broðrum;      hie on gebyrd hruron,

1075

gare wunde.      þæt wæs geomuru ides!
Nalles holinga      Hoces dohtor
meotodsceaft bemearn,      syþðan morgen com,
ða heo under swegle      geseon meahte
morþorbealo maga,      þær heo ær mæste heold

1080

worolde wynne.      Wig ealle fornam
Finnes þegnas      nemne feaum anum,
þæt he ne mehte      on þæm meðelstede
wig Hengeste      wiht gefeohtan,
ne þa wealafe      wige forþringan

1085

þeodnes ðegna;      ac hig him geþingo budon,
þæt hie him oðer flet      eal gerymdon,
healle ond heahsetl,      þæt hie healfre geweald
wið Eotena bearn      agan moston,
ond æt feohgyftum      Folcwaldan sunu

1090

dogra gehwylce      Dene weorþode,
Hengestes heap      hringum wenede
efne swa swiðe      sincgestreonum
fættan goldes,      swa he Fresena cyn
on beorsele      byldan wolde.

1095

ða hie getruwedon      on twa healfa
fæste frioðuwære.      Fin Hengeste
elne, unflitme      aðum benemde
þæt he þa wealafe      weotena dome
arum heolde,      þæt ðær ænig mon

1100

wordum ne worcum      wære ne bræce,
ne þurh inwitsearo      æfre gemænden
ðeah hie hira beaggyfan      banan folgedon
ðeodenlease,      þa him swa geþearfod wæs;
gyf þonne Frysna hwylc      frecnan spræce

1105

ðæs morþorhetes      myndgiend wære,
þonne hit sweordes ecg      seðan scolde.
Ad wæs geæfned      ond icge gold
ahæfen of horde.      Herescyldinga
betst beadorinca      wæs on bæl gearu.

1110

æt þæm ade wæs      eþgesyne
swatfah syrce,      swyn ealgylden,
eofer irenheard,      æþeling manig
wundum awyrded;      sume on wæle crungon.
Het ða Hildeburh      æt Hnæfes ade

1115

hire selfre sunu      sweoloðe befæstan,
banfatu bærnan      ond on bæl don
eame on eaxle.      Ides gnornode,
geomrode giddum.      Guðrinc astah.
Wand to wolcnum      wælfyra mæst,

1120

hlynode for hlawe;      hafelan multon,
bengeato burston,      ðonne blod ætspranc,
laðbite lices.      Lig ealle forswealg,
gæsta gifrost,      þara ðe þær guð fornam
bega folces;      wæs hira blæd scacen.

1125

Gewiton him ða wigend      wica neosian,
freondum befeallen,      Frysland geseon,
hamas ond heaburh.      Hengest ða gyt
wælfagne winter      wunode mid Finne
eal unhlitme.      Eard gemunde,

1130

þeah þe he ne meahte      on mere drifan
hringedstefnan;      holm storme weol,
won wið winde,      winter yþe beleac
isgebinde,      oþðæt oþer com
gear in geardas,      swa nu gyt deð,

1135

þa ðe syngales      sele bewitiað,
wuldortorhtan weder.      ða wæs winter scacen,
fæger foldan bearm.      Fundode wrecca,
gist of geardum;      he to gyrnwræce
swiðor þohte      þonne to sælade,

1140

gif he torngemot      þurhteon mihte
þæt he Eotena bearn      inne gemunde.
Swa he ne forwyrnde      woroldrædenne,
þonne him Hunlafing      hildeleoman,
billa selest,      on bearm dyde,

1145

þæs wæron mid Eotenum      ecge cuðe.
Swylce ferhðfrecan      Fin eft begeat
sweordbealo sliðen      æt his selfes ham,
siþðan grimne gripe      Guðlaf ond Oslaf
æfter sæsiðe,      sorge, mændon,

1150

ætwiton weana dæl;      ne meahte wæfre mod
forhabban in hreþre.      ða wæs heal roden
feonda feorum,      swilce Fin slægen,
cyning on corþre,      ond seo cwen numen.
Sceotend Scyldinga      to scypon feredon

1155

eal ingesteald      eorðcyninges,
swylce hie æt Finnes ham      findan meahton
sigla, searogimma.      Hie on sælade
drihtlice wif      to Denum feredon,
læddon to leodum.      Leoð wæs asungen,

1160

gleomannes gyd.      Gamen eft astah,
beorhtode bencsweg;      byrelas sealdon
win of wunderfatum.      þa cwom Wealhþeo forð
gan under gyldnum beage,      þær þa godan twegen
sæton suhtergefæderan;      þa gyt wæs hiera sib ætgædere,

1165

æghwylc oðrum trywe.      Swylce þær Unferþ þyle
æt fotum sæt frean Scyldinga;      gehwylc hiora his ferhþe treowde,
þæt he hæfde mod micel,      þeah þe he his magum nære
arfæst æt ecga gelacum.      Spræc ða ides Scyldinga:
“Onfoh þissum fulle,      freodrihten min,

1170

sinces brytta!      þu on sælum wes,
goldwine gumena,      ond to Geatum spræc
mildum wordum,      swa sceal man don.
Beo wið Geatas glæd,      geofena gemyndig,
nean ond feorran      þu nu hafast.

1175

Me man sægde      þæt þu ðe for sunu wolde
hererinc habban.      Heorot is gefælsod,
beahsele beorhta;      bruc þenden þu mote
manigra medo,      ond þinum magum læf
folc ond rice,      þonne ðu forð scyle

1180

metodsceaft seon.      Ic minne can
glædne Hroþulf,      þæt he þa geogoðe wile
arum healdan,      gyf þu ær þonne he,
wine Scildinga,      worold oflætest;
wene ic þæt he mid gode      gyldan wille

1185

uncran eaferan,      gif he þæt eal gemon,
hwæt wit to willan      ond to worðmyndum
umborwesendum ær      arna gefremedon.”
Hwearf þa bi bence      þær hyre byre wæron,
Hreðric ond Hroðmund,      ond hæleþa bearn,

1190

giogoð ætgædere;      þær se goda sæt,
Beowulf Geata,      be þæm gebroðrum twæm.
Him wæs ful boren      ond freondlaþu
wordum bewægned,      ond wunden gold
estum geeawed,      earmreade twa,

1195

hrægl ond hringas,      healsbeaga mæst
þara þe ic on foldan      gefrægen hæbbe.
Nænigne ic under swegle      selran hyrde
hordmaððum hæleþa,      syþðan Hama ætwæg
to þære byrhtan byrig      Brosinga mene,

1200

sigle ond sincfæt;      searoniðas fleah
Eormenrices,      geceas ecne ræd.
þone hring hæfde      Higelac Geata,
nefa Swertinges,      nyhstan siðe,
siðþan he under segne      sinc ealgode,

1205

wælreaf werede;      hyne wyrd fornam,
syþðan he for wlenco      wean ahsode,
fæhðe to Frysum.      He þa frætwe wæg,
eorclanstanas      ofer yða ful,
rice þeoden;      he under rande gecranc.

1210

Gehwearf þa in Francna fæþm      feorh cyninges,
breostgewædu      ond se beah somod;
wyrsan wigfrecan      wæl reafedon
æfter guðsceare,      Geata leode,
hreawic heoldon.      Heal swege onfeng.

1215

Wealhðeo maþelode,      heo fore þæm werede spræc:
“Bruc ðisses beages,      Beowulf leofa,
hyse, mid hæle,      ond þisses hrægles neot,
þeodgestreona,      ond geþeoh tela,
cen þec mid cræfte      ond þyssum cnyhtum wes

1220

lara liðe;      ic þe þæs lean geman.
Hafast þu gefered      þæt ðe feor ond neah
ealne wideferhþ      weras ehtigað,
efne swa side      swa sæ bebugeð,
windgeard, weallas.      Wes þenden þu lifige,

1225

æþeling, eadig.      Ic þe an tela
sincgestreona.      Beo þu suna minum
dædum gedefe,      dreamhealdende.
Her is æghwylc eorl      oþrum getrywe,
modes milde,      mandrihtne hold;

1230

þegnas syndon geþwære,      þeod ealgearo,
druncne dryhtguman      doð swa ic bidde.”
Eode þa to setle.      þær wæs symbla cyst;
druncon win weras.      Wyrd ne cuþon,
geosceaft grimme,      swa hit agangen wearð

1235

eorla manegum,      syþðan æfen cwom
ond him Hroþgar gewat      to hofe sinum,
rice to ræste.      Reced weardode
unrim eorla,      swa hie oft ær dydon.
Bencþelu beredon;      hit geondbræded wearð

1240

beddum ond bolstrum.      Beorscealca sum
fus ond fæge      fletræste gebeag.
Setton him to heafdon      hilderandas,
bordwudu beorhtan;      þær on bence wæs
ofer æþelinge      yþgesene

1245

heaþosteapa helm,      hringed byrne,
þrecwudu þrymlic.      Wæs þeaw hyra
þæt hie oft wæron      an wig gearwe,
ge æt ham ge on herge,      ge gehwæþer þara,
efne swylce mæla      swylce hira mandryhtne

1250

þearf gesælde;      wæs seo þeod tilu.
Sigon þa to slæpe.      Sum sare angeald
æfenræste,      swa him ful oft gelamp,
siþðan goldsele      Grendel warode,
unriht æfnde,      oþþæt ende becwom,

1255

swylt æfter synnum.      þæt gesyne wearþ,
widcuþ werum,      þætte wrecend þa gyt
lifde æfter laþum,      lange þrage,
æfter guðceare.      Grendles modor,
ides, aglæcwif,      yrmþe gemunde,

1260

se þe wæteregesan      wunian scolde,
cealde streamas,      siþðan Cain wearð
to ecgbanan      angan breþer,
fæderenmæge;      he þa fag gewat,
morþre gemearcod,      mandream fleon,

1265

westen warode.      þanon woc fela
geosceaftgasta;      wæs þæra Grendel sum,
heorowearh hetelic,      se æt Heorote fand
wæccendne wer      wiges bidan.
þær him aglæca      ætgræpe wearð;

1270

hwæþre he gemunde      mægenes strenge,
gimfæste gife      ðe him god sealde,
ond him to anwaldan      are gelyfde,
frofre ond fultum;      ðy he þone feond ofercwom,
gehnægde helle gast.      þa he hean gewat,

1275

dreame bedæled,      deaþwic seon,
mancynnes feond,      ond his modor þa gyt,
gifre ond galgmod,      gegan wolde
sorhfulne sið,      sunu deað wrecan.
Com þa to Heorote,      ðær Hringdene

1280

geond þæt sæld swæfun.      þa ðær sona wearð
edhwyrft eorlum,      siþðan inne fealh
Grendles modor.      Wæs se gryre læssa
efne swa micle      swa bið mægþa cræft,
wiggryre wifes,      be wæpnedmen,

1285

þonne heoru bunden,      hamere geþuren,
sweord swate fah      swin ofer helme
ecgum dyhttig      andweard scireð.
þa wæs on healle      heardecg togen
sweord ofer setlum,      sidrand manig

1290

hafen handa fæst;      helm ne gemunde,
byrnan side,      þa hine se broga angeat.
Heo wæs on ofste,      wolde ut þanon,
feore beorgan,      þa heo onfunden wæs.
Hraðe heo æþelinga      anne hæfde

1295

fæste befangen,      þa heo to fenne gang.
Se wæs Hroþgare      hæleþa leofost
on gesiðes had      be sæm tweonum,
rice randwiga,      þone ðe heo on ræste abreat,
blædfæstne beorn.      Næs Beowulf ðær,

1300

ac wæs oþer in      ær geteohhod
æfter maþðumgife      mærum Geate.
Hream wearð in Heorote;      heo under heolfre genam
cuþe folme;      cearu wæs geniwod,
geworden in wicun.      Ne wæs þæt gewrixle til,

1305

þæt hie on ba healfa      bicgan scoldon
freonda feorum.      þa wæs frod cyning,
har hilderinc,      on hreon mode,
syðþan he aldorþegn      unlyfigendne,
þone deorestan      deadne wisse.

1310

Hraþe wæs to bure      Beowulf fetod,
sigoreadig secg.      Samod ærdæge
eode eorla sum,      æþele cempa
self mid gesiðum      þær se snotera bad,
hwæþer him alwalda      æfre wille

1315

æfter weaspelle      wyrpe gefremman.
Gang ða æfter flore      fyrdwyrðe man
mid his handscale      (healwudu dynede),
þæt he þone wisan      wordum nægde
frean Ingwina,      frægn gif him wære

1320

æfter neodlaðum      niht getæse.
Hroðgar maþelode,      helm Scyldinga:
“Ne frin þu æfter sælum!      Sorh is geniwod
Denigea leodum.      Dead is æschere,
Yrmenlafes      yldra broþor,

1325

min runwita      ond min rædbora,
eaxlgestealla,      ðonne we on orlege
hafelan weredon,      þonne hniton feþan,
eoferas cnysedan.      Swylc scolde eorl wesan,
æþeling ærgod,      swylc æschere wæs!

1330

Wearð him on Heorote      to handbanan
wælgæst wæfre;      ic ne wat hwæder
atol æse wlanc      eftsiðas teah,
fylle gefægnod.      Heo þa fæhðe wræc
þe þu gystran niht      Grendel cwealdest

1335

þurh hæstne had      heardum clammum,
forþan he to lange      leode mine
wanode ond wyrde.      He æt wige gecrang
ealdres scyldig,      ond nu oþer cwom
mihtig manscaða,      wolde hyre mæg wrecan,

1340

ge feor hafað      fæhðe gestæled
(þæs þe þincean mæg      þegne monegum,
se þe æfter sincgyfan      on sefan greoteþ),
hreþerbealo hearde;      nu seo hand ligeð,
se þe eow welhwylcra      wilna dohte.

1345

Ic þæt londbuend,      leode mine,
selerædende,      secgan hyrde
þæt hie gesawon      swylce twegen
micle mearcstapan      moras healdan,
ellorgæstas.      ðæra oðer wæs,

1350

þæs þe hie gewislicost      gewitan meahton,
idese onlicnæs;      oðer earmsceapen
on weres wæstmum      wræclastas træd,
næfne he wæs mara      þonne ænig man oðer;
þone on geardagum      Grendel nemdon

1355

foldbuende.      No hie fæder cunnon,
hwæþer him ænig wæs      ær acenned
dyrnra gasta.      Hie dygel lond
warigeað, wulfhleoþu,      windige næssas,
frecne fengelad,      ðær fyrgenstream

1360

under næssa genipu      niþer gewiteð,
flod under foldan.      Nis þæt feor heonon
milgemearces      þæt se mere standeð;
ofer þæm hongiað      hrinde bearwas,
wudu wyrtum fæst      wæter oferhelmað.

1365

þær mæg nihta gehwæm      niðwundor seon,
fyr on flode.      No þæs frod leofað
gumena bearna,      þæt þone grund wite;
ðeah þe hæðstapa      hundum geswenced,
heorot hornum trum,      holtwudu sece,

1370

feorran geflymed,      ær he feorh seleð,
aldor on ofre,      ær he in wille
hafelan hydan.      Nis þæt heoru stow!
þonon yðgeblond      up astigeð
won to wolcnum,      þonne wind styreþ,

1375

lað gewidru,      oðþæt lyft drysmaþ,
roderas reotað.      Nu is se ræd gelang
eft æt þe anum.      Eard git ne const,
frecne stowe,      ðær þu findan miht
felasinnigne secg;      sec gif þu dyrre.

1380

Ic þe þa fæhðe      feo leanige,
ealdgestreonum,      swa ic ær dyde,
wundnum golde,      gyf þu on weg cymest.”
Beowulf maþelode,      bearn Ecgþeowes:
“Ne sorga, snotor guma;      selre bið æghwæm

1385

þæt he his freond wrece,      þonne he fela murne.
Ure æghwylc sceal      ende gebidan
worolde lifes;      wyrce se þe mote
domes ær deaþe;      þæt bið drihtguman
unlifgendum      æfter selest.

1390

Aris, rices weard,      uton raþe feran
Grendles magan      gang sceawigan.
Ic hit þe gehate,      no he on helm losaþ,
ne on foldan fæþm,      ne on fyrgenholt,
ne on gyfenes grund,      ga þær he wille.

1395

ðys dogor þu      geþyld hafa
weana gehwylces,      swa ic þe wene to.”
Ahleop ða se gomela,      gode þancode,
mihtigan drihtne,      þæs se man gespræc.
þa wæs Hroðgare      hors gebæted,

1400

wicg wundenfeax.      Wisa fengel
geatolic gende;      gumfeþa stop
lindhæbbendra.      Lastas wæron
æfter waldswaþum      wide gesyne,
gang ofer grundas,      þær heo gegnum for

1405

ofer myrcan mor,      magoþegna bær
þone selestan      sawolleasne
þara þe mid Hroðgare      ham eahtode.
Ofereode þa      æþelinga bearn
steap stanhliðo,      stige nearwe,

1410

enge anpaðas,      uncuð gelad,
neowle næssas,      nicorhusa fela.
He feara sum      beforan gengde
wisra monna      wong sceawian,
oþþæt he færinga      fyrgenbeamas

1415

ofer harne stan      hleonian funde,
wynleasne wudu;      wæter under stod
dreorig ond gedrefed.      Denum eallum wæs,
winum Scyldinga,      weorce on mode
to geþolianne,      ðegne monegum,

1420

oncyð eorla gehwæm,      syðþan æscheres
on þam holmclife      hafelan metton.
Flod blode weol      (folc to sægon),
hatan heolfre.      Horn stundum song
fuslic fyrdleoð.      Feþa eal gesæt.

1425

Gesawon ða æfter wætere      wyrmcynnes fela,
sellice sædracan,      sund cunnian,
swylce on næshleoðum      nicras licgean,
ða on undernmæl      oft bewitigað
sorhfulne sið      on seglrade,

1430

wyrmas ond wildeor;      hie on weg hruron,
bitere ond gebolgne,      bearhtm ongeaton,
guðhorn galan.      Sumne Geata leod
of flanbogan      feores getwæfde,
yðgewinnes,      þæt him on aldre stod

1435

herestræl hearda;      he on holme wæs
sundes þe sænra,      ðe hyne swylt fornam.
Hræþe wearð on yðum      mid eoferspreotum
heorohocyhtum      hearde genearwod,
niða genæged,      ond on næs togen,

1440

wundorlic wægbora;      weras sceawedon
gryrelicne gist.      Gyrede hine Beowulf
eorlgewædum,      nalles for ealdre mearn.
Scolde herebyrne      hondum gebroden,
sid ond searofah,      sund cunnian,

1445

seo ðe bancofan      beorgan cuþe,
þæt him hildegrap      hreþre ne mihte,
eorres inwitfeng,      aldre gesceþðan;
ac se hwita helm      hafelan werede,
se þe meregrundas      mengan scolde,

1450

secan sundgebland      since geweorðad,
befongen freawrasnum,      swa hine fyrndagum
worhte wæpna smið,      wundrum teode,
besette swinlicum,      þæt hine syðþan no
brond ne beadomecas      bitan ne meahton.

1455

Næs þæt þonne mætost      mægenfultuma
þæt him on ðearfe lah      ðyle Hroðgares;
wæs þæm hæftmece      Hrunting nama.
þæt wæs an foran      ealdgestreona;
ecg wæs iren,      atertanum fah,

1460

ahyrded heaþoswate;      næfre hit æt hilde ne swac
manna ængum      þara þe hit mid mundum bewand,
se ðe gryresiðas      gegan dorste,
folcstede fara;      næs þæt forma sið
þæt hit ellenweorc      æfnan scolde.

1465

Huru ne gemunde      mago Ecglafes,
eafoþes cræftig,      þæt he ær gespræc
wine druncen,      þa he þæs wæpnes onlah
selran sweordfrecan.      Selfa ne dorste
under yða gewin      aldre geneþan,

1470

drihtscype dreogan;      þær he dome forleas,
ellenmærðum.      Ne wæs þæm oðrum swa,
syðþan he hine to guðe      gegyred hæfde.
Beowulf maðelode,      bearn Ecgþeowes:
“Geþenc nu, se mæra      maga Healfdenes,

1475

snottra fengel,      nu ic eom siðes fus,
goldwine gumena,      hwæt wit geo spræcon,
gif ic æt þearfe      þinre scolde
aldre linnan,      þæt ðu me a wære
forðgewitenum      on fæder stæle.

1480

Wes þu mundbora      minum magoþegnum,
hondgesellum,      gif mec hild nime;
swylce þu ða madmas      þe þu me sealdest,
Hroðgar leofa,      Higelace onsend.
Mæg þonne on þæm golde ongitan      Geata dryhten,

1485

geseon sunu Hrædles,      þonne he on þæt sinc starað,
þæt ic gumcystum      godne funde
beaga bryttan,      breac þonne moste.
Ond þu Unferð læt      ealde lafe,
wrætlic wægsweord,      widcuðne man

1490

heardecg habban;      ic me mid Hruntinge
dom gewyrce,      oþðe mec deað nimeð.”
æfter þæm wordum      Wedergeata leod
efste mid elne,      nalas ondsware
bidan wolde;      brimwylm onfeng

1495

hilderince.      ða wæs hwil dæges
ær he þone grundwong      ongytan mehte.
Sona þæt onfunde      se ðe floda begong
heorogifre beheold      hund missera,
grim ond grædig,      þæt þær gumena sum

1500

ælwihta eard      ufan cunnode.
Grap þa togeanes,      guðrinc gefeng
atolan clommum.      No þy ær in gescod
halan lice;      hring utan ymbbearh,
þæt heo þone fyrdhom      ðurhfon ne mihte,

1505

locene leoðosyrcan      laþan fingrum.
Bær þa seo brimwylf,      þa heo to botme com,
hringa þengel      to hofe sinum,
swa he ne mihte,      no he þæs modig wæs,
wæpna gewealdan,      ac hine wundra þæs fela

1510

swencte on sunde,      sædeor monig
hildetuxum      heresyrcan bræc,
ehton aglæcan.      ða se eorl ongeat
þæt he in niðsele      nathwylcum wæs,
þær him nænig wæter      wihte ne sceþede,

1515

ne him for hrofsele      hrinan ne mehte
færgripe flodes;      fyrleoht geseah,
blacne leoman,      beorhte scinan.
Ongeat þa se goda      grundwyrgenne,
merewif mihtig;      mægenræs forgeaf

1520

hildebille,      hond sweng ne ofteah,
þæt hire on hafelan      hringmæl agol
grædig guðleoð.      ða se gist onfand
þæt se beadoleoma      bitan nolde,
aldre sceþðan,      ac seo ecg geswac

1525

ðeodne æt þearfe;      ðolode ær fela
hondgemota,      helm oft gescær,
fæges fyrdhrægl;      ða wæs forma sið
deorum madme,      þæt his dom alæg.
Eft wæs anræd,      nalas elnes læt,

1530

mærða gemyndig      mæg Hylaces.
Wearp ða wundenmæl      wrættum gebunden
yrre oretta,      þæt hit on eorðan læg,
stið ond stylecg;      strenge getruwode,
mundgripe mægenes.      Swa sceal man don,

1535

þonne he æt guðe      gegan þenceð
longsumne lof,      na ymb his lif cearað.
Gefeng þa be eaxle      (nalas for fæhðe mearn)
Guðgeata leod      Grendles modor;
brægd þa beadwe heard,      þa he gebolgen wæs,

1540

feorhgeniðlan,      þæt heo on flet gebeah.
Heo him eft hraþe      andlean forgeald
grimman grapum      ond him togeanes feng;
oferwearp þa werigmod      wigena strengest,
feþecempa,      þæt he on fylle wearð.

1545

Ofsæt þa þone selegyst      ond hyre seax geteah,
brad ond brunecg,      wolde hire bearn wrecan,
angan eaferan.      Him on eaxle læg
breostnet broden;      þæt gebearh feore,
wið ord ond wið ecge      ingang forstod.

1550

Hæfde ða forsiðod      sunu Ecgþeowes
under gynne grund,      Geata cempa,
nemne him heaðobyrne      helpe gefremede,
herenet hearde,      ond halig god
geweold wigsigor;      witig drihten,

1555

rodera rædend,      hit on ryht gesced
yðelice,      syþðan he eft astod.
Geseah ða on searwum      sigeeadig bil,
eald sweord eotenisc,      ecgum þyhtig,
wigena weorðmynd;      þæt wæs wæpna cyst,

1560

buton hit wæs mare      ðonne ænig mon oðer
to beadulace      ætberan meahte,
god ond geatolic,      giganta geweorc.
He gefeng þa fetelhilt,      freca Scyldinga
hreoh ond heorogrim      hringmæl gebrægd,

1565

aldres orwena,      yrringa sloh,
þæt hire wið halse      heard grapode,
banhringas bræc.      Bil eal ðurhwod
fægne flæschoman;      heo on flet gecrong.
Sweord wæs swatig,      secg weorce gefeh.

1570

Lixte se leoma,      leoht inne stod,
efne swa of hefene      hadre scineð
rodores candel.      He æfter recede wlat;
hwearf þa be wealle,      wæpen hafenade
heard be hiltum      Higelaces ðegn,

1575

yrre ond anræd.      Næs seo ecg fracod
hilderince,      ac he hraþe wolde
Grendle forgyldan      guðræsa fela
ðara þe he geworhte      to Westdenum
oftor micle      ðonne on ænne sið,

1580

þonne he Hroðgares      heorðgeneatas
sloh on sweofote,      slæpende fræt
folces Denigea      fyftyne men
ond oðer swylc      ut offerede,
laðlicu lac.      He him þæs lean forgeald,

1585

reþe cempa,      to ðæs þe he on ræste geseah
guðwerigne      Grendel licgan
aldorleasne,      swa him ær gescod
hild æt Heorote.      Hra wide sprong,
syþðan he æfter deaðe      drepe þrowade,

1590

heorosweng heardne,      ond hine þa heafde becearf.
Sona þæt gesawon      snottre ceorlas,
þa ðe mid Hroðgare      on holm wliton,
þæt wæs yðgeblond      eal gemenged,
brim blode fah.      Blondenfeaxe,

1595

gomele ymb godne,      ongeador spræcon
þæt hig þæs æðelinges      eft ne wendon
þæt he sigehreðig      secean come
mærne þeoden;      þa ðæs monige gewearð
þæt hine seo brimwylf      abroten hæfde.

1600

ða com non dæges.      Næs ofgeafon
hwate Scyldingas;      gewat him ham þonon
goldwine gumena.      Gistas setan
modes seoce      ond on mere staredon,
wiston ond ne wendon      þæt hie heora winedrihten

1605

selfne gesawon.      þa þæt sweord ongan
æfter heaþoswate      hildegicelum,
wigbil wanian.      þæt wæs wundra sum,
þæt hit eal gemealt      ise gelicost,
ðonne forstes bend      fæder onlæteð,

1610

onwindeð wælrapas,      se geweald hafað
sæla ond mæla;      þæt is soð metod.
Ne nom he in þæm wicum,      Wedergeata leod,
maðmæhta ma,      þeh he þær monige geseah,
buton þone hafelan      ond þa hilt somod

1615

since fage.      Sweord ær gemealt,
forbarn brodenmæl;      wæs þæt blod to þæs hat,
ættren ellorgæst      se þær inne swealt.
Sona wæs on sunde      se þe ær æt sæcce gebad
wighryre wraðra,      wæter up þurhdeaf.

1620

Wæron yðgebland      eal gefælsod,
eacne eardas,      þa se ellorgast
oflet lifdagas      ond þas lænan gesceaft.
Com þa to lande      lidmanna helm
swiðmod swymman;      sælace gefeah,

1625

mægenbyrþenne      þara þe he him mid hæfde.
Eodon him þa togeanes,      gode þancodon,
ðryðlic þegna heap,      þeodnes gefegon,
þæs þe hi hyne gesundne      geseon moston.
ða wæs of þæm hroran      helm ond byrne

1630

lungre alysed.      Lagu drusade,
wæter under wolcnum,      wældreore fag.
Ferdon forð þonon      feþelastum
ferhþum fægne,      foldweg mæton,
cuþe stræte.      Cyningbalde men

1635

from þæm holmclife      hafelan bæron
earfoðlice      heora æghwæþrum,
felamodigra;      feower scoldon
on þæm wælstenge      weorcum geferian
to þæm goldsele      Grendles heafod,

1640

oþðæt semninga      to sele comon
frome fyrdhwate      feowertyne
Geata gongan;      gumdryhten mid
modig on gemonge      meodowongas træd.
ða com in gan      ealdor ðegna,

1645

dædcene mon      dome gewurþad,
hæle hildedeor,      Hroðgar gretan.
þa wæs be feaxe      on flet boren
Grendles heafod,      þær guman druncon,
egeslic for eorlum      ond þære idese mid,

1650

wliteseon wrætlic;      weras on sawon.
Beowulf maþelode,      bearn Ecgþeowes:
“Hwæt! we þe þas sælac,      sunu Healfdenes,
leod Scyldinga,      lustum brohton
tires to tacne,      þe þu her to locast.

1655

Ic þæt unsofte      ealdre gedigde
wigge under wætere,      weorc geneþde
earfoðlice;      ætrihte wæs
guð getwæfed,      nymðe mec god scylde.
Ne meahte ic æt hilde      mid Hruntinge

1660

wiht gewyrcan,      þeah þæt wæpen duge;
ac me geuðe      ylda waldend
þæt ic on wage geseah      wlitig hangian
eald sweord eacen      (oftost wisode
winigea leasum),      þæt ic ðy wæpne gebræd.

1665

Ofsloh ða æt þære sæcce,      þa me sæl ageald,
huses hyrdas.      þa þæt hildebil
forbarn brogdenmæl,      swa þæt blod gesprang,
hatost heaþoswata.      Ic þæt hilt þanan
feondum ætferede,      fyrendæda wræc,

1670

deaðcwealm Denigea,      swa hit gedefe wæs.
Ic hit þe þonne gehate,      þæt þu on Heorote most
sorhleas swefan      mid þinra secga gedryht
ond þegna gehwylc      þinra leoda,
duguðe ond iogoþe,      þæt þu him ondrædan ne þearft,

1675

þeoden Scyldinga,      on þa healfe,
aldorbealu eorlum,      swa þu ær dydest.”
ða wæs gylden hilt      gamelum rince,
harum hildfruman,      on hand gyfen,
enta ærgeweorc;      hit on æht gehwearf

1680

æfter deofla hryre      Denigea frean,
wundorsmiþa geweorc,      ond þa þas worold ofgeaf
gromheort guma,      godes ondsaca,
morðres scyldig,      ond his modor eac,
on geweald gehwearf      woroldcyninga

1685

ðæm selestan      be sæm tweonum
ðara þe on Scedenigge      sceattas dælde.
Hroðgar maðelode,      hylt sceawode,
ealde lafe,      on ðæm wæs or writen
fyrngewinnes,      syðþan flod ofsloh,

1690

gifen geotende,      giganta cyn
(frecne geferdon);      þæt wæs fremde þeod
ecean dryhtne;      him þæs endelean
þurh wæteres wylm      waldend sealde.
Swa wæs on ðæm scennum      sciran goldes

1695

þurh runstafas      rihte gemearcod,
geseted ond gesæd      hwam þæt sweord geworht,
irena cyst,      ærest wære,
wreoþenhilt ond wyrmfah.      ða se wisa spræc
sunu Healfdenes      (swigedon ealle):

1700

“þæt, la, mæg secgan      se þe soð ond riht
fremeð on folce,      feor eal gemon,
eald %%OE%%weard,      þæt ðes eorl wære
geboren betera!      Blæd is aræred
geond widwegas,      wine min Beowulf,

1705

ðin ofer þeoda gehwylce.      Eal þu hit geþyldum healdest,
mægen mid modes snyttrum.      Ic þe sceal mine gelæstan
freode, swa wit furðum spræcon.      ðu scealt to frofre weorþan
eal langtwidig      leodum þinum,
hæleðum to helpe.      Ne wearð Heremod swa

1710

eaforum Ecgwelan,      Arscyldingum;
ne geweox he him to willan,      ac to wælfealle
ond to deaðcwalum      Deniga leodum;
breat bolgenmod      beodgeneatas,
eaxlgesteallan,      oþþæt he ana hwearf,

1715

mære þeoden,      mondreamum from.
ðeah þe hine mihtig god      mægenes wynnum,
eafeþum stepte,      ofer ealle men
forð gefremede,      hwæþere him on ferhþe greow
breosthord blodreow.      Nallas beagas geaf

1720

Denum æfter dome;      dreamleas gebad
þæt he þæs gewinnes      weorc þrowade,
leodbealo longsum.      ðu þe lær be þon,
gumcyste ongit;      ic þis gid be þe
awræc wintrum frod.      Wundor is to secganne

1725

hu mihtig god      manna cynne
þurh sidne sefan      snyttru bryttað,
eard ond eorlscipe;      he ah ealra geweald.
Hwilum he on lufan      læteð hworfan
monnes modgeþonc      mæran cynnes,

1730

seleð him on eþle      eorþan wynne
to healdanne,      hleoburh wera,
gedeð him swa gewealdene      worolde dælas,
side rice,      þæt he his selfa ne mæg
for his unsnyttrum      ende geþencean.

1735

Wunað he on wiste;      no hine wiht dweleð
adl ne yldo,      ne him inwitsorh
on sefan sweorceð,      ne gesacu ohwær
ecghete eoweð,      ac him eal worold
wendeð on willan      (he þæt wyrse ne con),

1740

oðþæt him on innan      oferhygda dæl
weaxeð ond wridað.      þonne se weard swefeð,
sawele hyrde;      bið se slæp to fæst,
bisgum gebunden,      bona swiðe neah,
se þe of flanbogan      fyrenum sceoteð.

1745

þonne bið on hreþre      under helm drepen
biteran stræle      (him bebeorgan ne con),
wom wundorbebodum      wergan gastes;
þinceð him to lytel      þæt he lange heold,
gytsað gromhydig,      nallas on gylp seleð

1750

fædde beagas,      ond he þa forðgesceaft
forgyteð ond forgymeð,      þæs þe him ær god sealde,
wuldres waldend,      weorðmynda dæl.
Hit on endestæf      eft gelimpeð
þæt se lichoma      læne gedreoseð,

1755

fæge gefealleð;      fehð oþer to,
se þe unmurnlice      madmas dæleþ,
eorles ærgestreon,      egesan ne gymeð.
Bebeorh þe ðone bealonið,      Beowulf leofa,
secg betsta,      ond þe þæt selre geceos,

1760

ece rædas;      oferhyda ne gym,
mære cempa.      Nu is þines mægnes blæd
ane hwile.      Eft sona bið
þæt þec adl oððe ecg      eafoþes getwæfeð,
oððe fyres feng,      oððe flodes wylm,

1765

oððe gripe meces,      oððe gares fliht,
oððe atol yldo;      oððe eagena bearhtm
forsiteð ond forsworceð;      semninga bið
þæt ðec, dryhtguma,      deað oferswyðeð.
Swa ic Hringdena      hund missera

1770

weold under wolcnum      ond hig wigge beleac
manigum mægþa      geond þysne middangeard,
æscum ond ecgum,      þæt ic me ænigne
under swegles begong      gesacan ne tealde.
Hwæt, me þæs on eþle      edwenden cwom,

1775

gyrn æfter gomene,      seoþðan Grendel wearð,
ealdgewinna,      ingenga min;
ic þære socne      singales wæg
modceare micle.      þæs sig metode þanc,
ecean dryhtne,      þæs ðe ic on aldre gebad

1780

þæt ic on þone hafelan      heorodreorigne
ofer ealdgewin      eagum starige!
Ga nu to setle,      symbelwynne dreoh
wigge weorþad;      unc sceal worn fela
maþma gemænra,      siþðan morgen bið.”

1785

Geat wæs glædmod,      geong sona to
setles neosan,      swa se snottra heht.
þa wæs eft swa ær      ellenrofum
fletsittendum      fægere gereorded
niowan stefne.      Nihthelm geswearc

1790

deorc ofer dryhtgumum.      Duguð eal aras.
Wolde blondenfeax      beddes neosan,
gamela Scylding.      Geat unigmetes wel,
rofne randwigan,      restan lyste;
sona him seleþegn      siðes wergum,

1795

feorrancundum,      forð wisade,
se for andrysnum      ealle beweotede
þegnes þearfe,      swylce þy dogore
heaþoliðende      habban scoldon.
Reste hine þa rumheort;      reced hliuade

1800

geap ond goldfah;      gæst inne swæf
oþþæt hrefn blaca      heofones wynne
bliðheort bodode.      ða com beorht scacan
     scaþan onetton,
wæron æþelingas      eft to leodum

1805

fuse to farenne;      wolde feor þanon
cuma collenferhð      ceoles neosan.
Heht þa se hearda      Hrunting beran
sunu Ecglafes,      heht his sweord niman,
leoflic iren;      sægde him þæs leanes þanc,

1810

cwæð, he þone guðwine      godne tealde,
wigcræftigne,      nales wordum log
meces ecge;      þæt wæs modig secg.
Ond þa siðfrome,      searwum gearwe
wigend wæron;      eode weorð Denum

1815

æþeling to yppan,      þær se oþer wæs,
hæle hildedeor      Hroðgar grette.
Beowulf maþelode,      bearn Ecgþeowes:
“Nu we sæliðend      secgan wyllað,
feorran cumene,      þæt we fundiaþ

1820

Higelac secan.      Wæron her tela
willum bewenede;      þu us wel dohtest.
Gif ic þonne on eorþan      owihte mæg
þinre modlufan      maran tilian,
gumena dryhten,      ðonne ic gyt dyde,

1825

guðgeweorca,      ic beo gearo sona.
Gif ic þæt gefricge      ofer floda begang,
þæt þec ymbsittend      egesan þywað,
swa þec hetende      hwilum dydon,
ic ðe þusenda      þegna bringe,

1830

hæleþa to helpe.      Ic on Higelac wat,
Geata dryhten,      þeah ðe he geong sy,
folces hyrde,      þæt he mec fremman wile
wordum ond worcum,      þæt ic þe wel herige
ond þe to geoce      garholt bere,

1835

mægenes fultum,      þær ðe bið manna þearf.
Gif him þonne Hreþric      to hofum Geata
geþingeð, þeodnes bearn,      he mæg þær fela
freonda findan;      feorcyþðe beoð
selran gesohte      þæm þe him selfa deah.”

1840

Hroðgar maþelode      him on ondsware:
“þe þa wordcwydas      wigtig drihten
on sefan sende;      ne hyrde ic snotorlicor
on swa geongum feore      guman þingian.
þu eart mægenes strang      ond on mode frod,

1845

wis wordcwida.      Wen ic talige,
gif þæt gegangeð,      þæt ðe gar nymeð,
hild heorugrimme,      Hreþles eaferan,
adl oþðe iren      ealdor ðinne,
folces hyrde,      ond þu þin feorh hafast,

1850

þæt þe Sægeatas      selran næbben
to geceosenne      cyning ænigne,
hordweard hæleþa,      gyf þu healdan wylt
maga rice.      Me þin modsefa
licað leng swa wel,      leofa Beowulf.

1855

Hafast þu gefered      þæt þam folcum sceal,
Geata leodum      ond Gardenum,
sib gemæne,      ond sacu restan,
inwitniþas,      þe hie ær drugon,
wesan, þenden ic wealde      widan rices,

1860

maþmas gemæne,      manig oþerne
godum gegretan      ofer ganotes bæð;
sceal hringnaca      ofer heafu bringan
lac ond luftacen.      Ic þa leode wat
ge wið feond ge wið freond      fæste geworhte,

1865

æghwæs untæle      ealde wisan.”
ða git him eorla hleo      inne gesealde,
mago Healfdenes,      maþmas XII;
het hine mid þæm lacum      leode swæse
secean on gesyntum,      snude eft cuman.

1870

Gecyste þa      cyning æþelum god,
þeoden Scyldinga,      ðegn betstan
ond be healse genam;      hruron him tearas,
blondenfeaxum.      Him wæs bega wen,
ealdum infrodum,      oþres swiðor,

1875

þæt hie seoððan no      geseon moston,
modige on meþle.      Wæs him se man to þon leof
þæt he þone breostwylm      forberan ne mehte,
ac him on hreþre      hygebendum fæst
æfter deorum men      dyrne langað

1880

beorn wið blode.      Him Beowulf þanan,
guðrinc goldwlanc,      græsmoldan træd
since hremig;      sægenga bad
agendfrean,      se þe on ancre rad.
þa wæs on gange      gifu Hroðgares

1885

oft geæhted;      þæt wæs an cyning,
æghwæs orleahtre,      oþþæt hine yldo benam
mægenes wynnum,      se þe oft manegum scod.
Cwom þa to flode      felamodigra,
hægstealdra heap,      hringnet bæron,

1890

locene leoðosyrcan.      Landweard onfand
eftsið eorla,      swa he ær dyde;
no he mid hearme      of hliðes nosan
gæstas grette,      ac him togeanes rad,
cwæð þæt wilcuman      Wedera leodum

1895

scaþan scirhame      to scipe foron.
þa wæs on sande      sægeap naca
hladen herewædum,      hringedstefna,
mearum ond maðmum;      mæst hlifade
ofer Hroðgares      hordgestreonum.

1900

He þæm batwearde      bunden golde
swurd gesealde,      þæt he syðþan wæs
on meodubence      maþme þy weorþra,
yrfelafe.      Gewat him on naca
drefan deop wæter,      Dena land ofgeaf.

1905

þa wæs be mæste      merehrægla sum,
segl sale fæst;      sundwudu þunede.
No þær wegflotan      wind ofer yðum
siðes getwæfde;      sægenga for,
fleat famigheals      forð ofer yðe,

1910

bundenstefna      ofer brimstreamas,
þæt hie Geata clifu      ongitan meahton,
cuþe næssas.      Ceol up geþrang
lyftgeswenced,      on lande stod.
Hraþe wæs æt holme      hyðweard geara,

1915

se þe ær lange tid      leofra manna
fus æt faroðe      feor wlatode;
sælde to sande      sidfæþme scip,
oncerbendum fæst,      þy læs hym yþa ðrym
wudu wynsuman      forwrecan meahte.

1920

Het þa up beran      æþelinga gestreon,
frætwe ond fætgold;      næs him feor þanon
to gesecanne      sinces bryttan,
Higelac Hreþling,      þær æt ham wunað
selfa mid gesiðum      sæwealle neah.

1925

Bold wæs betlic,      bregorof cyning,
heah in healle,      Hygd swiðe geong,
wis, welþungen,      þeah ðe wintra lyt
under burhlocan      gebiden hæbbe,
Hæreþes dohtor;      næs hio hnah swa þeah,

1930

ne to gneað gifa      Geata leodum,
maþmgestreona.      Mod þryðo wæg,
fremu folces cwen,      firen ondrysne.
Nænig þæt dorste      deor geneþan
swæsra gesiða,      nefne sinfrea,

1935

þæt hire an dæges      eagum starede,
ac him wælbende      weotode tealde
handgewriþene;      hraþe seoþðan wæs
æfter mundgripe      mece geþinged,
þæt hit sceadenmæl      scyran moste,

1940

cwealmbealu cyðan.      Ne bið swylc cwenlic þeaw
idese to efnanne,      þeah ðe hio ænlicu sy,
þætte freoðuwebbe      feores onsæce
æfter ligetorne      leofne mannan.
Huru þæt onhohsnode      Hemminges mæg;

1945

ealodrincende      oðer sædan,
þæt hio leodbealewa      læs gefremede,
inwitniða,      syððan ærest wearð
gyfen goldhroden      geongum cempan,
æðelum diore,      syððan hio Offan flet

1950

ofer fealone flod      be fæder lare
siðe gesohte;      ðær hio syððan well
in gumstole,      gode, mære,
lifgesceafta      lifigende breac,
hiold heahlufan      wið hæleþa brego,

1955

ealles moncynnes      mine gefræge
þone selestan      bi sæm tweonum,
eormencynnes.      Forðam Offa wæs
geofum ond guðum,      garcene man,
wide geweorðod,      wisdome heold

1960

eðel sinne;      þonon Eomer woc
hæleðum to helpe,      Hemminges mæg,
nefa Garmundes,      niða cræftig.
Gewat him ða se hearda      mid his hondscole
sylf æfter sande      sæwong tredan,

1965

wide waroðas.      Woruldcandel scan,
sigel suðan fus.      Hi sið drugon,
elne geeodon,      to ðæs ðe eorla hleo,
bonan Ongenþeoes      burgum in innan,
geongne guðcyning      godne gefrunon

1970

hringas dælan.      Higelace wæs
sið Beowulfes      snude gecyðed,
þæt ðær on worðig      wigendra hleo,
lindgestealla,      lifigende cwom,
heaðolaces hal      to hofe gongan.

1975

Hraðe wæs gerymed,      swa se rica bebead,
feðegestum      flet innanweard.
Gesæt þa wið sylfne      se ða sæcce genæs,
mæg wið mæge,      syððan mandryhten
þurh hleoðorcwyde      holdne gegrette,

1980

meaglum wordum.      Meoduscencum hwearf
geond þæt healreced      Hæreðes dohtor,
lufode ða leode,      liðwæge bær
hæleðum to handa.      Higelac ongan
sinne geseldan      in sele þam hean

1985

fægre fricgcean      (hyne fyrwet bræc,
hwylce Sægeata      siðas wæron):
“Hu lomp eow on lade,      leofa Biowulf,
þa ðu færinga      feorr gehogodest
sæcce secean      ofer sealt wæter,

1990

hilde to Hiorote?      Ac ðu Hroðgare
widcuðne wean      wihte gebettest,
mærum ðeodne?      Ic ðæs modceare
sorhwylmum seað,      siðe ne truwode
leofes mannes;      ic ðe lange bæd

1995

þæt ðu þone wælgæst      wihte ne grette,
lete Suðdene      sylfe geweorðan
guðe wið Grendel.      Gode ic þanc secge
þæs ðe ic ðe gesundne      geseon moste.”
Biowulf maðelode,      bearn Ecgðioes:

2000

“þæt is undyrne,      dryhten Higelac,
micel gemeting,      monegum fira,
hwylc orleghwil      uncer Grendles
wearð on ðam wange,      þær he worna fela
Sigescyldingum      sorge gefremede,

2005

yrmðe to aldre.      Ic ðæt eall gewræc,
swa begylpan ne þearf      Grendeles maga
ænig ofer eorðan      uhthlem þone,
se ðe lengest leofað      laðan cynnes,
facne bifongen.      Ic ðær furðum cwom

2010

to ðam hringsele      Hroðgar gretan;
sona me se mæra      mago Healfdenes,
syððan he modsefan      minne cuðe,
wið his sylfes sunu      setl getæhte.
Weorod wæs on wynne;      ne seah ic widan feorh

2015

under heofones hwealf      healsittendra
medudream maran.      Hwilum mæru cwen,
friðusibb folca,      flet eall geondhwearf,
bædde byre geonge;      oft hio beahwriðan
secge sealde,      ær hie to setle geong.

2020

Hwilum for duguðe      dohtor Hroðgares
eorlum on ende      ealuwæge bær;
þa ic Freaware      fletsittende
nemnan hyrde,      þær hio nægled sinc
hæleðum sealde.      Sio gehaten is,

2025

geong, goldhroden,      gladum suna Frodan;
hafað þæs geworden      wine Scyldinga,
rices hyrde,      ond þæt ræd talað,
þæt he mid ðy wife      wælfæhða dæl,
sæcca gesette.      Oft seldan hwær

2030

æfter leodhryre      lytle hwile
bongar bugeð,      þeah seo bryd duge!
Mæg þæs þonne ofþyncan      ðeodne Heaðobeardna
ond þegna gehwam      þara leoda,
þonne he mid fæmnan      on flett gæð,

2035

dryhtbearn Dena,      duguða biwenede;
on him gladiað      gomelra lafe,
heard ond hringmæl      Heaðabeardna gestreon
þenden hie ðam wæpnum      wealdan moston,
oððæt hie forlæddan      to ðam lindplegan

2040

swæse gesiðas      ond hyra sylfra feorh.
þonne cwið æt beore      se ðe beah gesyhð,
eald æscwiga,      se ðe eall geman,
garcwealm gumena      (him bið grim sefa),
onginneð geomormod      geongum cempan

2045

þurh hreðra gehygd      higes cunnian,
wigbealu weccean,      ond þæt word acwyð:
‘Meaht ðu, min wine,      mece gecnawan
þone þin fæder      to gefeohte bær
under heregriman      hindeman siðe,

2050

dyre iren,      þær hyne Dene slogon,
weoldon wælstowe,      syððan Wiðergyld læg,
æfter hæleþa hryre,      hwate Scyldungas?
Nu her þara banena      byre nathwylces
frætwum hremig      on flet gæð,

2055

morðres gylpeð,      ond þone maðþum byreð,
þone þe ðu mid rihte      rædan sceoldest.’
Manað swa ond myndgað      mæla gehwylce
sarum wordum,      oððæt sæl cymeð
þæt se fæmnan þegn      fore fæder dædum

2060

æfter billes bite      blodfag swefeð,
ealdres scyldig;      him se oðer þonan
losað lifigende,      con him land geare.
þonne bioð abrocene      on ba healfe
aðsweord eorla;      syððan Ingelde

2065

weallað wælniðas,      ond him wiflufan
æfter cearwælmum      colran weorðað.
þy ic Heaðobeardna      hyldo ne telge,
dryhtsibbe dæl      Denum unfæcne,
freondscipe fæstne.      Ic sceal forð sprecan

2070

gen ymbe Grendel,      þæt ðu geare cunne,
sinces brytta,      to hwan syððan wearð
hondræs hæleða.      Syððan heofones gim
glad ofer grundas,      gæst yrre cwom,
eatol, æfengrom,      user neosan,

2075

ðær we gesunde      sæl weardodon.
þær wæs Hondscio      hild onsæge,
feorhbealu fægum;      he fyrmest læg,
gyrded cempa;      him Grendel wearð,
mærum maguþegne      to muðbonan,

2080

leofes mannes      lic eall forswealg.
No ðy ær ut ða gen      idelhende
bona blodigtoð,      bealewa gemyndig,
of ðam goldsele      gongan wolde,
ac he mægnes rof      min costode,

2085

grapode gearofolm.      Glof hangode
sid ond syllic,      searobendum fæst;
sio wæs orðoncum      eall gegyrwed
deofles cræftum      ond dracan fellum.
He mec þær on innan      unsynnigne,

2090

dior dædfruma,      gedon wolde
manigra sumne;      hyt ne mihte swa,
syððan ic on yrre      uppriht astod.
To lang ys to reccenne      hu ic ðam leodsceaðan
yfla gehwylces      ondlean forgeald;

2095

þær ic, þeoden min,      þine leode
weorðode weorcum.      He on weg losade,
lytle hwile      lifwynna breac;
hwæþre him sio swiðre      swaðe weardade
hand on Hiorte,      ond he hean ðonan

2100

modes geomor      meregrund gefeoll.
Me þone wælræs      wine Scildunga
fættan golde      fela leanode,
manegum maðmum,      syððan mergen com
ond we to symble      geseten hæfdon.

2105

þær wæs gidd ond gleo.      Gomela Scilding,
felafricgende,      feorran rehte;
hwilum hildedeor      hearpan wynne,
gomenwudu grette,      hwilum gyd awræc
soð ond sarlic,      hwilum syllic spell

2110

rehte æfter rihte      rumheort cyning.
Hwilum eft ongan,      eldo gebunden,
gomel guðwiga      gioguðe cwiðan,
hildestrengo;      hreðer inne weoll,
þonne he wintrum frod      worn gemunde.

2115

Swa we þær inne      ondlangne dæg
niode naman,      oððæt niht becwom
oðer to yldum.      þa wæs eft hraðe
gearo gyrnwræce      Grendeles modor,
siðode sorhfull;      sunu deað fornam,

2120

wighete Wedra.      Wif unhyre
hyre bearn gewræc,      beorn acwealde
ellenlice;      þær wæs æschere,
frodan fyrnwitan,      feorh uðgenge.
Noðer hy hine ne moston,      syððan mergen cwom,

2125

deaðwerigne,      Denia leode,
bronde forbærnan,      ne on bel hladan
leofne mannan;      hio þæt lic ætbær
feondes fæðmum      under firgenstream.
þæt wæs Hroðgare      hreowa tornost

2130

þara þe leodfruman      lange begeate.
þa se ðeoden mec      ðine life
healsode hreohmod,      þæt ic on holma geþring
eorlscipe efnde,      ealdre geneðde,
mærðo fremede;      he me mede gehet.

2135

Ic ða ðæs wælmes,      þe is wide cuð,
grimne gryrelicne      grundhyrde fond;
þær unc hwile wæs      hand gemæne,
holm heolfre weoll,      ond ic heafde becearf
in ðam guðsele      Grendeles modor

2140

eacnum ecgum,      unsofte þonan
feorh oðferede.      Næs ic fæge þa gyt,
ac me eorla hleo      eft gesealde
maðma menigeo,      maga Healfdenes.
Swa se ðeodkyning      þeawum lyfde.

2145

Nealles ic ðam leanum      forloren hæfde,
mægnes mede,      ac he me maðmas geaf,
sunu Healfdenes,      on minne sylfes dom;
ða ic ðe, beorncyning,      bringan wylle,
estum geywan.      Gen is eall æt ðe

2150

lissa gelong;      ic lyt hafo
heafodmaga      nefne, Hygelac, ðec.”
Het ða in beran      eaforheafodsegn,
heaðosteapne helm,      hare byrnan,
guðsweord geatolic,      gyd æfter wræc:

2155

“Me ðis hildesceorp      Hroðgar sealde,
snotra fengel,      sume worde het
þæt ic his ærest ðe      est gesægde;
cwæð þæt hyt hæfde      Hiorogar cyning,
leod Scyldunga      lange hwile;

2160

no ðy ær suna sinum      syllan wolde,
hwatum Heorowearde,      þeah he him hold wære,
breostgewædu.      Bruc ealles well!”
Hyrde ic þæt þam frætwum      feower mearas
lungre, gelice,      last weardode,

2165

æppelfealuwe;      he him est geteah
meara ond maðma.      Swa sceal mæg don,
nealles inwitnet      oðrum bregdon
dyrnum cræfte,      deað renian
hondgesteallan.      Hygelace wæs,

2170

niða heardum,      nefa swyðe hold,
ond gehwæðer oðrum      hroþra gemyndig.
Hyrde ic þæt he ðone healsbeah      Hygde gesealde,
wrætlicne wundurmaððum,      ðone þe him Wealhðeo geaf,
ðeodnes dohtor,      þrio wicg somod

2175

swancor ond sadolbeorht;      hyre syððan wæs
æfter beahðege      breost geweorðod.
Swa bealdode      bearn Ecgðeowes,
guma guðum cuð,      godum dædum,
dreah æfter dome,      nealles druncne slog

2180

heorðgeneatas;      næs him hreoh sefa,
ac he mancynnes      mæste cræfte
ginfæstan gife,      þe him god sealde,
heold hildedeor.      Hean wæs lange,
swa hyne Geata bearn      godne ne tealdon,

2185

ne hyne on medobence      micles wyrðne
drihten Wedera      gedon wolde;
swyðe wendon      þæt he sleac wære,
æðeling unfrom.      Edwenden cwom
tireadigum menn      torna gehwylces.

2190

Het ða eorla hleo      in gefetian,
heaðorof cyning,      Hreðles lafe
golde gegyrede;      næs mid Geatum ða
sincmaðþum selra      on sweordes had;
þæt he on Biowulfes      bearm alegde

2195

ond him gesealde      seofan þusendo,
bold ond bregostol.      Him wæs bam samod
on ðam leodscipe      lond gecynde,
eard, eðelriht,      oðrum swiðor
side rice      þam ðær selra wæs.

2200

Eft þæt geiode      ufaran dogrum
hildehlæmmum,      syððan Hygelac læg
ond Heardrede      hildemeceas
under bordhreoðan      to bonan wurdon,
ða hyne gesohtan      on sigeþeode

2205

hearde hildefrecan,      Heaðoscilfingas,
niða genægdan      nefan Hererices,
syððan Beowulfe      brade rice
on hand gehwearf;      he geheold tela
fiftig wintra      (wæs ða frod cyning,

2210

eald eþelweard),      oððæt an ongan
deorcum nihtum      draca ricsian,
se ðe on heaum hofe      hord beweotode,
stanbeorh steapne;      stig under læg,
eldum uncuð.      þær on innan giong

2215

niða nathwylc,      se ðe neh gefeng
hæðnum horde,      hond ……,
since fahne.      He þæt syððan ……,
þeah ðe he slæpende      besyred wurde
þeofes cræfte;      þæt sie ðiod onfand,

2220

bufolc beorna,      þæt he gebolgen wæs.
Nealles mid gewealdum      wyrmhord abræc
sylfes willum,      se ðe him sare gesceod,
ac for þreanedlan      þeow nathwylces
hæleða bearna      heteswengeas fleah,

2225

ærnes þearfa,      ond ðær inne fealh,
secg synbysig,      sona onfunde
þæt þær ðam gyste      gryrebroga stod;
hwæðre earmsceapen     
     …sceapen

2230

     þa hyne se fær begeat.
Sincfæt ……;      þær wæs swylcra fela
in ðam eorðhuse      ærgestreona,
swa hy on geardagum      gumena nathwylc,
eormenlafe      æþelan cynnes,

2235

þanchycgende      þær gehydde,
deore maðmas.      Ealle hie deað fornam
ærran mælum,      ond se an ða gen
leoda duguðe,      se ðær lengest hwearf,
weard winegeomor,      wende þæs ylcan,

2240

þæt he lytel fæc      longgestreona
brucan moste.      Beorh eallgearo
wunode on wonge      wæteryðum neah,
niwe be næsse,      nearocræftum fæst.
þær on innan bær      eorlgestreona

2245

hringa hyrde      hordwyrðne dæl,
fættan goldes,      fea worda cwæð:
“Heald þu nu, hruse,      nu hæleð ne moston,
eorla æhte!      Hwæt, hyt ær on ðe
gode begeaton.      Guðdeað fornam,

2250

feorhbealo frecne,      fyra gehwylcne
leoda minra,      þara ðe þis lif ofgeaf,
gesawon seledream.      Ic nah hwa sweord wege
oððe feormie      fæted wæge,
dryncfæt deore;      duguð ellor sceoc.

2255

Sceal se hearda helm      hyrsted golde
fætum befeallen;      feormynd swefað,
þa ðe beadogriman      bywan sceoldon,
ge swylce seo herepad,      sio æt hilde gebad
ofer borda gebræc      bite irena,

2260

brosnað æfter beorne.      Ne mæg byrnan hring
æfter wigfruman      wide feran,
hæleðum be healfe.      Næs hearpan wyn,
gomen gleobeames,      ne god hafoc
geond sæl swingeð,      ne se swifta mearh

2265

burhstede beateð.      Bealocwealm hafað
fela feorhcynna      forð onsended!”
Swa giomormod      giohðo mænde
an æfter eallum,      unbliðe hwearf
dæges ond nihtes,      oððæt deaðes wylm

2270

hran æt heortan.      Hordwynne fond
eald uhtsceaða      opene standan,
se ðe byrnende      biorgas seceð,
nacod niðdraca,      nihtes fleogeð
fyre befangen;      hyne foldbuend

2275

swiðe ondrædað.      He gesecean sceall
hord on hrusan,      þær he hæðen gold
warað wintrum frod,      ne byð him wihte ðy sel.
Swa se ðeodsceaða      þreo hund wintra
heold on hrusan      hordærna sum,

2280

eacencræftig,      oððæt hyne an abealch
mon on mode;      mandryhtne bær
fæted wæge,      frioðowære bæd
hlaford sinne.      ða wæs hord rasod,
onboren beaga hord,      bene getiðad

2285

feasceaftum men.      Frea sceawode
fira fyrngeweorc      forman siðe.
þa se wyrm onwoc,      wroht wæs geniwad;
stonc ða æfter stane,      stearcheort onfand
feondes fotlast;      he to forð gestop

2290

dyrnan cræfte      dracan heafde neah.
Swa mæg unfæge      eaðe gedigan
wean ond wræcsið,      se ðe waldendes
hyldo gehealdeþ!      Hordweard sohte
georne æfter grunde,      wolde guman findan,

2295

þone þe him on sweofote      sare geteode,
hat ond hreohmod      hlæw oft ymbehwearf
ealne utanweardne,      ne ðær ænig mon
on þære westenne;      hwæðre wiges gefeh,
beaduwe weorces,      hwilum on beorh æthwearf,

2300

sincfæt sohte.      He þæt sona onfand
ðæt hæfde gumena sum      goldes gefandod,
heahgestreona.      Hordweard onbad
earfoðlice      oððæt æfen cwom;
wæs ða gebolgen      beorges hyrde,

2305

wolde se laða      lige forgyldan
drincfæt dyre.      þa wæs dæg sceacen
wyrme on willan;      no on wealle læg,
bidan wolde,      ac mid bæle for,
fyre gefysed.      Wæs se fruma egeslic

2310

leodum on lande,      swa hyt lungre wearð
on hyra sincgifan      sare geendod.
ða se gæst ongan      gledum spiwan,
beorht hofu bærnan;      bryneleoma stod
eldum on andan.      No ðær aht cwices

2315

lað lyftfloga      læfan wolde.
Wæs þæs wyrmes wig      wide gesyne,
nearofages nið      nean ond feorran,
hu se guðsceaða      Geata leode
hatode ond hynde;      hord eft gesceat,

2320

dryhtsele dyrnne,      ær dæges hwile.
Hæfde landwara      lige befangen,
bæle ond bronde,      beorges getruwode,
wiges ond wealles;      him seo wen geleah.
þa wæs Biowulfe      broga gecyðed

2325

snude to soðe,      þæt his sylfes ham,
bolda selest,      brynewylmum mealt,
gifstol Geata.      þæt ðam godan wæs
hreow on hreðre,      hygesorga mæst;
wende se wisa      þæt he wealdende

2330

ofer ealde riht,      ecean dryhtne,
bitre gebulge.      Breost innan weoll
þeostrum geþoncum,      swa him geþywe ne wæs.
Hæfde ligdraca      leoda fæsten,
ealond utan,      eorðweard ðone

2335

gledum forgrunden;      him ðæs guðkyning,
Wedera þioden,      wræce leornode.
Heht him þa gewyrcean      wigendra hleo
eallirenne,      eorla dryhten,
wigbord wrætlic;      wisse he gearwe

2340

þæt him holtwudu      helpan ne meahte,
lind wið lige.      Sceolde lændaga
æþeling ærgod      ende gebidan,
worulde lifes,      ond se wyrm somod,
þeah ðe hordwelan      heolde lange.

2345

Oferhogode ða      hringa fengel
þæt he þone widflogan      weorode gesohte,
sidan herge;      no he him þa sæcce ondred,
ne him þæs wyrmes wig      for wiht dyde,
eafoð ond ellen,      forðon he ær fela

2350

nearo neðende      niða gedigde,
hildehlemma,      syððan he Hroðgares,
sigoreadig secg,      sele fælsode
ond æt guðe forgrap      Grendeles mægum
laðan cynnes.      No þæt læsest wæs

2355

hondgemota,      þær mon Hygelac sloh,
syððan Geata cyning      guðe ræsum,
freawine folca      Freslondum on,
Hreðles eafora      hiorodryncum swealt,
bille gebeaten.      þonan Biowulf com

2360

sylfes cræfte,      sundnytte dreah;
hæfde him on earme      ana XXX
hildegeatwa,      þa he to holme beag.
Nealles Hetware      hremge þorfton
feðewiges,      þe him foran ongean

2365

linde bæron;      lyt eft becwom
fram þam hildfrecan      hames niosan.
Oferswam ða sioleða bigong      sunu Ecgðeowes,
earm anhaga,      eft to leodum;
þær him Hygd gebead      hord ond rice,

2370

beagas ond bregostol,      bearne ne truwode
þæt he wið ælfylcum      eþelstolas
healdan cuðe,      ða wæs Hygelac dead.
No ðy ær feasceafte      findan meahton
æt ðam æðelinge      ænige ðinga,

2375

þæt he Heardrede      hlaford wære
oððe þone cynedom      ciosan wolde;
hwæðre he him on folce      freondlarum heold,
estum mid are,      oððæt he yldra wearð,
Wedergeatum weold.      Hyne wræcmæcgas

2380

ofer sæ sohtan,      suna Ohteres;
hæfdon hy forhealden      helm Scylfinga,
þone selestan      sæcyninga
þara ðe in Swiorice      sinc brytnade,
mærne þeoden.      Him þæt to mearce wearð;

2385

he þær for feorme      feorhwunde hleat
sweordes swengum,      sunu Hygelaces,
ond him eft gewat      Ongenðioes bearn
hames niosan,      syððan Heardred læg,
let ðone bregostol      Biowulf healdan,

2390

Geatum wealdan.      þæt wæs god cyning!
Se ðæs leodhryres      lean gemunde
uferan dogrum,      Eadgilse wearð
feasceaftum freond,      folce gestepte
ofer sæ side      sunu Ohteres,

2395

wigum ond wæpnum;      he gewræc syððan
cealdum cearsiðum,      cyning ealdre bineat.
Swa he niða gehwane      genesen hæfde,
sliðra geslyhta,      sunu Ecgðiowes,
ellenweorca,      oð ðone anne dæg

2400

þe he wið þam wyrme      gewegan sceolde.
Gewat þa XIIa sum      torne gebolgen
dryhten Geata      dracan sceawian.
Hæfde þa gefrunen      hwanan sio fæhð aras,
bealonið biorna;      him to bearme cwom

2405

maðþumfæt mære      þurh ðæs meldan hond.
Se wæs on ðam ðreate      þreotteoða secg,
se ðæs orleges      or onstealde,
hæft hygegiomor,      sceolde hean ðonon
wong wisian.      He ofer willan giong

2410

to ðæs ðe he eorðsele      anne wisse,
hlæw under hrusan      holmwylme neh,
yðgewinne;      se wæs innan full
wrætta ond wira.      Weard unhiore,
gearo guðfreca,      goldmaðmas heold,

2415

eald under eorðan.      Næs þæt yðe ceap
to gegangenne      gumena ænigum!
Gesæt ða on næsse      niðheard cyning,
þenden hælo abead      heorðgeneatum,
goldwine Geata.      Him wæs geomor sefa,

2420

wæfre ond wælfus,      wyrd ungemete neah,
se ðone gomelan      gretan sceolde,
secean sawle hord,      sundur gedælan
lif wið lice,      no þon lange wæs
feorh æþelinges      flæsce bewunden.

2425

Biowulf maþelade,      bearn Ecgðeowes:
“Fela ic on giogoðe      guðræsa genæs,
orleghwila;      ic þæt eall gemon.
Ic wæs syfanwintre,      þa mec sinca baldor,
freawine folca,      æt minum fæder genam;

2430

heold mec ond hæfde      Hreðel cyning,
geaf me sinc ond symbel,      sibbe gemunde.
Næs ic him to life      laðra owihte,
beorn in burgum,      þonne his bearna hwylc,
Herebeald ond Hæðcyn      oððe Hygelac min.

2435

Wæs þam yldestan      ungedefelice
mæges dædum      morþorbed stred,
syððan hyne Hæðcyn      of hornbogan,
his freawine,      flane geswencte,
miste mercelses      ond his mæg ofscet,

2440

broðor oðerne      blodigan gare.
þæt wæs feohleas gefeoht,      fyrenum gesyngad,
hreðre hygemeðe;      sceolde hwæðre swa þeah
æðeling unwrecen      ealdres linnan.
Swa bið geomorlic      gomelum ceorle

2445

to gebidanne,      þæt his byre ride
giong on galgan,      þonne he gyd wrece,
sarigne sang,      þonne his sunu hangað
hrefne to hroðre,      ond he him helpe ne mæg,
eald ond infrod,      ænige gefremman.

2450

Symble bið gemyndgad      morna gehwylce
eaforan ellorsið;      oðres ne gymeð
to gebidanne      burgum in innan
yrfeweardas,      þonne se an hafað
þurh deaðes nyd      dæda gefondad.

2455

Gesyhð sorhcearig      on his suna bure
winsele westne,      windge reste
reote berofene.      Ridend swefað,
hæleð in hoðman;      nis þær hearpan sweg,
gomen in geardum,      swylce ðær iu wæron.

2460

Gewiteð þonne on sealman,      sorhleoð gæleð
an æfter anum;      þuhte him eall to rum,
wongas ond wicstede.      Swa Wedra helm
æfter Herebealde      heortan sorge
weallende wæg.      Wihte ne meahte

2465

on ðam feorhbonan      fæghðe gebetan;
no ðy ær he þone heaðorinc      hatian ne meahte
laðum dædum,      þeah him leof ne wæs.
He ða mid þære sorhge,      þe him swa sar belamp,
gumdream ofgeaf,      godes leoht geceas,

2470

eaferum læfde,      swa deð eadig mon,
lond ond leodbyrig,      þa he of life gewat.
þa wæs synn ond sacu      Sweona ond Geata
ofer wid wæter,      wroht gemæne,
herenið hearda,      syððan Hreðel swealt,

2475

oððe him Ongenðeowes      eaferan wæran
frome, fyrdhwate,      freode ne woldon
ofer heafo healdan,      ac ymb Hreosnabeorh
eatolne inwitscear      oft gefremedon.
þæt mægwine      mine gewræcan,

2480

fæhðe ond fyrene,      swa hyt gefræge wæs,
þeah ðe oðer his      ealdre gebohte,
heardan ceape;      Hæðcynne wearð,
Geata dryhtne,      guð onsæge.
þa ic on morgne gefrægn      mæg oðerne

2485

billes ecgum      on bonan stælan,
þær Ongenþeow      Eofores niosað.
Guðhelm toglad,      gomela Scylfing
hreas hildeblac;      hond gemunde
fæhðo genoge,      feorhsweng ne ofteah.

2490

Ic him þa maðmas,      þe he me sealde,
geald æt guðe,      swa me gifeðe wæs,
leohtan sweorde;      he me lond forgeaf,
eard, eðelwyn.      Næs him ænig þearf
þæt he to Gifðum      oððe to Gardenum

2495

oððe in Swiorice      secean þurfe
wyrsan wigfrecan,      weorðe gecypan.
Symle ic him on feðan      beforan wolde,
ana on orde,      ond swa to aldre sceall
sæcce fremman,      þenden þis sweord þolað,

2500

þæt mec ær ond sið      oft gelæste.
Syððan ic for dugeðum      Dæghrefne wearð
to handbonan,      Huga cempan;
nalles he ða frætwe      Frescyninge,
breostweorðunge,      bringan moste,

2505

ac in compe gecrong      cumbles hyrde,
æþeling on elne;      ne wæs ecg bona,
ac him hildegrap      heortan wylmas,
banhus gebræc.      Nu sceall billes ecg,
hond ond heard sweord,      ymb hord wigan.”

2510

Beowulf maðelode,      beotwordum spræc
niehstan siðe:      “Ic geneðde fela
guða on geogoðe;      gyt ic wylle,
frod folces weard,      fæhðe secan,
mærðu fremman,      gif mec se mansceaða

2515

of eorðsele      ut geseceð.”
Gegrette ða      gumena gehwylcne,
hwate helmberend,      hindeman siðe,
swæse gesiðas:      “Nolde ic sweord beran,
wæpen to wyrme,      gif ic wiste hu

2520

wið ðam aglæcean      elles meahte
gylpe wiðgripan,      swa ic gio wið Grendle dyde.
Ac ic ðær heaðufyres      hates wene,
oreðes ond attres;      forðon ic me on hafu
bord ond byrnan.      Nelle ic beorges weard

2525

forfleon fotes trem,      ac unc furður sceal
weorðan æt wealle,      swa unc wyrd geteoð,
metod manna gehwæs.      Ic eom on mode from
þæt ic wið þone guðflogan      gylp ofersitte.
Gebide ge on beorge      byrnum werede,

2530

secgas on searwum,      hwæðer sel mæge
æfter wælræse      wunde gedygan
uncer twega.      Nis þæt eower sið
ne gemet mannes,      nefne min anes,
þæt he wið aglæcean      eofoðo dæle,

2535

eorlscype efne.      Ic mid elne sceall
gold gegangan,      oððe guð nimeð,
feorhbealu frecne,      frean eowerne!”
Aras ða bi ronde      rof oretta,
heard under helme,      hiorosercean bær

2540

under stancleofu,      strengo getruwode
anes mannes.      Ne bið swylc earges sið!
Geseah ða be wealle      se ðe worna fela,
gumcystum god,      guða gedigde,
hildehlemma,      þonne hnitan feðan,

2545

stondan stanbogan,      stream ut þonan
brecan of beorge.      Wæs þære burnan wælm
heaðofyrum hat;      ne meahte horde neah
unbyrnende      ænige hwile
deop gedygan      for dracan lege.

2550

Let ða of breostum,      ða he gebolgen wæs,
Wedergeata leod      word ut faran,
stearcheort styrmde;      stefn in becom
heaðotorht hlynnan      under harne stan.
Hete wæs onhrered,      hordweard oncniow

2555

mannes reorde;      næs ðær mara fyrst
freode to friclan.      From ærest cwom
oruð aglæcean      ut of stane,
hat hildeswat.      Hruse dynede.
Biorn under beorge      bordrand onswaf

2560

wið ðam gryregieste,      Geata dryhten;
ða wæs hringbogan      heorte gefysed
sæcce to seceanne.      Sweord ær gebræd
god guðcyning,      gomele lafe,
ecgum unslaw;      æghwæðrum wæs

2565

bealohycgendra      broga fram oðrum.
Stiðmod gestod      wið steapne rond
winia bealdor,      ða se wyrm gebeah
snude tosomne;      he on searwum bad.
Gewat ða byrnende      gebogen scriðan,

2570

to gescipe scyndan.      Scyld wel gebearg
life ond lice      læssan hwile
mærum þeodne      þonne his myne sohte,
ðær he þy fyrste,      forman dogore
wealdan moste      swa him wyrd ne gescraf

2575

hreð æt hilde.      Hond up abræd
Geata dryhten,      gryrefahne sloh
incgelafe,      þæt sio ecg gewac
brun on bane,      bat unswiðor
þonne his ðiodcyning      þearfe hæfde,

2580

bysigum gebæded.      þa wæs beorges weard
æfter heaðuswenge      on hreoum mode,
wearp wælfyre;      wide sprungon
hildeleoman.      Hreðsigora ne gealp
goldwine Geata;      guðbill geswac,

2585

nacod æt niðe,      swa hyt no sceolde,
iren ærgod.      Ne wæs þæt eðe sið,
þæt se mæra      maga Ecgðeowes
grundwong þone      ofgyfan wolde;
sceolde ofer willan      wic eardian

2590

elles hwergen,      swa sceal æghwylc mon
alætan lændagas.      Næs ða long to ðon
þæt ða aglæcean hy      eft gemetton.
Hyrte hyne hordweard      (hreðer æðme weoll)
niwan stefne;      nearo ðrowode,

2595

fyre befongen,      se ðe ær folce weold.
Nealles him on heape      handgesteallan,
æðelinga bearn,      ymbe gestodon
hildecystum,      ac hy on holt bugon,
ealdre burgan.      Hiora in anum weoll

2600

sefa wið sorgum;      sibb æfre ne mæg
wiht onwendan      þam ðe wel þenceð.
Wiglaf wæs haten      Weoxstanes sunu,
leoflic lindwiga,      leod Scylfinga,
mæg ælfheres;      geseah his mondryhten

2605

under heregriman      hat þrowian.
Gemunde ða ða are      þe he him ær forgeaf,
wicstede weligne      Wægmundinga,
folcrihta gehwylc,      swa his fæder ahte.
Ne mihte ða forhabban;      hond rond gefeng,

2610

geolwe linde,      gomel swyrd geteah,
þæt wæs mid eldum      Eanmundes laf,
suna Ohteres.      þam æt sæcce wearð,
wræccan wineleasum,      Weohstan bana
meces ecgum,      ond his magum ætbær

2615

brunfagne helm,      hringde byrnan,
eald sweord etonisc;      þæt him Onela forgeaf,
his gædelinges      guðgewædu,
fyrdsearo fuslic,      no ymbe ða fæhðe spræc,
þeah ðe he his broðor bearn      abredwade.

2620

He frætwe geheold      fela missera,
bill ond byrnan,      oððæt his byre mihte
eorlscipe efnan      swa his ærfæder;
geaf him ða mid Geatum      guðgewæda,
æghwæs unrim,      þa he of ealdre gewat,

2625

frod on forðweg.      þa wæs forma sið
geongan cempan,      þæt he guðe ræs
mid his freodryhtne      fremman sceolde.
Ne gemealt him se modsefa,      ne his mæges laf
gewac æt wige;      þæt se wyrm onfand,

2630

syððan hie togædre      gegan hæfdon.
Wiglaf maðelode,      wordrihta fela
sægde gesiðum      (him wæs sefa geomor):
“Ic ðæt mæl geman,      þær we medu þegun,
þonne we geheton      ussum hlaforde

2635

in biorsele,      ðe us ðas beagas geaf,
þæt we him ða guðgetawa      gyldan woldon
gif him þyslicu      þearf gelumpe,
helmas ond heard sweord.      ðe he usic on herge geceas
to ðyssum siðfate      sylfes willum,

2640

onmunde usic mærða,      ond me þas maðmas geaf,
þe he usic garwigend      gode tealde,
hwate helmberend,      þeah ðe hlaford us
þis ellenweorc      ana aðohte
to gefremmanne,      folces hyrde,

2645

for ðam he manna mæst      mærða gefremede,
dæda dollicra.      Nu is se dæg cumen
þæt ure mandryhten      mægenes behofað,
godra guðrinca;      wutun gongan to,
helpan hildfruman,      þenden hyt sy,

2650

gledegesa grim.      God wat on mec
þæt me is micle leofre      þæt minne lichaman
mid minne goldgyfan      gled fæðmie.
Ne þynceð me gerysne      þæt we rondas beren
eft to earde,      nemne we æror mægen

2655

fane gefyllan,      feorh ealgian
Wedra ðeodnes.      Ic wat geare
þæt næron ealdgewyrht,      þæt he ana scyle
Geata duguðe      gnorn þrowian,
gesigan æt sæcce;      urum sceal sweord ond helm,

2660

byrne ond beaduscrud,      bam gemæne.”
Wod þa þurh þone wælrec,      wigheafolan bær
frean on fultum,      fea worda cwæð:
“Leofa Biowulf,      læst eall tela,
swa ðu on geoguðfeore      geara gecwæde

2665

þæt ðu ne alæte      be ðe lifigendum
dom gedreosan.      Scealt nu dædum rof,
æðeling anhydig,      ealle mægene
feorh ealgian;      ic ðe fullæstu.”
æfter ðam wordum      wyrm yrre cwom,

2670

atol inwitgæst,      oðre siðe
fyrwylmum fah      fionda niosian,
laðra manna;      ligyðum for.
Born bord wið rond,      byrne ne meahte
geongum garwigan      geoce gefremman,

2675

ac se maga geonga      under his mæges scyld
elne geeode,      þa his agen wæs
gledum forgrunden.      þa gen guðcyning
mærða gemunde,      mægenstrengo sloh
hildebille,      þæt hyt on heafolan stod

2680

niþe genyded;      Nægling forbærst,
geswac æt sæcce      sweord Biowulfes,
gomol ond grægmæl.      Him þæt gifeðe ne wæs
þæt him irenna      ecge mihton
helpan æt hilde;      wæs sio hond to strong,

2685

se ðe meca gehwane,      mine gefræge,
swenge ofersohte,      þonne he to sæcce bær
wæpen wundrum heard;      næs him wihte ðe sel.
þa wæs þeodsceaða      þriddan siðe,
frecne fyrdraca,      fæhða gemyndig,

2690

ræsde on ðone rofan,      þa him rum ageald,
hat ond heaðogrim,      heals ealne ymbefeng
biteran banum;      he geblodegod wearð
sawuldriore,      swat yðum weoll.
ða ic æt þearfe gefrægn      þeodcyninges

2695

andlongne eorl      ellen cyðan,
cræft ond cenðu,      swa him gecynde wæs.
Ne hedde he þæs heafolan,      ac sio hand gebarn
modiges mannes,      þær he his mæges healp,
þæt he þone niðgæst      nioðor hwene sloh,

2700

secg on searwum,      þæt ðæt sweord gedeaf,
fah ond fæted,      þæt ðæt fyr ongon
sweðrian syððan.      þa gen sylf cyning
geweold his gewitte,      wællseaxe gebræd
biter ond beaduscearp,      þæt he on byrnan wæg;

2705

forwrat Wedra helm      wyrm on middan.
Feond gefyldan      (ferh ellen wræc),
ond hi hyne þa begen      abroten hæfdon,
sibæðelingas.      Swylc sceolde secg wesan,
þegn æt ðearfe!      þæt ðam þeodne wæs

2710

siðast sigehwila      sylfes dædum,
worlde geweorces.      ða sio wund ongon,
þe him se eorðdraca      ær geworhte,
swelan ond swellan;      he þæt sona onfand,
þæt him on breostum      bealoniðe weoll

2715

attor on innan.      ða se æðeling giong
þæt he bi wealle      wishycgende
gesæt on sesse;      seah on enta geweorc,
hu ða stanbogan      stapulum fæste
ece eorðreced      innan healde.

2720

Hyne þa mid handa      heorodreorigne,
þeoden mærne,      þegn ungemete till
winedryhten his      wætere gelafede,
hilde sædne,      ond his helm onspeon.
Biowulf maþelode      (he ofer benne spræc,

2725

wunde wælbleate;      wisse he gearwe
þæt he dæghwila      gedrogen hæfde,
eorðan wynne;      ða wæs eall sceacen
dogorgerimes,      deað ungemete neah):
“Nu ic suna minum      syllan wolde

2730

guðgewædu,      þær me gifeðe swa
ænig yrfeweard      æfter wurde
lice gelenge.      Ic ðas leode heold
fiftig wintra;      næs se folccyning,
ymbesittendra      ænig ðara,

2735

þe mec guðwinum      gretan dorste,
egesan ðeon.      Ic on earde bad
mælgesceafta,      heold min tela,
ne sohte searoniðas,      ne me swor fela
aða on unriht.      Ic ðæs ealles mæg

2740

feorhbennum seoc      gefean habban;
for ðam me witan ne ðearf      waldend fira
morðorbealo maga,      þonne min sceaceð
lif of lice.      Nu ðu lungre geong
hord sceawian      under harne stan,

2745

Wiglaf leofa,      nu se wyrm ligeð,
swefeð sare wund,      since bereafod.
Bio nu on ofoste,      þæt ic ærwelan,
goldæht ongite,      gearo sceawige
swegle searogimmas,      þæt ic ðy seft mæge

2750

æfter maððumwelan      min alætan
lif ond leodscipe,      þone ic longe heold.”
ða ic snude gefrægn      sunu Wihstanes
æfter wordcwydum      wundum dryhtne
hyran heaðosiocum,      hringnet beran,

2755

brogdne beadusercean      under beorges hrof.
Geseah ða sigehreðig,      þa he bi sesse geong,
magoþegn modig      maððumsigla fealo,
gold glitinian      grunde getenge,
wundur on wealle,      ond þæs wyrmes denn,

2760

ealdes uhtflogan,      orcas stondan,
fyrnmanna fatu      feormendlease,
hyrstum behrorene;      þær wæs helm monig
eald ond omig,      earmbeaga fela
searwum gesæled.      Sinc eaðe mæg,

2765

gold on grunde,      gumcynnes gehwone
oferhigian,      hyde se ðe wylle.
Swylce he siomian geseah      segn eallgylden
heah ofer horde,      hondwundra mæst,
gelocen leoðocræftum;      of ðam leoma stod,

2770

þæt he þone grundwong      ongitan meahte,
wræte giondwlitan.      Næs ðæs wyrmes þær
onsyn ænig,      ac hyne ecg fornam.
ða ic on hlæwe gefrægn      hord reafian,
eald enta geweorc,      anne mannan,

2775

him on bearm hladon      bunan ond discas
sylfes dome;      segn eac genom,
beacna beorhtost.      Bill ær gescod
(ecg wæs iren)      ealdhlafordes
þam ðara maðma      mundbora wæs

2780

longe hwile,      ligegesan wæg
hatne for horde,      hioroweallende
middelnihtum,      oðþæt he morðre swealt.
Ar wæs on ofoste,      eftsiðes georn,
frætwum gefyrðred;      hyne fyrwet bræc,

2785

hwæðer collenferð      cwicne gemette
in ðam wongstede      Wedra þeoden
ellensiocne,      þær he hine ær forlet.
He ða mid þam maðmum      mærne þioden,
dryhten sinne,      driorigne fand

2790

ealdres æt ende;      he hine eft ongon
wæteres weorpan,      oðþæt wordes ord
breosthord þurhbræc.     
gomel on giohðe      (gold sceawode):
“Ic ðara frætwa      frean ealles ðanc,

2795

wuldurcyninge,      wordum secge,
ecum dryhtne,      þe ic her on starie,
þæs ðe ic moste      minum leodum
ær swyltdæge      swylc gestrynan.
Nu ic on maðma hord      mine bebohte

2800

frode feorhlege,      fremmað gena
leoda þearfe;      ne mæg ic her leng wesan.
Hatað heaðomære      hlæw gewyrcean
beorhtne æfter bæle      æt brimes nosan;
se scel to gemyndum      minum leodum

2805

heah hlifian      on Hronesnæsse,
þæt hit sæliðend      syððan hatan
Biowulfes biorh,      ða ðe brentingas
ofer floda genipu      feorran drifað.”
Dyde him of healse      hring gyldenne

2810

þioden þristhydig,      þegne gesealde,
geongum garwigan,      goldfahne helm,
beah ond byrnan,      het hyne brucan well:
“þu eart endelaf      usses cynnes,
Wægmundinga.      Ealle wyrd forsweop

2815

mine magas      to metodsceafte,
eorlas on elne;      ic him æfter sceal.”
þæt wæs þam gomelan      gingæste word
breostgehygdum,      ær he bæl cure,
hate heaðowylmas;      him of hreðre gewat

2820

sawol secean      soðfæstra dom.
ða wæs gegongen      guman unfrodum
earfoðlice,      þæt he on eorðan geseah
þone leofestan      lifes æt ende
bleate gebæran.      Bona swylce læg,

2825

egeslic eorðdraca      ealdre bereafod,
bealwe gebæded.      Beahhordum leng
wyrm wohbogen      wealdan ne moste,
ac hine irenna      ecga fornamon,
hearde, heaðoscearde      homera lafe,

2830

þæt se widfloga      wundum stille
hreas on hrusan      hordærne neah.
Nalles æfter lyfte      lacende hwearf
middelnihtum,      maðmæhta wlonc
ansyn ywde,      ac he eorðan gefeoll

2835

for ðæs hildfruman      hondgeweorce.
Huru þæt on lande      lyt manna ðah,
mægenagendra,      mine gefræge,
þeah ðe he dæda gehwæs      dyrstig wære,
þæt he wið attorsceaðan      oreðe geræsde,

2840

oððe hringsele      hondum styrede,
gif he wæccende      weard onfunde
buon on beorge.      Biowulfe wearð
dryhtmaðma dæl      deaðe forgolden;
hæfde æghwæðer      ende gefered

2845

lænan lifes.      Næs ða lang to ðon
þæt ða hildlatan      holt ofgefan,
tydre treowlogan      tyne ætsomne.
ða ne dorston ær      dareðum lacan
on hyra mandryhtnes      miclan þearfe,

2850

ac hy scamiende      scyldas bæran,
guðgewædu,      þær se gomela læg,
wlitan on Wilaf.      He gewergad sæt,
feðecempa,      frean eaxlum neah,
wehte hyne wætre;      him wiht ne speow.

2855

Ne meahte he on eorðan,      ðeah he uðe wel,
on ðam frumgare      feorh gehealdan,
ne ðæs wealdendes      wiht oncirran;
wolde dom godes      dædum rædan
gumena gehwylcum,      swa he nu gen deð.

2860

þa wæs æt ðam geongan      grim ondswaru
eðbegete      þam ðe ær his elne forleas.
Wiglaf maðelode,      Weohstanes sunu,
sec, sarigferð      (seah on unleofe):
“þæt, la, mæg secgan      se ðe wyle soð specan

2865

þæt se mondryhten      se eow ða maðmas geaf,
eoredgeatwe,      þe ge þær on standað,
þonne he on ealubence      oft gesealde
healsittendum      helm ond byrnan,
þeoden his þegnum,      swylce he þrydlicost

2870

ower feor oððe neah      findan meahte,
þæt he genunga      guðgewædu
wraðe forwurpe,      ða hyne wig beget.
Nealles folccyning      fyrdgesteallum
gylpan þorfte;      hwæðre him god uðe,

2875

sigora waldend,      þæt he hyne sylfne gewræc
ana mid ecge,      þa him wæs elnes þearf.
Ic him lifwraðe      lytle meahte
ætgifan æt guðe,      ond ongan swa þeah
ofer min gemet      mæges helpan;

2880

symle wæs þy sæmra,      þonne ic sweorde drep
ferhðgeniðlan,      fyr unswiðor
weoll of gewitte.      Wergendra to lyt
þrong ymbe þeoden,      þa hyne sio þrag becwom.
Nu sceal sincþego      ond swyrdgifu,

2885

eall eðelwyn      eowrum cynne,
lufen alicgean;      londrihtes mot
þære mægburge      monna æghwylc
idel hweorfan,      syððan æðelingas
feorran gefricgean      fleam eowerne,

2890

domleasan dæd.      Deað bið sella
eorla gehwylcum      þonne edwitlif!”
Heht ða þæt heaðoweorc      to hagan biodan
up ofer ecgclif,      þær þæt eorlweorod
morgenlongne dæg      modgiomor sæt,

2895

bordhæbbende,      bega on wenum,
endedogores      ond eftcymes
leofes monnes.      Lyt swigode
niwra spella      se ðe næs gerad,
ac he soðlice      sægde ofer ealle:

2900

“Nu is wilgeofa      Wedra leoda,
dryhten Geata,      deaðbedde fæst,
wunað wælreste      wyrmes dædum.
Him on efn ligeð      ealdorgewinna
sexbennum seoc;      sweorde ne meahte

2905

on ðam aglæcean      ænige þinga
wunde gewyrcean.      Wiglaf siteð
ofer Biowulfe,      byre Wihstanes,
eorl ofer oðrum      unlifigendum,
healdeð higemæðum      heafodwearde

2910

leofes ond laðes.      Nu ys leodum wen
orleghwile,      syððan underne
Froncum ond Frysum      fyll cyninges
wide weorðeð.      Wæs sio wroht scepen
heard wið Hugas,      syððan Higelac cwom

2915

faran flotherge      on Fresna land,
þær hyne Hetware      hilde genægdon,
elne geeodon      mid ofermægene,
þæt se byrnwiga      bugan sceolde,
feoll on feðan,      nalles frætwe geaf

2920

ealdor dugoðe.      Us wæs a syððan
Merewioingas      milts ungyfeðe.
Ne ic to Sweoðeode      sibbe oððe treowe
wihte ne wene,      ac wæs wide cuð
þætte Ongenðio      ealdre besnyðede

2925

Hæðcen Hreþling      wið Hrefnawudu,
þa for onmedlan      ærest gesohton
Geata leode      Guðscilfingas.
Sona him se froda      fæder Ohtheres,
eald ond egesfull,      ondslyht ageaf,

2930

abreot brimwisan,      bryd ahredde,
gomela iomeowlan      golde berofene,
Onelan modor      ond Ohtheres,
ond ða folgode      feorhgeniðlan,
oððæt hi oðeodon      earfoðlice

2935

in Hrefnesholt      hlafordlease.
Besæt ða sinherge      sweorda lafe,
wundum werge,      wean oft gehet
earmre teohhe      ondlonge niht,
cwæð, he on mergenne      meces ecgum

2940

getan wolde,      sum on galgtreowum
fuglum to gamene.      Frofor eft gelamp
sarigmodum      somod ærdæge,
syððan hie Hygelaces      horn ond byman,
gealdor ongeaton,      þa se goda com

2945

leoda dugoðe      on last faran.
Wæs sio swatswaðu      Sweona ond Geata,
wælræs weora      wide gesyne,
hu ða folc mid him      fæhðe towehton.
Gewat him ða se goda      mid his gædelingum,

2950

frod, felageomor,      fæsten secean,
eorl Ongenþio,      ufor oncirde;
hæfde Higelaces      hilde gefrunen,
wlonces wigcræft,      wiðres ne truwode,
þæt he sæmannum      onsacan mihte,

2955

heaðoliðendum      hord forstandan,
bearn ond bryde;      beah eft þonan
eald under eorðweall.      þa wæs æht boden
Sweona leodum,      segn Higelaces
freoðowong þone      forð ofereodon,

2960

syððan Hreðlingas      to hagan þrungon.
þær wearð Ongenðiow      ecgum sweorda,
blondenfexa,      on bid wrecen,
þæt se þeodcyning      ðafian sceolde
Eafores anne dom.      Hyne yrringa

2965

Wulf Wonreding      wæpne geræhte,
þæt him for swenge      swat ædrum sprong
forð under fexe.      Næs he forht swa ðeh,
gomela Scilfing,      ac forgeald hraðe
wyrsan wrixle      wælhlem þone,

2970

syððan ðeodcyning      þyder oncirde.
Ne meahte se snella      sunu Wonredes
ealdum ceorle      ondslyht giofan,
ac he him on heafde      helm ær gescer,
þæt he blode fah      bugan sceolde,

2975

feoll on foldan;      næs he fæge þa git,
ac he hyne gewyrpte,      þeah ðe him wund hrine.
Let se hearda      Higelaces þegn
bradne mece,      þa his broðor læg,
eald sweord eotonisc,      entiscne helm

2980

brecan ofer bordweal;      ða gebeah cyning,
folces hyrde,      wæs in feorh dropen.
ða wæron monige      þe his mæg wriðon,
ricone arærdon,      ða him gerymed wearð
þæt hie wælstowe      wealdan moston.

2985

þenden reafode      rinc oðerne,
nam on Ongenðio      irenbyrnan,
heard swyrd hilted      ond his helm somod,
hares hyrste      Higelace bær.
He ðam frætwum feng      ond him fægre gehet

2990

leana mid leodum,      ond gelæste swa;
geald þone guðræs      Geata dryhten,
Hreðles eafora,      þa he to ham becom,
Iofore ond Wulfe      mid ofermaðmum,
sealde hiora gehwæðrum      hund þusenda

2995

landes ond locenra beaga      (ne ðorfte him ða lean oðwitan
mon on middangearde),      syððan hie ða mærða geslogon,
ond ða Iofore forgeaf      angan dohtor,
hamweorðunge,      hyldo to wedde.
þæt ys sio fæhðo      ond se feondscipe,

3000

wælnið wera,      ðæs ðe ic wen hafo,
þe us seceað to      Sweona leoda,
syððan hie gefricgeað      frean userne
ealdorleasne,      þone ðe ær geheold
wið hettendum      hord ond rice

3005

æfter hæleða hryre,      hwate Scildingas,
folcred fremede      oððe furður gen
eorlscipe efnde.      Nu is ofost betost
þæt we þeodcyning      þær sceawian
ond þone gebringan,      þe us beagas geaf,

3010

on adfære.      Ne scel anes hwæt
meltan mid þam modigan,      ac þær is maðma hord,
gold unrime      grimme geceapod,
ond nu æt siðestan      sylfes feore
beagas gebohte.      þa sceall brond fretan,

3015

æled þeccean,      nalles eorl wegan
maððum to gemyndum,      ne mægð scyne
habban on healse      hringweorðunge,
ac sceal geomormod,      golde bereafod,
oft nalles æne      elland tredan,

3020

nu se herewisa      hleahtor alegde,
gamen ond gleodream.      Forðon sceall gar wesan
monig, morgenceald,      mundum bewunden,
hæfen on handa,      nalles hearpan sweg
wigend weccean,      ac se wonna hrefn

3025

fus ofer fægum      fela reordian,
earne secgan      hu him æt æte speow,
þenden he wið wulf      wæl reafode.”
Swa se secg hwata      secggende wæs
laðra spella;      he ne leag fela

3030

wyrda ne worda.      Weorod eall aras;
eodon unbliðe      under Earnanæs,
wollenteare      wundur sceawian.
Fundon ða on sande      sawulleasne
hlimbed healdan      þone þe him hringas geaf

3035

ærran mælum;      þa wæs endedæg
godum gegongen,      þæt se guðcyning,
Wedra þeoden,      wundordeaðe swealt.
ær hi þær gesegan      syllicran wiht,
wyrm on wonge      wiðerræhtes þær

3040

laðne licgean;      wæs se legdraca
grimlic, gryrefah,      gledum beswæled.
Se wæs fiftiges      fotgemearces
lang on legere,      lyftwynne heold
nihtes hwilum,      nyðer eft gewat

3045

dennes niosian;      wæs ða deaðe fæst,
hæfde eorðscrafa      ende genyttod.
Him big stodan      bunan ond orcas,
discas lagon      ond dyre swyrd,
omige, þurhetone,      swa hie wið eorðan fæðm

3050

þusend wintra      þær eardodon.
þonne wæs þæt yrfe,      eacencræftig,
iumonna gold      galdre bewunden,
þæt ðam hringsele      hrinan ne moste
gumena ænig,      nefne god sylfa,

3055

sigora soðcyning,      sealde þam ðe he wolde
(he is manna gehyld)      hord openian,
efne swa hwylcum manna      swa him gemet ðuhte.
þa wæs gesyne      þæt se sið ne ðah
þam ðe unrihte      inne gehydde

3060

wræte under wealle.      Weard ær ofsloh
feara sumne;      þa sio fæhð gewearð
gewrecen wraðlice.      Wundur hwar þonne
eorl ellenrof      ende gefere
lifgesceafta,      þonne leng ne mæg

3065

mon mid his magum      meduseld buan.
Swa wæs Biowulfe,      þa he biorges weard
sohte, searoniðas;      seolfa ne cuðe
þurh hwæt his worulde gedal      weorðan sceolde.
Swa hit oð domes dæg      diope benemdon

3070

þeodnas mære,      þa ðæt þær dydon,
þæt se secg wære      synnum scildig,
hergum geheaðerod,      hellbendum fæst,
wommum gewitnad,      se ðone wong strude,
næs he goldhwæte      gearwor hæfde

3075

agendes est      ær gesceawod.
Wiglaf maðelode,      Wihstanes sunu:
“Oft sceall eorl monig      anes willan
wræc adreogan,      swa us geworden is.
Ne meahton we gelæran      leofne þeoden,

3080

rices hyrde,      ræd ænigne,
þæt he ne grette      goldweard þone,
lete hyne licgean      þær he longe wæs,
wicum wunian      oð woruldende;
heold on heahgesceap.      Hord ys gesceawod,

3085

grimme gegongen;      wæs þæt gifeðe to swið
þe ðone þeodcyning      þyder ontyhte.
Ic wæs þær inne      ond þæt eall geondseh,
recedes geatwa,      þa me gerymed wæs,
nealles swæslice      sið alyfed

3090

inn under eorðweall.      Ic on ofoste gefeng
micle mid mundum      mægenbyrðenne
hordgestreona,      hider ut ætbær
cyninge minum.      Cwico wæs þa gena,
wis ond gewittig;      worn eall gespræc

3095

gomol on gehðo      ond eowic gretan het,
bæd þæt ge geworhton      æfter wines dædum
in bælstede      beorh þone hean,
micelne ond mærne,      swa he manna wæs
wigend weorðfullost      wide geond eorðan,

3100

þenden he burhwelan      brucan moste.
Uton nu efstan      oðre siðe,
seon ond secean      searogimma geþræc,
wundur under wealle;      ic eow wisige,
þæt ge genoge      neon sceawiað

3105

beagas ond brad gold.      Sie sio bær gearo,
ædre geæfned,      þonne we ut cymen,
ond þonne geferian      frean userne,
leofne mannan,      þær he longe sceal
on ðæs waldendes      wære geþolian.”

3110

Het ða gebeodan      byre Wihstanes,
hæle hildedior,      hæleða monegum,
boldagendra,      þæt hie bælwudu
feorran feredon,      folcagende,
godum togenes:      “Nu sceal gled fretan,

3115

weaxan wonna leg      wigena strengel,
þone ðe oft gebad      isernscure,
þonne stræla storm      strengum gebæded
scoc ofer scildweall,      sceft nytte heold,
feðergearwum fus      flane fulleode.”

3120

Huru se snotra      sunu Wihstanes
acigde of corðre      cyninges þegnas
syfone tosomne,      þa selestan,
eode eahta sum      under inwithrof
hilderinca;      sum on handa bær

3125

æledleoman,      se ðe on orde geong.
Næs ða on hlytme      hwa þæt hord strude,
syððan orwearde      ænigne dæl
secgas gesegon      on sele wunian,
læne licgan;      lyt ænig mearn

3130

þæt hi ofostlice      ut geferedon
dyre maðmas.      Dracan ec scufun,
wyrm ofer weallclif,      leton weg niman,
flod fæðmian      frætwa hyrde.
þa wæs wunden gold      on wæn hladen,

3135

æghwæs unrim,      æþeling boren,
har hilderinc      to Hronesnæsse.
Him ða gegiredan      Geata leode
ad on eorðan      unwaclicne,
helmum behongen,      hildebordum,

3140

beorhtum byrnum,      swa he bena wæs;
alegdon ða tomiddes      mærne þeoden
hæleð hiofende,      hlaford leofne.
Ongunnon þa on beorge      bælfyra mæst
wigend weccan;      wudurec astah,

3145

sweart ofer swioðole,      swogende leg
wope bewunden      (windblond gelæg),
oðþæt he ða banhus      gebrocen hæfde,
hat on hreðre.      Higum unrote
modceare mændon,      mondryhtnes cwealm;

3150

swylce giomorgyd      Geatisc meowle
     bundenheorde
song sorgcearig      swiðe geneahhe
þæt hio hyre heofungdagas      hearde ondrede,
wælfylla worn,      werudes egesan,

3155

hynðo ond hæftnyd.      Heofon rece swealg.
Geworhton ða      Wedra leode
hleo on hoe,      se wæs heah ond brad,
wægliðendum      wide gesyne,
ond betimbredon      on tyn dagum

3160

beadurofes becn,      bronda lafe
wealle beworhton,      swa hyt weorðlicost
foresnotre men      findan mihton.
Hi on beorg dydon      beg ond siglu,
eall swylce hyrsta,      swylce on horde ær

3165

niðhedige men      genumen hæfdon,
forleton eorla gestreon      eorðan healdan,
gold on greote,      þær hit nu gen lifað
eldum swa unnyt      swa hit æror wæs.
þa ymbe hlæw riodan      hildediore,

3170

æþelinga bearn,      ealra twelfe,
woldon ceare cwiðan      ond kyning mænan,
wordgyd wrecan      ond ymb wer sprecan;
eahtodan eorlscipe      ond his ellenweorc
duguðum demdon,      swa hit gedefe bið

3175

þæt mon his winedryhten      wordum herge,
ferhðum freoge,      þonne he forð scile
of lichaman      læded weorðan.
Swa begnornodon      Geata leode
hlafordes hryre,      heorðgeneatas,

3180

cwædon þæt he wære      wyruldcyninga
manna mildust      ond monðwærust,
leodum liðost      ond lofgeornost.

Judith

Verse Indeterminate Saxon

     tweode
gifena in ðys ginnan grunde.      Heo ðar ða gearwe funde
mundbyrd æt ðam mæran þeodne,      þa heo ahte mæste þearfe,
hyldo þæs hehstan deman,      þæt he hie wið þæs hehstan brogan

5

gefriðode, frymða waldend.      Hyre ðæs fæder on roderum
torhtmod tiðe gefremede,      þe heo ahte trumne geleafan
a to ðam ælmihtigan.      Gefrægen ic ða Holofernus
winhatan wyrcean georne      ond eallum wundrum þrymlic
girwan up swæsendo.      To ðam het se gumena baldor

10

ealle ða yldestan ðegnas;      hie ðæt ofstum miclum
ræfndon, rondwiggende,      comon to ðam rican þeodne
feran, folces ræswan.      þæt wæs þy feorðan dogore
þæs ðe Iudith hyne,      gleaw on geðonce,
ides ælfscinu,      ærest gesohte.

15

Hie ða to ðam symle      sittan eodon,
wlance to wingedrince,      ealle his weagesiðas,
bealde byrnwiggende.      þær wæron bollan steape
boren æfter bencum gelome,      swylce eac bunan ond orcas
fulle fletsittendum;      hie þæt fæge þegon,

20

rofe rondwiggende,      þeah ðæs se rica ne wende,
egesful eorla dryhten.      ða wearð Holofernus,
goldwine gumena,      on gytesalum,
hloh ond hlydde,      hlynede ond dynede,
þæt mihten fira bearn      feorran gehyran

25

hu se stiðmoda      styrmde ond gylede,
modig ond medugal,      manode geneahhe
bencsittende      þæt hi gebærdon wel.
Swa se inwidda      ofer ealne dæg
dryhtguman sine      drencte mid wine,

30

swiðmod sinces brytta,      oðþæt hie on swiman lagon,
oferdrencte his duguðe ealle,      swylce hie wæron deaðe geslegene,
agotene goda gehwylces.      Swa het se gumena aldor
fylgan fletsittendum,      oðþæt fira bearnum
nealæhte niht seo þystre.      Het ða niða geblonden

35

þa eadigan mægð      ofstum fetigan
to his bedreste      beagum gehlæste,
hringum gehrodene.      Hie hraðe fremedon,
anbyhtscealcas,      swa him heora ealdor bebead,
byrnwigena brego,      bearhtme stopon

40

to ðam gysterne,      þær hie Iudithðe
fundon ferhðgleawe,      ond ða fromlice
lindwiggende      lædan ongunnon
þa torhtan mægð      to træfe þam hean,
þær se rica hyne      reste on symbel

45

nihtes inne,      nergende lað,
Holofernus.      þær wæs eallgylden
fleohnet fæger      ymbe þæs folctogan
bed ahongen,      þæt se bealofulla
mihte wlitan þurh,      wigena baldor,

50

on æghwylcne      þe ðær inne com
hæleða bearna,      ond on hyne nænig
monna cynnes,      nymðe se modiga hwæne
niðe rofra      him þe near hete
rinca to rune gegangan.      Hie ða on reste gebrohton

55

snude ða snoteran idese;      eodon ða stercedferhðe,
hæleð heora hearran cyðan      þæt wæs seo halige meowle
gebroht on his burgetelde.      þa wearð se brema on mode
bliðe, burga ealdor,      þohte ða beorhtan idese
mid widle ond mid womme besmitan.      Ne wolde þæt wuldres dema

60

geðafian, þrymmes hyrde,      ac he him þæs ðinges gestyrde,
dryhten, dugeða waldend.      Gewat ða se deofulcunda,
galferhð gumena ðreate     
bealofull his beddes neosan,      þær he sceolde his blæd forleosan
ædre binnan anre nihte;      hæfde ða his ende gebidenne

65

on eorðan unswæslicne,      swylcne he ær æfter worhte,
þearlmod ðeoden gumena,      þenden he on ðysse worulde
wunode under wolcna hrofe.      Gefeol ða wine swa druncen
se rica on his reste middan,      swa he nyste ræda nanne
on gewitlocan.      Wiggend stopon

70

ut of ðam inne      ofstum miclum,
weras winsade,      þe ðone wærlogan,
laðne leodhatan,      læddon to bedde
nehstan siðe.      þa wæs nergendes
þeowen þrymful,      þearle gemyndig

75

hu heo þone atolan      eaðost mihte
ealdre benæman      ær se unsyfra,
womfull, onwoce.      Genam ða wundenlocc
scyppendes mægð      scearpne mece,
scurum heardne,      ond of sceaðe abræd

80

swiðran folme;      ongan ða swegles weard
be naman nemnan,      nergend ealra
woruldbuendra,      ond þæt word acwæð:
“Ic ðe, frymða god      ond frofre gæst,
bearn alwaldan,      biddan wylle

85

miltse þinre      me þearfendre,
ðrynesse ðrym.      þearle ys me nu ða
heorte onhæted      ond hige geomor,
swyðe mid sorgum gedrefed.      Forgif me, swegles ealdor,
sigor ond soðne geleafan,      þæt ic mid þys sweorde mote

90

geheawan þysne morðres bryttan;      geunne me minra gesynta,
þearlmod þeoden gumena.      Nahte ic þinre næfre
miltse þon maran þearfe.      Gewrec nu, mihtig dryhten,
torhtmod tires brytta,      þæt me ys þus torne on mode,
hate on hreðre minum.”      Hi ða se hehsta dema

95

ædre mid elne onbryrde,      swa he deð anra gehwylcne
herbuendra      þe hyne him to helpe seceð
mid ræde ond mid rihte geleafan.      þa wearð hyre rume on mode,
haligre hyht geniwod;      genam ða þone hæðenan mannan
fæste be feaxe sinum,      teah hyne folmum wið hyre weard

100

bysmerlice,      ond þone bealofullan
listum alede,      laðne mannan,
swa heo ðæs unlædan      eaðost mihte
wel gewealdan.      Sloh ða wundenlocc
þone feondsceaðan      fagum mece,

105

heteþoncolne,      þæt heo healfne forcearf
þone sweoran him,      þæt he on swiman læg,
druncen ond dolhwund.      Næs ða dead þa gyt,
ealles orsawle;      sloh ða eornoste
ides ellenrof      oðre siðe

110

þone hæðenan hund,      þæt him þæt heafod wand
forð on ða flore.      Læg se fula leap
gesne beæftan,      gæst ellor hwearf
under neowelne næs      ond ðær genyðerad wæs,
susle gesæled      syððan æfre,

115

wyrmum bewunden,      witum gebunden,
hearde gehæfted      in hellebryne
æfter hinsiðe.      Ne ðearf he hopian no,
þystrum forðylmed,      þæt he ðonan mote
of ðam wyrmsele,      ac ðær wunian sceal

120

awa to aldre      butan ende forð
in ðam heolstran ham,      hyhtwynna leas.
Hæfde ða gefohten      foremærne blæd
Iudith æt guðe,      swa hyre god uðe,
swegles ealdor,      þe hyre sigores onleah.

125

þa seo snotere mægð      snude gebrohte
þæs herewæðan      heafod swa blodig
on ðam fætelse      þe hyre foregenga,
blachleor ides,      hyra begea nest,
ðeawum geðungen,      þyder on lædde,

130

ond hit þa swa heolfrig      hyre on hond ageaf,
higeðoncolre,      ham to berenne,
Iudith gingran sinre.      Eodon ða gegnum þanonne
þa idesa ba      ellenþriste,
oðþæt hie becomon,      collenferhðe,

135

eadhreðige mægð,      ut of ðam herige,
þæt hie sweotollice      geseon mihten
þære wlitegan byrig      weallas blican,
Bethuliam.      Hie ða beahhrodene
feðelaste      forð onettan,

140

oð hie glædmode      gegan hæfdon
to ðam wealgate.      Wiggend sæton,
weras wæccende      wearde heoldon
in ðam fæstenne,      swa ðam folce ær
geomormodum      Iudith bebead,

145

searoðoncol mægð,      þa heo on sið gewat,
ides ellenrof.      Wæs ða eft cumen
leof to leodum,      ond ða lungre het
gleawhydig wif      gumena sumne
of ðære ginnan byrig      hyre togeanes gan,

150

ond hi ofostlice      in forleton
þurh ðæs wealles geat,      ond þæt word acwæð
to ðam sigefolce:      “Ic eow secgan mæg
þoncwyrðe þing,      þæt ge ne þyrfen leng
murnan on mode.      Eow ys metod bliðe,

155

cyninga wuldor;      þæt gecyðed wearð
geond woruld wide,      þæt eow ys wuldorblæd
torhtlic toweard      ond tir gifeðe
þara læðða      þe ge lange drugon.”
þa wurdon bliðe      burhsittende,

160

syððan hi gehyrdon      hu seo halige spræc
ofer heanne weall.      Here wæs on lustum.
Wið þæs fæstengeates      folc onette,
weras wif somod,      wornum ond heapum,
ðreatum ond ðrymmum      þrungon ond urnon

165

ongean ða þeodnes mægð      þusendmælum,
ealde ge geonge.      æghwylcum wearð
men on ðære medobyrig      mod areted,
syððan hie ongeaton      þæt wæs Iudith cumen
eft to eðle,      ond ða ofostlice

170

hie mid eaðmedum      in forleton.
þa seo gleawe het,      golde gefrætewod,
hyre ðinenne      þancolmode
þæs herewæðan      heafod onwriðan
ond hyt to behðe      blodig ætywan

175

þam burhleodum,      hu hyre æt beaduwe gespeow.
Spræc ða seo æðele      to eallum þam folce:
“Her ge magon sweotole,      sigerofe hæleð,
leoda ræswan,      on ðæs laðestan
hæðenes heaðorinces      heafod starian,

180

Holofernus      unlyfigendes,
þe us monna mæst      morðra gefremede,
sarra sorga,      ond þæt swyðor gyt
ycan wolde,      ac him ne uðe god
lengran lifes,      þæt he mid læððum us

185

eglan moste;      ic him ealdor oðþrong
þurh godes fultum.      Nu ic gumena gehwæne
þyssa burgleoda      biddan wylle,
randwiggendra,      þæt ge recene eow
fysan to gefeohte.      Syððan frymða god,

190

arfæst cyning,      eastan sende
leohtne leoman,      berað linde forð,
bord for breostum      ond byrnhomas,
scire helmas      in sceaðena gemong,
fyllan folctogan      fagum sweordum,

195

fæge frumgaras.      Fynd syndon eowere
gedemed to deaðe,      ond ge dom agon,
tir æt tohtan,      swa eow getacnod hafað
mihtig dryhten      þurh mine hand.”
þa wearð snelra werod      snude gegearewod,

200

cenra to campe.      Stopon cynerofe
secgas ond gesiðas,      bæron sigeþufas,
foron to gefeohte      forð on gerihte,
hæleð under helmum,      of ðære haligan byrig
on ðæt dægred sylf.      Dynedan scildas,

205

hlude hlummon.      þæs se hlanca gefeah
wulf in walde,      ond se wanna hrefn,
wælgifre fugel.      Wistan begen
þæt him ða þeodguman      þohton tilian
fylle on fægum;      ac him fleah on last

210

earn ætes georn,      urigfeðera,
salowigpada      sang hildeleoð,
hyrnednebba.      Stopon heaðorincas,
beornas to beadowe,      bordum beðeahte,
hwealfum lindum,      þa ðe hwile ær

215

elðeodigra      edwit þoledon,
hæðenra hosp.      Him þæt hearde wearð
æt ðam æscplegan      eallum forgolden,
Assyrium,      syððan Ebreas
under guðfanum      gegan hæfdon

220

to ðam fyrdwicum.      Hie ða fromlice
leton forð fleogan      flana scuras,
hildenædran,      of hornbogan,
strælas stedehearde;      styrmdon hlude
grame guðfrecan,      garas sendon

225

in heardra gemang.      Hæleð wæron yrre,
landbuende,      laðum cynne,
stopon styrnmode,      stercedferhðe,
wrehton unsofte      ealdgeniðlan
medowerige;      mundum brugdon

230

scealcas of sceaðum      scirmæled swyrd,
ecgum gecoste,      slogon eornoste
Assiria      oretmæcgas,
niðhycgende,      nanne ne sparedon
þæs herefolces,      heanne ne ricne,

235

cwicera manna      þe hie ofercuman mihton.
Swa ða magoþegnas      on ða morgentid
ehton elðeoda      ealle þrage,
oðþæt ongeaton      ða ðe grame wæron,
ðæs herefolces      heafodweardas,

240

þæt him swyrdgeswing      swiðlic eowdon
weras Ebrisce.      Hie wordum þæt
þam yldestan      ealdorþegnum
cyðan eodon,      wrehton cumbolwigan
ond him forhtlice      færspel bodedon,

245

medowerigum      morgencollan,
atolne ecgplegan.      þa ic ædre gefrægn
slegefæge hæleð      slæpe tobredon
ond wið þæs bealofullan      burgeteldes
werigferhðe      hwearfum þringan,

250

Holofernus.      Hogedon aninga
hyra hlaforde      hilde bodian,
ærðon ðe him se egesa      on ufan sæte,
mægen Ebrea.      Mynton ealle
þæt se beorna brego      ond seo beorhte mægð

255

in ðam wlitegan træfe      wæron ætsomne,
Iudith seo æðele      ond se galmoda,
egesfull ond afor.      Næs ðeah eorla nan
þe ðone wiggend      aweccan dorste
oððe gecunnian      hu ðone cumbolwigan

260

wið ða halgan mægð      hæfde geworden,
metodes meowlan.      Mægen nealæhte,
folc Ebrea,      fuhton þearle
heardum heoruwæpnum,      hæfte guldon
hyra fyrngeflitu,      fagum swyrdum,

265

ealde æfðoncan;      Assyria wearð
on ðam dægeweorce      dom geswiðrod,
bælc forbiged.      Beornas stodon
ymbe hyra þeodnes træf      þearle gebylde,
sweorcendferhðe.      Hi ða somod ealle

270

ongunnon cohhetan,      cirman hlude
ond gristbitian,      gode orfeorme,
mid toðon torn þoligende.      þa wæs hyra tires æt ende,
eades ond ellendæda.      Hogedon þa eorlas aweccan
hyra winedryhten;      him wiht ne speow.

275

þa wearð sið ond late      sum to ðam arod
þara beadorinca,      þæt he in þæt burgeteld
niðheard neðde,      swa hyne nyd fordraf.
Funde ða on bedde      blacne licgan
his goldgifan      gæstes gesne,

280

lifes belidenne.      He þa lungre gefeoll
freorig to foldan,      ongan his feax teran,
hreoh on mode,      ond his hrægl somod,
ond þæt word acwæð      to ðam wiggendum
þe ðær unrote      ute wæron:

285

“Her ys geswutelod      ure sylfra forwyrd,
toweard getacnod      þæt þære tide ys
mid niðum neah geðrungen,      þe we sculon nyde losian,
somod æt sæcce forweorðan.      Her lið sweorde geheawen,
beheafdod healdend ure.”      Hi ða hreowigmode

290

wurpon hyra wæpen of dune,      gewitan him werigferhðe
on fleam sceacan.      Him mon feaht on last,
mægeneacen folc,      oð se mæsta dæl
þæs heriges læg      hilde gesæged
on ðam sigewonge,      sweordum geheawen,

295

wulfum to willan      ond eac wælgifrum
fuglum to frofre.      Flugon ða ðe lyfdon,
laðra lindwerod.      Him on laste for
sweot Ebrea      sigore geweorðod,
dome gedyrsod;      him feng dryhten god

300

fægre on fultum,      frea ælmihtig.
Hi ða fromlice      fagum swyrdum,
hæleð higerofe,      herpað worhton
þurh laðra gemong,      linde heowon,
scildburh scæron.      Sceotend wæron

305

guðe gegremede,      guman Ebrisce;
þegnas on ða tid      þearle gelyste
gargewinnes.      þær on greot gefeoll
se hyhsta dæl      heafodgerimes
Assiria      ealdorduguðe,

310

laðan cynnes.      Lythwon becom
cwicera to cyððe.      Cirdon cynerofe,
wiggend on wiðertrod,      wælscel on innan,
reocende hræw.      Rum wæs to nimanne
londbuendum      on ðam laðestan,

315

hyra ealdfeondum      unlyfigendum
heolfrig herereaf,      hyrsta scyne,
bord ond bradswyrd,      brune helmas,
dyre madmas.      Hæfdon domlice
on ðam folcstede      fynd oferwunnen

320

eðelweardas,      ealdhettende
swyrdum aswefede.      Hie on swaðe reston,
þa ðe him to life      laðost wæron
cwicera cynna.      þa seo cneoris eall,
mægða mærost,      anes monðes fyrst,

325

wlanc, wundenlocc,      wagon ond læddon
to ðære beorhtan byrig,      Bethuliam,
helmas ond hupseax,      hare byrnan,
guðsceorp gumena      golde gefrætewod,
mærra madma      þonne mon ænig

330

asecgan mæge      searoþoncelra;
eal þæt ða ðeodguman      þrymme geeodon,
cene under cumblum      on compwige
þurh Iudithe      gleawe lare,
mægð modigre.      Hi to mede hyre

335

of ðam siðfate      sylfre brohton,
eorlas æscrofe,      Holofernes
sweord ond swatigne helm,      swylce eac side byrnan
gerenode readum golde,      ond eal þæt se rinca baldor
swiðmod sinces ahte      oððe sundoryrfes,

340

beaga ond beorhtra maðma,      hi þæt þære beorhtan idese
ageafon gearoþoncolre.      Ealles ðæs Iudith sægde
wuldor weroda dryhtne,      þe hyre weorðmynde geaf,
mærðe on moldan rice,      swylce eac mede on heofonum,
sigorlean in swegles wuldre,      þæs þe heo ahte soðne geleafan

345

to ðam ælmihtigan;      huru æt þam ende ne tweode
þæs leanes þe heo lange gyrnde.      ðæs sy ðam leofan drihtne
wuldor to widan aldre,      þe gesceop wind ond lyfte,
roderas ond rume grundas,      swylce eac reðe streamas
ond swegles dreamas,      ðurh his sylfes miltse.

The Paris Psalter

The Paris Psalter: Psalm 51

The Paris Psalter: Psalm 52

The Paris Psalter: Psalm 53

The Paris Psalter: Psalm 54

The Paris Psalter: Psalm 55

The Paris Psalter: Psalm 56

The Paris Psalter: Psalm 57

The Paris Psalter: Psalm 58

The Paris Psalter: Psalm 59

The Paris Psalter: Psalm 60

The Paris Psalter: Psalm 61

The Paris Psalter: Psalm 62

The Paris Psalter: Psalm 63

The Paris Psalter: Psalm 64

The Paris Psalter: Psalm 65

The Paris Psalter: Psalm 66

The Paris Psalter: Psalm 67

The Paris Psalter: Psalm 68

The Paris Psalter: Psalm 69

The Paris Psalter: Psalm 70

The Paris Psalter: Psalm 71

The Paris Psalter: Psalm 72

The Paris Psalter: Psalm 73

The Paris Psalter: Psalm 74

The Paris Psalter: Psalm 75

The Paris Psalter: Psalm 76

The Paris Psalter: Psalm 77

The Paris Psalter: Psalm 78

The Paris Psalter: Psalm 79

The Paris Psalter: Psalm 80

The Paris Psalter: Psalm 81

The Paris Psalter: Psalm 82

The Paris Psalter: Psalm 83

The Paris Psalter: Psalm 84

The Paris Psalter: Psalm 85

The Paris Psalter: Psalm 86

The Paris Psalter: Psalm 87

The Paris Psalter: Psalm 88

The Paris Psalter: Psalm 89

The Paris Psalter: Psalm 90

The Paris Psalter: Psalm 91

The Paris Psalter: Psalm 92

The Paris Psalter: Psalm 93

The Paris Psalter: Psalm 94

The Paris Psalter: Psalm 95

The Paris Psalter: Psalm 96

The Paris Psalter: Psalm 97

The Paris Psalter: Psalm 98

The Paris Psalter: Psalm 99

The Paris Psalter: Psalm 100

The Paris Psalter: Psalm 101

The Paris Psalter: Psalm 102

The Paris Psalter: Psalm 103

The Paris Psalter: Psalm 104

The Paris Psalter: Psalm 105

The Paris Psalter: Psalm 106

The Paris Psalter: Psalm 107

The Paris Psalter: Psalm 108

The Paris Psalter: Psalm 109

The Paris Psalter: Psalm 110

The Paris Psalter: Psalm 111

The Paris Psalter: Psalm 112

The Paris Psalter: Psalm 113

The Paris Psalter: Psalm 114

The Paris Psalter: Psalm 115

The Paris Psalter: Psalm 116

The Paris Psalter: Psalm 117

The Paris Psalter: Psalm 118

The Paris Psalter: Psalm 119

The Paris Psalter: Psalm 120

The Paris Psalter: Psalm 121

The Paris Psalter: Psalm 122

The Paris Psalter: Psalm 123

The Paris Psalter: Psalm 124

The Paris Psalter: Psalm 125

The Paris Psalter: Psalm 126

The Paris Psalter: Psalm 127

The Paris Psalter: Psalm 128

The Paris Psalter: Psalm 129

The Paris Psalter: Psalm 130

The Paris Psalter: Psalm 131

The Paris Psalter: Psalm 132

The Paris Psalter: Psalm 133

The Paris Psalter: Psalm 134

The Paris Psalter: Psalm 135

The Paris Psalter: Psalm 136

The Paris Psalter: Psalm 137

The Paris Psalter: Psalm 138

The Paris Psalter: Psalm 139

The Paris Psalter: Psalm 140

The Paris Psalter: Psalm 141

The Paris Psalter: Psalm 142

The Paris Psalter: Psalm 143

The Paris Psalter: Psalm 144

The Paris Psalter: Psalm 145

The Paris Psalter: Psalm 146

The Paris Psalter: Psalm 147

The Paris Psalter: Psalm 148

The Paris Psalter: Psalm 149

The Paris Psalter: Psalm 150

The Paris Psalter: Psalm 51

Verse Indeterminate Saxon

fore ænigre      egesan næfde,
ne him fultum þær      fæstne gelyfde;
ac he on his welan spede      wræste getruwode,
and on idel gylp      ealra geornost.

5

Ic þonne swa elebeam      up weaxende
on godes huse      ece gewene,
and on milde mod      mines drihtnes,
and me þæt to worulde      wat to helpe.
Ic þe andette      awa to feore

10

on þære worulde      ðe þu geworhtest her;
forþan þu eart se gooda,      gleaw on gesyhðe,
þe þinne held curan,      þara haligra.

The Paris Psalter: Psalm 52

Verse Indeterminate Saxon

On his heortan cwæð      unhydig sum,
ungleawlice,      þætte god nære;
heo onsceoniendlice      syndon gewordene
and heora willan      wraðe besmitene.

5

Næs þa goddoend      se þe god wiste,
ne an furðum      ealra wære.
þa of heofenum beseah      halig drihten
ofer manna bearn,      hwæðer his mihta ða
andgyt ænig      ealra hæfde,

10

oððe god wolde      georne secan.
Ealle heo on ane      idelnesse
symle besegan;      þa wæs soð nan mann
þe god wolde      georne wyrcan;
ne an furþum      ealra wære.

15

Ac ge þæs ealle ne magon      andgyt habban
þe unrihtes      elne wyrceað
and min folc fretað      swa fælne hlaf,
ne hio god wyllað      georne ciegan;
þær hio forhtigað,      frecnes egesan

20

æniges ne þurfon.     
Forþam manna ban      mihtig drihten
liste tosceadeð,      þa him liciað;
beoð þa gehyrwede      þe forhycggeað god.
Hwylc Israela      ece hælu

25

syleð of Sione      nymðe sylfa god,
þonne he his folc      fægere alyseð
of hæftnyde,      halig drihten?
þonne Iacob byð      on glædum sælum
and Israelas      ealle bliðe.

The Paris Psalter: Psalm 53

Verse Indeterminate Saxon

On þinum þam haligan naman,      gedo me halne, god;
alys me fram laðum      þurh þin leofe mægen.
God, min gebed      gearuwe gehyre,
and earum onfoh      min agen word.

5

Forþam me fremde oft      facne gestodon,
sohtan mine sawle      swiðe strange,
and na heom god setton      gleawne on gesyhðe.
Efne me þonne god      gleawe fultumeð,
is andfengea      ece drihten

10

sawle minre;      he me swican ne wile.
Afyr me fæcne yfel      feonda minra,
and hi soðfæst toweorp      syððan wide.
Ic ðe lustum      lace cweme,
and naman þinne      niode swylce

15

geara andette,      forðon ic hine goodne wat.
Forþon þu me alysdest,      lifes ealdor,
of earfoðum      eallum symble,
ealle mine fynd      eagum ofersawe.

The Paris Psalter: Psalm 54

Verse Indeterminate Saxon

Gehyr min gebed,      halig drihten,
ne forseoh æfre      sariges bene;
beheald me holdlice      and gehyr me eac.
Grimme ic eom begangen;      forðon ic gnornige

5

and me forhtige      feondes stefne
and fyrenfulra      fæcne niðas.
Forðam me on sah      unrihtes feala;
wurdon me þa on yrre      yfele and hefige.
Ys me on hreðre heah      heorte gedrefed

10

and me fealleð on      fyrhtu deaðes.
Egsa me and fyrhtu      ealne forcwomon,
and me beþeahton      þeostru niðgrim.
Ic þa on mode cwæð,      hwa me sealde
to fleogenne      fiðeru swa culfran,

15

and ic þonne ricene      reste syððan.
Efne ic feor gewite,      fleame dæle,
and on westene      wunode lange,
bide þæs beornes      þe me bete eft
modes mindom      and mægenes hreoh.

20

Hat nu todælan,      drihten usser,
heora geðeode      geond þas woruld wide;
forðon ic þær on unriht      oft locade,
and wiðercwyda      wearn gehyrde;
drugon þæt on burgum      dæges and nihtes.

25

þunie him gewinnes wearn      ofer wealles hrof
and heom on midle wese      man and inwit
and unsoðfæstnys      ealle wealde.
Næfre on his weorþige      wea aspringe,
mearce mansceat,      man inwides;

30

forþon gif me min feond      fæcne wyrgeð,
ic þæt abere      bliðe mode.
þeah þe þa ealle      ðe me a feodon,
wordum wyrigen      and wearn sprecan,
ic me wið heora hete      hyde sneome.

35

þu eart se man      þe me wære
on anmede,      and æghwæs cuð
latteow lustum;      and wyt gelome eac
æton swetne mete      samed ætgædere,
and on godes huse      gangan swylce

40

mid geþeahtunge      þine and mine.
Hi ofer cume      unþinged deað,
astigon heo on helle      heonan lifigende.
Forðam on heora gasthusum      is gramlic inwit,
and on hiora midle      man inwitstæf.

45

Ic soðlice      to sylfum drihtne
cleopode on corðre,      and me cuðlice
gehyrde      hælend drihten.
Ic on æfenne,      eac on mergenne
and on midne dæg,      mægene sæcge

50

and bodie,      þæt þu bliðe me
mine stefne      stiðe gehyre.
A ðu symle      sawle mine
lustum alyse,      laðum wiðferige,
forðon me manige ymb      mægene syrewað.

55

þæt gehyreð god      and hi gehyneð eac,
þe ær worulde wæs      and nu wunað ece.
Nis him onwendednes      on woruldlife,
ne him godes fyrhtu      georne ondrædað.
Heo besmitað      swylce his sylfes

60

þa gewitnesse,      þær hi woh fremedon;
forðon hi synt on yrre      ut adælde,
ne hi sylfe wel      geseon æfre,
forðon hit wæs his heortan      gehygde neah.
Hi word hira      wel gesmyredon

65

ele anlicast;      eft gewurdon
on gescotfeohta      scearpe garas.
Sete on drihten      þin soð gehygd;
he þe butan fracoðum      fedeð syððan.
Ne syleð he soðfæstum      syððan to feore

70

þæt him yþende mod      innan hreðre;
ðu arlease      ealle gelædest
on soðe forwyrd      seaðes deopes.
Se blodhreowa wer      bealuinwites
fæcne gefylled      ne fæger lif

75

on middum feore      gemeteð ahwær;
ic me on minne drihten      deorne getreowige.

The Paris Psalter: Psalm 55

Verse Indeterminate Saxon

Miltsa me drihten,      forðon me man tredeð,
and me ealne dæg      mid unrihte
fynd onfeohtað      þurh facensearu.
And me fæcne tredað      feondas mine,

5

doð þæt ealne dæg      fram ærmergene.
Forðon monige synd      ðe to me feohtað;
wene ic me wraðe to ðe,      wuldres drihten.
Ic wealdend god      wordum herige,
and on god swylce      georne gelyfe,

10

þæt minre spræce      sped folgie
æghwæs ealne dæg;      eac ic swylce
on god drihten      gearewe gewene;
nis me ege mannes      for ahwæðer.
Hwæt, me ealne dæg      mine agen word

15

sylfne socon,      swyþe oncuðon,
and wiðer me      wæran georne
on yfel heora geðeaht      ealle onwende.
On eardiað,      þa ðe swa þenceað
þæt heo gehyden      hælun mine,

20

swa min sawl bad      þæt ðu swylce heo
for nahwæðer      nowiht hæle;
on yrre þu folc      eall geðreatast.
Ic nu leofum gode      lif min secge,
sette on ðinre gesyhðe      sarige tearas,

25

swa ic ðe on gehate      hæfde geneahhige.
þonne on hinderling      hweorfað mine
feondas fæcne,      ðonne ic me freoðu to ðe
wordum wilnige;      ic wat and can,
þæt þu min god      gleawe wære.

30

Ic on god min word      georne herige,
and on god swylce      georne gelyfe,
and ic ealne dæg      ecne drihten
wordum weorðige;      ne me wiht an siteð
egesan awiht      æniges mannes.

35

On me synd, mihtig god,      þæt ic þe min gehat
on herenesse      hyldo gylde;
forþon ðu mine sawle      of swyltdeaðes
laþum wiðlæddest,      dydest lof stunde,
aweredest mine eagan      wraðum tearum

40

and mine fet      fæle beweredest,
þæt ic gearewe      gode licode
on lifigendra      leohte eallum.

The Paris Psalter: Psalm 56

Verse Indeterminate Saxon

Miltsa min, god,      and me milde weorð,
forþon min sawel on þe      swyðe getryweð,
and ic on fægerum scuan      fiðera ðinra
gewicie,      oðþæt gewite forð

5

and unriht me      eall beglide.
Heonan ic cleopige      to heahgode
and to wealdendgode,      ðe me wel dyde.
He þa of heofenum      hider onsende
þe me alysde,      laþum wiðferede,

10

sealde on edwit      þe me ær trædan.
Sende mihtig god      his milde gehigd
and his soðfæst mod      samod ætgædere,
and mine sawle      sona alysde
of leon hwelpum      reðe gemanan;

15

wæs ic slæpende      sare gedrefed.
Synd me manna bearn      mihtigum toðum
wæpenstrælas,      þa me wundedon;
wæron hyra tungan getale      teonan gehwylcre
and to yfele gehwam      ungemet scearpe.

20

Ahefe þe ofer heofenas,      halig drihten;
is wuldur ðin      wide and side
ofer ðas eorþan      ealle mære.
Fotum heo minum      fæcne grine
grame gearwodon,      and geornlice

25

mine sawle      swyðe onbigdon.
Hi deopne seað      dulfon widne,
þær ic eagum      on locade,
and hi on ðone ylcan      eft gefeollan.
Gearo is min heorte      þæt ic gode cweme;

30

gearo is min heorte      þæt ic gode swylce
sealmas singe,      soðword sprece.
Aris, wuldur min,      wynpsalterium,
and ic on ærmergene      eac arise
and min hearpe      herige drihten.

35

Ic þe on folcum      frine drihten
ecne andete,      eac geond þeode
sealmas singe      swiðe geneahhige.
Forðon þin mildheortnes      is mycel wið heofenas,
is ðin soðfæstnes      swylce wið wolcnum.

40

Ahafen þu eart ofer heofenas,      halig drihten;
is ofer ealle      eorðan swylce
þines wuldres wlite      wide and side.

The Paris Psalter: Psalm 57

Verse Indeterminate Saxon

Gif ge soð sprecan      symble wyllen,
demað manna bearn      domum rihtum.
Eft ge on heortan      hogedon inwit,
worhton wraðe;      forþan ðæs wite eft

5

on eowre handa      hefige geeode.
Ge firenfulle      fremde wurdon,
syððan hi on worlde      wæron acende
and heo on life      lygeword spæcon.
Yrre heom becume      anlic nædran,

10

ða aspide      ylde nemnað;
seo hi deafe deð,      dytteð hyre earan,
þæt heo nele gehyran      heahgaldor sum
þæt snotre men      singað wið attrum.
God heora toðas      grame gescæneð,

15

þa hi on muðe      mycle habbað;
tolyseð leona mægen      lungre drihten.
Ac hi forweorðan      wætere gelicost,
þonne hit yrnende      eorðe forswelgeð;
swa his bogan bendeð,      oðþæt bitere eft

20

adl on seteð,      swa his geearnuncg byð.
Swa weax melteð,      gif hit byð wearmum neah
fyre gefæstnad,      swa heo feallað on þæt;
hi sunnan ne geseoð      syððan æfre.
ærðon eowre treowu      telgum blowe,

25

wæstmum weaxe,      ær him wol becimeð,
þæt heo beoð on yrre      ealle forswelgene.
Soðfæst blissað,      þonne he sið ongan,
hu þa arleasan      ealle forweorðað,
and his handa ðwehð      on hæþenra

30

and þæra fyrenfulra      fæcnum blode.
And þonne man cweþeð      on his modsefan:
“þis is wæstm      wises and goodes,
þe his soðfæst weorc      symble læste;”
hi on eorðan god      ealle gedemeð.

The Paris Psalter: Psalm 58

Verse Indeterminate Saxon

Ahrede me, halig god,      hefiges niðes
feonda minra,      ðe me feohtað to;
alys me fram laðum      þe me lungre on
risan willað,      nymðe þu me ræd geofe.

5

Genere me fram niþe      nahtfremmendra
þe her unrihtes      ealle wyrceað,
and me wið blodhreowes weres      bealuwe gehæle.
þi nu mine sawle      swiþe bysige
feondas mine      fæcne ofþryhtun,

10

and me strange eac      stundum ongunnon;
ne me unrihtes on      awiht wistan,
ne ic firene eac      fremde drihtne.
Gif ic on unriht bearn,      ic þæs eft geswac;
on minne geanryne,      aris ðu, drihten, nu,

15

and ðu sylfa gesyhst,      þæt ic swa dyde;
þu eart mægena god,      mihtig drihten,
and Israela god      æghwær æt þearfe.
Beheald holdlice,      hu þu hraðe wylle
geneosian      niða bearna

20

ealra ðeoda      æghwær landes;
ne þu hweðere on mode      milde weorðest
eallum ðe unriht      elne wyrceað.
Hi æt æfene eft      in gecyrrað,
þonne hy heardne      hungor þoliað,

25

swa hundas ymbgað      hwommas ceastre.
Efne hi habbað on muðe      milde spræce,
is him on welerum      wrað sweord and scearp.
þonne gehyreð hwylc,      hwæt hyra hyge seceð?
And ðu hi, drihten, dest      deope to bysmre;

30

nafast þu for awiht      ealle þeoda.
Ic mine strengðe on ðe      strange gehealde,
forðon þu me god eart      geara andfencgea,
and mildheortnes      mines drihtnes
me fægere becom,      þær me wæs freondes þearf.

35

Min se goda god, ætyw me      þin agen good
for minum feondum,      þe me feale syndun;
ne do hy to deadan,      þy læs hi dollice
þinre æ geban      anforlæton.
Ac þu hi wide todrif      þurh þines wordes mægen,

40

and hi wraðe toweorp,      wealdend min drihten.
Ys hyra muðes scyld      manworda feala,
ða hi mid welerum      wraðe aspræcan;
wærun hi on oferhygde      ealle gescende,
þa hi on lige      lange feredon;

45

forðon hi on ende      yrre forgripeð
and hi syþþan ne beoð      samod ætgædere.
Syððan hi wisslice witon,      þætte wealdeð god
ofer middangeard      manna cynnes
and ealra eac      eorðan gemæru.

50

Hi on æfenne      eft gecyrrað
and heardne eac      hungor ðoliað,
swa hundas ymbgað      hwommas ceastre.
Efne hi to æte      ut gewitað,
þær hi towrecene      wide hweorfað;

55

gif hi fulle ne beoð,      fela gnorniað.
Ic þonne ðine strengþu      stundum singe
and ðin milde mod      morgena gehwylce.
Forðon þu min andfengea      æghwær wære
and ic helpe æt ðe      hæfde symble,

60

þonne me costunge      cnysedon geneahhige;
þu eart fultum min,      ic ðe fela singe.
Forðon þu me, god, eart      geara andfengea
and mildheortnes,      mihtig drihten.

The Paris Psalter: Psalm 59

Verse Indeterminate Saxon

þu us todrife,      drihten user,
and us towurpe      geond werþeoda,
yrre us wurde      and eft milde.
Eorðan ðu onhrerdest,      ealle gedrefdest;

5

hæl hyre wunde,      nu heo ahrered is.
Feala ðu ætywdest      folce ðinum
heardra wisan      and hi hraþe æfter
mid wynsume      wine drenctest.
þu becnuncge      beorhte sealdest

10

þam þe ege ðinne      elne healdað,
þæt hi him gebeorgen      bogan and stræle
and wæron alysede      leofe þine.
Do me þin seo swyðre hand      symle halne;
gehyr me, halig god.      Hwæt, ðu holdlice

15

on ðinre halignesse      her aspræce:
“And ic blissie,      ba gedæle
Sicimam et Conuallem,      ða samod wæron
on Metiboris      mihtum spedige.
Min is Galaad,      gleaw Mannases

20

and Effrem ys      æðele strengþu
heafdes mines      her on foldan.
Cyninc ys me      Iuda cuð;
is me Moab      mines hyhtes hwer,
and ic aðenige eac      on Idumea,

25

min gescy sende,      and me syððan gedo
Allophilas      ealle gewylde.”
Hwylc gelædeð me      leofran on ceastre
weallum beworhte?      Hwa wyle swylce me
in Idumea      eac gelædan?

30

Ac ne eart þu se sylfa god,      ðe us swa drife?
Ne ga ðu us on mægene,      mihtig drihten.
Syle us nu on earfoðum      æðelne fultum,
forðon hælu byð      her on eorðan
manna gehwylces      mægene idel.

35

Us sceal mægenes gemet      mihtig drihten
soðfæst syllan,      and he sona mæg
ure fynd gedon      fracoþe to nahte.

The Paris Psalter: Psalm 60

Verse Indeterminate Saxon

Gehyr, halig god,      hraþe mine bene,
beheald mine gebed      holde mode.
Nu ic of eorðan      utgemærum
cleopige to þe,      nu me caru beateð

5

heard æt heortan,      help min nu þa;
ahefe me holdlice      on halne stan.
þu me gelæddest      mid lufan hyhte,
wære me se stranga tor      stið wið feondum.
Ic eardige      awa to feore

10

on ðinum selegesceote;      þær me softe byð,
þær ic beo fægere beþeaht      fiðerum ðinum.
Forðon ðu gehyrdest,      halig drihten,
hu min gebed to ðe      beorhte eode;
yrfe þu sealdest      anra gehwylcum,

15

se þe naman ðinne      þurh neod forhtað.
Dæg byð ofer dæge,      þær byð gedefe cynincg;
beoð his winter eac      wynnum iced,
oð þone dæg þe he      on drihtnes sceal
on ansyne      andweard gangan,

20

and þær to worlde      wunian ece.
Hwylc seceð þæt      þe soðfæst byð?
Swa ic naman ðinum      neode singe,
þæt ic min gehat      her agylde
of dæge on dæg,      swa hit gedefe wese.

The Paris Psalter: Psalm 61

Verse Indeterminate Saxon

Ic mine sawle      symble wylle
full gleawlice      gode underþeodan;
æt him is hælu min      her eall gelancg.
Hwæt, he is god min      and gearu hælend;

5

is he fultum min,      ic ne forhtige wiht.
ðonne ge mid mane      men ongunnon,
ealle ge ða to deadan      dædun sona,
swa ge awurpon      wah of stofne.
Swa ge mine are      ealle þohton

10

wraðe toweorpan,      wide urnon
þurstige muðe;      þæne bletsadan
and ðone wyrgedan      wraðe mid heortan.
Hwæðere ic me soðe      sawle mine
to gode hæfde      georne geðeoded;

15

he minre geðylde      þingum wealdeð.
Hwæt, he is god min      and gleaw hælend
and fultum is;      ne mæg ic hine ahwær befleon.
On gode standeð      min gearu hælu
and wuldor min      and wyn mycel;

20

me is halig hyht      on hine swylce.
Hycge him halig folc      hælu to drihtne;
doð eowre heortan hige      hale and clæne,
forðon eow god standeð      georne on fultum.
Hwæðere ge, manna bearn,      manes unlyt

25

wyrceað on wægum      and woh doð,
and eow beswicað      sylfe oftast,
þær ge idel gylp      on þam ilcan fremmað.
Nellað ge gewenan      welan unrihte
oþþe to reaflace      ræda þencean.

30

þeah þe eow wealan to      wearnum flowen,
nyllan ge eow on heortan þa      hige staðelian;
æne ic god spræcan      gearuwe gehyrde
and þæt treowe ongeat      tidum gemeldad.
Miht is drihtnes      ofer middangeard

35

and him þæs to worlde      wuldor stande
and mildheortness,      þæt he manna gehwam
æfter his agenum      earnungum demeð,
efne swa he wyrceð      on worldlife.

The Paris Psalter: Psalm 62

Verse Indeterminate Saxon

God min, god min,      ic þe gearuwe to
æt leohte gehwam      lustum wacie.
Min sawl on ðe      swyðe þyrsteð
and min flæsc on ðe      fæste getreoweð.

5

On westene      and on wege swylce
and on wæterflodum      wene ic swiðe,
þæt ic ðe on halgum      her ætywe,
þæt ic þin wuldur and mægen      wis sceawige.
Ys þin milde mod      micele betere

10

þonne þis læne lif      þe we lifiað on;
weleras ðe mine      wynnum heriað.
Swa ic ðe on minum life      lustum bletsige
and ic on naman þinum      neode swylce
mine handa þwea      halgum gelome.

15

Ys sawl min      swetes gefylled,
swa seo fætte gelynd,      fægeres smeoruwes;
weleras mine      wynnum swylce
þinne naman nu ða      neode heriað.
Swa ic þin gemynd      on modsefan

20

on minre reste      rihte begange,
and on ærmergen on ðe      eac gewene,
forðon þu me on fultum      fæste gestode.
Ic beo fægere beþeaht      fiðerum þinum
and hiht on ðon      hæbbe georne,

25

forðon min sawl on ðe      soðe getreoweþ;
me ðin seo swiðre onfencg      symble æt ðearfe.
Forðon hi on idel      ealle syððan
sohton synlice      sawle mine,
and geond eorðscræfu      eodon geneahhe;

30

nu hi wæran geseald      under sweordes hand,
syndon fracuðe nu      foxes dælas.
Kynincg sceal on drihtne      clæne blisse
hluttre habban,      and hine heriað eac
ealle þa ðe on hine      aðas sweriað;

35

forþon synt gemyrde      muðas ealle
þa unriht sprecað      ahwær landes.

The Paris Psalter: Psalm 63

Verse Indeterminate Saxon

Gehyr min gebed,      halig drihten,
nu me costunge      cnyssað geneahhe,
and wið egesan      yfeles feondes
mine sawle gescyld      symle æt þearfe.

5

þu me oft aweredest      wyrigra gemotes
and fram þære menegeo      þe man woldon
and unrihte      æghwær fremman.
þa heora tungan teoð      teonan gehwylce
sweorde efenscearpe      and heora swiðne bogan,

10

and unscyldige mid þy      scotian þenceað.
Hi hine samnuncga      scearpum strelum
on scotiað,      egsan ne habbað,
ac hi mid wraðum      wordum trymmað
and sare sprecað:      Hwa gesyhð usic?

15

Swa hi smeagað oft      swiðost unriht
and on þam ilcan      eft forweorðað,
þær hi mamriað      man and unriht.
Gangeð man manig      modig on heortan,
oðþæt hine ahefeð      hælend drihten.

20

Syndon hyra wita      scytelum cilda
æghwæs onlicost;      ne him awiht þon ma
heora tungan nu      teonan on sittað.
Ealle synd gedrefede      þe hi on sioð;
sceal him manna gehwylc      man ondrædan

25

and weorc godes      wide mærsian
and his weorc ongitan      mid wisdome.
Se soðfæsta      symble on drihten
blissað baldlice,      bote geweneð,
and hine heriað eac      heortan clæne.

The Paris Psalter: Psalm 64

Verse Indeterminate Saxon

þe gedafenað,      drihten user,
þæt þe man on Sion      swyðe herige
and on Hierusalem      gylde and gehate.
Gehyr min gebed,      halig drihten,

5

for ðe sceal ælc flæsc      forð siðian.
Synfulra word      swyþe ofer usic
fræcne foran;      þu gefultuma
urum misdædum,      mihta wealdend.
He weorðeð eadig,      se þe hine ece god

10

cystum geceoseð      and hine clæne hafað,
and on his earduncgstowum      eardað syððan.
Ealle we ðin hus      ecum godum
fægere fyllað;      fæste is þin templ
ece and wræclic      awa to feore.

15

Gehyr us, hælend god,      þu eart hyht ealra
þe on ðysse eorðan      utan syndon
oþþe feor on sæ      foldum wuniað.
þinre mihte sculon      muntas hyran,
swylce þu gedrefest      deope wælas

20

þæt byð ormætum      yþa hlude
and hi uneaðe mæg      ænig aræfnan.
þeoda him ondrædað      þinne egesan,
þe eard nymað      utan landes;
for þinum wundrum      forhte weorðað.

25

ærmorgenes gancg      wið æfentid
ealle þa deman      drihten healdeð;
eorðan ðu gefyllest      eceum wæstmum,
þæt heo welig weorþeð      wera cneorissum.
Beoð godes streamas      gode wætere

30

fæste gefylde,      þanan feorhnere
findað foldbuend,      swa him fægere oft
gegearewadest,      god lifigende.
Wæter yrnende      wæstme tyddrað;
mænige on moldan      manna cynnes

35

on cneorisse      cende weorðað,
and blissiað,      blowað and growað
þurh dropunge      deawes and renes.
þonne þu geares hring      mid gyfe bletsast
and þine fremsumnesse wylt      folcum dælan,

40

þonne beoð þine feldas      fylde mid wæstmum.
þonne on wæstmum      weorðað mæsted,
and mid wynngrafe      weaxað geswiru.
Hi beoð gegyrede      godre wulle,
eowdesceapum;      cumað eadilic

45

wæstm on wangas      weorðlic on hwætum;
þonne hi cynlice to ðe      cleopiað sona,
and þe þonne lustum      lofe þanciað.

The Paris Psalter: Psalm 65

Verse Indeterminate Saxon

Ealle eorðbuend      ecne drihten
wordum wislicum      wide herian,
and his naman secgeað      neode mid sealmum
and him wuldres lof      wide syllað.

5

And gode secgeað,      hu his þa goodan weorc
syndon wundorlice      wide geond eorðan,
and eac on menigeo      mægenes þines
þine feondas þe      fæcne leogað.
Geweorðie      wuldres ealdor

10

eall ðeos eorþe,      ecne drihten;
and þe singe eac,      secge geneahhie,
þæt þin nama is      ofer eall niða bearn
se hehsta      hæleþa cynnes.
Cumað nu and geseoð,      hu cyme weorc

15

drihten worhte;      synt his domas eac
swiþe egeslice      ofer eall ylda bearn.
He mæg onwendan      wætera ðryðe,
þæt þas deopan sæ      drige weorðað,
and þa strangan mæg      streamas swylce

20

gefeterian,      þæt þu mid fote miht
on treddian      eorðan gelice.
His mægen wealdeð      ofer eall manna cyn
on ecnesse      awa to feore,
and he ofer ealle þeode      eagum wliteð;

25

þa hine on yrre      æghwær gebringað,
ne beoð þa on him sylfum      syððan ahafene.
Bletsigen þeoda      bliðe mode
ealle eorðbuend      ecne drihten
and mid stefne lof      strang asecgean.

30

He mine sawle      sette to life,
ne læteð mine fet      laðe hreran.
Ure costade god      clæne fyre
soðe dome,      swa man seolfor deð,
þonne man hit aseoðeð      swyðe mid fyre.

35

þu us on grame swylce      gryne gelæddest,
and us bealuwa fela      on bæce standeð;
settest us mænige eac      men ofer heafod.
We þuruh fyr farað      and þuruh floda þrym,
and ðu us on colnesse      clæne gelæddest.

40

Ic on þin hus      halig gange
and þær tidum þe      tifer onsecge;
þær ic min gehat      mid hyge gylde,
þæt mine weleras ær      wise gedældan.
þas ic mid muðe aspræc      mine æt þearfe,

45

þær me costunge      cnyssedan geneahhe,
þæt ic ðe on tifrum      teala forgulde
ealle þa gehat,      þe ic æfre her
mid minum welerum      wis todælde.
Gehyrað me      and her cumað;

50

ic eow mid soþe      secgean wylle,
gif ge godes egesan      georne habbað,
hu mycel he dyde      minre sawle.
þuruh his mihte ic      muðe cleopige
oþþe mine tungan      tidum blissade.

55

Gif ic me unrihtes oncneow      awiht on heortan,
ne wite me þæt,      wealdend drihten.
Forðon me gehyrde      hælend drihten,
and minre stefne beheold      strange bene.
Drihten si gebletsad,      þe he ne dyde æfre

60

nymðe he mine bene      bealde gehyrde,
ne his milde mod      me dyde fremde.

The Paris Psalter: Psalm 66

Verse Indeterminate Saxon

Miltsa us, mihtig drihten,      and us on mode eac
gebletsa nu;      beorhte leohte
þinne andwlitan,      and us on mode weorð
þuruh þine mycelnesse      milde and bliðe.

5

And we þæs on eorðan      andgyt habbað,
ure wegas wide      geond þas werðeode
on þinre hælo      healdan motan.
Folc þe andette;      þu eart fæle god,
and þe andetten      ealle þeoda.

10

Hæbbe þæs gefean      folca æghwylc
and blissien      bealde þeoda,
þæs þe þu hi on rihtum      rædum demest
and eorðbuende      ealle healdest.
Folc þe andetten      fælne drihten

15

and þe andetten      ealle þeoda.
Ge him eorðe syleð      æþele wæstme;
gebletsige us      bliðe drihten
and user god      eac bletsige;
hæbbe his egesan eall      eorþan gemæru.

The Paris Psalter: Psalm 67

Verse Indeterminate Saxon

Arise god,      ricene weorðe
his feonda gehwylc      fæste toworpen;
fleoð his ansyne,      þa þe hine feodan ær.
Rece hi gelicast      ricene geteoriað;

5

swa fram fyre weax      floweð and mylteð,
swa þa fyrenfullan      frecne forweorðað;
habbað soðfæste      symbel ece.
Hi ansyne      ecean drihtnes
habbað beorhtlice      blisse and sibbe.

10

Singað soðum gode      sealmas geneahhige,
and his naman swylce      neode heriað;
doð siðfæt þæs      seftne and rihtne,
þe he sylfa astah      ofer sunnan up,
þam is to naman      nemned drihten.

15

Wesað ge on his gesyhþe      symble bliðe,
and on his ansyne wesan      ealle gedrefde,
þa þe wydewum syn      wraðe æt dome
oþþe steopcildum wesen      strange fæderas.
Drihten is on his stowe      dema halig,

20

se þe eardian deð      anes modes
and on hiora huse      healdeð blisse;
Se þe on his mægenes      mihte gelædeð
þæt he þa gehæftan      hæleð sniome,
and þa to yrre beoð      ealle gecigde

25

and eardiað      on eorðscræfum.
þonne god gangeð      for his þæt gleawe folc,
oððe geond westena      wide ferað,
þanon eorðe byð      eall onhrered.
For ansyne      ecean drihtnes

30

heofenas droppetað;      hrusan forhtiað
for Israela godes      egesan þrymme.
Wilsumne regn      wolcen brincgeð,
and þonne ascadeð god      sundoryrfe;
eall þu þa gefremest      þurh þine fæste miht.

35

þine wihte on þam      wynnum lifiað;
þu þin swete good      sealdest þearfum.
God gifeð gleaw word      godspellendum,
syleð him modes mægen      se þe is mihtig kynincg
and wlites wealdend;      oft weorðlic reaf

40

on huse men      her gedælað.
Gif ge slæpað      samod on clero,
fiðeru beoþ culfran      fægeres seolfres
and hire bæc scineð      beorhtan golde.
þonne hi se heofonlica kynincg      her toscadeð,

45

syþþan hi on Selmon      snawe weorðað.
Gebeorh godes      bringeð to genihte
wæstme weorðlice      and wel þicce.
Forþon ge onfoð      fægerum beorge,
þær ge to genihte      geniomað wæstme;

50

se is wealdendgode      wel liciendlic,
on þam wið ende      eardað drihten.
Wærun godes cræta      gegearwedra
tyn þusendo      geteled rime,
mænigfeald þusend      modblissiendra.

55

Drihten is on þam      dædum spedig;
on heanesse astah,      hæftned lædde,
þa on hæftnede      hwile micele
lange lifdon,      and wæs lacgeofa
ofer middangeard      manna bearnum.

60

Ne magon þær eard niman      ungeleafe menn;
wese of dæge on dæg      drihten user,
se goda god,      georne gebletsad.
Sylle us gesundne      siðfæt drihten;
ure hælend god      helpe usser

65

and us æt deaðe eac      drihten gehealde.
Hwæðere wealdend god      wiðhycgendra
heafdas feonda      her gescæneð,
and he tofylleð      feaxes scadan
þara þe her on scyldum      swærum eodon.

70

Of Basan, cwæð      bealde drihten,
ic me on sæ deopre      sniome onwende,
oþþæt þin fot weorðe      fæste on blode.
Hundes tungan      habbað feondas,
from þam þine gangas      wæron gesewene;

75

wærun godes mines      gangas rihte,
soðes kynincges      symble on halgum.
þyder ealdormen      ofstum coman,
and gegaderade      gleowe sungon
on þæra manna      midle geongra

80

on tympanis      togenum strengum,
and on ciricean      Crist, drihten god
bealde bletsige      bearn Israela.
þær Benniamines synt      bearn on geogoðe
and ealdormenn      eac of Iudan,

85

þe latteow wæs      forð þara leoda,
and ealdras eac      of Zabulone
and Neptalim      niode swylce.
Bebeod þinum mægene;      þu eart mihtig god;
and þin weorc on us      mid wisdome

90

getryme on þinum temple      tidum gehalgod;
þæt ys on Hierusalem,      þyder ðe gyfe lædað
of feorwegum      foldan kynincgas.
On wuda þu wildeor      wordum þreatast
and fearra gemot      under folcum;

95

ne beoð ut fram þe      æfre atynde,
þa þe seolfres beoð      since gecoste.
Toweorp þu þa ðeoda     

The Paris Psalter: Psalm 68

Verse Indeterminate Saxon

Do me halne, god,      forþon hreoh wæter
to minum feore inn      floweð and gangeð;
eom ic on lame oflegd,      hafað lytle sped.
Com ic on sæs hricg,      þær me sealt wæter

5

hreoh and hopig      holme besencte.
þær ic werigmod      wann and cleopode,
þæt me grame syndan      goman hase;
byð me æt þam earon      eagon wiðgangen;
hwæðere ic on god minne      gearewe gewene.

10

Hiora is mycle ma      þonne ic me hæbbe
on heafde nu      hæra feaxes,
þe me earwunga      ealle feogeað.
Ofer me syndon      þa þe me ehton,
fæstum folmum      forð gestrangad

15

feondas mine,      and ic forð agef
unrihtlice      þa þe ic ne reafude ær.
þu wast, wuldres god,      þæt ic eom unwis hyges,
ne wæren þe bemiðene      mine scylde.
Ne sceolon æt me      ænige habban

20

sceame sceandlice      þe þines siðes her
ful bealdlice      bidað, drihten.
þu eart mægena god;      ne sceal æt me
ænige unare      ahwær findan,
þe ðe Israela god      ahwær seceað.

25

Forþon ic edwit for þe      oft aræfnade
and me hleorsceame      hearde becwoman,
and ic framþe wearð      fæderenbroðrum,
wæs unmæge gyst      modorcildum.
Forþon me þines huses      heard ellenwod

30

æt ormæte      and me eac fela
þinra edwita      on gefeollon.
þonne ic minum feore      fæsten gesette,
eall hi me þæt on edwit      eft oncyrdan.
Gif ic mine gewæda      on witehrægl

35

cyme cyrde,      cwædan hi syþþan,
þæt ic him wæfersyn      wære eallum.
Me wiðerwearde      wæron ealle,
þa him sæton      sundor on portum;
spræcon me wraðe,      þa þe win druncon.

40

Ic þonne min gebed      to þe, mihtig drihten,
tidum sende      teala liciendlic,
and þu me þonne on mænigeo      miltsa þinra
gehyre me hlutre      hælu þine.
Alys me of lame,      þe læs ic weorþe lange fæst,

45

and me feondum afyrr,      frea ælmihtig;
ado me of deope      deorces wæteres,
þe læs me besencen      sealte flodas.
Ne me huru forswelge      segrundes deop
ne me se seað      supe mid muðe.

50

Gehyr, drihten, me,      forþon gedefe is
þin milde mod      mannum fremsum,
and for mænigeo      miltsa þinra
geseoh on me      swylce, drihten.
Ne acyr þu æfre fram þinum cnihte      þin clæne gesyhð,

55

forþan me feondas to      feohtað geneahhe;
gehyr me hrædlice      and me help freme.
Beheald mine sawle      and hi hrædlice
alys and wiðfere      laþum feondum.
     arscame;

60

for þinre ansyne      ealle syndon
þe feondas me      fæcne wurdon.
Min heorte gebad      hearmedwit feala
and yrmðu mænig      eac aræfnede;
næfde eorla þæs      ænig sorge;

65

frefrend ic sohte,      findan ic ne mihte.
Hi minne mete      mengdan wið geallan
and þa gedrugadne      drenctan mid ecede.
Wese heora beod fore him      wended on grine
and on edlean yfel      and on æwisce.

70

Syn hiora eagan      eac adimmad,
þæt hi geseon ne magon      syþþan awiht;
weorðe heora bæc swylce      abeged eac.
Ageot ofer hi      þin þæt grame yrre,
and æbylignes eac      yrres þines

75

hi forgripe      gramhicgende.
Wese wic heora      weste and idel;
ne on heora eðele ne sy      þinc oneardiendes.
Forþon hi ealra      ehtan ongunnon,
ðe þu him earfoðu      ænig geafe,

80

and me wean ecton      minra wunda sar.
Asete him þa unriht to      þe hi geearnedan,
and mid unrihte      ær geworhton,
and hi on þin soðfæst weorc      syþþan ne gangan.
Syn hi adilgad      of gedefra eac

85

þæra lifigendra      leofra bocum;
ne wesen hi mid soðfæstum      syþþan awritene.
Ic me sylfa eam      sarig þearfa,
and me andwlita onfeng      ecean drihtnes,
se me holdlice      hælde sona.

90

Nu ic naman drihtnes      neode herige
and hine mid lofsange      læde swylce.
Ic þam leofan gode      licie swyþor
þonne æðele cealf,      þeah þe him upp aga
horn on heafde      oððe hearde cleo.

95

Geseoð þæt and gefeoð,      sarie þearfan,
seceað drihten      and eower sawl leofað.
Forþam þa þearfendan      þriste drihten
gehyreð holdlice;      nyle he gehæfte eac
on heora neode      na forhycgan.

100

Herige hine swylce      heofen and eorðe,
side sæflodas      and þa him syndon on.
Forþon Sione god      symble hæleð;
beoð mænige byrig      mid Iudeum
eft getimbrade,      þær hi eard nimað.

105

þær hi yrfestol      eft gesittað
and hiora eþel begytað      esnas drihtenes,
and his naman      neode lufiað,
þær eardiað      awa to feore.

The Paris Psalter: Psalm 69

Verse Indeterminate Saxon

Wes, drihten god,      deore fultum;
beheald, drihten, me,      and me hraðe syþþan
gefultuma      æt feorhþearfe.
þonne beoð gescende      and scame dreogað,

5

þa þe mine fynd      fæcne wæron
and mine sawle      sohton mid niðe.
Hi on hinderlincg      hweorfað and cyrrað;
ealle hiora scamien,      þe me yfel hogedon.
And heora æfstu eac      ealle sceamien,

10

þe me word cwædon:      “Weg la, weg la!”
Habban þa mid wynne      weorðe blisse,
þa þe secean      symble drihten,
and symble cweðen:      “Sy þin miht, drihten!”
and þine hælu      holde lufigean.

15

Ic eom wædla      and worldþearfa;
gefultuma me, god,      frea ælmihtig.
þu me fultum eart      fæste, drihten,
eart alysend min;      ne lata þu awiht.

The Paris Psalter: Psalm 70

Verse Indeterminate Saxon

Ic on þe, god drihten,      gearuwe gewene;
ne weorðe ic on ealdre      æfre gescended;
þu me sniome alys      þuruh þine þa swiþeran miht.
Ahyld me þin eare to      holde mode,

5

and me lustum alys      and me lungre weorð
on god drihten      georne þeccend
and on trume stowe,      þæt þu me teala hæle.
Forþon þu me, god, wære      geara trymmend,
freoða fultumiend;      alys me feondum nu,

10

and me of folmum afere      firenwyrcendra,
þe þine æ      efnan nellað;
syndon unrihtes      ealle wyrcende.
Forþon þu me eart fæle geþyld      fæste, drihten
wære me on geoguðe hyht      gleaw æt frymðe.

15

Ic of modur hrife      mundbyrd on þe
þriste hæfde;      þu eart þeccend min;
on þe ic singge nu      symble and geneahhie.
Ic eom swa forebeacen      folce manegum,
and þu me eart fultum strang      fæste æt þearfe.

20

Sy min muð and min mod      mægene gefylled,
þæt ic þin lof mæge      lustum singan
and wuldur þin      wide mærsian
and þe ealne dæg      æghwær herian.
Ne aweorp þu me,      wuldres ealdor,

25

þonne me ylde tid      on gesige;
þonne me mægen and mod      mylte on hreðre,
ne forlæt þu me,      lifiende god.
Oft me feala cwædon      feondas yfele,
and sætendan      sawle minre

30

and on anre geþeaht      eodan togædere.
Cweþað cuðlice:      “Wuton cunnian,
hwænne hine god læte      swa swa gymeleasne;
þonne we hine forgripen      and his geara ehtan;
syþþan he ne hæbbe      helpend ænne.”

35

Ne ofgif þu me huru,      god ælmihtig;
beseoh þu me, soð god,      symble on fultum.
Beoð gedrette,      eac gescende,
þa mine sawle ær      swyþust tældun;
byð þam scand and sceamu      þe me syrwedan yfel.

40

Ic me symble on god      swiðost getreowige,
ofer eall þin lof      lengest hihte.
Min muð sægeð      þine mægenspede
and þin soðfæst weorc      swyþust mæreð,
sægeð þe ealne dæg      ece hælu.

45

Forþon ic ne ongeat      grame ceapunga,
ac ic on þine þa myclan      mihte gange.
Ic þine soðfæstnesse geman      symble, drihten;
þu me ara, god,      ærest lærdest
of geoguðhade;      nu ic eom gomel wintrum.

50

A ic wundor þin      weorþlic sægde,
and ic þæt wið oryldu      awa fremme;
ne forlæt þu me,      lifigende god,
Oððæt ic þines earmes      eall asecge
stiþe strencðe      þisse cneorisse,

55

eallum þam teohhe,      þe nu toweard ys,
þines mihtes þrym,      and þæt mære soð,
þæt ðu on heofenum, god,      heah geworhtest
wundur wræclicu;      nis þe, wuldres cyning,
ænig æfre gelic,      ece drihten.

60

Oft þu me ætywdest      earfoðes feala
on costunge      cuðra manna,
and me yfela feala      oft oncnyssedest;
þonne þu yrre þin      eft oncyrdest
and me of neowelnesse eft      neoðan alysdest

65

þysse eorðan,      þe we on buiað.
ðær þu þin soðfæst weorc      sniome tobræddest,
þonne þu gehwyrfdest      and hulpe min,
and me getrymedest      þæt ic teala mihte;
forþon ic þe andette,      ece drihten,

70

and þe on sealmfatum      singe be hearpan,
Israela god,      ece and halig.
Mine weleras gefeoð,      wynnum lofiað,
þonne ic þe singe,      sigora wealdend,
and min sawl eac,      þa þu sylf lysdest.

75

Swylce min tunge      tidum mærde
þin soðfæst weorc;      scende wæron ealle
þe me yfel to      ær gesohton.

The Paris Psalter: Psalm 71

Verse Indeterminate Saxon

Syle dom þinne,      drihten, kyninge;
suna cynincges syle,      þæt he soð healde.
Dem þu þin folc      deore mid soðe,
heald þine þearfan      holde mid dome.

5

Onfon beorgas eac      beorhtre sibbe
on þinum folce      fægere blisse
and geswyru eac      soþum dædum.
On his soðfæstnesse      swylce demeð
on folce      fyrhte þearfan,

10

swylce he þearfena bearn      þriste hæleð.
He þa hermcweðend      hyneð and bygeð,
se mid sunnan wunað      swylce mid monan,
þurh ealra worulda woruld      wunað him ece.
He þonne astigeð,      swa se stranga ren

15

fealleð on flys her,      and swa fæger dropa
þe on þas eorðan      upon dreopað.
On his agenum dagum      ypped weorðeþ
syb soðfæstnes      swiðe genihtsum,
oþþæt byð ahafen      hluttor mona.

20

He þonne wealdeð      wera cneorissum
be sæ tweonum,      sidum ricum,
and fram streamracum      styreð him eallum
oþ þysse eorðan      utgemæru.
Hine Sigelwearas      seceað ealle

25

and his feondas      foldan liccigeað.
Cumað of Tharsis      tires eadige
and of ealandum      utan kynincgas;
þa him eardgyfu      æðele bringað
of Arabia,      eac of Saba;

30

ealle him leoda      lacum cwemað.
Hine weorðiað      worulde kyningas
þa on eorðwege      ealle syndan;
ealle þeoda hine      weorðiað georne.
Forþon he alyseð      lungre þearfan,

35

þæt him se welega ne mæg      wiht onsittan,
and þæne wædlan,      þe on worulde næfð
ahwær elles      ænigne fultum.
He helpeð þearfan,      swylce eac wædlan,
and he þearfigendra      sawla gehæleð.

40

He of mansceatte      and of mane eac
sniome hiora sawle      softe alysde;
ys his nama for him      neode gebyrhted.
He lyfað leodum,      him byð lungre seald;
of Arabia gold      eorlas lædað;

45

hine weorþiað      wera cneoressa
and hine ealne dæg      eac bletsiað.
þonne æðele getrym      eorðan weardað,
bið se beorht ahafen      ofer beorgas up;
ofer Libanum      licgeað his yþa,

50

and on burgum beoþ      blostmum fægere
swa on eorðan heg      ute on lande.
þonne byð his nama      ofer eall niða bearn
and to widan feore      weorðeð gebletsod;
ær sunnan his nama      soðfæst standeð,

55

byð his setl ær      swylce þonne mona.
And him byð eorþan cynn      eall gebletsad;
ealle hine þeoda      þriste heriað.
Wese Israhela      ece drihten
and hiora sylfra god      symble gebletsad,

60

se þe wundor mycel      wyrceð ana;
si his mihta nama      mode gebletsad
on ecnesse      awa to worlde.
And þeos eorðe si      eall gefylled,
þurh his wuldres miht.      Wese swa, wese swa!

The Paris Psalter: Psalm 72

Verse Indeterminate Saxon

Hu god is ece god      mid Israhelum,
þam þe mid heortan      hycgeað rihte;
me fornean syndon      losode nu ða
ealle on foldan      fota gangas.

5

Forþon ic fæstlice      fyrenwyrcende
oft elnade;      noldun earme mid him
sibbe secean,      sohton fyrene.
Forþon hira deaðes byð      deorc endestæf,
ne heora wites bið      wislic trymnes.

10

Ne synd hi on miclum      manna gewinnum,
and hi mid manna ne beoð      mægene beswungene.
Forþon hi oferhygd nam      ungemete swyþe,
þurh þæt hira unriht wearð      eall untyned.
þanon forð becom      fæcne unriht,

15

swa swa hit of gelynde      lungre cwome,
and hi on heortan      hogedon and þohton,
hu hi fyrmest      facen and unriht
on hean huse      hraðost acwædon.
Hwæt, hi on heofon setton      hyge hyra muþes,

20

and hira tungan      tugon ofer eorðan.
Forþon min folc hider      fægere hweorfeð,
þær hi fulle dagas      findað sona.
And þonne cwædon:      “Hu weorðeð þis cuð gode
oþþe þeos gewitness      weorðeþ on heagum?”

25

þi nu fyrenfulle      foldan æhta
and þysse worulde welan      wynnum namon.
þa ic on mode cwæð      minum sona,
þeah þe ic on me ingcan      ænne ne wiste,
hu ic mine heortan      heolde mid soðe,

30

and mine handa þwoh,      þær ic hete nyste,
and ic wæs ealne dæg      eac geswungen,
wæs me leawfinger      be leohtne dæg.
Gif ic sylf cwæde      and sæcge eac,
swa þe bearn weorðað      geboren syþþan,

35

þa ylcan ic      ær foreteode.
Ic þæs wende,      þæt ic mid wisdome
full gleawlice      ongitan mihte,
hu þis gewinn      wolde gangan,
oþþæt ic on his hus      halig gange

40

and ic þa nehstan ongite      neode syþþan.
Hwæðere þu him for inwite      yfel befæle,
awurpe hi wraðe,      þa hi wendan ær,
þæt hi wæron alysde,      laðum wiðferede.
Nu syndon hi gewordene      wraðe tolysde,

45

and semninga      sneome forwurdon
for unrihte      þe hi ær dydon,
swa fram slæpe hwylc      swærum arise.
And hi on byrig drihtnes      bealde habbað
hiora ansyne,      and þu hi eaðe miht

50

to nawihte      forniman sneome.
Ys minre heortan hige      hluttor and clæne,
wærun mine ædra      ealle tolysde,
and ic to nawihte eom      nyde gebiged,
swa ic þæt be owihte      ær ne wiste.

55

Ic eom anlic mid þe      anum neate
and ic symble mid þe      syþþan hwæðere.
þu mine swyþran hand      sylfa gename,
and me mid þinon willan      well gelæddest,
and me þa mid wuldres      welan gename.

60

Hwæt mæg me wiðerhabban      on heofonrice?
Hwæt wolde ic fram þe      wyrcean ofer eorþan?
Me is heorte and flæsc      hearde geteorad;
ys me heortan gehygd      hyldu drihtnes
and ece dæl      awa to worulde.

65

Forþan þa forweorþað,      þe hira wynne to þe
habban noldan,      ne heora hyge settan;
huru þu forleosest      þa forhealdað þe.
Min is ætfele      mihtigum drihtne;
good is swylce,      þæt ic on god drihten

70

minne hiht sette,      healde fæste.
And ic eall þin lof      eft asecge
Sione dohtrum      on hire sylfre durum.

The Paris Psalter: Psalm 73

Verse Indeterminate Saxon

For hwan þu us, ece god,      æfre woldest
æt ende fram þe      ahwær drifan?
Is þin yrre strang      and egesa mycel
ofer þin agen      eowde sceapa.

5

Gemun þin mannweorod,      þæt þu, mihtig god,
æt fruman ærest      fægere geworhtest.
þu þines yrfes      æþele gyrde
sylfa alysdest      and Sione byrig,
on þam ilcan þu      eard gename;

10

hefe þu þine handa      and hyn hiora oferhygd;
feala wyrgnessa      wraðe feondas
þinum þam halgum      hefige brohtan;
gylpað gramhydige,      þa þin geo ehtan
and on þinra wica      wuniað midle.

15

Settan hiora tacen,      soþe ne ongeaton,
swa hi on wege      wyrcean sceoldon
wundorbeacen,      swa hi on wudu dydan.
Hi mid æxum duru      elne curfan,
and mid twyecgum      teoledan georne

20

þæt hi mid adesan      ealle towurpan.
þa hi þæt þin fægere hus      fyre forbærndan
and on eorðstede      eac gewemdan,
þæt þinum naman gewearþ      niode cenned.
Cwædan on heortan:      “Wutan cuman ealle

25

and ure magas mid us;      wutun þyder gemot habban
and symbeldagas      swylce drihtnes
on eorðwege      ealle towurpan.
Ne we sweotul tacen      us geseoð ænig,
ne we on ænige wisan      witegan habbað,

30

þæt us andgytes ma      æfre secgen.”
Wilt þu hu lange,      wealdend drihten,
edwit þolian      yfelum feondum
and naman þinne      nu bysmriað
þa wiþerweardan      wraþe wið ende?

35

For hwan awendest þu      wuldres ansyne
æfre fram us,      eac þa swyðran hand
of þinum sceate      sylfa wið ende?
Usser god kynincg,      geara þu worhtest,
ær woruld wære,      wise hælu

40

on þisse eorþan      efenmidre.
þu on þines mægenes      mihte spedum
sæ gesettest,      swylce gebræce
þæt dracan heafod      deope wætere.
þu þæs myclan dracan      mihtum forcome

45

and his þæt hearde      heafod gescændest,
sealdest Siglhearwum      syððan to mose.
þu sylfa eac      toslite wyllas
and hlynnende      hlude streamas
on æthane      ealle adrigdest.

50

þu dæg settest      and deorce niht,
swylce þu gesettest      sunnan and monan;
ealle þu geworhtest      eorðan gemæru,
sumor þu and lencten      swylce geworhtest.
Wes þu gemyndig      manna bearna,

55

þæra gesceafta      þe þu gesceope ðe;
fynd ætwitað      fæcne drihtne,
unwis folc ne wat      þinne wyrðne naman.
Ne syle þu unscyldigra      sawla deorum
þe þe andettað      earme þearfan;

60

þara þu on ealdre ne forgit,      ece drihten.
Geseoh þu nu sylfa, god,      soð is gecyðed,
nu þin gewitnes ys      wel gefylled,
hu deorce beoð      dagas on eorðan
þam þe unrihtes      æghwær wyrceað.

65

Ne byð se eadmoda      æfre gecyrred,
þeah þe wædla      and þearfa he wyle
naman þinne      neode herian.
Aris, drihten god,      dem þine nu
ealde intingan;      eac wes gemyndig,

70

hu þe unwise      edwita fela
þurh ealne dæg      oft aspræcon.
Ne forgit huru      godra manna
soðra stefna,      þa þe seceað þe;
fyll þa oferhydigan,      ða ðe feogeað þe,

75

and eft to þe      ealle stigað.

The Paris Psalter: Psalm 74

Verse Indeterminate Saxon

We þe andettað,      ecne drihten,
and þe andettað      ealle þeoda
and naman þinne      neode ciegen.
Ic þin wundur eall      wræclic sæcge,

5

swa ic fæstlicast mæg      befon wordum,
and eac soð      symble deme.
Eorðe is gemolten      and hire eardend mid;
ic þonne hire swyre      symble getrymme.
Ic to yflum cwæð      oft nalæs seldan:

10

“Nelle ge unriht      ænig fremman
and agyltan, þæt hi      ne gulpan þæs.
Ne ahebbað ge to hea      eowre hygeþancas,
ne ge wið gode æfre      gramword sprecan.”
Forþon eastan ne cymeð      gumena ænig,

15

ne of westwegum      wera cneorissa,
ne of þissum westum      widum morum;
forþon him is dema      drihten sylfa.
Sumne he gehyneð,      sumne ahefeð sniome;
forþon se wines steap      on waldendes handa

20

fægere gefylled is;      þæs onfehð þe he ann.
þonne he of þysum on þæt      þonne oncerreð,
nyle he þa dærstan him      don unbryce;
forþam sculon ealle      drincan synfulle,
þa on þysse foldan      fyrene wyrceað;

25

ic þonne worulde gefean      wynnum healde,
and Iacobes gode      georne singe.
Ealra fyrenfulra      fyhtehornas
ic bealdlice      gebrece sniome;
swyþe beoð ahafene      þa soðfæstan.

The Paris Psalter: Psalm 75

Verse Indeterminate Saxon

God wæs geara cuð      mid Iudeum,
and his æþele nama      mid Israelum.
Is on sibbe his stow      soþe behealden,
and he on Sione      swylce eardað.

5

þær he hornbogan      hearde gebendeð,
and sweord and sceld      æt gescotfeohta.
þu wræclice      wundrum onlyhtest
fram þam eceum hider      æðelum beorgum;
ealle synt yrre,      þa þe unwise

10

heora heortan hige      healdað mid dysige;
hi slæp hiora      swæfun unmurne;
ne þær wiht fundan,      þa þe welan sohtan,
þæs þe hi on handum      hæfdan godes.
For þinre þrea      þriste ongunnon,

15

Iacobes god,      georne slepan,
þa þe on horsum      hwilon wæron;
is þin egesa mycel;      hwylc mæg æfre þe,
gif þu yrre byst,      ahwær wiðstandan?
þonne þu of heofenum dom      hider on eorþan

20

mid gescote sendest,      þonne hio swyþe beofað;
ðonne to dome      drihten ariseð,
þæt he on eorðan do      ealle hale
þe he mildheorte      meteð and findeð.
Forþon ðe mannes geþoht      mægen andetteð,

25

and þonne þa lafe      lustum þence,
þæt ic þe symbeldæg      sette and gyrwe.
Gehatað nu drihtne,      and him hraðe gyldað
eowrum þam godan      gode georne;
ealle þe on ymbhwyrfte      ahwær syndan,

30

him gyfe bringen      gode and clæne.
To þam egsan sceal      æghwylc habban,
þe wera gastum      wealdeð and healdeð;
eorðcynincgum      se ege standeð.

The Paris Psalter: Psalm 76

Verse Indeterminate Saxon

Ic mid stefne ongann      styrman to drihtne,
and he me gehyrde      and beheold sona.
Ic on earfoðdæge      ecne drihten
sohte mid handum      swyþe geneahhe,

5

and ic on niht for him      neode eode;
næs ic on þam siðe      beswicen awiht.
And ic swiðe wiðsoc      sawle minre
fælre frofre;      þa ic fæste god
gemyndgade,      þær ic hæfde mæstne hiht.

10

Swyðe ic begangen wæs      and min sylfes gast
wæs hwonlice      ormod worden,
wæron eagan mine      eac mid wæcceum
werded swyþe;      ne spræc ic worda feala.
þa ic ealde dagas      eft geþohte,

15

hæfde me ece gear      ealle on mode.
Ic þa mid heortan ongann      hycggean nihtes;
wæs min gast on me      georne gebysgad.
þa ic sylfa cwæð:      “Ic to soðe wat,
nele þis ece god      æfre toweorpan

20

ne us witnian      for his weldædum,
oððe wiþ ende      æfre to worulde
his milde mod      mannum afyrran
on woruldlife      wera cneorissum.
Ne byð æfre god      ungemyndig,

25

þæt he miltsige      manna cynne,
oþþe on yrre      æfre wille
his milde mod      mannum dyrnan.”
And ic selfa cwæð:      “Nu ic sona ongann
þas geunwendnes      wenan ærest

30

þara hean handa      haligan drihtnes,
weorca wræclicra      worda gemyndig,
þæt he æt fruman wundor      fæger geworhte.”
þa ic metegian ongan      mænigra weorca,
hu ic me on eallum þam      eaðust geheolde;

35

on eallum þinum weorcum      ic wæs smeagende,
swylce ic on þinum gehylde      sylf begangen.
Ys weruda god      on wege halgum;
hwylc is mihtig god      butan ure se mæra god?
þu eart ana god,      þe æghwylc miht

40

wundor gewyrcean      on woruldlife.
Eft þu þine mihte      mænige cyðdest
folcum on foldan;      þu wiðferedes eac
Israhela bearn      of ægyptum.
Hwæt, þe, wuldres god,      wæter sceawedon

45

and þe gesawon      sealte yþa;
forhte wurdan      flodas gedrefde,
wæs sweg micel      sealtera wætera.
Sealdon weorðlice      wolcnas stefne
þurh þine stræle      strange foran;

50

wæs þunurradstefn      strang on hweole.
þonne ligette      lixan cwoman,
eall ymbhwyrft      eorðan onhrerdan.
Wærun wegas þine      on widne sæ
and þine stige      ofer strang wæter;

55

ne bið þær eþe þin spor      on to findanne.
Folc þin ðu feredest      swa fæle sceap
þurh Moyses      mihtige handa
and Aarones      ealle gesunde.

The Paris Psalter: Psalm 77

Verse Indeterminate Saxon

Geheald þu, min folc,      mine fæste æ;
ahyldað eowre earan,      þæt ge holdlice
mines muðes word      mihte gehyran.
Ic on anlicnessum      ærest ontyne

5

mines sylfes muð,      secggean onginne,
þa on worldricum      wæron æt frymðe.
Ealle þa we oncneowan,      cuð ongeaton,
and ure fæderas us      æror sægdon.
Noldan hi þa swiðe      heora synna dyrnan,

10

ac ylda gehwylc      oðrum cyðde.
Sægdon lof symble      leofum drihtne
and his þa myclan miht,      mænigu wundur,
þa he geworhte      wera cneorissum.
He aweahte      gewitnesse

15

on Iacobe      goode and strange,
and Israhelum      æ gesette.
þa he fæste bebead      fæderum ussum,
þæt hi heora bearnum      budun and sægdun,
and cinn oðrum      cyðden and mærden.

20

Gif bearn wære      geboren þam fæder,
him sceolde se yldra      eall gesæcgan,
þæt hi gleawne hiht      to gode hæfdan,
and his weorðlicu      weorc gemundon,
and godes bebodu      georne heoldan.

25

Ne wesen hi on facne      fæderum gelice;
þæt wæs earfoðcynn      yrre and reðe;
næfdon heora heortan      hige gestaðelod;
nis to wenanne,      þætte wolde god
hiora gasta mid him      gyman awiht.

30

Effremes bearn      ærest ongunnan
of bogan stræle      bitere sendan,
þæs hi on wiges dæge      wendon æfter.
Ne heoldan hi      halgan drihtnes
gewitnesse,      ne his weorca æ

35

awiht wislice      woldan begangan.
Ealra goddæda      hi forgiten hæfdon,
and þara wundra,      þe he worhte ær,
þara heora yldran      on locadan.
He on ægypta      agenum lande

40

him worhte fore      wundur mære
and on Campotanea      eac mid soðe.
He sæ toslat,      sealte yþa
gefæstnade,      and hi foran þurh.
Him wisode      wolcen unlytel

45

daga æghwylce,      swa hit drihten het,
and him ealle niht      oðer beacen
fyres leoma      folcnede heold.
He on westene      wide ædran
him of stane let,      strange burnan.

50

Of þam wæter cwoman      weorude to helpe,
swyþe wynlice      wætera þryðe.
þa hi hira firene      furþur ehtan,
and hine on yrre      eft gebrohtan,
heora heafodweard      holdne on lande.

55

Hi þa on heortan      hogedon to niðe,
and geornlice      godes costadan,
bædan hiora feorum      foddur geafe,
and gramlice      be gode spræcan:
“Ac we þæs ne wenað,      þæt us witig god

60

mæge bringan to      beod gegearwod
on þisum westene      widum and sidum,
þeah þe he of stane      streamas lete
wæter on willan      wynnum flowan,
Ne we hwæðere wenað,      þæt he wihte mæge

65

mid hlafe þis folc      her afedan.”
Syþþan þæt gehyrde      halig drihten,
he ylde þa gyt      and eft gespræc;
wæs gegleded fyr      on Iacobe
and his yrre barn      on Israhelas,

70

Forþon þe hi ne woldon      wordum drihtnes
lustum gelyfan,      lare forhogedon.
Het he þa widan duru      wolcen ontynan
hea of heofenum      and hider rignan
manna to mose      manna cynne,

75

sealde him heofenes hlaf      hider on foldan,
and engla hlaf      æton mancynn,
and hwætenne      hæfdon to genihte.
And awehte þa      windas of heofenum,
Auster ærest      and þa Affricum.

80

Him þa eac feoll ufan      flæsc to genihte;
swa sand sæs      oððe þiss swearte dust
coman gefiðrade      fugelas swylce.
And on middan þa wic      manige feollan
and ymb hiora selegescotu      swiðe geneahhe.

85

Swiðe ætan      and sade wurdan,
and hiora lusta      lifdan hwile;
næron hi bescyrede      sceattes willan.
þa gyt hi on muðe      heora mete hæfdon,
þa him on becwom      yrre drihtnes

90

and heora mænige      mane swultan,
æðele Israhela      eac forwurdan.
In eallum hi þissum      ihtan synne,
and noldan his wundrum      wel gelyfan.
Hi heora dagena tid      dædun idle

95

and heora geara gancg      eac unnytte.
þonne he hi sare sloh,      þonne hi sohton hine,
and ær leohte to him      lustum cwoman.
Syððan hi ongeaton,      þæt wæs god heora
fæle fultum,      freond æt þearfe;

100

wæs hea god      heora alysend,
Hi hine lufedan      lease muðe,
ne þæs on heortan      hogedan awiht.
Næs him on hreðre      heorte clæne,
ne hi on gewitnesse      wisne hæfdon,

105

on hiora fyrhþe      fæstne geleafan.
He þonne is mildheort      and manðwære
hiora fyrendædum,      nolde hi to flymum gedon.
He þa manige fram him      mangewyrhtan
yrre awende,      eall ne wolde

110

þurh hatne hyge      hæleðum cyþan.
And he gemunde      þæt hi wæran moldan and flæsc
gast gangende,      næs se geancyr eft.
Hi hine on westenne      wordum and dædum
on yrre mod      eft gebrohtan,

115

aweahtan hine on eorðan      oft butan wætere.
Oft hi grimlice      godes costodan
and Israhela god      eac abulgan.
Na gemynd hæfdan,      hu his seo mycle hand
on gewindæge      werede and ferede.

120

He ægypti      egesan geþywde
mid feala tacna      and forebeacna
in Campotaneos;      þæt wæs cuð werum.
þær he wæterstreamas      wende to blode;
ne meahte wæter drincan      wihta ænig.

125

Sette him heard wite,      hundes fleogan,
and hi ætan eac      yfle tostan;
hæfdan hi eallunga      ut aworpen.
Sealde erucan,      yfelan wyrme,
let hiora wyrta      wæstme forslitan,

130

and hiora gram gewinn      hæfdan gærshoppan.
Heora wingeardas      wraþe hægle
nede fornamon;      nænig moste
heora hrorra hrim      æpla gedigean.
Sealde heora neat eac      swylce hæglum,

135

and heora æhta      ealle fyre.
He æbyligðe on hi      bitter and yrre,
sarlic sende      oð sawlhord
and þæt wið yfele      englas sende.
He him weg worhte      wraðan yrres,

140

ne he heora sawlum deað      swiðe ne sparude
and heora neat      niðcwealm forswealh.
He þa on þam folce      frumbearna gehwylc
on ægiptum      eall acwealde
and frumwæstme      folce Chames.

145

þa he his folc genam      swa fæle sceap,
lædde geliccast      leofe eowde
þurh westenas      wegas uncuðe.
And he hi on hihte      holdre lædde;
næs him on fyrhtu      feondes egsa,

150

ac ealle þa      yþa fornamon.
He hi þa gelædde      on leofre byrig
and haligre,      ða his hand begeat.
And he manige for him      mære þeode
awearp of wicum,      sealde him weste land,

155

þæt hi mid tane      getugan rihte.
þa Israelas      æhte gesætan
hrores folces,      þa hi heanne god
gebysmredan,      noldon his bebodu
fæste healdan.     

160

Hi awendan aweg,      nalæs wel dydan,
swa heora fæderas      beforan heoldan,
and on wiðermede      wendan and cyrdan.
Swa hi his yrre      oft aweahtan,
þonne hi oferhydig      up ahofan,

165

and him wohgodu      worhtan and grofun.
þa þæt gehyrde      halig drihten,
he hi forhogode,      and hraðe syþþan
Israhela cynn      egsan geðyde.
And he þa swa gelome wiðsoc      snytruhuse,

170

wæs his agen hus,      þær he eard genam
ær mid mannum,      mihtig hæfde.
He hi þa on hæftnyd      hean gesealde
and heora fæger folc      on feondes hand.
Sealde þa his swæs folc      sweorde under ecge,

175

and his yrfe eac      eall forhogode.
Heora geoguðe eac      grimme lige
fyr fæðmade;      fæmnan ne wæran
geonge begrette,      þeah ðe hi grame swultan.
Wæran sacerdas heora      sweordum abrotene;

180

ne þæt heora widwan      wepan mostan.
þa wearð aweaht      wealdend drihten,
swa he slæpende      softe reste
oððe swa weorð man      wine druncen.
He þa his feondas sloh      and him ætfæste eac

185

ece edwit      awa to feore.
And he georne wiðsoc      Iosepes huse,
ne þon ær geceas      Effremes cynn,
ac he geceas Iudan him      geswæs frumcynn
on Sione byrig,      þær him wæs symble leof.

190

He þa anhornan      ealra gelicast
his halige hus      her on eorðan
getimbrade;      het ðæt teala syððan
on worldrice      wunian ece.
And him ða Dauid geceas,      deorne esne,

195

and genam hine æt eowde      ute be sceapum,
fostur feormade;      he him onfencg hraðe.
He þonne fedeð      folc Iacobes
and Israhela      yrfelafe.
And he hi þonne butan facne      fedeð syþþan,

200

and his folmum syþþan      hi forð lædeð.

The Paris Psalter: Psalm 78

Verse Indeterminate Saxon

Comon on ðin yrfe,      ece drihten,
fremde þeode,      þa þin fæle hus,
ealh haligne      yfele gewemdan.
Settan Hierusalem      samod anlicast

5

swa in æppelbearu      ane cytan;
swylce hi setton      swylt þinum esnum,
sealdon flæsc heora      fuglum to mose,
haligra lic      hundum and deorum.
Hi þara bearna blod      on byrig leton

10

swa man gute wæter      ymb Hierusalem;
blodige lagan,      nahtan byrgendas.
We synd gewordene      wera cneorissum
eallum edwitstæf      ymbsittendum,
þe us ahwær neah      nu ða syndon.

15

Hu wilt þu, wuldres god,      wrað yrre þin
on ende fram us      æfre oncyrran?
Is nu onbærned      biter þin yrre
on ðinum folce      fyre hatre.
Ageot yrre þin      on þæt rice

20

and on cneowmagas      þe ne cunnan ðe,
ne naman þinne      neode cigeað.
Forþon hi Iacob      geara ætan,
and his wicstede      westan gelome.
Ne gemune þu to oft,      mihta wealdend,

25

ealdra unrihta      þe we oft fremedon,
ac we hraðe begytan      hyldo ðine,
forþon we ðearfende      þearle syndon.
Gefultuma us,      frea ælmihtig,
and alys us,      lifigende god;

30

weorð urum synnum      sefte and milde
for naman þinum      neode and aare.
þy læs æfre cweðan      oðre þeoda,
hæðene herigeas,      “Hwær com eower halig god?”
and us þæt on eagum      oftust worpen,

35

þær manna wese      mæst ætgædere.
Wrec agen blod      esna þinra,
þæt wæs sarlice agoten,      þær þu gesawe to;
geonge for ðe      gnornendra care
þara þe on feterum      fæste wæran.

40

æfter ðines earmes      æðelum mægene
gegang þa deaða bearn      þe hi demað nu.
Gyld nu gramhydigum,      swa hi geearnedan,
on sceat hiora      seofonfealde wrace,
forþon hi edwit on þe      ealle hæfdon.

45

We þin folc wærun      and fæle sceap
eowdes þines;      we ðe andettað,
and þe to worulde      wuldur sæcgeað
and þe on worulda woruld      wordum heriað.

The Paris Psalter: Psalm 79

Verse Indeterminate Saxon

þu þe Israela      æðelum cynne
reccest and rædest,      ðu nu recene beheald,
þu ðe Ioseph swa sceap      gramum wiðlæddest.
ðu ðe sylfa nu      sittest ofer cherubin,

5

æteow fore Effraim      eac Mannasse
and Beniamin,      nu we biddað þe.
Awece þine mihte      and mid wuldre cum,
and us hale do      her on eorðan.
Gehweorf us, mægena god,      and us mildne æteow

10

þinne andwlitan;      ealle we beoð hale.
Eala ðu, mægena god,      mære drihten,
hu lange yrsast þu      on þines esnes gebed?
Tyhst us and fedest      teara hlafe,
and us drincan gifest      deorcum tearum

15

manna gehwylcum      on gemet rihtes.
þu us asettest      on sarcwide
urum neahmannum;      nu we cunnion,
hu us mid fraceðum      fynd bysmriað.
Gehweorf us, mægena god,      and us mildne æteow

20

þinne andwlitan;      ealle we beoð hale.
þu of ægyptum      ut alæddest
wræstne wingeard,      wurpe þeode
and þone ylcan ðær      eft asettest.
þu him weg beforan      worhtest rihtne,

25

and his wyrtruman      wræstne settest,
þanon eorðe wearð      eall gefylled.
His se brada scua      beorgas þeahte,
and his tanas astigun      godes cedderbeam.
Ealle þa telgan      ðe him of hlidað,

30

þu æt sæstreamas      sealte gebræddest,
and hi to flodas      forð aweaxað.
Forhwan þu towurpe      weallfæsten his?
Wealdeð his winbyrig      eall þæt on wege færð.
Hine utan of wuda      eoferas wrotað,

35

and wilde deor      westað and frettað.
Gehweorf nu, mægena god,      milde and spedig
þine ansyne      ufan of heofenum;
gewite and beseoh      wingeard þisne,
þæt he mid rihte      ræde gange,

40

þæne ðin seo swiðre      sette æt frymðe,
and ofer mannes sunu,      þe þu his mihte ær
under ðe getrymedest,      tires wealdend.
Fyr onbærneð,      folm þurhdelfeð;
fram ansyne      egsan ðines

45

ealle þa on ealdre      yfele forweorðað.
Si þin seo swiðre hand      ofer soðne wer
and ofer mannes sunu;      þu his mihta ðe
geagnadest,      ealle getrymedest,
weoruda drihten;      ne gewitað we fram ðe.

50

Ac þu us wel cwica,      wealdend mihtig;
we naman þinne      neode cigeað.
Gehweorf us, mægena     

The Paris Psalter: Psalm 80

Verse Indeterminate Saxon

gif þu, Israhel, a wylt      elne gehyran.
Gif þu, Israhel,      me anum gehyrst,
ne byð god on þe      niwe gemeted,
ne þu fremedne god      sylfa gebiddest.

5

Ic eom þin god,      ðe geara þe
of ægypta      eorþan alædde.
Ontyn þinne muð      and ic hine teala fylle;
nele min folc mine stefne      æfre gehyran,
ne me Israhel behealdan      holde mode.

10

Ac hi lifian het      lustum heortena
swa him leofust wæs,      leode þeodum,
æfter hiora willum      wynnum miclum.
þær min agen folc,      Israhela cynn,
me mid gehygde      hyran cuðan,

15

oþþe on wegas mine      woldan gangan,
þonne ic hiora fynd      fylde and hynde,
and þæt mycle mægen      minra handa
heora ehtendas      ealle fornam.
Him fynd godes      fæcne leogað;

20

byð hiora yfele tid      awa to feore.
He hi fedde      mid fætre lynde,
hwæte and hunige,      þæt him halig god
sealde of stane,      oþþæt hi sæde wæron.

The Paris Psalter: Psalm 81

Verse Indeterminate Saxon

God mihtig stod      godum on gemange,
and he hi on midle      mægene tosceadeð.
Hu lange deme ge      domas unrihte,
and ge onfoð ansyna      synnwyrcendra?

5

Demað steopcildum      domas soðe
and eadmedum      eac þæt sylfe,
wædlum and ðearfum      wel soðfæstum.
Ge of firenfulra      fæcnum handum
þearfan and wædlan      þriste alysað.

10

Ne ongeatan hi      ne geara wistan,
ac hi on ðystrum      þrage eodan;
ealle abeofedan      eorðan staþelas.
Ic ærest cwæð:      “Ge synd uppe godu,
ealle uphea,      and æðele bearn.

15

Ge þonne sweltað      samod mid mannum,
swa ealdormann      an gefealleð.”
Aris drihten, nu!      Dem eorðware,
forþan þu eart erfeweard      ealra ðeoda.

The Paris Psalter: Psalm 82

Verse Indeterminate Saxon

Hwylc is þe gelic,      ece drihten?
Ne swiga ðu,      ne þe sylfne bewere.
Forþon þine feond      fæcne forwurdan,
þa ðe fæste ær      feodan, drihten,

5

and heora heafod wið þe      hofan swiðe.
Hi on ðinum folce him      facengeswipere
syredan and feredan,      and to swice hogedon,
and ehtunga      ealle hæfdon,
hu hi þine halgan      her yfeladan.

10

Cwædan cuðlice:      “Wutun cuman ealle
and hi towyrpan      geond werþeoda,
þæt ne sy gemyndig      manna ænig,
hu Israhela naman      ænig nemne.”
Forþon hi an geþeaht      ealle ymbsætan,

15

and gewitnesse wið þe      wise gesettan.
Selegesceotu synd      onsægd in Idumea
and Ismæhelita,      eac synt Moabes,
Ammon and Ammalech,      Agareni,
swylce Gebal      and grame manige

20

fremde þeoda mid eardiendum      folce on Tyrum.
Cwom samod mid ðam      swylce Assur;
ealle on wegum      æghwær syndon
on leodstefnum      Loðes bearnum.
Do him nu swa ðu dydest      dagum Madiane

25

and Sisare,      swylce Iabin;
ealle þa namon      ændor wylle
and Cisone      clæne hlimme;
wurdan þa earme      eorþan to meohxe.
Sete heora ealdormenn      swa ðu Oreb dydest,

30

Zeb and Zebee      and Salmanaa,
and heora ealdrum      eallum swylce;
ealle þa on an      ær gecwædon,
þæt hi halignesse godes      her gesettan.
Sete hi nu, min god,      samod anlice

35

swa se wægnes hweol      oþþe windes healm,
and swa færincga      fyr wudu byrneð,
oððe swa lig freteð      lungre morhæð,
Swa þu hi on yrre      ehtest and drefest,
þæt hi on hrernesse      hraþe forweorðað.

40

Gedo þæt hiora ansyn      awa sceamige,
þonne hi naman þinne      neode seceað.
Ealle beoð georette,      eac gescende,
and on weoruldlife      weorþað gedrefde,
þonne hi naman þinne      neode seceað.

45

þu ana eart      ofer ealle heah
eorðbuende,      ece drihten.

The Paris Psalter: Psalm 83

Verse Indeterminate Saxon

Synd me wic þine      weorðe and leofe,
mægena drihten;      a ic on mode þæs
willum hæfde,      þet ic him wunude onn.
Heorte min and flæsc      hyhtað georne

5

on þone lifigendan      leofan drihten;
him eac spedlice      spearuwa hus begyteð,
and tidlice      turtle nistlað,
þær hio afedeð      fugelas geonge.
Wærun wigbedu þin,      weoruda drihten;

10

þu eart drihten min      and deore cynincg.
Eadige weorðað,      þa þe eardiað
on þinum husum,      halig drihten,
and þe on worulda woruld,      wealdend, heriað.
þæt byð eadig wer,      se þe him oðerne

15

fultum ne seceð      nymþe fælne god,
and þæt on heortan hige      healdeð fæste,
geseteð him þæt sylfe      on ðisse sargan dene,
þær hi teara      teonan cnyssað
on þam sylfan stede      þe þu him settest her.

20

Brohte him bletsunge      se ðe him beorhte æ
soðe sette;      syþþan eodan
of mægene on mægen;      þær wæs miht gesawen
on Sionbeorge      soðes drihtnes.
Gehyr min gebed,      halig drihten,

25

þu eart mære god,      mildum earum,
and Iacobes      god se mæra.
Beseoh drihten nu,      scyldend usser;
oncnaw onsyne      cristes þines.
Betere is micle      to gebidanne

30

anne dæg mid þe      þonne oðera
on þeodstefnum      þusend mæla.
Ic me þæs wyrce      and wel ceose,
þæt ic hean gange      on hus godes,
þonne ic on fyrenfulra      folce eardige.

35

Forþon god lufað      geornast ealles,
þæt man si mildheort      mode soðfæst,
þonne him god gyfeð      gyfe and wuldur.
Nele god æfre      gode bedælan,
þa ðe heortan gehygd      healdað clæne;

40

þæt bið eadig mann,      se þe him ecean godes
to mundbyrde      miht gestreoneð.

The Paris Psalter: Psalm 84

Verse Indeterminate Saxon

þu bletsadest,      bliðe drihten,
foldan fæle,      and afyrdest eac
of Iacobe      þa graman hæftned.
Unriht þu forlete      eallum þinum folce,

5

and heora fyrene      fæste hæle.
Eall þu þin yrre      eðre gedydest,
na ðu ure gyltas      egsan gewræce.
Gehweorf us hraðe,      hælend drihten,
and þin yrre fram us      eac oncyrre,

10

þæt ðu us ne weorðe      wrað on mode.
Ne wrec þu þin yrre      wraðe mode
of cynne on cynn      and on cneorisse;
gecyr us georne to ðe,      Crist ælmihtig,
and ðin folc on ðe      gefeo swiðe.

15

æteow us milde mod,      mihtig drihten,
and us þine hæle syle      her to genihte.
Syþþan ic gehyre,      hwæt me halig god
on minum modsefan      mælan wille;
sybbe he his folces      seceð geornast,

20

and swiðust to þam      þe hine seceað.
Hwæðere he is mid soðe      forswiðe neah
þam þe egsan his      elne healdað,
hæleð mid hyldo,      and him her syleð
ure eorðan      æðele wuldor.

25

Him gangað ongean      gleawe cræftas,
mildheortnesse mod      and mihte soð,
and hine sybbe lufu      swylce clyppeð.
Up of eorðan cwom      æþelast soða,
beseah soðfæstnes      samod of heofenum.

30

Syleð us fremsum god      fægere drihten,
þonne us eorðe syleð      æðele wæstmas.
Hine soðfæstnes      symble foregangeð
and on weg setteð      wise gangas.

The Paris Psalter: Psalm 85

Verse Indeterminate Saxon

Ahyld me þin eare,      halig drihten;
forðon ic eom wædla,      þu me wel gehyr,
and ic sylfa eom      sorhfull þearfa.
Geheald mine sawle,      forðon ic halig eom;

5

hæl þinne scealc,      forþon ic ðe hihte to.
Miltsa me drihten,      þonne ic mægene to ðe
þurh ealne dæg      elne cleopade;
do þines scealces      sawle bliðe,
forðon ic hi to ðe      hebbe genehhige.

10

Forðon þu eart wynsum,      wealdend drihten;
is þin milde mod      mycel and genihtsum
eallum þam þe þe      elne cigeað.
þu mid earum onfoh,      ece drihten,
min agen gebed,      and eac beheald,

15

hu ic stefne to ðe      stundum cleopige.
þonne me on dæge      deorc earfoðe
carelice cnyssedan,      þonne ic cleopode to ðe;
forþon þu me gehyrdest      holde mode.
Nis þe goda ænig      on gumrice

20

ahwær efne gelic,      ece drihten,
ne ðe weorc magon      wyrcean anlic.
Ealle þu geworhtest      wera cneorissa,
þa þe weorðiað,      wuldres aldor,
and naman drihtnes      neode cigeað.

25

Forðan ðu eart se mycla      mihtiga drihten,
þe wundor miht      wyrcean ana.
Gelæd, drihten, me      on þinne leofne weg,
and ic on þinum soðe      syþþan gancge.
Heorte min ahlyhheð,      þonne ic ðinne halgan naman

30

forhtige me on ferhðe,      forð andette
mid ealre heortan hyge,      þæt þu eart, halig god,
nemned drihten,      and we naman þinne
on ecnesse      a weorðien.
Ys þin mildheortnes mycel      ofer me, drihten,

35

and þu mine sawle      swylce alysdest
of helwarena      hinderþeostrum.
God min se leofa,      gramhydige me
mid unrihte      oft onginnað,
and gesamnincge      swiðmihtigra

40

sohton mine sawle      swyþe geneahhe;
ne doð him for awiht      egsan drihtnes.
Hwæt, þu eart, min drihten god,      dædum mildheort,
þenden geðyldig,      þearle soðfæst.
Beseoh nu on me,      and me syþþan weorð

45

milde on mode,      mihtig drihten;
geteoh hrore meaht      hysse þinum;
do þinre þeowan sunu,      drihten, halne.
Do gedefe mid me,      drihten, tacen,
and þæt god ongitan,      þa me georne ær

50

fæste feodan,      habban forð sceame.
Forþon þu me wære fultum      fæste, drihten,
and me frefredest,      frea ælmihtig.

The Paris Psalter: Psalm 86

Verse Indeterminate Saxon

Healdað his staðelas      halige beorgas;
lufude Sione duru      symble drihten
ofer Iacobes wic      goode ealle.
Wærun wuldurlice wið þe      wel acweðene,

5

þæt þu si cymast      ceastra drihtnes;
eac ic gemyndige      þa mæran Raab
and Babilonis      begea gehwæðeres.
Efne fremde cynn      foran of Tyrum,
folc Sigelwara      naman þær fæstne eard.

10

Modor Sion      “man” cwæð ærest,
and hire mære gewearð      mann on innan,
and he hi þa hehstan      her staðelade.
Drihten þæt on gewritum      dema sægde
þam þe frumsprecend      folces wæron,

15

eallum swylce,      þe hire on wæron.
Swa ure ealra bliss      eardhæbbendra
on anum þe      ece standeð.

The Paris Psalter: Psalm 87

Verse Indeterminate Saxon

þu eart me, drihten god,      dyre hælend;
ic on dæge to ðe      dygle cleopode,
and on niht fore þe      neode swylce.
Gange min ingebed      on þin gleawe gesihð;

5

ahyld eare þin      and gehyr min gebed.
Forðon is sawl min      sares and yfeles
fæste gefylled;      is min feorh swylce
to helldore      hylded geneahhe.
Wenað þæs sume,      þæt ic on wraðne seað

10

mid fyrenwyrhtum      feallan sceolde;
ic eom men gelic      mære geworden,
þe mid deadum bið      betweox deaðe freo.
Swa gewundade      wraðe slæpe
syn þonne geworpene      on widne hlæw,

15

þær hiora gymynde      men ne wænan,
swa hi syn fram þinre handa      heane adrifene.
Hi me asetton      on seað hinder,
þær wæs deorc þeostru      and deaþes scua.
þær me wæs yrre þin      on acyþed,

20

and þu me oferhige on      ealle gelæddest.
Feor ðu me dydest      freondas cuþe;
settan me symble,      þær me unswæsost wæs;
eam ic swære geseald,      þær ic ut swican ne mæg.
Eagan me syndon      unhale nu

25

geworden for wædle;      ic me to wuldres gode
þuruh ealne dæg      elne clypige
and mine handa to þe      hebbe and ðenige.
Ne huru wundur      wyrceað deade,
oþþe hi listum      læceas weccean

30

and hi andettan þe      ealle syþþan.
Ne on ðeostrum ne mæg      þances gehygdum
ænig wislicu      wundur oncnawan,
oððe þin soðfæstnes      si on þam lande
þe ofergytnes      on eardige.

35

Cwist þu, oncnawað hi      wundru ðine
on ðam dimmum      deorcan ðystrum,
oððe ðine rihtwisnesse      recene gemeteð
on ofergyttolnesse      manna ænig?
Ic me to ðe,      ece drihten,

40

mid modgehygde      mægene clypade,
and min gebed      morgena gehwylce
fore sylfne þe      soðfæst becume.
Forhwan ðu min gebed      æfre woldest,
soð god, wiðsacan,      oððe þinre gesihðe me

45

on þissum ealdre      æfre wyrnan?
Wædla ic eom on gewinne,      worhte swa on geoguðe;
ahafen ic wæs and gehyned,      hwæðere næs gescended.
Oft me þines yrres      egsa geðeowde,
and me broga þin      bitere gedrefde.

50

Hi me ealne dæg      utan ymbsealdan,
swa wæterflodas      wæron ætsomne.
þu me afyrdest      frynd þa nehstan
and mine cuðe eac      cwicu geyrmdest.

The Paris Psalter: Psalm 88

Verse Indeterminate Saxon

Mildheortnesse þine,      mihtig drihten,
ic on ecnesse      awa singe;
fram cynne on cynn      and on cneorisse
ic þine soðfæstnesse      secge geneahhe

5

on minum muþe      manna cynne.
Forþon þa ðu cwæde      cuðe worde,
þæt on ecnesse      awa wære
þin milde mod      micel getimbrad
heah on heofenum      hæleða bearnum

10

and þin soðfestnes      symble gearwad.
Ic minum gecorenum      cuðe gesette,
hu min gewitnes      wolde gangan;
ic Dauide      dyrum esne
on aðsware      ær benemde,

15

þæt ic his cynne      and cneowmagum
on ecnesse      a geworhte
ful sefte seld,      þæt hi sæton on.
Heofenas andettað,      halig drihten,
hu wundor þin      wræclic standeð,

20

and þa halgan eac      hergeað on cyricean
þine soðfæstnesse,      secgeað geneahhige.
Nis under wolcnum,      weoroda drihten,
ænig anlic,      ne ðe ænig byð
betweox godes bearnum      gyt gelicra.

25

þu bist gewuldrad god,      þær bið wisra geðeaht
and haligra      heah gemetincg,
micel and egeslic      ofer eall manna bearn,
ða ðe on ymbhwyrfte      ahwær syndon.
þu eart mægena god,      mihtig drihten;

30

nis þe ealra gelic      ahwær on spedum,
is þin soðfæstnes      symble æghwær.
þu wide sæs      wealdest mihtum;
þu his yþum miht      ana gesteoran,
ðonne hi on wæge      wind onhrereð.

35

þu miht oferhydige      eaðe mid wunde
heane gehnægean;      hafast ðu heah mægen
þines earmes sped      wið ealle fynd.
Heofonas þu wealdest,      hrusan swylce;
eorðan ymbehwyrft      eall þu gesettest.

40

þu norðdæl and sæ      niode gesceope,
Tabor et Hermon      on naman ðinum;
hi mid strencgðe eac      upp ahebbað
þinne swiþran earm      swylce, drihten.
Wesan hea mihte      handa þinre

45

ahafen ofer hæleðas;      halig seo swyðre is,
þines setles dom      soð gegearwod.
Mildheortnes and soðfæstnes      mægene forgangað
þinne andwlitan;      þæt bið eadig folc
þe can naman ðinne      neode herigean.

50

þa on ðinum leohte      lifigeað and gangað
þe him ansyn þin      ær onlihte,
and on naman þinum      neode swylce
beoð ealne dæg      eac on blisse
and þine soðfæstnesse      symble æghwær.

55

Forþon þu heora mægenes eart      mærost wuldor,
and we þinum weldædum      wurdan ahafene.
Us an nimeð      ece drihten
and Israhela cyning      eac se halga.
þonne ðu ofer ealle      undearnunga

60

þine bearn sprecest      and bealde cwyst:
“Ic me on þyssum folce      fultum sette
ofermihtigne,      þone ic me ær geceas.
Ic me deorne scealc      Dauid gemette
and hine halige ele      handum smyrede.

65

Heo him fultumeð      and min fæle earm,
and hine mid mycle      mægene geswyðeð.
Ne mæg him ænig facen      feond æteglan,
ne unrihtes bearn      ænig sceððan.
Of his ansyne      ealle ic aceorfe,

70

þa ðe him feondas      fæcne syndon,
and his ehtendas      ealle geflyme.
Hine soðfæstnes min      samod ætgædere
and mildheortnes min      mægene healdeð,
and on naman minum      neode swylce

75

his horn bið ahafen,      heane on mihtum.
And ic his swiðran hand      settan þence,
þæt he sæstreamum      syþþan wealde.
He me him to fælum      fæder gecygde:
‘Wæs me andfencge, god,      ecere hælu.’

80

And ic þonne frumbearn      forð asette
ofer eorðcyningas      ealra heahstne.
Ic him to widan feore      wille gehealdan
min milde mod      and him miht syllan,
mine gewitnesse      weorðe and getreowe.

85

Ic to widan feore      wyrce syððan
þin heahsetl      hror and weorðlic
swa heofones dagas      her mid mannum.
Gif mine bearn nellað      mine bebodu efnan
ne mine domas      dædum healdan,

90

Gif hi mine rihtwisnessa      fracoðe gewemmað
and hi mine bebodu      bliðe ne healdað,
þonne ic heora unriht gewrece      egsan gyrde
and hiora synne      swinglum forgylde.
Ne ic him mildheortnesse      mine wille

95

fægere afyrran,      ac him forð swa þeah
mine soðfæstnesse      syllan þence.
Ic æne swor      að on halgum,
þæt ic Dauide      dæda ne leoge,
þæt on ecnesse      his agen cynn

100

wunað on wicum;      bið him weorðlic setl
on minre gesihðe      sunnan anlic
and swa mona      meahte on heofenum,
þe is ece gewita      æhwær getreowe.”
þu þonne wiðsoce      soþum criste

105

and hine forhogodest,      hwile yldest
and awendest fram him      gewitnesse
esnes þines;      ealle gewemdest
his halignesse      her on eorðan.
Ealle þu his weallas      wide todældest,

110

towurpe fæsten his      for folcegsan.
Hine þa towurpon      wegferende,
and he on edwit wearð      ymbsittendum.
Handa þu ahofe      heah ehtendra,
gebrohtest his feondas      fæcne on blisse.

115

Fultum þu him afyrdest      fagan sweordes,
nafað æt gefeohte      fælne helpend.
þu hine of clænnesse      clæne alysdest,
setl his gesettest      sorglic on eorðan.
þu his dagena tid      deorce gescyrtest

120

and mid sarlicre      sceame onmettest.
Wilt þu hu lange,      wealdend drihten,
yrre þin acyðan      swa onæled fyr?
Gemune, mære god,      hwæt si min lytle sped;
ne huru ðu manna bearn      on middangeard

125

to idelnesse      æfre geworhtest.
Hwylc is manna,      þæt feores neote,
and hwæþere on ende      deað ne gesceawige;
oððe hwylc manna is,      þæt his agene
fram helle locum      sawle generige?

130

Hwær is seo ealde nu,      ece drihten,
micel mildheortness,      þe þu mancynne
and Dauide      deope aðe
þurh þines sylfes      soð benemdest?
Gemune þinra esna      edwitspræce,

135

þa him fracuðlice      fremde þeode
utan ætywað,      oðre mægðe.
Cweþað him þæt edwit,      ece drihten,
feondas þine,      fæste ætwitað
and þæt þinum criste      becweþað swiðe.

140

A sy gebletsad      ece drihten
to widan feore.      Wese swa, wese swa!

The Paris Psalter: Psalm 89

Verse Indeterminate Saxon

þu eart friðstol us      fæste, drihten,
of cynne on cynne      and on cneorisse.
ærðon munta gesceaft      ofer middangeard
oððe ymbhwyrft      eorðan wære

5

oþþe world wære,      þu eart, wuldres god.
Ne ahwyrf þu fram mænn      heah eadmedu;
and þu cuðlice      cwæde sylfa:
“Ic manna bearnum      mod onwende.”
For þinum eagum,      ece drihten,

10

þusend wintra bið      þon anlicast,
swa geostran dæg      gegan wære;
And swa hi on niht hyrdnesse      neode begangað,
ne heora winterrim      for wiht ne doð.
Morgen gewiteð      swa gemolsnad wyrt;

15

oðre morgene      eft gebloweð
and geefneð swa,      oþþæt æfen cymeð,
þonne forwisnað,      weorðeð to duste.
Forþon we on þinum yrre      ealle forwurdon,
wæron on þinum hathige      hearde gedrefde.

20

þu ure unriht      eall asettest,
þær þu sylfa      to eagum locadest,
and ure worulde þu      eac gestaðelodest
on alihtincge      andwlitan þines.
Forþam ðe ure dagas      ealle geteorudun,

25

and we on þinum yrre synt      swiðe gewæhte.
Wæran anlicast      ure winter
geongewifran,      þonne hio geornast bið,
þæt heo afære      fleogan on nette;
beoð ure geardagas      gnornscendende,

30

þeah þe heora hundred seo      samod ætgædere.
Gif on mihtigum      mannum geweorðeð,
þæt hi hundehtatig      ylda gebiden,
ealle þe þær ofer beoð      æfre getealde
wintra on worulde,      þa beoð gewinn and sar.

35

Us manðwærnes becwom      micel ofer ealle
and we on þam gefean      forhte gewurdan.
Hwa ðæs soð me cann      sæcgean ænig,
hu þines yrres      egsa standeð
and seo micle miht?      Nis þæt mann ænig

40

þe þa ariman      rihte cunne.
Do us þa þine swiðran hand,      drihten, cuðe,
þam þe on snytrum syn      swyðe getyde,
and þa heora heortan      healdað clæne.
Gehweorf us hwæthwiga,      halig drihten;

45

wes þinum scealcum      wel eaðbede.
We synd gefyllede      fægere on mergenne
þinre mildheortnesse;      þæs we on mode nu
habbað ealle dagas      æþele blisse.
We gefeoð swylce      for þon fægerum dagum,

50

on þam þu us to eadmedum      ealle gebrohtest,
and for ðam gearum þe we on gesawon      yfela feala.
Beseoh on þine scealcas      swæsum eagum
and on þin agen weorc,      ece drihten,
and heora bearn gerece      bliðe mode.

55

Wese us beorhtnes ofer      bliðan drihtnes,
ures þæs godan godes      georne ofer ealle;
gerece ure handgeweorc      heah ofer usic.

The Paris Psalter: Psalm 90

Verse Indeterminate Saxon

Me eardað æt      æþele fultum
þæs hehstan      heofonrices weard,
þe me æt wunað      awa to feore.
Ic to drihtne cwæð:      “þu me dyre eart

5

fæle fultum;      hæbbe ic freond on him,
min se goda god,      and ic on ðe geare hycge.”
Forðon he me alysde      of laðum grine,
huntum unholdum,      hearmum worde.
He me mid his gesculdrum      sceade beþeahte;

10

forþon ic under fiðrum      fæle hihte.
Hwæt, me soðfæstnes min      scylde wið feondum,
ne ðu þe nihtegsan      nede ondrædest.
Ne forhtast þu ðe on dæge      flan on lyfte,
þæt þe þurhgangan      garas on ðeostrum,

15

oððe on midne dæg      mære deoful.
Fealleð þe on þa wynstran      wergra þusend,
and eac geteledra      tyn þusendo
on þine þa swiðran,      and þe ne sceaðeð ænig.
Hwæðere þu ðæs eagan      eall sceawadest,

20

gesege fyrenfulra      frecne wite.
þu me eart se hehsta hyht,      halig drihten;
þu me friðstol on ðe      fæstne settest.
Ne mæg þe ænig yfel      egle weorðan,
ne heard sweopu      huse þinum

25

on neaweste      nahwær sceþþan.
Forþon he his englum bebead,      þæt hi mid earmum þe
on heora handum      heoldan georne,
þæt þu wilwega      wealdan mostest.
And þe on folmum      feredan swylce,

30

þe læs þu fræcne on stan      fote spurne.
þu ofer aspide miht      eaðe gangan,
and bealde nu      basiliscan tredan,
and leon and dracan      liste gebygean.
Forðon he hyhte to me,      ic hine hraðe lyse,

35

niode hine scylde,      nu he cuðe naman minne.
He cigde me,      and ic hine cuðlice
hold gehyrde,      and hine hraðe syþþan
of earfoþum      ut alysde.
Ic hine generige      and his naman swylce

40

gewuldrige      geond ealle werðeoda,
and him lifdagas      lange sylle,
swylce him mine hælu      holde ætywe.

The Paris Psalter: Psalm 91

Verse Indeterminate Saxon

God is, þæt man drihtne      geara andette
and neodlice      his naman asinge,
þone heahestan      hæleða cynnes;
And þonne on morgene      mægene sæcge,

5

hu he milde wearð      manna cynne,
and his soðe      sæcge nihtes.
Hwæt, ic on tyn strengum      getogen hæfde,
hu ic þe on psalterio      singan mihte
oððe þe mid hearpan      hlyste cweman,

10

forðon þu me on þinum weorcum      wisum lufadest;
hihte ic to þinra handa      halgum dædum.
Hu micle synt þine mægenweorc,      mihtig drihten;
wærun þine geðancas      þearle deope.
Wonhydig wer      þæs wiht ne cann,

15

ne þæs andgit hafað      ænig dysigra.
þonne forð cumað      fyrenfulra ðreat,
heap synnigra      hige onlic;
ealle þær ætywað,      þa ðe unrihtes
on weoruldlife      worhtan geornast,

20

þæt hi forwordene      weorðen syþþan
on worulda woruld      and to widan feore.
þu on ecnesse      awa, drihten,
heahesta bist,      heofonrices weard.
þi nu ðine feond      fæcne, drihten,

25

on eorðwege      ealle forweorþað,
and weorðað towrecene      wide ealle,
þa þe unrihtes      æror worhtan.
þonne anhorna      ealra gelicost,
min horn weorðeð      ahafen swiðe

30

and mine yldo beoð      æghwær genihtsum.
And eage þin      eac sceawode,
hwær fynd mine      fæcne wæran,
and mine wergend      wraðe gehyrde
efne þin agen      eare swylce.

35

Se soðfæsta      samed anlicast
beorht on blædum      bloweð swa palma,
and swa Libanes beorh      lideð and groweð.
Settað nu georne      on godes huse,
þæt ge on his wicum      wel geblowan.

40

Nu gyt syndan manige      manna swylce,
þe hiom yldo gebidan      ær to genihte,
and þa mid geþylde      þenden sægdan,
Cwædon, þæt wære soðfæst      sylfa drihten
and hine unrihtes      awyht ne heolde.

The Paris Psalter: Psalm 92

Verse Indeterminate Saxon

Drihten hine gegyrede      gode strengðe,
and hine þa mid micle      mægene begyrde.
Drihten rixað,      dema usser,
and hine mid weorðlice      wlite gegyrede.

5

And þa ymbhwyrft      eorþan getrymede,
swa folde stod      fæste syþþan.
Gearu is þin setl,      and þu, ece god,
ær worulde fruman,      wunast butan ende.
Hofan heora stefne      streamas, drihten,

10

hofan and hlynsadan      hludan reorde
fram wæterstefnum      widra manigra.
Wræclice syndon      wægea gangas,
þonne sæstreamas      swiðust flowað;
swa is wundorlic      wealdend usser

15

halig drihten      on heanessum.
þin gewitnes is      weorcum geleafsum,
and mid soðe is      swiðe getreowed.
Huse þinum      halig gedafenað,
drihten usser,      and dagas lange.

The Paris Psalter: Psalm 93

Verse Indeterminate Saxon

þu eart wracena god,      and þu miht wrecan swylce,
ana gefreogan      æghwylcne mann.
Ahefe þe on ellen,      eorþan dema,
gyld oferhydigum,      swa hi ær grame worhton.

5

Hu lange fyrenwyrhtan      foldan wealdað
oþþe manwyrhtan      morðre gylpað?
Hi oftust sprecað,      unnyt sæcgeað
and woh meldiað,      wyrceað unriht.
Folc hi þin, drihten,      fæcne gehyndan,

10

and yrfe þin      eall forcoman.
ælðeodige men,      earme wydewan,
steopcilda feala      stundum acwealdon.
Sægdan and cwædan,      þæt ne gesawe
drihten æfre,      dyde swa he wolde,

15

ne þæt Iacobes god      ongitan cuðe.
Onfindað þæt and ongeotað      þe on folce nu
unwiseste      ealra syndon;
dysige hwæthwygu      deope þæt oncnawan.
Se ðe ærest ealdum      earan worhte,

20

hu se oferhleoður      æfre wurde?
And him eagena gesyhð      eallum sealde
and he scearpe ne mæge      gesceawian?
And se þe ege healdeð      eallum þeodum,
and his þrea ne si      þær for awiht,

25

se þe men læreð      micelne wisdom?
God ealle cann      guman geðancas
eorðbuendra,      forðon hi idle synt.
þæt bið eadig mann,      þe þu hine, ece god,
on þinre soðre æ      sylfa getyhtest

30

and hine þeodscipe      ðinne lærest
and him yfele dagas      ealle gebeorgest,
oðþæt bið frecne seað      þam fyrenfullan
deop adolfen      deorc and ðystre.
Næfre wiðdrifeð      drihten ure

35

his agen folc,      ne his yrfe þon ma
on ealdre wile      æfre forlætan.
Hwylc þonne gena      gehwyrfed byð,
þæt he on unriht      eft ne cyrre;
oððe hwylc nymeð me,      þæt ic man fleo

40

and mid rihtheortum      rædes þence?
Hwylc ariseð mid me,      þæt ic riht fremme
and wið awyrgedum      winne and stande,
þe unrihtes      ealle wyrceað?
Nymðe me drihten,      dema usser,

45

gefultumede      fægere æt þearfe,
wenincga min sawl      sohte helle.
Gif ic þæs sægde,      þæt min sylfes fot
ful sarlice      asliden wære,
þa me mildheortnes      mihtigan drihtnes

50

gefultumede,      þæt ic feorh ahte.
æfter þære menigeo      minra sara
þe me ær on ferhðe      fæste gestodan,
þa me þine frofre      fægere, drihten,
gesibbedan      sawle mine.

55

Ne ætfyligeð þe ahwær      facen ne unriht;
ðu gefæstnast      facen sares;
hi soðfæste      sneome gehæftað
and heora sawle      ofslean þenceað,
blod soðfæstra      bitere ageotan.

60

Forðon me is geworden      wealdend drihten
to friðstole      fæst and gestaðelad;
is me fultum his      fæst on drihtne.
þonne him gyldeð      god ælmihtig
ealle þa unriht      ðe hi geearnedan,

65

and on heora facne      fæste todrifeð
drihten eallmihtig,      dema soðfæst.

The Paris Psalter: Psalm 94

Verse Indeterminate Saxon

Cumað nu togædere,      wutun cweman gode,
wynnum drihten      wealdend herigean,
urum hælende      hyldo gebeodan.
Wutun his ansyne      ærest secean,

5

þæt we andettan      ure fyrene
and we sealmas him      singan mid wynne.
Forðon is se micla god      mihtig drihten
and se micla cynincg      ofer eall manna godu.
Forðon ne wiðdrifeð      drihten usser

10

his agen folc      æfre æt þearfe;
he þas heahbeorgas      healdeð swylce.
Eac he sæs wealdeð      and he sette þone;
worhte his folme eac      foldan drige.
Cumað him fore      and cneow bigeað

15

on ansyne      ures drihtnes,
and him wepan fore      ðe us worhte ær.
Forðon he is drihten god,      dema usser;
wærun we his fæle folc      and his fægere sceap,
þa he on his edisce      ær afedde.

20

Gif ge to dæge      drihtnes stefne
holde gehyran,      næfre ge heortan geþanc
deorce forhyrden      drihtnes willan.
Swa on grimnesse      fyrn geara dydan
on þam wraðan dæge      and on westenne,

25

þær min ðurh facen      fæderas eowre
þisse cneorisse      cunnedan georne,
þær hi cunnedan,      cuð ongeaton
and min sylfes weorc      gesawon mid eagum.
Nu ic feowertig      folce þyssum

30

wintra rimes      wunade neah,
aa and symble cwæð      and eac swa oncneow,
þæt hi on heortan      hyge dysegedan.
Hi wegas mine      wihte ne oncneowan,
þæt ic ær on yrre      aðe benemde,

35

gif hi on mine reste      ricene eodon.

The Paris Psalter: Psalm 95

Verse Indeterminate Saxon

Singað nu drihtne      sangas neowe;
singe þeos eorðe eall      eceum drihtne.
Singað nu drihtne,      and his soðne naman
bealde bletsiað;      beornas sæcgeað

5

fram dæge to dæge      drihtnes hælu.
Secgeað his wuldor      geond sigeþeode,
and on eallum folcum      his fægere wundor.
He is se mycla god;      forþon hine mæn sculon
elne herian;      he is egeslic god

10

ofer ealle godu      eorðbuendra.
Syndon ealle hæþenu godu      hildedeoful;
heofonas þænne worhte      halig drihten.
Ys on þinre gesihðe      soð andetnes,
fæger halignes      fæste gebletsad

15

and weorðlic wlite      wuldres þines.
Bringað nu drihtne      bu ætsomne
wlite and are,      wuldor ðridde,
and þæt of hiora eðele don      ealle þeode,
þæt hi naman drihtenes      neode herigean.

20

Genimað eow arlice lac      and in gangað
on his wictunas;      weorðiað drihten
on his þære halgan      healle geneahhige.
For his ansyne sceal      eorðe beofian;
secgað nu on cynnum      and on cneorissum,

25

þæt from treowe becwom      tirfæst rice
drihten ure;      dome he syþþan
eorðan ymbhwyrft      ealle gesette.
He ferhtlic riht      folcum demeð
and on his yrre      ealle þeode.

30

Heofenas blissiað,      hrusan swylce
gefeoð fæstlice,      and floda þrym;
sealte sæstreamas      sælðe habbað.
Habbað feldas eac      fægere blisse
and ealle þa þe on him      eard weardiað;

35

wærun wudubearuwas      on wyndagum
for andwlitan      ecean drihtnes,
forþon he cwom      on cyneðrymme,
þæt he þas eorðan      ealle demde.
þonne he ymbhwyrft      eorðan folca

40

soðe and rihte      syþþan demeð.

The Paris Psalter: Psalm 96

Verse Indeterminate Saxon

Rixað nu mid rihte      rice drihten;
is eorðe nu      eac on blisse,
and þæs fægerne      gefean habbað
ealanda mænig      ut on garsæcge.

The Paris Psalter: Psalm 97

Verse Indeterminate Saxon

     stundum onginnað
fægnian mid folmum      on gefean ælcne;
beorgas blissiað,      beacen oncnawað,
for ansyne      ecean drihtnes;

5

forþon he eadig com      eorþan to demanne.
He ymbhwyrft      eorþan demeð
soðe and rihte,      and his syndrig folc
on rihtnesse      ræde gebringeð.

The Paris Psalter: Psalm 98

Verse Indeterminate Saxon

Rixað drihten,      and he reðe folc
healdeð on yrre      ungemete swiðe;
sitteð ofer cherubin,      se þe sona mæg
ana eorðware      ealle onstyrian.

5

Drihten is on Sion,      dema se mæsta,
heah and mære      ofer eall hæleða folc.
We andetað þinum      þam ecean naman,
þæt he mid mannum is      mycel and egeslic,
halig on helpe      hæleþa bearnum,

10

aare cyninges dom      æghwær lufade.
þu gegearwadest      geara ærest,
þæt þu recene, god,      rihte beeodest;
þu on Iacobe      gode domas
æt fruman worlde      fægere settest.

15

Ahebbað haligne      heofena drihten,
usserne god      ellencræfte,
and his fota sceamul      forð weorþiað;
forþon he halig is      hæleða bearnum.
Moyses et Aaron      mære gebroðor,

20

soðe sacerdas,      Samuhel ðridda,
þa gode his naman      neode cigdan.
Hi cymlice      cigdon drihten,
and he hi gehyrde      holde mode,
spræc him wordum to      þurh wolcnes swyr.

25

Hi þa gewitnesse      wel geheoldon
and his bebodu      beorhte efnedan,
þa he him sealde      and sylfa bebead.
þu gehyrdest hig,      halig drihten,
and him, meahtig god,      milde wurde,

30

and heora æfþancan      ealle gewræce.
Hebbað urne god,      hælend drihten,
and hine on halgum      her weorðiað
mærum beorge;      forðon his meahte synt
and halig is      heofonrices weard.

The Paris Psalter: Psalm 99

Verse Indeterminate Saxon

Nu ge mycle gefean      mihtigum drihtne
eall þeos eorðe      elne hyre,
and blisse gode      bealde þeowie.
Gangað on ansyne      ealle bliðe;

5

witað wislice      þæt he is wealdend god;
he us geworhte      and we his syndon.
We his folc syndan      and his fæle sceap,
ða he on his edisce      ealle afedde;
gað nu on his doru,      god andettað,

10

and hine weorðiað      on wictunum
mid lofsangum      lustum myclum.
Heriað naman drihtnes,      forþon he is niðum swæs;
is þin milde mod      ofer manna bearn.

The Paris Psalter: Psalm 100

Verse Indeterminate Saxon

Mildheortnesse and dom      mihtigan drihtnes
singe and secge,      and soð ongyte
on unwemmum wege,      hwænne þu me wylle to.
Ic mid unbealuwe      ealre heortan

5

þurh ðin hus middan      halig eode.
Ne sette ic me fore eagum      yfele wisan;
ealle ic feode      facnes wyrcend,
næs me wyngesið      wiðerweard heorte.
Ic awyrgde fram me      wende and cyrde;

10

nolde ic hiora andgit      ænig habban,
þe tælnessa      teonan geneahhige
wið heora þam nehstan      nið ahofan;
þara ic ehte      ealra mid niðe.
Oferhydegum eagum,      unsædre heortan,

15

nolde ic mid þæm men      minne mete ðicgean.
Ofer geleaffulle      eorðbugende
eagan mine      georne sceawedun,
hwær ic tirfæste      treowe funde,
þa me symble mid      sæton and eodon;

20

he me holdlice      her ðegnade.
Ne eardað on midle      mines huses,
þe oferhygd      up ahebbe
oþþe unriht cweþan      elne wille.
Ic on morgenne ofslea      manes wyrhtan

25

ealle þe unriht      elne worhtan
and fyrena fela      gefremed habbað;
ealle ic þa of drihtnes      drife ceastre.

The Paris Psalter: Psalm 101

Verse Indeterminate Saxon

ðu min gebed,      mære drihten,
gehyr, heofenes weard,      and gehlyde min
to ðe becume,      þeoda reccend.
Na þu andwlitan      æfre þinne

5

awend fram me,      wuldres ealdor;
gif ic geswenced sy,      þu swæs to me
þin eare onhyld      and me ofestlice
gehyr, heofenes weard,      helpys benan.
Forðon dagas mine      gedroren syndan

10

smece gelice,      and forspyrcende synd
mine mearhcofan,      þæs þe me þinceð,
swylce hi on cocerpannan      cocas gehyrstan.
Ic eom hege gelic,      þam þe hraðe weornað,
ðonne hit byð amawyn      mannes folmum;

15

is min heorte eac      hearde geswenced,
forðon ic ær forgeat,      þæt ic etan sceolde
minne swetne hlaf;      forðon me is swære stefn
hefig gnorniende      heortan getenge,
ætfeolen eac min ban      flæsce minum.

20

Ic geworden eom      pellicane gelic,
se on westene wunað;      wat ic eac swiðe geare,
þæt ic genemned eam      nihthrefne gelic,
þe on scræfe eardað,      and ic spearuwan swa some
gelice gewearð,      anlicum fugele.

25

Hwæt, me ealne dæg      edwitspræce on
mine feondas      fæste brohtan,
and ða me heredan;      hi me hraþe æfter
full swyþe eft      swerigean ongunnon.
Forðon ic anlic ætt      æscean hlafe,

30

and ic minne drinc      mengde wið tearum,
For andwlitan      yrres þines;
feor þu me ahofe      and gehnæctest eft.
Dagas mine gedruran      swa se deorca scua,
and ic hege gelic,      swa hit hraðe weornað.

35

þu on ecnysse wunast      awa, drihten;
wunað þin gemynd,      þenden woruld standeð.
Aris nu, mihtig god,      miltsa Sione;
nu is hire helpe      heahsæl cumen.
Forþon þæs þancunga      þine scealcas

40

ambyhtmæcgas      ealle hæfdan,
forðon þe þu stiðlice      stanum and eorðan
eallum ætgædere      ær miltsadest.
Forþon neodlice      on naman ðinum
ealle eorðbuend      egsan habbað,

45

and þin wuldor ongitað      wise cyningas.
Eft timbrade      ece drihten
and gesette Sion      þurh his sylfes miht,
ðær wæs gesyne      his seo soðe sped.
Oft he þearfendra bene      ðance gehyrde,

50

and he ne forhogode      heora hold gebed.
ða wislice      awriten standað
and on cneoressum      cyðed syndan,
þæt he folc gesceop;      fægere drihten
herað holdlice      hrore geþance.

55

Forðon he fæstlice      forð locade
of his þam hean      halgan setle;
drihten geseah of heofenum      her on eorðan.
He þa gehyrde      heahgnornunge
þæra ðe gebundene      bitere wæron,

60

and ða bealdlice      bearn alysde
þara ðe ofslegene      sliþe wæran.
þonne byð on Sione sægd      soð nama drihtnes,
and his lof swylce,      leoda bearnum,
on Hierusalem      gleawast and mærust.

65

Cumað folc syððan      feorran togædere
and ricu eac,      þæt hraðe drihtne
ful holdlice      hyran syþþan.
He him andwyrdeð      eallum sona
on wege worulde,      þær his gewis mægen

70

fæste standeð:      “Ic þe feawe dagas
minra mættra      mode secge,
þæt þu me meaht on midle      minra dagena
sona gecigean,      gif þu sylfa wylt.”
Earon þines anes gear      awa to feore.

75

æt fruman þu,      drihten, geworhtest
eorþan frætwe      and upheofen;
þæt is heahgeweorc      handa þinra.
Sweotule þa forweorðað      and ðu sylf wunast;
eall forwisnað      wædum anlice,

80

and ðu hi onwendest,      swa man wrigels deð,
and hi beoð to worulde      wended syþþan.
þu þonne byst se ilca,      se þu ær wære;
ne beoð winter þin      wiht ðe sæmran.
Bearn þinra scealca      her bu namon,

85

and þær eardedan      ealle þrage,
and heora sylfra cynn      syððan to feore
on worulda woruld      well gerehtest.

The Paris Psalter: Psalm 102

Verse Indeterminate Saxon

Bletsa, mine sawle,      bliðe drihten,
and eall min inneran      his þæne ecean naman.
Bletsige, mine sawle,      bealde dryhten,
ne wylt þu ofergeottul      æfre weorðan

5

ealra goda,      þe he þe ær dyde.
He þinum mandædum      miltsade eallum
and þine adle      ealle gehælde.
He alysde þin lif      leof of forwyrde,
fylde þinne willan      fægere mid gode.

10

He þe gesigefæste      soðre miltse
and ðe mildheorte      mode getrymede;
eart þu edneowe      earne gelicast
on geogoðe nu      gleawe geworden.
Hafast þu milde mod,      mihta strange,

15

drihten, domas      eallum þe deope her
and ful treaflice      teonan þolian.
He his wegas dyde      wise and cuðe
Moyse þam mæran      on mænige tid,
swylce his willan eac      werum Israhela.

20

Mildheort þu eart and mihtig,      mode geþyldig,
ece drihten,      swa þu a wære;
is þin milde mod      mannum cyðed.
Nelle þu oð ende      yrre habban,
ne on ecnesse      ðe awa belgan.

25

Na þu be gewyrhtum,      wealdend, urum
wommum wyrhtum      woldest us don,
ne æfter urum unryhte      ahwær gyldan.
Forðon þu æfter heahweorce      heofenes þines
mildheortnysse,      mihtig drihten,

30

lustum cyðdest,      þam þe lufedan þe.
Swa þas foldan      fæðme bewindeð
þes eastrodor      and æfter west,
he betweonan þam      teonan and unriht
us fram afyrde      æghwær symble.

35

Swa fæder ðenceð      fægere his bearnum
milde weorðan,      swa us mihtig god,
þam þe hine lufiað,      liðe weorðeð,
forðan he ealle can      ure þearfe.
Gemune, mihtig god,      þæt we synt moldan and dust;

40

beoð mannes dagas      mawenum hege
æghwær anlice,      eorðan blostman,
swa his lifdagas      læne syndan.
þonne he gast ofgifeð,      syþþan hine gærsbedd sceal
wunian widefyrh,      ne him man syððan wat

45

ahwær elles      ænige stowe.
þin mildheortnes,      mihtig drihten,
þurh ealra worulda woruld      wislic standeð,
deorust and gedefust      ofer ealle þa þe ondrædað him.
Swa his soðfæstnyss      swylce standeð

50

ofer þara bearna bearn      þe his bebodu healdað,
and þæs gemynde      mycle habbað,
þæt heo his wisfæst word      wynnum efnan.
On heofenhame      halig drihten
his heahsetl      hror timbrade,

55

þanon he eorðricum      eallum wealdeð.
Ealle his englas      ecne drihten
bletsian bealde,      heora bliðne frean,
mægyn and mihta,      þa his mære word
habbað and healdað      and hyge fremmað.

60

Bletsian drihten      eall his bearna mægen
and his ðegna ðreat,      þe þæt þence nu,
þæt hi his willan      wyrcean georne.
Eall his agen geweorc      ecne drihten
on his agenum stede      eac bletsige,

65

þær him his egsa,      anweald, standeð;
bletsige min sawl      bliðe drihten.

The Paris Psalter: Psalm 103

Verse Indeterminate Saxon

Bletsa, mine sawle,      bliþe drihten;
þu eart, min drihten god,      dædum swyþe,
meahtum mære      ofer manna bearn.
þu þe weorðlice      wliteandette

5

gode gegyredest;      eart nu gleawlice
swa limwædum      leohte gegyrwed.
Heofen þu aðenedest      hyde gelice,
þone weardiað ufan      wætra ðryðe.
He wolcen eac      worhte and sette,

10

þæt he mihte eaðe      upp astigan,
se fotum tredeð      fiðru winda.
He his englas deð      æðele gastas
and his frome ðegnas      fyr byrnende.
He gefæstnude      foldan staðelas,

15

eorðan eardas;      ne seo æfre nu
on worulda world      weorðeð ahylded.
He nywolnessa      neoðan swa swa ryfte
him to gewæde      woruhte swylce;
standað ofer mannum      muntas on wæterum.

20

þa him þrea þine      þearle ondrædað,
fleoð forhtlice      þunres brogan
þinre stefne      strangne egsan.
Beorgas and feldas      ba astigað
on þæne stede      þe þu gestaðeludest him,

25

and on ðære stowe      standað fæste;
ne magon hi ofer gemære      mare gegangan,
þæt hi ðysse eorþan      awyht habban.
Oft of denum yrnað      deope wyllan,
and of midle      munta swylce

30

wæter awealleð,      wide floweð.
Of þam eorðan deor      ealle drincað,
bidað assan      eac on þurste;
ofer þan heofonfugelas      healdað eardas,
sendað of þam stanum      stefne mycle.

35

Beorgas onfoð      blædum and wæstmum,
ufan eorðwæstme      ealle growað,
swylce of wæstmum      weorca þinra
eall eorðan cið      ufan byð gefylled.
Swylce þu of foldan      fodder neatum

40

lætest alædan,      on þæm hi lif healdað;
wyrta þu geworhtest      to wraðe manna.
Eac þu him of eorþan      ut alæddest
hlaf to helpe;      heortan manna
must and windrinc      myclum blissað.

45

Ele andwlitan      eac gescyrpeð
and hlaf trymeð      heortan mannes.
Swylce þu gefyllest      fægrum blædum
telgum treowwæstme;      tydrað ealle,
þa on Libanes      lædað on beorge

50

cwice cederbeamas,      þa ðu cuðlice
sylfa gesettest;      on þam swylce nu
mid heora spedum      spearwan nystlað.
Uphebbean hus      hiora agen is
latteow on lande;      oft laðne beorh

55

on hean muntum      heortas wuniað;
erinaces fleoð      oft on stanas.
Monan he geworhte      on þa mæran tid;
sunne hire setlgang      sweotule healdeð.
þystru ðu gesettest      on þearle niht,

60

on þære ealle wildeor      wide toeornað.
And leon hwelpas      lange swylce
grymetigað gnorne;      georne secað,
þæt him grædigum æt      god gedeme.
Syþþan up cumeð      æðele sunne,

65

hi of siðum eft      gesamniað
and hi on holum      hydað hi georne.
Mægenweorc on morgen      man onginneð
and þæt geendað      on æfynne.
Mycel wærun þine weorc,      mihtig drihten,

70

ealle þa þu mid snyteru      sylfa worhtest;
is þeos eorðe eac      eall gefylled
þinra gesceafta,      scyppend mære.
His is mycel sæ      and on gemærum wid,
þær is unrim on      ealra cwycra

75

mycelra and mætra;      ofer ðæne mægene oft
scipu scriðende      scrinde fleotað.
Dracan þu þysne      dædum ðinum
geheowadest,      hete syððan
his bysmere      brade healdan;

80

ealle to ðe,      ece drihten,
ætes on eorðan      eac wilniað.
And him gesomnadum      swylce wylle
þine þa halgan      hand ontynan,
ealle hi gefyllan      fægere gode.

85

Gif þu þine ansyne fram him      æfre awendest,
þonne hi gedrefde      deope weorðað,
and him gast weorðeð      georne afyrred;
swylce teonlice      geteoriað,
on heora agen dust      æfter hweorfað.

90

Onsend þines sylfes gast,      sona weorþað
geedniwad,      and þu eac scyppest
eorðan ansyne      ealle swylce.
Wuldor si wide      weruda drihtne
and on worulda woruld      wunie syððan,

95

blissie on his weorcum      bealde drihten.
He on ðas eorðan      ealle locað,
deð hi for his egsan      ealle beofian;
gif he mid his mihte      muntas hrineð,
hi ful ricene      reocað sona.

100

Ic on minum life      lustum drihtne
singe soðlice      and secge eac,
þenden ic wunige      on worulddreamum.
Wese him herenes min      æt heortan weðe,
ic minne drihten      deorne lufige.

105

And þa fyrenfullan      frecne forweorðaþ,
þa on ðysse eorðan synt,      ealle sniome,
þæt hio ne wunian      on worldlife.
Bletsa, mine sawle,      bliðe drihten.

The Paris Psalter: Psalm 104

Verse Indeterminate Saxon

Andetað drihtne      and his ecne naman
cegað cymlice,      and cwyce secgeað
his wundorweorc      ofer ealle werðeode.
Singað him swylce      and salletað,

5

secgað his wundor eall      wide mæru.
Hergeað his naman      niode swylce;
heorte hygeclæne      hlutre blissað
þam þe soðlice      secað dryhten.
Secað ge drihten,      and ge syððan beoð

10

teonan gehwylce      ful trume æghwær;
secað his ansyne      symble georne.
Gemunað ge on mode,      hu he mænig wundor
worhte wræclice,      wundur unlytel,
and his muþes eac      mære domas.

15

Hwæt, he Abrahames cynn,      þe his esne wæs,
geweorðude      ofer werþeoda,
and Iacobes bearn,      þone he geara geceas.
He is ure drihten      dædum spedig;
earun his domas      deore and mære

20

geond þisse eorðan      æghwylcne dæl.
He þæs on worulde      wearð gemyndig,
þæt he worde gecwæð      on gewitnesse,
þæt heo on þusende      þæt sceoldan healdan,
þære cneorisse      cwyc se þe lifde.

25

þæt he mid aðsware      to Abrahame
and to Isaace      eac gesohte,
and gleawlice      Iacobe bead,
þæt awa to feore      Israheles cyn
his gewitnesse      wel geheolde.

30

And him þa mid soðe      sægde cweðende:
“Ic eowrum cynne      Khananea land
on agene æht      yrfe gesylle.”
Næs þæt mære cynn      mycel on rime,
ac on þam folce      feawe wæran ænige,

35

oððæt bigengum      beornas onwocan;
cynn æfter cynne      cende wæran,
oðþæt hio oðer folc      egsan geðiwdan.
Ne let he him manna      mihte sceððan
and he þearle for him      þrea geaf kyningum.

40

Ne sceolon ge mine þa halgan      hrinan ne gretan
ne on mine witigan      wergðe settan.
Cwom þa ofer eorðan      ermðu and hungor,
wurdon wide menn      wædlan hlafes.
He him snoterne beforan      sende æryst

45

ful wisne      wer to scealce,
and þa bebohtan      bearn Iacobes
Ioseph on geoguðe;      þær hine grame æryst
hæfdon to hæfte,      oþþæt hine halig god
þurh his worda      wisdom ahof.

50

Sende him soð cyning      sweotule are,
alysde hine lungre      and hine þam leodum þa
to ealdormen      eallum sette.
He sette hine on his huse      to hlafwearde,
ealra him his æhta      anweald betæhte,

55

þæt he his ealdormen      ealle lærde,
swa he his sylfes mod      geseted hæfde,
and þa yldestan      ealle lærde,
þæt heo wisdomes      word oncneowan.
þær Israhel becwom      on Egypta,

60

and se goda      Iacob syþþan
eft eardude      eorðan Khanaan.
He þæt eadige folc      ehte swyðe,
and hio ofer heora feond      fæste getrymede.
Hiora heortan he ongan      hwyrfan æryst,

65

þæt heo his folc      feodan swyðe
and his esnum eac      inwit fremedan.
þa he him þone mæran      Moyses sende,
his sylfes scealc,      samod ætgædere
and Aaron eac,      þone he ær geceas.

70

He sette on hi sylfe      soðne wisdom
worda and weorca      wundortacna
and forebeacna,      þæt hio fromlice
cyðdan cneomagum      cystum godum,
oðþæt heo geforan      folc Khananea.

75

He hi mid þystrum ongan      þrean æt frymþe,
forðon hio word heora      wel ne oncneowan.
And heora wæter swylce      wende to blode,
on ðam heora fisceas      frecne forwurdan.
Sende on heora eorþan      ealle swylce

80

toscean teonlice,      þa teolum husum
on cyninga cofum      cwyce eardedan.
He sylfa cwæð;      sona cwoman
mysci manige,      mid wæran gnættas,
fleohcynnes feala      flugan on gemæru.

85

Sette him regnas      reþe swylce,
hate of heofenum      hagol byrnende,
se lige forgeaf      land Egypta.
Syððan forwurdan      heora wingeardas
and ficbeamas;      furþor ne mihton

90

blæda bringan      ne bearwa treow.
He þa syþþan cwæð;      sona cwoman
gangan gærshoppan      and grame ceaferas;
ne mihte þa on moldan      man geriman,
þe þær on foldan      fræton wæstmas.

95

Syþþan he æfter sloh      æghwylc frumbearn
þe on Egyptum wæs      ahwær acenned,
and frumcynnes      heora frean swylce.
And his þæt gode folc      golde and seolfre
geweorþade      and hi wislice

100

leofe lædde;      næs þæra leoda ða
ænig untrum      yldra ne gingra.
Wurdon him Egyptas      æfter bliðe,
syððan hi on fore      folc sceawedan,
forðon him þær egesa      angryslic stod.

105

He hi wolcne bewreah,      wraðum ahredde,
het him neode      nihta gehwylce
fyrenne beam      beforan wisian.
Flæsces hi bædon,      fuglas coman,
of garsecge      ganetas fleogan,

110

and hi heofonhlafe      halige gefylde.
Het him of stane      streamas flowan,
wæter on willan;      na him gewættan fot,
þa hi on Iordane      gengdan æfter.
Ac he wæs þæra worda      wel gemyndig,

115

halig heofenes weard,      þe he hleoðrade
to Abrahame,      his agenum hysse.
And his folc lædde      fægere on blisse
and his þone gecorenan      heap clæne on wynne.
Sealde þam leodum      landes anweald

120

on agene æht      oðre þeode
and hi folca gewinn      fremdra gesæton.
þær hi heoldan      halige domas
and his soðfæst word      swylce georne,
and his æbebod      awa to feore.

The Paris Psalter: Psalm 105

Verse Indeterminate Saxon

Ic andette      ecum drihtne,
georne ðam gleawan,      forðan ic hine godne wat;
forþon he his mildheortnysse      mannum cyðde,
on ðysse worulde      wis gestandeð.

5

Hwylc mæg æfre      mihta drihtnes
asprecan and aspyrian,      oððe spedlice
eall his lofmægen      leode gehyran
and his gehyrnesse      her oncnawan?
Eadige beoð æghwær,      þa ðe a wyllað

10

soðe domas      sylfe efnan,
on ealle tid      æghwæs healdan
heora soðfæstnysse      symble mid dædum.
Gemune us, drihten,      on modsefan
forð hycgende      folces þines,

15

and us mid hælo      her geneosa.
And us tidlice      teala sceawige,
ceose mid gecorenum,      þenden we cwice lifgen,
þæt we mid þinre ðeode      þær blissian
and þæt yrfe þin      æghwær herige.

20

We gefyrnedan      mid urum fæderum ær,
and we unsoðfæste      ealle wæron
and unrihtes      æghwær worhtan.
Fæderas ure      fæste ne oncneowan
ealle þa wundor      þe ðu on Egyptum

25

worhtest wræclice,      wundor unlytel;
næron hi gemyndige      miltsa þinra,
þa ðu him on ðære mægðe      manige cyðdest.
Hi bysmredan,      þa hi on brad wæter
on þone readan sæ      randas bæron,

30

þær ðu hi alysdest,      lifes ealdor,
and hi generedest      on naman þinum,
þa ðu þine miht      mycle cyðdest.
þær ðu readne sæ      ricene geðywdest,
and þær wæron      þa wareðas drige,

35

and hi betweonum wætera      weallas læddest,
swa hi on westenne      wæron on drigum.
Swa hi alysde      lifes ealdor
of heora feonda      fæcnum handum,
and of feogendra      folmum swylce,

40

and heora feondas      flod adrencte,
þæt þæra æfre ne com      an spellboda.
Syððan hi his wordon      wel gelyfdan
and him lofsangum      lustum cwemdan,
and þæs eft hraðe      ealle forgeaton,

45

weorca wræclicra;      na hi wel syþþan
his geæhtunge      ahwær heoldan.
Hi on westenne      wraðe ongunnan
gitsunge began      and gramlice
heora godes þær      geare costedan.

50

He him been sniome      brohte and sealde,
sende on heora muþas      mete to genihte.
Ongunnon hi on þam wicum      wraðe swylce
mærne Moyses      ma bysmrian
and Aaron mid      eac þone halgan.

55

þa eorðe togaan      and eall forswealh
on deope forwyrd      Dathanes weorod
and Abirones      eall ætgædere.
þær fyr abarn      frecne swylce
on heora gemetinge,      and þær maansceaðan

60

þa synfullan      sniome forbærnde.
Hi on Choreb swylce      cealf ongunnan
him to godgylde      georne wyrcean,
onwendan heora wuldor      on þæne wyrsan had
hæðenstyrces      hig etendes.

65

Godes hi forgeaton,      þe hi of gramra ær
feonda folmum      frecne generede,
þe on Egyptum      æðele wundur
and on Chananea      cymu worhte
and recene wundur      on þam readan sæ.

70

þa hi wolde toweorpan      wuldres aldor,
þær heora Moyses      mægene ne hulpe;
he þæt folc forstod      feonda mægene;
forðon he him his yrre      of acyrde,
þæt he hi ne towurpe      geond werþeoda.

75

Ne hi for awyht      eorþan cyste
þa selestan      geseon woldan,
ne his wordum eac      woldan gelyfan;
ac hi granedan      and grame spræcan,
noldan his wordum      wel gehyran.

80

He his handa ahof      and hi hraðe wolde
on þam westenne      wide todrifan
and heora swæs cynn      sendan on wid land.
Hi Belphegor      bædon are,
æton deadra lac,      swa hit gedefe ne wæs.

85

And hi bysmredon      bealde drihten
on heora gemetincge      mægene ealle,
and þær healicne      on hryre gefremedan.
Hi þæs feondætes      Finees awerede,
þa he on þam folce      feondgyld gebræc;

90

he þæs hæl gehleat      and helpe fand
of cynna gehwam      and on cneorisse.
Eac hi gefremedan      oðer bysmer,
þær hi wiðercwyde      wæteres hæfdon;
þær Moyses wearð      mægene gebysgad

95

for heora yfelum,      swa he oftor wæs,
on his gaste gram;      ne mihte him godes willan
mid his welerum      wisne getæcean.
Noldan hi toworpan      wraðe þeode,
swa him drihten ær      dema sægde,

100

ac hi wið manfullum      mengdan þeode
and leornedan      lað weorc gode
and sceuccgyldum      swyþe guldan;
him þæt eall gewearð      to æswyce.
Ongunnan heora bearn      blotan feondum,

105

sceuccum onsæcgean      suna and dohter;
agutan blod swylce      bearna feala,
þa unscyldige      ealle wærun,
syðþan hi gecuran      Chananea god.
þanon eorþe wearð      eall mid blode

110

mane gemenged,      misdædum fah.
Eall hi forheoldan      heahweorc godes;
forðan him yrre wearð      ece drihten
and he his yrfe      eall forhogode.
He hi on handgeweald      hæðenum sealde

115

and heora weoldan,      þa him wyrrest ær
on feondscipe      fæste gestodon.
Heora costedan      cuþe feondas
and under handum      hynþe þoledan;
hi alysde oft      lifes ealdor.

120

Hi hine on geþeahte      oft abylgdan;
wæron on unrihtum      oft gehynde.
Swa he furðum oncneow,      þæt heora fynd ehtan,
he heora bene      bealde gehyrde.
þonne he his wordgebeot      well gemunde;

125

hreaw hine sona,      þonne hi hynþa drugan,
æfter his miltsa      menigu godes.
Syððan he him sealde      sona miltse,
þær hi on gesawon      ealle ætgædere,
þe ehtend him      ær gestodan.

130

Do us hale nu,      halig drihten,
and us, se goda god,      georne gesamna
of widwegum,      þær we wean dreogað,
þæt we þinne naman      nede motan
þone halgestan      her andettan

135

and we on lofe þinum      lungre weorðan
ofer werðeode      wuldre geherede.
Wese Israhela god      aa gebletsad
on worulda woruld,      wealdend drihten,
and þæt fægere becweðe      folca æghwylc;

140

wese swa, wese swa      þurh eall wide ferhð.

The Paris Psalter: Psalm 106

Verse Indeterminate Saxon

Ic andette      ecne drihten,
þæne goodan god,      forðan ic hine gleawne wat;
is his mildheortnes      mycel to worulde.
Secge þæt nu ða,      þæt hi sylfa god

5

alysde, lifes weard,      laðum of handa,
and hi of sidfolcum      gesamnade.
Fram uppgange      æryst sunnan
oþþæt heo gewiteð      on westrodur
and fram sæ norðan      swycedan geond westen;

10

ne meahton ceastre weg      cuðne mittan,
þe hi eardunge      on genaman.
Hæfde hi hungor and þurst      heard gewyrded,
þæt him frecne on      feorh aðolude.
And hi þa on þære costunge      cleopedan to dryhtne,

15

and he hi of þam earfeðum      eallum alysde.
Hi þa gelædde      lifes ealdor,
þær hi on rihtne weg      ricene eodan,
oðþæt hi cuðlice      on becwoman
to hiora cestre      eardungstowe.

20

Forðon hi mildheortnesse      mihtigan drihtnes
ealle andettað,      and eac sæcgeað
mycel wundur hys      manna bearnum.
Forðon he gesedeð      sawle idle,
and þa hungrian      her mid godum

25

fæste gefylleð      to feore syþþan,
þa þe her on ðystrum      þrage sæton
and on deaðes scuan      deorcum lifdan,
gebundene      bealuwe feterum
on wædle wrace      and on iserne.

30

Forðon hi dydan      drihtnes spræce
æghwæs ægype,      and his geðeaht swylce
þæs heahstan him      hæfdan on bysmer.
Hiora heorte wæs      hean on gewinnum
and untrume      ealle wæran,

35

næfdan þa on foldan      fultum ænne.
Hi on costunge      cleopedan to drihtne,
and he hi of þam earfoðum      eallum alysde.
And he hi of þam þystrum      þanon alædde
and of deaðes scuan      deorcum generede

40

and heora bendas towearp      bitre sneome.
Forðan hi mildheort mod      mihtigan drihtnes
ealle andettan,      and eac cweþan
mycel wundur his      ofer manna bearn.
Forðon he æren dor      eaðe gescæneð

45

and iserne steng      ana gebigeð.
He hi of unrihtum      ealle swylce
þam wraðan wege      wis alædeð,
þær hi wæron on woo      ær wraðe besmitene.
Hi onhysctan      æghwylcne mete,

50

mode mægen heora,      oð unmihte,
þæt hy wið deaða duru      drencyde wæran.
þa hi on costunge      cleopedan to drihtne,
and he hi of þam earfoþum      eallum alysde.
He him wisfæstlic      word onsende,

55

þurh þæt hi hrædlice      hælde wæron
and of heora forwyrde      wurdan generede.
Forðon hi nu andettan      ecum drihtne,
þæt he milde wearð      manna cynne;
mycel ys his wundur      ofer manna bearn.

60

Hi him sculon laces lof      lustum bringan,
and his weorc wynsum      wide sæcgean.
þa þe sæ seceað,      mid scipe liðað,
wyrceað weorc mænig      on wæterðryþum.
Hi drihtnes weorc      digul gesawon

65

and his wundra wearn      on wætergrundum.
Gif he sylfa cwyð,      sona ætstandað
ystige gastas      ofer egewylmum,
beoð heora yþa      up astigene.
þa to heofenum up      heah astigað,

70

nyþer gefeallað      under neowulne grund;
oft þa on yfele      eft aþindað.
Gedrefede þa      deope syndan,
hearde onhrerede      her anlicast,
hu druncen hwylc      gedwæs spyrige;

75

ealle heora snytru beoð      yfele forglendred.
Hi on costunge      cleopedan to drihtne,
and he hi of earfeðum      eallum alysde.
He yste mæg      eaðe oncyrran,
þæt him windes hweoðu      weorðeð smylte,

80

and þa yðe      eft swygiað,
bliþe weorðað,      þa þe brimu weþað.
And he hi on hælo      hyþe gelædde,
swa he hira willan      wyste fyrmest,
and he hig of earfoðum      eallum alysde.

85

Hi andettan      ealle drihtne,
hu he milde wearð      manna cynne;
mære synd his wundur      ofer manna bearn.
Forðon hine on cyrcean      cristenes folces
hean ahebbað,      and him hælu and lof

90

on sotelum soðfæstra      secgean to worulde.
He on westenne      wynne streamas
soðfæst sette,      þær he sarig folc
geðewde þurste      þa blissade.
He ða weaxendan      wende eorðan

95

on sealtne mersc      for synndædum
þara eardendra,      þe hire on lifdan.
Westen he geworhte      on widne mere,
and swylce eorðan      eac butan wætre
on utgange      æþelast burnan.

100

þær he hungrium      ham staðelude,
and þær gesetton      swylce ceastre,
þær hi eard namon      awa syþþan.
Hi wingeardas      wyrcean ongunnon,
sæde seowan,      syþþan growan

105

lungre land heora      aloden wæstmum.
þa he bletsade,      and hi brade þa
weoxan weorðlice,      wide greowan;
næs heora neata      nan geyfelad.
Oft hi fea wurdan      feondum geswencte

110

fram þære costunge      þe him becwom æfter,
sares and yfeles,      þe hi syþþan begeat.
Syððan hi forhogedan      halige lare;
hiora ealdormen      ealle wæron
sare beswicene,      swicedan oftust

115

and on wegas werige      wendan hwilum of.
þær he þearfendra      þa miltsude,
and hi of wædle      wean alysde,
sette heora staðol      sceapum anlice.
Syþþan þæt soðfæste geseoð,      sniome æfter

120

bliðe weorðað,      beot geþenceað,
þæt unrihta gehwylc      eft oncyrreð
and his sylfes muð      symble hemneð.
Hwylc is wisra nu      wel snotera,
þe þas mid gehygde      healdan cunne,

125

and milde mod      mihtigan drihtnes
full gleawlice      ongite syþþan?

The Paris Psalter: Psalm 107

Verse Indeterminate Saxon

Ys min heorte gearu,      halig drihten,
gearu is min heorte,      þæt ic gode cweme,
sealmas singe      soþum drihtne.
Aris nu, wuldur min,      þæt ic wynlice

5

on psalterio      þe singan mote,
and ic ðe on hleoðre      hearpan swylce
on ærmergen      eac gecweme.
Ic þe andette,      ece drihten,
on folca gehwam      fægrum wordum,

10

and ic þe on ðeodum      on þanc mote
sealmas singan      swyþe geneahhe.
Is þin mildheort mod      mycel oð heofenas
ahafen healice      ofer hæleða bearn;
ys þin soðfæstnes      seted oþ wolcen.

15

Ahafen þu eart ofer heofenas,      halig drihten;
is wuldur ðin      wide swylce
ofer þas eorðan      ealle mære,
and þine þa gecorenan wesan      clæne and alysde.
Do me þin swyðre hand      swylce halne

20

and me gehyre,      hælynd drihten,
þe on halgum spreceð      her on eorðan:
“And ic blissige,      bu gedæle,
þa selegesceotu,      þa on Sycimam nu
and on Metibor      mære standað.

25

Min is Galaad,      gearwe Mannases,
is Effrem his      agen broður
efne heah strengðu      heafdes mines.
Ic me to cyninge      cenne Iudas,
syndan me Moabitingas      magas swylce;

30

ic Idumea      ealle cenne
and min gescy þyder      sendan þence;
syndan me fremde cynn      fæste underþeoded.”
Hwylc gelædeð me      on lifes byrig
fæste getrymede,      þæt ic forð þanon

35

on Idumea wese      eft gelæded?
Hwæt, þu eart se sylfa god,      þe us synnige iu
adrife fram dome;      ne do þu æfre swa,
þæt þu of urum mægene      mod acyrre.
Syle us on earfoðum      æþelne fultum;

40

forþon hælu byð      her on eorðan
manna gehwylces      mægene idel.
Us sceal mægenes gemet      mihtig drihten
soðfæst syllan,      and he sona mæg
ure feond gedon      fracuþe to nawihte.

The Paris Psalter: Psalm 108

Verse Indeterminate Saxon

Nelle ic lofes þines,      lifigende god,
geswigian,      þeah þe me synfulra
inwitfulra muðas      on ganian.
Hio þa innwit feala      ywdan on tungan,

5

and me wraðra wearn      worda spræcon,
fæcne firenlicu,      and afuhtan me
ealle earwunga      ungemete swyðe.
Hi me wið lufan      laþum dædum
torne telnysse      teodan mænige;

10

ic him a gebæd      ungemete georne.
Hi me yfel settan      a wið goode
and feounge      for minre lufan.
Gesete him synnfulle      symble to ealdrum,
stande him on þa swyþeran hand      swylce deoful.

15

Gange of dome gehwam      deope gehyned,
and him his gebed      hweorfe to fyrenum.
Gewurðe him weste      eall his onwunung
and on hys eardungstowe      næfre gewurþe
þæt þær on gewunige      awiht lifigendes.

20

Wesan him dagas deorce      and dimme and feawe,
and his bisceophad      brucan feondas.
Weorðan his agene bearn      ealle steopcild
and his wif wyrðe      wydewe hreowlic.
Syn his bearn swylce      toboren wide,

25

and he ut weorpe      earme þearfan,
þonne hi to his huse      hleowes wilnian.
Ealle his æhta      unholde fynd
rice reðemann      rycene gedæle,
and his feoh onfon      fremde handa.

30

Ne him ahwær wese      ænig fultum,
ne his steopcildum      stande to helpe.
Gangan ealle his bearn      on ece forwyrd,
and on anum cneowe      eall gewyrðe
his nama nyhsta      nede adilgad.

35

Eall þæt unriht      þe his ealdras ær
manes gefremedan,      on gemynd cume
and on ansyne      ures drihtnes;
ne adilgode wesan      deorce fyrene,
þa his modur ær      mane fremede.

40

Wesan hi wið drihtne      dædum swylce,
and hine adilgie      dome ealne
of ðysse eorðan      awa to feore.
Næs him milde gemynd      on modsefan,
and he þearfendra      ðriste ehte;

45

symble þæt on heortan      hogode geornust,
hu he mid searuwe      swylce acwealde.
He wolde wergðu      wyrcean georne,
and hine seo ylce on      eft gesette;
nolde he bletsunge      biddan ne tilian,

50

forðon hio him wæs afyrred      of ferhðcofan.
He hine gegyrede      mid grame wyrgðu,
swa he hine wædum      wræstum geteode,
and sio his innað      ywde swylce
wan wætere gelic      and wynele,

55

se þe banes byrst      beteð and hæleð.
Wese he hrægle gelic      þe her hraðe ealdað,
and gyrdelse,      ðe hine man gelome gyrt.
þis is weorc þara      þe oft wraðe me
trage tældan;      tyne hine dryhten

60

þam þe sar sprece      sawle minre.
And þu, min drihten god,      do me þine nu
mycle mildheortnesse      for þinum þam mæran naman,
swa ðu oft þin milde mod      manegum cyðdest.
Alys me, lifes weard,      forþan ic eom lama þearfa;

65

is me heorte on      hearde gedrefed.
Ic eom scuan gelic      swyþe ahylded,
oðlæded godum      swa se gærshoppa.
Me synt cneowu swylce      cwicu unhale
for fæstenum;      is min flæsc swylce

70

for fægrum ele      frecne onwended;
eom ic to edwitstæfe      eallum geworden.
Swa hi me gesawon,      sona hig wegdan,
hrerdan heora heafod;      help min, drihten god,
and me halne gedo,      hælynde Crist,

75

for þinre þære myclan      mildheortnysse.
þæt hi soð witan,      þæt si þin sylfes hand
and þu þas gedydest,      drihten usser.
Weorðan þa awyrgde,      wes þu gebletsad;
and þa þe me mid unryhte      ænige styrian,

80

and hi þær sceande      sylfe agon;
wese þin esne on þe      ungemete bliðe.
Syn ða butan are      ealle gegyrede
þe me tælnysse      teonan ætfæstan,
and him si abrogden      swa of brechrægle

85

hiora sylfra sceamu      swyþust ealra.
Ic on minum muðe      mihta drihtnes
ealle andette,      and eac swylce
hine on midle      manna herige.
He sylfa gestod      on ða swyðran hand,

90

þær he þearfendra      þinga teolode;
he mine sawle      swylce gehealde
wið ehtendra      egsan griman.

The Paris Psalter: Psalm 109

Verse Indeterminate Saxon

     hefige gefylleð;
heafod he gebreceð      hæleða mæniges
and swa geweorðeð      wide geond eorðan.
þa þe on wege weorðað,      wætres æt hlimman

5

deopes ondrincað;      beoð þy dædfromran,
and forðon hiora heafod      hebbað syþþan.

The Paris Psalter: Psalm 110

Verse Indeterminate Saxon

Ic andytte þe,      ece drihten,
mid hyge ealle      heortan minre
for gesamnuncge      þæra soðfæstra
and on gemetingum      mycel drihtnes weorc.

5

Swylce ic his willan      wylle georne
swyþe secean,      samed andettan,
hu his mægenþrymnes      mycellic standeð
and his soðfæstnyss wunað      symble ece.
He gemynd dyde      mærra wundra;

10

mildheort he is and modig;      mihtig drihten
syleð eallum mete      þam þe his ege habbað.
And he on worulde      wearð gemyndig
his gewitnesse,      þe he wel swylce
myhtum miclum      and mærweorcum

15

fægrum gefylde      and to his folce cwæð,
þæt he him wolde yrfe      ellþeodigra
on agene æht      eall gesyllan.
Ys his handgeweorc      hyge soðfæstra,
ryhte domas,      þa he ræran wyle;

20

wærun his bebodu      ealle treowfæste,
on ealra weorulda weoruld      wurdan soðfæste
and on rihtnysse      ræda getrymede.
He alysinge      leofum folce
soðe onsende      and him swylce bebead,

25

þæt hi on ecnysse      a syððan
his gewitnesse      well geheoldan
and his þone halgan naman      hæfdan mid egsan.
þæt byð secga gehwam      snytru on frymðe,
þæt he godes egesan      gleawe healde,

30

and þæt byð andgit good      eallum swylce
þe hine wyllað well      wyrcean and healdan.
Herenes drihtnes      her sceal wunian,
on worulda woruld      wynnum standan.

The Paris Psalter: Psalm 111

Verse Indeterminate Saxon

Eadig byð se wer      se þe him ege drihtnes
on ferhðcleofan      fæste gestandeð,
and his bebod healdeð      bealde mid willan.
He on eorðan byð      eadig and spedig,

5

and his cneorisse byð      cyn gebletsad.
Him wuldur and wela      wunað æt huse,
byð his soþfæstnys      swylce mære,
þenden þysse worulde      wunaþ ænig dæl.
Leoht wæs on leodum      leofum acyðed,

10

þam þe on ðystrum      þrage lifdan
and hiora heortan      heoldan mid rihte;
milde is on mode      mihtig dryhten,
and he ys soðfæst      symble æt þearfe.
Glæd man gleawhydig,      god and mildheort,

15

seteð soðne dom      þurh his sylfes word,
se on ecnysse      eadig standeð.
Byð on eceum gemynde      æghwylc þæra
þe his soðe and riht      symble healdeð,
ne him on hlyste      mycelum ondrædeð

20

awiht on ealdre      yfeles syððan.
Byð his heorte gearo      hyhte to drihtne
getrymed and getyhted,      þæt him teonan ne mæg
fæcne ætfæstan      feonda ænig,
ac he ealle forsyhð      æghwær georne.

25

Se þe his æhta      ealle tostredeð
and þearfendum      þa gedæleð,
his soðfæstnyss wunað      symble oð ende;
byð his horn wended      her on wuldur.
Swa þæt synfull gesyhð,      sona yrsað,

30

toþum torn þolað,      teonum grimetað,
þearle þindeð,      oþþæt þonne byð,
þæt fyrenfulra lust      fæcne forweorðeð.

The Paris Psalter: Psalm 112

Verse Indeterminate Saxon

Herigean nu cnihtas      hælynd drihten,
and naman dryhtnes      neode herigan.
Wese nama dryhtnes      neode gebletsad
of ðyssan forð      awa to worulde.

5

Fram upgange      æryst sunnan
oðþæt heo wende      on westrodur
ge sculon dryhtnes naman      dædum herigean.
He is ofer ealle      ingeþeode
se heahsta      hæleða cynnes,

10

is ofer heofenas eac      ahafen his wuldur.
Hwylc ys anlic      urum dryhtne,
þam halgan gode,      þe on heofonrice
eadig eardað,      ofer ealle gesyhð,
þa eadmedu      æghwær begangæð

15

on eorðwege,      up on heofenum?
He of eorðan mæg      þone unagan
weccan to willan,      and of woruftorde
þone þearfendan      þriste areccan,
And hine on ealdordom      upp asettan

20

his folces fruman      on fæger lif.
Se þe eard seteð      unwæstmbærre
on modor hus      manigra bearna;
hio ofer hire suna      symblað and blissað.

The Paris Psalter: Psalm 113

Verse Indeterminate Saxon

þa ut eode      Israheles cynn
and of ægyptum      ealle foran
Iacobes hus      of gramum folce,
þa elreordige      ealle wæron.

5

þa wæs geworden      werude Iudea,
þæt heo hæl gehlutan      haliges syþþan;
hæfdan ealdurdom      ofer Israhelas,
mihta mære      and mycel rice.
Swa heo sæ geseah,      he hio sniome fleah,

10

for him Iordanen      gengde on hinder.
Hæfdan þær beorgas      bliðe sæle
and rammum þa      restan gelice;
wæron geswyru      swyðe on blisse,
swa on sceapum beoð      sceone lambru.

15

Hwæt wæs þe, sæ swiþa?      Forhwan fluge þu swa?
Oððe þu, Iordanen,      for hwi gengdest on bæcling?
Beorgas wæron bliðe,      gebærdon swa rammas;
wurdan gesweoru      on seledreame,
swa on sceapum beoð      sceone lambru.

20

For ansyne      ecan dryhtnes
þeos eorþe sceal      eall abifigan
and for Iacobes gode      geara forhtigean.
He wendeð stan      on widne mere,
and clifu cyrreð      on cwicu swylce

25

wæteres wellan      mid his gewealdendre hand.
Nalæs us, nalæs us,      nergend dryhten,
ac we naman þinum      neode secgeað
wuldur wide      geond woruldricu,
For ðinre þære myclan      mildheortnysse

30

and for þinre soðfæstnysse      samed ætgædere,
þy læs þæt æfre cweðan      oðre þeode:
“Hwær is heora agen god      ahwær nu ða?”
Ys ure se halga god      on heofondreame
uppe mid englum,      and he eall gedeð,

35

swa his willa byð,      on woruldrice.
þa wæron deofulgild      deorce hæþenra
golde and seolfre,      þa her geara menn
worhtan wigsmiðas      wræste mid folmum.
þa muð habbað,      and ne magon hwæþere

40

wiht hleoðrian      ne word sprecan;
beoð onforan eagan,      ne magon feor geseon.
Earan habbað swylce      and opene nose,
ne magon eþian,      awyht gehyran.
Handa hi habbað,      ne hio hwæðere magon

45

gegrapian      godes awiht,
and fet habbað,      ne magon feala gangan.
Ne cleopigað hi care,      þeah þe hi ceolan habban,
ne him hluttur gast      on hracan eardað.
Ac heo wæron þam wyrcendum      wel gelice

50

and æghwylcum,      þe him on treowað.
Israhela hus      ærest on drihten
helpe gehogedan,      holdne begeaton
fælne fultum;      he hi wið feondum geheold.
Aarones hus      eac on dryhten

55

leofne gelyfdan;      he him liðe wearð
and him fultum gestod      fæste æt þearfe.
þa ðe a wegen      egsan dryhtnes,
hio hyht heora      habban on drihten,
he him fultum      fæste gestandeð

60

and him scyldend byð      symble æt þearfe.
Weorð þu ure gemyndig,      mihtig dryhten,
and þine bletsunge      bring ofer us;
þu gebletsudest      bearn Israheles,
Aarones hus      eac gebletsadest;

65

þu gebletsadest      bliðe mode
ealle þa þe on ðe      egsan hæfdan,
mycle and mæte      ofer middangeard.
Gemænigfealdige þis      mihtig dryhten
ofer eow ealle      and ofer agene bearn.

70

Wesað ge fram gode      geara gebletsade,
þam þe heofon worhte,      hrusan swylce;
heofonas healdeð      halig dryhten,
sealde þas moldan      manna bearnum.
Næfre þe, dryhten,      deade heriað,

75

ne ealle þa þe heonan      helle seceað.
Ac we lifigende      leofne dryhten
balde bletsigað,      ne þæs blinnað nu
of ðyssan forð      awa to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 114

Verse Indeterminate Saxon

Ic lufie þe,      leofa drihten,
forþan þu mines gebedes      bene gehyrdest.
And þu þin eare to me      eadmodlice
hold ahyldest      and gehyrdest me,

5

þa ic þe on dagum minum      dyrne cigde.
þar me ymbsealde      swylde deaðes,
and me frecne ætfeah      fyrhtu helle.
Me costung and sar      cnyssedan geneahhe,
þonne ic naman drihtnes      nyde cigde.

10

Eala þu leofa god,      alys mine nu
sawle on gesyntum;      ic to soþan wat,
þæt þu wære mildheort,      mihtig dryhten,
and ure god      æghwæs soðfæst;
mihta us þine      milde weorðan.

15

Drihten gehealdeð      dome þa lytlan;
ic hean gewearð,      he me hraðe lysde.
Gecyr mine sawle      clæne on þine
rædæs reste,      rice drihten;
þu me wel dydest      on woruldlife.

20

Forþon þu mine sawle      sylfa generedyst,
and hig of deopum      deaþe gelæddest;
eagan mine wið tearum      æghwær geheolde
and fet mine      wið færslide;
ic gelicie      leofum drihtne

25

on lifigendra      lande nu ða.

The Paris Psalter: Psalm 115

Verse Indeterminate Saxon

Ic þæt gelyfde,      forþon ic lyt sprece;
ic eom eadmede      ungemete swiðe.
Swylce ic sylfa cwæð,      þa me swa ðuhte
on modseofan      minum geþancum,

5

þæt wæron ealle menn      ungemete lease.
Hwæt mæg ic to gode      gyldan dryhtne
for eallum þam godum      þe he me ærur dyde?
Ic her hælu calic      hæbbe befangen,
and naman dryhtnes      neode cige.

10

Beorht ys and fæger      beacen dryhtne
on his gesyhðe      swylt haligra.
Eala, ic eom þin agen      esne, dryhten,
and þin swylce eom      scealc ombehte
and þinre þeowan sunu      on ðe acenned.

15

þu me tobræce      bendas grimme,
þæt ic þe laces lof      lustum secge.
Ic min gehat      halgum dryhtne
on his getynum      tidum gylde,
þe ymb dryhtnes hus      deore syndan,

20

þær hit eagum folc      eall sceawiað,
and on Hierusalem      georne midre.

The Paris Psalter: Psalm 116

Verse Indeterminate Saxon

Ealle þeode      ecne drihten
mid hygecræfte      herigan wordum,
and hine eall folc on efn      æðelne herigan.
Forþon his mildheortnyss      is mycel ofer us

5

torhtlice getrymed,      til mancynne,
and soðfæstnys      swylce dryhtnes
wunað ece      awa to feore.

The Paris Psalter: Psalm 117

Verse Indeterminate Saxon

Ic andette      ecum dryhtne
þam godan gode;      ic hine gleawne wat;
ys his mildheortnys      mycel to worulde.
þæt Israela cwæðan      ealle nu ða,

5

þe he is se goda god,      and gearu standeð
his mildheortnys      mære to worulde.
Cweðe Aarones hus      eac þæt sylfe;
he ys se goda god,      and gearu standeð
his mildheortnys      mære to worulde.

10

Cweðan ealle þæt      unforcuðe,
þe him on standeð      egsa dryhtnes;
forðon he ys se goda god,      and gearu standeð
his mildheortnys      mære on worulde.
Ic on costunge      cigde to dryhtne,

15

and he me gehyrde      on heare brædu.
Nu me fultum is      fæle dryhten,
nis me ege mannes      for ahwæðer.
Nu me fultum ys      fæle dryhten,
ic fracuþe forseo      feondas mine.

20

God ys on dryhten      georne to þenceanne,
þonne on mannan wese      mod to treowianne.
God ys on dryhten      georne to hyhtanne,
þonne on ealdormen      ahwær to treowianne.
Ealle me ymbsealdon      side þeode,

25

and ic wæs on dryhtnes naman      deorum gehæled.
Me ymbstodan      strange manige,
and me godes nama on him      georne gehælde.
þa hi me ymbsealdon      samod anlice
swa beon bitere,      oððe þu bærne eac

30

þornas þyre      þicce fyre,
þær me nama dryhtnes      neode scylde.
Ic wæs hearde cnyssed      and ic me helpe fand,
þæt ic fæste ne feoll,      ac ic me frofre begeat,
þa me dryhten onfeng,      swa hit gedefe wæs.

35

Me wæs strengðu strang      stiþ on dryhtne
and herenes heah,      and he me eac
ys a to worulde      worden on hælu.
A byð blisse stefn      beorht gehyred
on soðfæstra      swæsum muðe.

40

Dyde gedefe mægen      dryhtnes swyðre,
and me seo swyðre      swylce drihtnes
ahof hrædlice      æt heahþearfe.
Ne swelte ic mid sare,      ac ic gesund lifige
and weorc godes      wide secge.

45

Se clænsude,      se þe him clæne wæs;
dryhten ælmihtig      nolde to deaðe me
on ecnysse      æfre gesyllan.
Undoð me sniome duru      soðfæstra eac,
þær ic gange inn,      gode andette;

50

soðfæste on þa duru      seceað inngang.
Ic þe andette,      ece dryhten,
forðon þu me gehyrdest      æt heahþearfe
and me þa gewurde      wis on hælu.
þone sylfan stan      þe hine swyðe ær

55

wyrhtan awurpan,      nu se geworden is
hwommona heagost;      halig dryhten
to wealles wraðe      wis teofrade;
þæt is urum eagum      eall wundorlic.
þis ys se dæg      þe hine drihten us

60

wisfæst geworhte      wera cneorissum,
eallum eorðtudrum      eadgum to blisse.
Eala þu dryhten god,      do me halne;
eala þu dryhten min,      do us gesunde.
Gebletsad is, se þe com      ofer bearna gehwylc

65

on dryhtnes naman      dædum mærum;
we eow æt godes huse      gearwe bletsiað,
nu us drihten god      deore onlyhte.
Wutan us to symbeldæge      settan georne,
and ðone gelome      lustum healdan

70

oð wigbedes      wræste hornas.
þu eart min dryhten god,      and ic dædum þe
ecne andette;     
þu eart min hælend god,      and ic herige ðe.
Ic ðe andette      ecne dryhten,

75

forðon þu me gehyrdest      æt heahþearfe,
and þa wurde me      wis to hælu.
Eac ic andette      eceum dryhtne,
forðon he ys se goda god,      and ic ful geare wat,
þæt þin mildheortnyss      ys mycel to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 118

Verse Indeterminate Saxon

Eadige beoð on wege,      þa þe unwemme
on hiora dryhtnes æ      deore gangað.
Eadige beoð swylce,      þa þe a wyllað
his gewitnesse      wise smeagan,

5

and hine mid ealle      innancundum
heortan hordcofan      helpe biddað.
Ne magon manwyrhtan      mægene feran
on his mærne weg,      mihtigan drihtnes.
þu þine bebodu      bealde hete

10

ealle eorðbuend      elne haldan.
Ic þæs la wisce,      þæt wegas mine
on ðinum willan      weorþan gereahte,
þæt ic þin agen bebod      elne healde.
Ne beo ic þonne on ealdre      æfre gescynded,

15

gif ic on ealle þine bebodu      elne locie.
Ic þe andette,      ece dryhten,
mid minre heortan      holde geþance
on þan þe ic geleornode      and gelæstan mæg,
þæt ic þine domas      dædum healde.

20

And ic þine soðfæstnysse      swylce mote
on hyge healdan,      þæt þu huru me
on ðyssum ealdre      ænne ne forlæte.
On hwan mæg se iunga      on godne weg
rihtran þe rædran      ræd gemittan,

25

þonne he þine wisan      word gehealde?
Ic þe mid ealre      innancundre
heortan sece;      ne þu huru me
fram þinum bebodum      feor adrife.
Forðon ic on minre heortan      hydde georne,

30

þæt ic þinre spræce      sped gehealde,
þy læs ðe ic gefremme      fyrene ænige.
þu eart gebletsud,      bliþe dryhten;
lær me mid lufan,      hu ic læste well
and ic þine soðfæstnysse      sweotule cunne.

35

Ic on minum welerum      wordum secge
ealles þines muðes      meahte domas.
And ic on wege swylce      wynnum gange,
þær ic ðine gewitnesse      wat ful clæne,
swa ic ealra welena      willum bruce.

40

Swa ic on þine soðfæstnysse      soðe getreowe,
þæt ic ne weorðe      worda þinra
ealra ofergittul      awa to feore.
Ic on þinre soðfæstnysse      symble meteode,
þæt ic þine wislicu      word geheolde.

45

Gild þinum esne      gode dæde;
ic on lifdagum      lustum healde
þinra worda waru      mid wisdome.
Onwreoh þu mine eagan,      þæt ic wel mæge
on þinre æ      eall sceawian

50

wundur wræclicu,      þa þu worhtyst ær.
Ic eom on eorðan      earm bigenga;
ne do þu me dyrne      þine þa deoran bebodu.
þæt sawul min      symble wilnað,
þæt ic þin soðfæst word      gesund mote

55

on ealle tid      elne healdan.
þu oferhydige      ealle þreadest,
þa þu awyrgde      wistest gearuwe
and þine bebodu      efnan noldan.
Afyr þu fram me      facen and edwit,

60

oððe ic oferhydige      awiht wylle;
forðan ic þine gewitnesse      wylle secan.
Ac nu ealdormenn      ealle ætgædere
sæton on seldum,      swyþe spræcon,
and wið me wraðum      wordum scirdan;

65

hwæþere þin esne      elnes teolode,
þæt he þine soðe word      snotur beeode.
Me wæs þin gewitnys      wyrð and getreowe,
and ic hi on mode      metegie georne
and me to frofre wat,      þæt ic forð heonun

70

his soðfæstnysse      sece georne.
ætfealh min sawul      flore geneahhige;
do me æfter þinum wordum      wel gecwician.
Ic þe wegas mine      wise secge,
and þu me gehyrdest      holde mode;

75

lær me on life,      hu ic lengest mæge
þine soðfæstnysse      selest gehealdan.
þu me soðfæstnysse weg      swylce getacna,
þæt ic on þinum wundrum      me wel begange.
Min sawl aslep,      þa me sorh begeat

80

for langunga;      læt me nu þa
on þinum wordum      weorðan trumne.
Afyr fram me      unryhte wegas,
and me on þinre æ geweorþ      ealles milde.
Ic me wise geceas      wegas soðfæste;

85

ne weorðe ic þinra doma      gedweled æfre.
Swa ic fæste ætfealh,      þæt ic forð heonun
þine gewitnysse      wel geheolde;
ne wylt þu me on ealdre      æfre gescyndan.
Nu ic on wisne weg      worda þinra

90

reðne rinne,      and þu rice nu
mine heortan geheald      on hyge brade.
æ þu me sete,      ece dryhten,
þæt ic on soðfæste wegas      symble gange
and ic þa secan      symble mote.

95

Syle me andgit eac,      þæt ic æ þine
smeage mid soðe,      swylce healde
on ealre minre heortan      holde mode.
Gelæd me on stige,      þær ic stæpe mine
on þinum bebodum      bryce hæbbe,

100

forðan ic hy mid soðe      symble wolde.
Ahyld mine heortan,      þæt ic halige nu
on þine gewitnysse      wise gecyrre;
nalæs me gitsung      forniman mote.
Gewend þu mine eagan,      þy læs ic weorc idel

105

gese þurh synne,      ac me on soðne weg
þinne þone leofan      læde cwiculice.
Sete ðinum esne      oðer swylce,
þæt he þine spræce      sped leornige
and þa on ege þinum      ealle healde.

110

þu me scealt edwitt min      of awyrpan,
þæt me to incan      ahwær gangeð;
forþon ic eom on þinum domum      gedefe glæd.
Efne ic þine bebodu      bealde wolde
wis wylle gegan;      wene ic swylce,

115

þæt þu me on rihtes      ræd gecwycige.
And me ofer cume,      ece dryhten,
þæt milde mod,      mære hælu
æfter þinre spræce      spowendlice.
And ic andwyrde      þam þe me edwitstafas

120

wordum wrað cweþað,      þæt ic gewene on ðe
and on þinum wordum      wære hæbbe.
Ne afyr þu me æfre      fæle spræce,
þa ic me on muðe      mægene hæbbe,
and ic soðfæst word      on sylfan healde,

125

þæt ic on ðinra doma      dæde getreowige.
And ic æ þine      efne and healde,
and to worulde on ðære      wunian mote
and on ecnysse      efnan and healdan.
And ic on bealde      brædu gange,

130

forðan ic þine gewitnysse      wel getrymede.
And ic þæt fore cyningum      cyðan mote,
þær hig eagum      on locian,
hu me þin gewitnyss ys      weorð and getreowe,
and on ðam ne beon      æfre gescynded.

135

And ic on þinum bebodum      bealde mote
gemetegian      swyþe mærne ræd,
forþan ic hi on lufan minre      lange hæfde.
And ic mine handa      hof gelome,
þær ic þine bebodu      bryce lufade,

140

þa ic mid ðysse þeode      þearle begange,
and on ðine soðcwydas      symble ic getreowige.
Gemun nu, dryhten,      þines wordes,
on þam þu me þinum      þeowe hyht gesealdest.
þas ic me on frofre      fæste hæbbe

145

on minum eaðmedum      ungemete swyðe,
forðon me þin spræc      spedum cwycade.
Oftust ofermodige      unriht fremmað,
oþþæt hi on eorðan      ealle forweorðað;
ic þinre æ      a folgode.

150

Ic wæs gemyndig      mærra doma
þinra geþancol,      ðeoden dryhten,
þæt ic on worulde æt ðe      wurde afrefred.
Me wearð gemolten      mod on hreðre
for fyrenfulra      facendædum,

155

þa hi æ þine      anforleton.
Ac me to sange      symble hæfde,
hu ic þine soðfæstnysse      selest heolde,
þær ic on elelande      ahte stowe.
Nede ic þæt gemunde      nihta gehwylcre,

160

þæt ic naman þinne      nemde, dryhten,
and ic æ þine      elne heolde.
þas me andweardum      ealle gewurdan,
forþon ic þine soðfæstnysse      sohte georne.
Me ys on dæle,      dryhten user,

165

cwide cynlice,      þæt ic cwic wylle
þine æ healdan      elne mycle.
Ic bidde þinre ansyne      ungemete georne
mid ealre gehygde      heortan minre,
þæt þu me on mode      milde weorðe

170

æfter þinre spræce      spowendlice.
Swa ic wegas þine      wise þence
to ferenne      fotum minum,
þæt ic on þinre gewitnysse      wel gefere.
Gearo ic eom symble,      nalæs grames modes,

175

þæt ic betst cunne      þine bebodu healdan.
Me fyrenfulra      fæcne rapas
ungemet geneahhie      oft beclyptan;
næs ic ofergittul,      þæt ic æ þine
mid hygecræfte      heolde and læste.

180

Ic æt midre niht      mæla gehwylce
ricene arise,      and hraðe gange
þær ic ðe andette      eall ætgædere,
secge þine domas      dædum rihte.
Ic eom dælneomend      þe heom ondrædað þe,

185

and þine halige bebodu      healdað georne.
þeos eorðe is      eall gefylled
þinre mildheortnesse,      mihtig drihten;
þine soðfæstnesse      þu me swylce lær.
þu ymb þinne esne      æghwær dydest

190

wel weorðlice;      wene ic, drihten,
þæt þu þin word wylle      wis gehealdan.
þu me þeodscipe lær      þinne tilne
and wisdomes      word to genihte,
forðon ic þin bebod      þriste gelyfde.

195

ærþon ic gehened      hean gewurde,
ic agylte      ungemetum swiðe;
hwæðere ic þine spræce geheold      sped on mode.
God þu eart, drihten,      and me god swylce
on þinum tile gelær,      þæt ic teala cunne

200

þin soðfæst weorc      symble healdan.
Ys nu mænigfeald ofer me      man and unriht
oferhydigra;      ic nu mid ealre
minre heortan hige      hycge swiðe,
þæt ic þin bebod      beorht atredde.

205

Ys heora heorte nu      her anlicast
swa meoluc wese      mægene gerunnen;
ic æ þine      ungemete georne
on modsefan      minum healde.
Selre me wæs and seftre,      þæt þu sylfa me

210

heane gehnægdest,      and ic hraðe syþþan
þin soðfæst weorc      wel leornade.
Me is micle betere,      þæt ic bebodu healde,
ðines muðes gemet,      þonne mon me geofe
geara ðusende      goldes and seolfres.

215

Handa me ðine      holde geworhton
and gehiwedan      mid higecræfte;
syle me nu andgyt,      þæt ic eall mæge
þine bliðe bebodu      beorhte leornian.
þa ðe on feore forhtigað,      þa me on fægere geseoð

220

and blissiað,      bu geðenceað,
þæt ic þinum wordum      wel getreowde.
Ic þæt, dryhten, ongeat,      domas þine
reðe rihtwise,      and ðu ricene me
on ðinre soðfæstnesse dydest      samed eadmedne.

225

Wese þin milde mod      mihtum geswiðed,
and me to frofre      fæste gestande,
swa ðu on þinre spræce      sped gehete
þinum agenum      esne æt þearfe.
Cumen me ðine miltsa      mihtum geswyþede,

230

and ic lange on þam      lifian mote;
forðon me is metegung      on modsefan,
hu ic æ þine      efnast healde.
Beon þa oferhydegan      ealle gescende,
þe me unrihte      ahwær gretan;

235

ic þine bebodu      bealde gegange.
Gehweorfen to me,      þa þe hyldu to ðe
egsan ahtan,      and ealle þa
ðe þine gewitnesse      wise cuðan.
Wese heorte min      on hige clæne

240

and ic on þin soðfæst word      symble getreowige,
þæt ic on ealdre ne wese      æfre gescended.
Min saul gewearð      swancur on mode,
þær ic on þinre hælu      hogode and sohte,
hu ic on þinum wordum      wel getrywade.

245

Eagan me swylce      eac teoredon,
þær on þinre spræce      spede eodan;
cwædon cynlice:      “Hwa cwicenne me
on ðysum ealdre      eft frefrade?”
Ic eom nu geworden      werum anlicast,

250

swa þu on hrime setest      hlance cylle;
ne eom ic ofergyttol,      þæt ic ealle nu
þine soðfæste weorc      smicere healde.
Hwæt synt þinum esne      ealra dagena,
þe þu mine ehtend for me      ealle gedeme?

255

Me manwyrhtan      manige on spellum
sægdon soðlice;      na ic hit swa oncneow,
swa hit þin æ hafað,      ece dryhten.
Wærun þine ealle gebann      æðele and soðfæst;
min ehtan oft      unrihtwyrhtan;

260

gefultuma me      fægere, drihten.
Hio me lytle læs      laþe woldan
ðisses eorðweges      ende gescrifan;
ic þin gebod      þa ne wolde
on þysum ealdre      anforlætan.

265

æfter ðinre þære myclan      mildheortnesse
weorð me, mihtig god,      milde and bliðe;
and ic gewitnesse      wel gehealde
muþes þines,      þe þu men lærdest.
On ecnesse      awa, drihten,

270

þin word wunað      weorð on heofenum.
And on worulda woruld      wunað ece forð
þin soðfæstnes      swylce, dryhten.
ðu þas eorðan      ealle worhtest,
swa heo nu to worulde      wunian ðenceað;

275

þurh þinra dæda sped      dagas her gewuniað,
forðon ðu ealles      anweald hafast.
þær me þin æ      an ne hulpe,
ðe ic on mode      minum hæfde,
þonne ic wende      on woruldlife,

280

þæt ic on minum eadmedum      eall forwurde.
Ne mæg ic þæs æfre forgytan      on ecnesse,
nymðe ic soð word      symble gehealde;
forþon ic cuðlice on ðæm      her nu cwicu lifige.
Ic eom þin hold scealc;      do ðu halne me,

285

forðon ic þin soð weorc      sece geneahhe.
Me fyrenfulle      fæcne seceað,
wyllað me laðe      lifes asecean;
ic ðine gewitnesse      wat and sohte.
Ic soð geseah      and swylce wat,

290

ealre þysse worulde      wurðeð ende;
brad is þin gebann      and beorht swyðe.
Hu ic æ þine,      ece drihten,
lustum lufode;      ic þæt lange dyde,
þæt ic þa on mode      metegade georne.

295

þu me snoterne gedydest      swylce ofer mine
feondas on foldan      fæcne ealle;
forðon ic beorhtlice      þine bebodu læste.
Ofer ealle þa      þe me ær lærdon,
ic þæs hæfde andgyt      æghwær gleawast,

300

þæt ic þine gewitnesse      wise sohte.
Ic þæt ofer yldran oncneow      and þæt a geheold,
þæt ic þine bebodu      bliðe geheolde.
Ic minum fotum      fæcne siðas
þa wraþan wegas      werede georne,

305

þæt ic þine word mihte      wel gehealdan.
Na ic fram þinum domum      dædum swicade,
forðon þu me æbebod      ærest settest.
Me is on gomum      god and swete
þin agen word,      ece drihten;

310

hit is halwende,      hunige mycle
and beobreade      betere and swetre.
On bebodum ðinum      ic me betst oncneow,
þæt ic unrihte wegas      ealle ofeode,
forðon þu me æ þine      ær gesettest.

315

þæt is fæle blacern      fotum minum,
þæt ic þin word, drihten,      wel gehealde,
and þæt ys þæt strange leoht      stige minre.
Ic aðas swor      and eac hycge,
þæt ic soðne dom      symble healde.

320

And ic eadmedu      ungemetum georne
efnan þence;      forgif me, ece god,
þæt ic æfter ðinum wordum      weorðe bliðe.
Mines muðes me      modes willa
on heahsælum      hraðe gebringe,

325

and me þine domas alær,      drihten, swylce.
Is sawl min      symble on ðinum
holdum handum,      ne ic þine þa halgan æ
on ðysum ealdre forgitan      æfre þence.
Me firenfulle      fæcne gyrene

330

awriþan wraðe,      and ne wolde ic
fram þinum bebodum      feor geswican.
Ic me eowde begeat,      æðele hæbbe
þine gewitnesse      wel getreowe
on ecnesse      awa to feore;

335

þæt byð heahbliss      heortan minre.
Ahylde ic mine heortan      holde mode,
þæt ic þin soðfæst weorc      symble worhte;
forðon ic ðæs ece      edlean hæbbe.
And ic synfulle      symble feode,

340

and ic æ þine      elne lufade.
þu me fultumian scealt,      fæle gestandan
and andfenga      æghwær æt ðearfe,
and ic on þin word      wel getreowe.
Gewitað fram me,      þe awyrgede synt,

345

þenden ic godes bebodu      georne smeage.
Onfoh me freondlice,      fæle drihten,
æfter þam þe þu sylfa      sægdest and cwæde,
þæt ic sceolde lifigan      lange ðrage;
ne gescend me on siðe,      nu ic þin swa onbad.

350

Gefultuma me fæste;      ðonne beo ic fægere hal,
and ic þine soðfæstnysse      symble þence.
Ealle ðu forhogodest,      ða ðe unrihtes
wæran wyrhtan;      wat ic gearewe,
þæt heo on unriht      ealle þohtan.

355

Ic oferhylmend      ealle getealde,
þa on eorðan her      yfele wæron,
forðon ic þine gewitnesse      wyrðe lufade.
Gefæstna þinne egsan      flæsce minum,
þæt ic me ondræde      domas ðine.

360

Ic soðne dom      symble worhte;
ne syle þu me ehtendum      æfre minum.
Onfoh þu þinum esne      fægere mid gode,
þæt me oferhydige      æfre ne motan
hearmcwyddian;      hyldo ne gymað.

365

Hwæt, me eagan mine      atule gewurdan,
þær ic on ðinre hælo      hyldo sohte
and on þinre spræce      sped soðfæste.
Do þinum agenum      esne swylce
mycel milde mod,      and me mægene eac

370

þin soðfæst word      sylfa lære.
Ic eom esne þin;      syle andgit, þæt ic
þine gewitnesse      wel leornige.
þis is wynne tid,      þæt man eac wel do,
drihten ure;      ne læt ðu dole æfre

375

þin æbebod      ahwær toweorpan.
Forðon ic þin bebod      beorhte lufode,
ða me georne synd      golde deorran,
topazion þæra      teala gimma.
Forðon ic eall þin bebod      elne healde,

380

and ic unrihte wegas      ealle feoge.
Wundorlic is ðin gewitnes,      wealdend dryhten;
forðon heo min sawl smeað      and seceð georne.
Worda me þinra      wise onleohteð,
beorhtnesse blæcern,      and þu bealde sylest

385

andgit eallum      eorðbuendum.
Muð ic ontynde      minne wide,
þæt me min oroð      ut afæmde,
þær ic ðin bebod      efnede mid willan.
Beseoh þu on me,      and me syððan hraðe

390

mære gemiltsa,      swa ðu manegum dydest,
þe naman þinne      nyde lufedon.
Gerece ðu me swylce,      þæt ic on rihtne weg
æfter þinre spræce      spedum gange,
þy læs min ænig unriht      ahwær wealde.

395

Ahrede me hearmcwidum      heanra manna,
þæt ic ðine bebodu      bealde healde.
Do þine ansyne      esne þinum
leohte and leofe;      lær me syþþan,
hu ic ðin soðfæst word      selest gehealde.

400

Eagan mine gesawon,      hu yða gelaac,
wid gang wætera,      wundrum gangeð;
swa ðam ilcum byð,      þe ær nellað
þinre æ bebod      elne healdan.
Drihten is soðfæst;      synd his domas eac

405

reðe mid ræde      rihte gecyðde.
Hwæt, ðu soðfæst weorc      symble hete
on þinre gewitnesse      wel gehealdan;
ealles forgeaton,      þa me grame wæron,
worda þinra      and me wa dydan.

410

Me heard ehtnes      huses þines
on bearme me      gebrohte oft,
ða þin word noldan      wel gehealdan,
þa me feondas ær      fæste wæron.
Is þin agen spræc      innan fyren,

415

sylf swiþe hat,      and symble ða
þin esne her      ealle lufade.
Ic wæs on geoguðe,      grame me forhogedon;
næs ic ofergittol      æfre hwæðere,
þæt ic þin soð weorc      symble heolde.

420

Is þin soðfæstnes      symble, drihten,
seo soðfæste,      and seo symble bið
on ecnesse      awa to feore;
is þin swylce æðelnes      and æ soðfæst.
Me costunga      cnysdan geneahhe,

425

and nearonessa      naman gelome;
ac ic þine bebodu      efnde and læste,
eac on minum mode      hi metegade georne.
Ys me þin gewitnes      weorðast and rihtast,
and ða me on ece      andgyt hæbbe;

430

syle me ða to soðe,      and ic syþþan lifige.
Ic mid ealle ongann      inngehygde
heortan minre      hige to drihtne
ceare cleopian;      he me cynlice
hraðe gehyrde,      hyldo cuðe,

435

þæt ic his soðfæstnesse      sohte geneahhe.
Ic cleopode to ðe;      do me cuðlice
halne, heahcyning,      heofona wealdend,
hælende Crist;      ic þæt hicge nu,
þæt ic ðine bebodu      bliðe gehealde.

440

And ic ðe on ripe forecom,      and hraðe swylce
ceare cleopode;      þu me cynlice
wel onfencge,      wistest gearwe,
þæt ic on ðinum wordum      wel getruwade.
þe eagan mine      eac forecoman;

445

on ærmergen      ic elne ongann
þine spræce      spyrian georne.
Gehyr mine stefne,      halig drihten,
æfter ðinre þære myclan      mildheortnesse,
and æfter þinum domum      do me halne.

450

Me syndon eahtend      ungemete neah aa
and ða synfullan;      syndan ealle hi
fram æ þinre      unneah gewiten.
Wes me swiðe neah,      wuldres drihten;
synt ealle þine wegas      wise and cuðe.

455

Ic gewitnesse      wise þine
ongeat gleawlice,      þæt þu geara hi
on ecnesse      ær staþelodest.
Ac min eaðmedu geseoh      eall ful georne,
genere niode,      nu me ned belæg;

460

forþon ic wolde æ þine      elne healdan.
Dem minne dom      and me deore alys;
for þinre spræce,      do me spedlice
and cuðlice      cwicne nu ða.
Wærun fyrenfulle feor      fælre hælu;

465

forðon hi þine soðfæstnesse      secean noldan.
Miltsa synt þine,      mihtig drihten;
æfter þinum domum      do me cwicne.
Ic manige geseah,      þe min ehton;
nolde ic cwic æfre      swa þeah hwæðere

470

þine gewitnesse      wræste forlætan.
Ic manige geseah      men þa þe noldan
heora friðowære      fæste healdan,
and ic þand wið þan      þe hi teala noldan
þinre spræce      sped gehealdan.

475

Swylce ic sylf geseah,      þæt ic þin soð bebod
lustum lufige,      leofa drihten;
on þinre mildheortnesse      me scealt acwician.
þæt is weorðlic fruma      worda þinra,
þæt þær byð soð      symble meted,

480

and on ecnesse      awa to feore
ealle þine domas synt      dædum geseðde.
Min earwunga      ehtan ongunnon
ealdurmanna gehwylc      ungemete swiðe;
wearð me heorte forht,      þær ic þin halig word

485

on þinum egesan ærest      æðelu tredde.
Ic blissige      bealde mode
ofer ðinre spræce      spede þa myclan,
swa se bið bliðe,      se þe beorna reaf
manige meteð,      þær hit mannum losað.

490

And ic unrihta gehwylc      elne feode
and onhyscte      æghwær georne;
wolde ic æ þine      elne lufian.
Swa ic þe seofon siþum      symble wolde
leofum lustlice      lofsang cweðan

495

daga æghwylce,      forþon ic þine domas wat
on soð fæste      smicere gefylde.
þam bið sib mycel      þe him þenceð,
þæt hi naman þinne      neode lufien;
ne bið him æswic on þon      æfre to feore.

500

Ic þinre hælu bad,      halig drihten,
and þine bebodu      bealde lufode.
Hafað sawl min      soð gehealden
þinre gewitnesse      worda æghwylc,
and ic þa lustum      lufade swiðe.

505

Heold ic þine bebodu      holde mode
and þine gewitnesse      wordum trymede;
forðon ealle mine wegas      wise syndan
on þinre gesihðe      soðe, drihten.
Nu genealæceð      neode minum

510

gebedum bealde,      þæt ic bidde nu
on þinre gesihðe      symble, drihten;
æfter þinre spræce      syle me spedlice,
þæt þu me generige      niða gehwylces.
Ingange min ben,      ece drihten,

515

on þinre gesihðe      symble æt þearfe;
æfter þinre spræce      do spedlice,
ðæt ðu me generige      niða gehwylces.
Nu mine weleras ðe      wordum belcettað
ymnas elne,      gif þu me ærest wylt

520

þine soðfæstnesse      sylfa læran.
Hwæt, tunge min      teala foresægde,
hu þinre spræce      spede eodan;
wærun eall þin bebodu      æghwær rihtwis.
Syn me þine handa      on hælu nu,

525

and þæt domlice      gedon weorðe;
forðon ic þine bebodu geceas      bealde æt þearfe.
Ic þinre hælu      her wilnade,
drihten ælmihtig;      do me symble,
þæt ic æ þine      elne metige.

530

Leofað sawl min      and þe lustum hereð,
and me þine domas      dædum fultumiað.
Ic gedwelede      swa þæt dysige scep,
þætte forweorðan      wolde huru;
la, sece þinne esne      elne, drihten;

535

forðon ic þinra beboda ne forgeat      beorhtra æfre.

The Paris Psalter: Psalm 119

Verse Indeterminate Saxon

Ic me to drihtne      deorum cleopode,
þonne me costunga      cnysdon geneahhe,
and he me gehyrde      holde mode.
Alys mine sawle,      lifes drihten,

5

of þam welerum      þe wom cweðen,
and from þære tungan      þe teosu wylle.
Hwæt bið þe ealles seald      oþþe eced swa
from þære inwitfullan      yflan tungan?
Strele beoð scearpe,      strange and mihtige,

10

syððan of gledon wesað      gearwe ahyrde.
Wa me þære wyrde,      þæt min wynn alæg
and min bigengea gewat      bryce on feorweg;
sceal ic eard niman,      swa me eðe nis,
mid Cedaringum;      nis min cyð þær,

15

þe mine sawle      swiðe beeode.
Mid þam þe hi sibbe      swyþost feodan,
ic sibbe mid him      soðe hæfde;
þonne ic him spedlice to      spræce and hi lærde,
ðonne me earwunga      ealle onfuhtan.

The Paris Psalter: Psalm 120

Verse Indeterminate Saxon

Hof ic mine eagan      to þam hean beorge,
þær ic fultum fand      fælne æt þearfe.
Is min fultum eac      fæger æt drihtne,
se ðe heofon worhte,      hrusan swylce.

5

Ne sylle he þinne fot      on feondes geweald,
ne hycge to slæpe      se ðe healdeð þe.
Efne se on hygde      huru ne slæpeð
ne swefeð swyðe,      se þe sceal healdan nu
Israela folc      utan wið feondum.

10

Gehealde þe      halig drihten,
and þin mundbora      mihtig weorðe
ofer þa swiðran hand      symble æt þearfe.
Ne þe sunne on dæge      sol ne gebærne
ne þe mona on niht      min ne geweorðe,

15

ac þe gehealde      halig drihten
wyð yfela gehwam      æghwær georne
and ðine sawle      swylce gehealde.
Utgang þinne and ingang      ece drihten,
sawla soðcynincg,      symble gehealde

20

of þisson forð      awa to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 121

Verse Indeterminate Saxon

Ic on ðyssum eom      eallum bliðe,
þæt me cuðlice to      acweden syndon,
and on godes hus      gange syððan.
Wæron fæststealle      fotas mine

5

on þinum cafertunum,      þær ure cyðð wæs,
on Hierusalem      geara ærest.
Hierusalem,      geara ðu wære
swa swa cymlic      ceaster getimbred,
þær syndon dælas      on sylfre hire.

10

þær cneorisse      cende wæron
cynn æfter cynne;      cuðan þa drihten
and on þære gewitnesse      wæran Israelas,
þe his naman      neode sceoldon
him andetnes      æghwær habban.

15

Oft hi þær on seldon      sæton æt domum;
þu eart ðonne dema,      Dauides hus,
þæt on heofenum siteþ      heah gestaðelod.
Biddað eow bealde      beorhtere sibbe,
ða ðe on Hierusalem      gode syndan;

20

and geniht agun,      þa þe neode þe
on heora lufun      lustum healdað.
Si þe on þinum mægene sib      mæst and fyrmest,
and on þinum torrum wese      tidum genihtsum.
For mine broðru      ic bidde nu,

25

and mine þa neahstan      nemne swylce,
þæt we sibbe on ðe      symble habbon.
And ic for mines godes huse      georne þingie,
and to minum drihtne      deorum sece,
þæt ic god æt him      begitan mote.

The Paris Psalter: Psalm 122

Verse Indeterminate Saxon

To þe ic mine eagan hof,      ece drihten,
þu þe heofonhamas      healdest and wealdest.
Efne mine eagan synt      ealra gelicast
þonne esne bið,      þonne ondrysnum

5

his hlaforde      hereð and cwemeð.
And swa eagan gað      earmre þeowenan,
þonne heo on hire hlæfdigean      handa locað,
swa us synt eagan to ðe,      ece drihten,
urum þam godan gode;      geare lociað,

10

oþþæt us miltsige      mihta wealdend.
Miltsa us nu ða,      mihtig drihten,
miltsa us swylce,      forþon we manegum synt
forhogednessum      hearde gefylde.
And we manegum synd      manna wordum

15

ure sawl      swiðe gefylled
mid edwite,      oft and geneahhe,
and us oferhydige forseoð      oft and gelome.

The Paris Psalter: Psalm 123

Verse Indeterminate Saxon

Nymþe us on wese      ece drihten,
cweþað Israhelas      ealle nu ða,
nymþe us eardige on      awa drihten,
þonne us manfulle      menn onginnað;

5

wen is, þæt hi us lifigende      lungre wyllen
sniome forsweolgan,      gif hi swa magon.
þonne us ðara manna      mod yrsade,
and us wiðerwearde      wæron geneahhe;
wen is, þæt hi us woldan      wætre gelice

10

sona gesupan,      gif hit swa wolde.
Oft ure sawl      swyþe frecne
hlimman gedegde      hludes wæteres;
wene ic forþon,      þæt heo wel mæge
þæt swyðre mægen,      sawel usser,

15

wæteres wenan      ðæs wel gedegean.
Drihten si gebletsad,      þe þæt ne dyde æfre,
þæt us on hearde      hæftnyd sealde
þam þe us mid toðum      toteon woldan.
Wærun ure sawla      samod anlice

20

niþa generede,      swa swa neodspearuwa
of grames huntan      gryne losige.
Grin bið on sadan      grame torænded,
and we synd alysde      lifes wyrðe;
we us naman drihtnes      neode habbað

25

on fultume      fæstne and strangne,
þæs þe heofon worhte,      hrusan swylce.

The Paris Psalter: Psalm 124

Verse Indeterminate Saxon

þa þe on drihten heora      dædum getreowað,
hi beoð on Sionbeorge      swyþe gelice;
ne mæg hine on ealdre      ænig onhreran
þe eardfæst byð      on Hierusalem.

5

Hi synd mundbeorgas      micle ymbutan;
haldeð heora ymbhwyrft      ece drihten
of ðisson nu      awa to worulde.
Næfre forlæteð      lifes drihten
firenfulra tan      furðor gangan,

10

þonne he soðfæstra      settan wylle.
Ne he soðfæste      swylce læteð,
þæt hi to unrihte      ahwær willen
handum ræcean,      ac he him hraþe gyldeð;
do þu, drihten, wel      þam þe gedefe her

15

hiora heortan riht      healdað mid gode.
þa ðe gearwe beoð      to gramum bendum,
eft hi gelædeð      ece drihten
mid þæm þe unriht      æghwær wyrceað;
sibb si Israhelum      symble ofer ealle.

The Paris Psalter: Psalm 125

Verse Indeterminate Saxon

þonne drihten wyle      gedon æfter,
þæt he of Sione      swære ahweorfe
hæftned hefige,      syððan we hraðe weorðað
afrefrede      fægere ealle.

5

Sona beoð gefylde      mid gefean syþþan
muðas ure,      and we ma sprecað,
beoð ure tungan      teala wynsume.
þonne hi geond þeode      cweðað þriste;
æghwær hi gemiclade      mihtig drihten,

10

þa he him wundur mid      worhte seldlic;
gemicla ðe swylce,      mihtig drihten,
þæt þu wundur mid us      wyrce mære,
and we bealde on þam      bliðe weorðan.
Gehweorf ure hæftned,      halig drihten,

15

swa suðhealde      swiþe hlimman.
þa her on tornlicum      tearum sawað,
hi eft fægerum      gefean sniðað;
gangende and ferende      georne wepað
and heora sylfra sæd      sniðað æfter.

20

Cumað þonne mid cumendum      cuðe mid blisse
and on heora sceafas berað,      swa hi gesamnedon.

The Paris Psalter: Psalm 126

Verse Indeterminate Saxon

Nymþe hus timbrige      halig drihten,
on idel gylp      oðre winnað
þe þæs huses      hrof staðeliað.
Nymðe gehealde eac      halig drihten

5

ceastre mid cynnum,      ne mæg hi cynlice
wæccende      weard gehealdan.
Forhwan ge mid idelnesse      ealle arisað,
ærðon leoht cume      leoda bearnum?
Arisað nu ricene,      and hraðe sittað,

10

þa ðe sares hlaf      swiðe æton.
þonne he slæp syleð      swiðe leofum;
þæt is yrfe eac      ecean drihtnes
and herde bearn,      þa her mannum beoð
of innaðe      ærest cende.

15

Swa seo stræle byð      strangum and mihtigum
hrorum on handa      heard ascyrped,
swa lyðra bearn      lungre gewitað.
þæt bið eadig wer,      se ðe a þenceð,
þæt he his lust on ðon      leofne gefylle;

20

ne bið he on ealdre ealre      æfre gescended,
þonne he on gaton greteð      his grame feondas.

The Paris Psalter: Psalm 127

Verse Indeterminate Saxon

Eadige syndon ealle      þe him ecne god
drihten ondrædað,      and his gedefne weg
on hyra lifes tid      lustum gangað.
þonne þu þines gewinnes      wæstme byrgest,

5

etest oretes,      and þu eadig leofast,
and þe wel weorðeð      on wynburgum.
Beoð þines wifes      welan gelice,
swa on wingearde      weaxen berigean,
and on þines huses      hwommum genihtsum.

10

Synd þine bearn swylce      samed anlicast,
swa elebeamas      æþele weaxen,
ymb þinne beod utan      blæda standen.
Efne swa bið gebletsad      beorna æghwylc
mann on moldan      þe him metodes ege

15

on his dædum      drihten forhtað.
þe of Sionbeorge      swylce drihten
bealde bletsige,      and þu bruce eac
on Hierusalem      goda gehwylces
ealle lange dagas      lifes þines.

20

And þu þinra bearna      bearn sceawige,
geseo samed gangan      sibb ofer Israhel.

The Paris Psalter: Psalm 128

Verse Indeterminate Saxon

Oft me fuhtan to      fynd on geoguðe,
cweðan Israhelas nu      eac þæt sylfe;
oft me fuhtan to      fynd on geoguþe,
ne mihton hi awiht æt me      æfre gewyrcean.

5

Ofer minum bæce      bitere ongunnon
þa firenfullan      facen timbrian,
and heora unriht      eft gelengdon.
Drihten is soðfæst,      and gedeð sniome,
þæt he firenfullra      fæcne geðancas

10

wis toweorpeð;      weorðað gescende
and hiora scamiað      swiþust ealles,
þa to Sione hete      swiðost hæfdon.
Wesen hi hige      her gelicast
þam þe on huses þæce      heah aweaxeð,

15

þæt bið forwisnad      wraðe sona,
ær hit afohten      foldan losige.
Of þam he ne gefylleð      folme æfre,
þeah þe he hit mawe      micle elne;
ne mid his sceafe ne mæg      sceat afyllan,

20

þeah þe he samnige      swiðe georne.
And þæt ne cweðan,      þa his cwide weoldan
on ofergeate      æghwær hæbben:
“Us gebletsige      bealde drihten
and ofer eow wese      eac his bletsung;

25

we eow neodlice      on naman drihtnes
swylce bletsiað      bliðe mode.”

The Paris Psalter: Psalm 129

Verse Indeterminate Saxon

Ic of grundum to þe      geomur cleopode;
drihten, drihten,      do þu nu ða,
þæt þu mines gebedes      bene gehyre.
Wesan þine earan      eac gehyrende

5

and beheldende      mid hige swylce
on eall gebedd      esnes þines.
Gif þu ure unriht wilt      eall behealdan,
drihten, drihten,      hwa gedeð æfre,
þæt he þæt geefne      eall mid rihte?

10

Ys seo mildheortnes mid þe,      mihta wealdend,
and ic for ðinre æ,      ece drihten,
þas oþer eall      eaðe aræfnige.
Hwæt, þæt sawl min      symble aræfnede,
þæt ic on þinum wordum      me wel getreowde;

15

forðon min sawl on þe      symble getreoweð.
Fram þære mæran      mergentide
oðþæt æfen cume      ylda bearnum,
Israhelas on drihten      a getreowen.
Forðon is mildheortnesse      miht on drihtne

20

and he alyseð      lustum ealle,
þa ðe hiht on hine      habbað fæste.
He Israhelas      ealle alyseð
of unrihte      æghwær symble.

The Paris Psalter: Psalm 130

Verse Indeterminate Saxon

Nis min heorte wið þe      ahafen, drihten,
ne mine eagan wið þe      on oferhygde.
Ne ic on mægene      miclum gange
ne wundur ofer me      wuniað ænig.

5

Ac ic mid eaðmedum      eall geþafige;
is min sawl on ðon      swyþe gefeonde.
Swa man æt meder      bið miclum feded,
swa þu minre sawle      symble gyldest.
Israhelas on drihten      a getreowigen

10

of ðyssum nu      awa to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 131

Verse Indeterminate Saxon

Gemune þu, drihten,      mærne Dauid
and ealle his mannþwærnesse      micle and goode.
Swa ic æt frymðe geswor      ferhðe wið drihten
and gehat gehet,      he geheold teala

5

wið Iacobes      god þone mæran.
þeah þe ic on mines huses      hyld gegange
oþþe selegesceot      þænne swæs wese
oððe on min restbedd      ricene gestige,
Gif ic minum eagum      unne slæpes,

10

oþþe minum breawum      beode hnappunga,
oþþe ic on þunwange      þriste gereste,
Oþþæt ic gemete      mære stowe
drihtne gecorene,      dyre selegesceot
Iacobes gode      georne gecweme.

15

Efne we þas eall      on Eufraten
sæcgean gehyrdon,      syððan gemitton
forwel manegu      on wudufeldum.
We on his selegesceot      swylce gangað,
and þære stowe      stede ariað

20

þær his fotas ær      fæste gestodan.
Aris on þinre reste      recene, drihten;
þu earce eart      eallhaligra.
Synd þine sacerdas      on soðfæstnesse
gode gegierede,      and gleawe nu

25

þine þa halgan      her blissiað.
For þinum agenum      esne swylce,
deorum Dauide,      þu ne do æfre,
þæt þu andwlitan      ut oncyrre
þines þæs halgan      her on eorðan.

30

þæs deopne að      drihten aswor
and þone mid soðe      swylce getrymede,
þæt he hine for hole      ær ne aswore,
gehet Dauide,      swa he him dyde syþþan,
þæt he weorðlicne      wæstm gesette

35

þe of his innaðe      agenum cwome,
ofer þin heahsetl;      gif nu healdað well
þines sylfes bearn      soðe treowa
and þa gewitnesse,      þe ic hig wel lære,
þonne hiora suna      swylce motan

40

a þysse worulde      wynnum brucan
and on þinum setle      sittan geneahhe.
Forðon him Sione geceas      sylfa drihten,
and him to earde geceas      ærest æt frymðe.
þis is min rest,      þe ic recene nu

45

on worulda woruld      wunian þence,
þær ic eard nime,      forðon ic hi ær geceas.
His wuduan ic      wordum bletsige
and gesegnade,      sylle geneahhe
heora hungrium      hlaf to fylle.

50

Ec his sacerdas      swylce mid hælu
georne gegyrwe,      and gode eac
his þa halgan her      habbað blisse.
þær ic Dauides horn      deorne bringe,
forð gelæde,      fægre gearuwe

55

byrnende blacern,      bere for minum
criste gecorenum,      þe ic hine cuðne wat.
Ic his feondas eac      facne gegyrwe
mid scame swiðust;      ofer hine scir cymeð
minra segnunga      soðfæst blostma.

The Paris Psalter: Psalm 132

Verse Indeterminate Saxon

Efne hu glædlic bið      and god swylce,
þætte broður on an      begen hicgen,
þær hig ænne sculan      eard weardian.
Swa unguentum mæg      æðele wyrtcynn

5

heafde healdan      hrore stence,
mid þy Aaron his beard      oftast smyrede.
Seo niðer astah      on his reafæs fnæd
swa æþele deaw      on Hermone,
se ofer Sionbeorge      sneome astigeð.

10

Forþon her bebead      halig drihten
lifes bletsunga      lange to feore
of þisson nu      awa to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 133

Verse Indeterminate Saxon

Efne bletsien nu      bliðe drihten
ealle his agene      onbyhtscealcas.
Ge þe on godes huse      gearwe standað,
and on cafertunum      Cristes huses

5

ures þæs halgan godes      held begangað.
Hebbað neodlice      nihta gehwylcere
eowre handa      on halig lof
and bletsiað      balde drihten.
Ge bletsige      bliðe drihten

10

of Sionbeorge      symble æt þearfe,
se þe heofon worhte,      hrusan swylce.

The Paris Psalter: Psalm 134

Verse Indeterminate Saxon

Heriað naman drihtenes,      neode swylce
herigen hine his scealcas      swiðe ealle.
Ge þe on godes huse      gleawe standað
and on cafertunum      Cristes huses

5

þæs godan godes      gearwe syndan,
Lofiað ge drihten,      forþon he lungre is
fæstræd and fremsum      fira æghwam;
weorðiað his naman,      forþon he wyrðe is.
Forðon him godne geceas      Iacob drihten

10

and on agene æht      Israeles cynn.
Ic þæt gearwe ongeat,      þæt is god and mycel
drihten ure;      forþon him dom standeð
ofer ealle godu      eorðbuendra.
Ealle þa þe wolde,      worhte drihten

15

on heofonrice      and her on eorðan,
on sidum sæ      swylce on eallum,
þær he dyrne wat      deorce grundas.
And he fram þysse eorðan      ende lædeð
wolcen wræclicu,      wind and liget,

20

and þa to regne      recene wyrceð,
þe forð lædeð      fægere windas
of his goldhordum      godra manegum;
se ægipta sloh      æðele frumbearn
æghwylc ealra      oð þa nytenu.

25

He sigetacen      sende manegum
forebeacn fæle      folce ægipta,
and þa Pharaones      folce gecyðde
and his scealcum      samed ætgædere.
Se sloh þeode folc      þearle manige,

30

and eac acwealde      cyningas strange.
Wæs Seon efne      sum þara kynincga,
and Og kyning,      se þe æror wæs
on Basane      breme and mære.
Sealde heora eardland      eall Israhelum

35

and heora yrfe      eac his folce.
Ys þin nama, drihten,      nemned ece,
and þin gemynd,      mihtig drihten,
on ealra worulda woruld      wynnum standeð.
Forþon his folc demeð      fægere drihten,

40

and he bið on his esnum      agenum frefriend.
Beoð deofolgyld      dysigra þeoda
gold and seolfur,      þe her geotað menn,
and mid heora folmum      fægere wyrceað.
þa muð habbað,      and ne meldiað wiht,

45

fægere eagan,      ne magon feor geseon.
Earan habbað,      ne hi awiht magon
holdes gehyran,      þeah ðe him hleoðrige,
and nose habbað,      nawiht gestincað.
Handa hi habbað,      ne hi hwæðere magon

50

gegrapian      godes awiht;
habbað fet swylce,      ne magon feala gangan.
Ne hi on hracan awiht      hlude ne cleopiað,
ne him gast warað      gomum on muðe.
Synt anlice þæm      þe hi ær worhtan,

55

and ealle þa ðe on hi      æfre getreowað.
Hus Israela      holdne drihten
bletsien bealde,      biddan swylce
þæt Aarones hus      ecne drihten
bliðe bletsien;      beornas ealle,

60

þa on lifes hus      leof eardiað,
bletsien drihten      bliðe mode.
þa þe him ondræden      drihtnes egsan,
bletsien drihten      beornas ealle;
se drihten is      deore gebletsad

65

of Sion sniome,      þe soðfæst ær
on Hierusalem      god eardode.
Ic andette      ecum drihtne,
forðon he god is,      and ic ful gearwe wat,
þæt he to worulde byð      wis and mildheort.

The Paris Psalter: Psalm 135

Verse Indeterminate Saxon

Eac ic andette      þam þe ece is
ealra godena god,      forðon ic hine godne wat.
Andette ic swylce      þam þe ealra is
drihtna drihten      dædum spedigast,

5

forðon he god is,      and ic gearwe wat,
þæt his mildheortnes      is mycel to worulde.
He wundur dyde      weorþlic ana.
Se heofon worhte,      hæleða andgit.
He eorðan æfter wæter      ærest sette.

10

He leohtfatu      leodum ana
micel geworhte      manna bearnum,
Sette on miht dæges      mære sunnan,
On miht nihte      monan and steorran.
He ægyptas sloh      and eall heora frumbearn,

15

And he Israhelas      ealle oðlædde
of ægyptum      ealle gesunde,
On mihtigre      mære handa
and on eallmihte      earmes swylce.
He readne sæ      recene todælde,

20

Lædde Israhelas      ealle þurh midne.
þær Pharaon gefeol,      and his fæge werud
on þam readan sæ      recene forwurdan.
He gewealdendlice      þuruh westen eft
his þæt leofe folc      lædde swylce.

25

He of stanclife      stearce burnan
leodum lædde      on leofne þanc.
Swylce he acwealde      cyningas mycle.
And he eac ofsloh      æðele cyningas,
weras wræclice,      þa þe weoruld heoldan.

30

þær Seon cyning      swylt dreorig fornam,
þe Amorrea      anweald hæfde,
And Og swylce,      þe æror wæs
swyþe breme cyning      on Basane.
Sealde heora eorþan      on yrfeland,

35

And þæt yrfe      on Israele,
þe his esnas      agene wæron.
Forþon ure eaðmedu      ece drihten
gemyndgade,      and us mycel sealde.
And he us aferede      feondum of handa,

40

þa ðe wraðe      wæron ealle.
He eac afedeð      flæscea æghwylc.
Andetað nu ealle      þam ecean gode,
þe on heofonum is      heah eardiende.
And ge ealra godena gode      geara andettað,

45

forþan his mildheortnes      is mycel to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 136

Verse Indeterminate Saxon

Ofer Babilone      bradum streame,
þær we sittað      and sare wepað,
þonne we Sion gemunan      swiðe georne.
On salig we sarige      swiðe gelome

5

ure organan      up ahengan.
Forþon us þær frunon      fæcnum wordum,
woh meldedan,      ða us on weg læddan:
“Singað us ymnum      ealdra sanga
þe ge on Sione      sungan geneahhige.”

10

Hu magon we singan      sangas drihtne
on þære foldan      þe us fremde is?
Gif ic þin, Hierusalem,      forgyten hæbbe,
forgyte min seo swyðre      symble æt þearfe;
ætfeole min tunge      fæste gomum,

15

gif ic ofergittol þin      æfre weorðe,
Gif ic ne forsette þe      symble æt frymðe;
ac ic on Hierusalem      georne blissie.
Gemune þu, drihten,      manigra bearna,
þe on Edom synt      eal lifigende,

20

þonne þu Hierusalem      gegodie;
þa nu oft cweðað:      “Wutun hi idle gedon,
oðþæt hi heora      eard geceosan.”
Hwæt, þu eart Babilone      bitere ætfæsted
ænge and yfele,      hire earm dohter;

25

eadig byð hwæðere      se þe eft gyldeð
þa þu him on ealdre      ær forgeafe
and us eallum      eac gesealdest.
Eadig byð se þe nimeð      and eac seteð
his agen bearn      on þone æþelan stan.

The Paris Psalter: Psalm 137

Verse Indeterminate Saxon

Ic þe andette,      ecne drihten,
on minre gehygde      heortan ealre;
forðon þu ealle mine word      earum gehyrdest,
þa ic mid muðe      and mid mode cweðe,

5

and on þinra engla      ealra gesihðe
ic þe singe      swiðe geneahhige.
Eac ic þin tempel      tidum weorðige,
þæt halige hus,      holde mode,
and þær þinne naman      on neod secge.

10

Ofer þine þa miclan      mildheortnesse
and soðfæstnesse      samed ætgædere,
þu þinne þone halgan naman      neode gedydest,
ofer us ealle      æghwær micelne.
Swa hwylce daga      ic þe deorne cige,

15

gehyr me hwætlice,      and me hraðe gedo
micle mine sawle      on þines mægenes sped.
Ealle þe andettan      eorðan kyningas,
forðon þe hi gehyrdon      hlude reorde
þines muðes      þa mæran word;

20

þa on sangum      singan drihtne.
Forþon þin wuldur is      wide geond eorðan
micel and mære,      ofer middaneard
eart þu healice      ahafen, drihten;
þu eadmodra      ealra locast

25

on heofonhame      her on eorðan.
þeah þe ic on midle      manes gange,
þær me costunga      cnysdan geneahhe,
a þu me weredest      wraþum feondum
þe me woldan yrre      on acyðan;

30

þu me geræhtest      recene mid handa
and me þin swyðre      sneome hælde.
Drihten for me      dome gylde,
is his mildheortnes      mycel on worulde;
ne forseoh æfre,      þæt þu sylfa ær

35

mid þinum handum      her geworhtest.

The Paris Psalter: Psalm 138

Verse Indeterminate Saxon

þu min costadest      cynnum, drihten,
and me ongeate      gleawe mode;
þu min setl      swylce oncneowe,
and minne ærist      æfter gecyðdest.

5

And mine geðohtas eac      þriste oncneowe,
feorran ongeate      fore mine,
and mine gangas      gearwe atreddest
and ealle mine wegas      wel foresawe,
forþan me inwit næs      ahwær on tungan.

10

Efne þu, drihten,      eall oncneowe
þa ærestan,      eac þa nehstan;
þu me gehiwadest      handa þinre,
me ofer heafod      holde gesettest.
Wundorlic is geworden      þin wisdom eall,

15

se is beutan me      eac gestrangod;
ne mæg ic him on neode      a neah cuman.
Hwider mæg ic fram þinum gaste      gangan ahwær,
oþþe þinne andwlitan befleon      eorðan dæles?
Gif ic on heofenas up      hea astige,

20

þu me þær on efn      andweard sittest;
gif ic on helle gedo      hwyrft ænigne,
þu me æt byst      efne rihte.
Gif ic mine fiðeru gefo,      fleoge ær leohte,
oþþæt ic beutan wese      eallum sæwum,

25

Hwæt, me þin hand þyder      ofer holma begang
lædeð lustum,      and me lungre eft
þin seo swiðre      þær gehendeð.
Ic on mode cwæð      minum swylce:
“Wen is, þæt me þystru      ðearle forgripen

30

and me on nihte      neode onlihte,
þæt ic minum bleom      bregde neahhige.”
Ne beoð þeostru deorc      butan þinre miht;
þurh þa onlihtest niht,      þæt heo byð dæge gelic.
Swa þragum gæð      þeostru wið leohte,

35

forþon þu hi settest      swylce, drihten;
canst mine ædre      ealle gearuwe,
onfenge me fægere,      swa ic furðum wæs
of modur hrife      minre acenned.
Ic þe andette,      ece drihten,

40

forþon þu mid egesan eart      eall gewuldrad,
and þine weorc wæron      wræclice swyþe,
þa min saul oncneow      sona georne.
Nis min ban wið þe      deope behyded,
þæt þu wislice      worhtest on diglum,

45

þeh min lichama      lytle ðrage
on niðerdælum      eorðan wunige.
Eagan þine gesawon      þæt ic ealles wæs
unfrom on ferhþe;      eall þæt forð heonan
on þinum wisbocum      awriten standeð.

50

Dagas syndon trymede,      swa hi drihten gesceop,
ne mæg ænig on þam      awa lifigean;
me synd arwyrðe      ealle swiðe,
þe þine frynd wærun      fæste, drihten,
is heora ealdordom      ungemete swiðe

55

on cneorissum      cuð gestrangod.
Gif ic hi recene nu      riman onginne,
hi beoð ofer sandcorn      sniome manige;
syþþan ic arise      and recene nu gyt
mid þe sylfum eom,      gif þu syþþan wylt

60

þa firenfullan      fyllan mid deaðe.
Blodhreowe weras,      ge bebugað me,
þe þæt on geþohtum      þenceað cweðende:
“Wutun þurh idel searu      ealle tiligean,
þæt we heora burh      tobrecan moton.”

65

Ealle þa þe feodan      þurh facen god,
ic hi feode nu      fæste mid niðe,
and ofer þine feondas beo      facne gebolgen.
Swa ic hi mid rihte      recene feoge,
forþon hi me feondas      fæcne wurdan.

70

Costa min, god,      swa hit cyn wese,
and minre heortan gehygd      her gesceawa,
þone fælan geþanc;      frine me syþþan
and mine stige ongit      gestaðelode.
And þu sylfa geseoh,      gif ic on swiculne weg

75

oþþe on unrihte      ahwær eode;
gelæd me þonne,      lifes ealdor,
þæt ic on ecne weg      æghwær gange.

The Paris Psalter: Psalm 139

Verse Indeterminate Saxon

Genere me wið niþe      on naman þinum
fram yfelum menn,      ece drihten,
and fram þam were,      þe wom fremme.
þa ealne dæg      inwit and facen

5

hycgeað on heortan      þurh hearme geþoht,
hi þæt to gefeohte georne      gefremed habbað.
And heora tungan      torncwidum
neode serwað,      swa oft nædran doð,
and him aspidas,      ætrene wyrmas,

10

under welerum is      gewunad fæste.
Geheald þu me, drihten,      wið heteniðas
and wið firenfulles      folmum swylce,
and fram þam mannum      þe man fremmen,
alys þu me lungre,      lifes ealdur.

15

þa on hyge þohtan,      þæt hi ahyltan me
and minne gang      georne swylce,
forhyddan oferhygde me      inwitgyrene,
wraðan wealsadan      wundnum rapum;
woldan mine fotas      gefæstnian,

20

settan me swyce,      þær ic siþade.
Ic þa to drihtne cwæð:      “þu me eart dyre god;
gehyr min gebed,      halig drihten,
nu ic stefne to þe      styrme hlude.”
Drihten, drihten,      þu eart gedefe mægen

25

hælo minre,      and þu min heafod scealt
on gefeohtdæge      feondum awergean.
Ne alyf þu me æfre      ofer lust minne
on fyrenfulra      fæcne geðancas,
þa wiðerwearde me      wraðe hycgeað;

30

ne forlæt þu me      on lifdagum,
þy læs hi ahafene ofer me      hwile weorðen.
Him ymb heafod      hefegast gewinna,
þæt hi mid welerum      geworht habbað,
him þæt ilce sceal      on gesittan.

35

Eac hi feallað      on fyres glede,
and þu hi mid fyre      facnes gehnegest,
þæt hi þam yrmðum      a ne wiðstanden.
Se getynga wer      on teosuspræce,
ne bið se ofer eorþan      gereaht ahwær;

40

unsoðfæstne wer      yfel gecnysseð,
oþþe he on eorðan      eall forweorðeð.
Ic þæt gearuwe ongeat,      þæt gode deð
drihten domas,      þe on dagum þyssum
wædlum weorðað,      wreceð þearfendra.

45

Soð is hwæðere,      soðfæste nu
þinne naman willað      þuruh neod herigean;
scylan eard niman      on þinre ansyne,
þa mid ræde her      rihte lifigeað.

The Paris Psalter: Psalm 140

Verse Indeterminate Saxon

Ic þe, drihten, to      dyrum clypige;
gehyr me hrædlice      holdre stefne,
þonne ic bene to þe      bidde ceare full.
Sy on þinre gesihþe      mines sylfes gebed

5

ful recene gereht,      swa ricels byð,
þonne hit gifre      gleda bærnað.
Swylce is ahafenes      handa minra,
þonne ic þe æfenlac      estum secge.
Sete swæse geheald      swylce, drihten,

10

muðe minum,      ne læt man sprecan,
and æþele dor      ymbstandende,
þæt on welerum      wisdom healde.
Ne hyld þu mine heortan,      þæt ic hearme word
þuruh inwitstæf      ut forlæte,

15

and ic lædend wese      laðra firena.
Ne ic æfre mid mannum      manfremmendum
gemænnesse      micle hæbbe,
ne on heora gecorenesse      becume æfre.
Ac me soðfæst      symble gerecce

20

and mildheorte      mode þreage;
ele synfulra      æfre ne mote
heafde minum      hrinan ahwær.
Forþon min gebed nu gyt      becnum standeð,
þæt him on wisum is      wel lycendlice;

25

syndon hi æt strangum      stane forswolgene;
noldan heora deman      mine gedefe word
earan gehyran,      eft ne mihton.
Swa unefne is      eorþe þicce,
syndon þas moras      myclum asprotene,

30

swa ure ban syndon      bitere toworpene
be helwarena      hæfteneodum.
Forþon ic, drihten, on þe      dædum minum
eagum and mode      æghwær gelyfe;
ne ascuf þu fram me      sawle mine.

35

Geheald me wið þare gryne      þe me grame setton,
þæt me ne beswice      synwyrcende,
þa þe unrihtes      æghwær þenceað.
Feallað firenfulle      on heora fengnettum;
ic me syndrig eom,      oþþæt ic swa fere.

The Paris Psalter: Psalm 141

Verse Indeterminate Saxon

Min stefn to þe      styrmeð, drihten,
and ic mid strangere      stefne swylce
eam biddende      bealde drihten.
Ic mine bene      bealde swylce

5

on his gesihðe      symble ageote,
and mine earfeþu      ealle full georne
fore him sylfum      sæcge geneahhe,
Gif mine grame þenceað      gast teorian,
and þu mine stige      strange ongeate.

10

On þyssum grenan wege,      þe ic gange on,
me oferhydige      æghwær setton
gearwe grine;      geara ic sceawade,
geseah on þa swyðran,      ne me sylfne þær
ænig mid gode      ongitan wolde.

15

ða me eac frecne fram      fleam gedydan,
næs þa þe mine sawle      secean wolde,
þa ic to þe, drihten,      digle cleopode
and sona cwæð:      “þu eart min se soða hiht;
eart þu on lifigendra      lande swylce

20

se gedefa dæl,      drihten, æghwær.”
Beheald mine sawle,      hæleþa wealdend,
forþon ic geeadmeded eom      ungemete swiðe.
Alys me fram laþum;      hi me lungre synt
ealle ofer me      ungemete strange.

25

Alæd me of carcernes      cluse swylce
mine sawle,      þæt ic syþþan forð
þinne naman mote      neode sæcgean.
Min soðfæste      snotere bidað,
oþþæt þu me edlean      eft forgylde.

The Paris Psalter: Psalm 142

Verse Indeterminate Saxon

Drihten, min gebed      deore gehyre,
and mid earum onfoh      ungemetum georne
mine halsunge;      heald me syððan
on þinre soðfæstnesse      and me on soðe gehyr.

5

Ne ga þu mid þinum esne      in to dome,
forþon on þinre gesihðe ne bið      soðfæst ænig
þe on ðisse foldan      feorhlif bereð.
Forþon mine sawle      swiðe feondas
ealle ehtan      ungemete strange,

10

habbað me gehnæged      heanne to eorðan
and min lif swylce      gelytlad is.
Hi me on digle      deorce stowe
settan sarlice      samed anlice,
swa þu worulddeade      wrige mid foldan;

15

is me ænge gast      innan hreðres,
and me is heorte on      hearde gedrefed.
þonne ic on mode      gemyndgade,
hu me ærran dagas      oft alumpan,
metegade on mode      ealle þine mæran weorc

20

and ymbe þine handgeweorc      hogode georne.
þonne ic mine handa to þe      holde þenede
and mine sawle      sette mid mode,
swa eorðan bið      ansyn wæteres;
gehyr me hrædlice,      hæl me syþþan.

25

Nu me deope is,      drihten leofa,
min sylfes gast      swær geworden,
ne awend fram me,      wuldres ealdur,
þine ansyne;      wese ic earmum gelic
þe on sweartne grund      syþþan astigað.

30

Gedo þæt ic gehyre      holde on morgene
þine mildheortnesse,      mihtig drihten,
forþon ic hycge to ðe,      helpe gelyfe.
Do me wegas wise,      þæt ic wite gearwe
on hwylcne ic gange      gleawe mode;

35

nu ic to drihtnes      dome wille
mine sawle      settan geornast.
Afyrr me, frea drihten,      feondum minum;
nu ic helpe to þe      holde gelyfe;
lær me, hu ic þinne willan      wyrce and fremme,

40

forþon þu min god eart,      þu me god dydest.
Me þin se goda gast      gleawe lædde,
þæt ic on rihtne weg      reðne ferde;
for naman þines      neodweorðunge,
drihten usser,      do me halne,

45

þæt ic on ðinum rihte      rædfæst lifige.
And þu of costunge      clæne alæddest
sawle mine,      þær heo syððan forð
on þinre mildheortnesse      mote wunian;
and þu mine feondas      fæcne todrife,

50

and eac forleose      laðra gehwylcne
þe mine sawle      synne ætfæsten,
forþon ic þin esne eom      agen symble.

The Paris Psalter: Psalm 143

Verse Indeterminate Saxon

Drihten is gebletsad,      min se deora god,
þe mine handa      to hilde teah
and mine fingras      to gefeohtanne.
He is mildheortnes      min æt þearfe,

5

frið and fultum,      fæst andfengea
and alysend is      lifes mines.
Min þu mære eart      mihtig scyldend;
ic hiht on ðe      hæbbe fæste,
þæt þu me folc mænig      fægere underþeoddest.

10

Hwæt is se manna,      mihtig drihten,
þe þu him cuðlice      cyþan woldest,
oððe mannes sunu,      þæt hit gemet wære,
þæt þu him aht wið      æfre hæfdest?
Man byð merwe gesceaft,      mihtum idel;

15

beoð his dagas swylce      demde gelice,
swa þu on scimiendre      sceade locige.
Ahyld þine heofenas,      halig drihten,
onhrin þissum muntum,      and hi hraðe reocað.
þine ligetta      leohtað and beorhtað,

20

and þu hi toweorpest      wide æfter;
synd þine strele      strange swylce,
and ðu hi gedrefed hafast      deope syþþan.
Onsend þine handa      of heanessum,
alys me and genere      wið lagustreamum

25

manegum wæterum      and wið manfolmum
fremdra bearna      and frecenra.
þara muðas sprecað      manidel word,
bið hyra seo swiðre      symble abysgod,
þæt hi unrihtes      elne tiligeað.

30

Ic niwlice      niwne cantic
þam godan gode      gleawne singe
on psalterio,      þe him swynsað oft
mid tyn strengum      getogen hearpe,
on þære þe ic þe singe      swiþe geneahhe.

35

þu healdest and sylest      hælu cyningum;
þu alysdest eac      leofne Dauid,
þinne agenne      ombihtmæcg,
of þam awyrgedan      wraðan sweorde.
Alys me and oðlæd      laþum wætrum,

40

manegum merestreamum,      mærum handum,
þa me fremde bearn      fæcne syndan.
þara muðas sprecað      manidel word,
byð hyra seo swiðre      symble abysgad,
þæt hi unrihtes      awa tiligean.

45

þara bearn swylce      bogum æþelum
settum beamum      samed anlice,
standað on staðule      stiðe wið geoguðe.
Wærun heora dohtru      deore gesette
and ymb frætwum      utan gegyrede,

50

efne anlicast      æþelum temple.
Heora frumwæstme      fulle syndon,
þæt hi rumlice      roccettað swiðe,
of þissan on þæt      þonne wendað.
Heora sceap wærun      swylce tydred

55

and on siðfatum      swiþe genihtsum,
heora oxan eac      ungemete fætte.
Ne hreosað hi to hrusan      hearde gebiged,
ne þær fernes is      folca mænegum,
ne care micle      cleopiað on worðum.

60

Eadig bið þæt folc,      oðre hatað,
þe him swa on foldan      fægre limpeð;
eadig bið þæt folc      þe ælmihtig wile
drihten god      dema weorðan.

The Paris Psalter: Psalm 144

Verse Indeterminate Saxon

Ic me heahne god      hæbbe to kyninge,
and ic naman þinne      neode herige
on ecnesse      awa to worulde.
þuruh syndrige dagas      symble ic ðe bletsige,

5

and naman þinne      neode herige
on ecnesse      awa to worulde.
Mycel is drihten,      hine man mægene sceal
holde mode      herian swiðe;
nis his micelmodes      mægenes ende.

10

Cneorissa kynn      cwidum symble
þin weorc herigen      wordum georne,
and þine mihte eac      micle sæcgeon.
Mycel mod and strang      þines mægenðrymmes
and þine halignesse      holdes modes

15

wise wordum sprecað,      weredum secggeað
eall þin wundur      wide mære.
And hi mægen swylce      mære and egeslic
þinra wundra      wislic sæcgen
and þine mægenstrengðu      mærsien wide.

20

Gemune þines modes      þa miclan geniht,
þinre weðnesse      wise sæcgenum
roccette      and ræd sprece,
and þine soðfæstnesse      sæcge geneahhe.
Mildheort is drihten      and mannþwære

25

and geþyldig eac,      þearle mildheort.
Swylce eallum is      ure drihten
manna cynne      milde and bliðe;
syndan his miltsa      ofer us mære weorc
eall yldum cuð      awa to feore.

30

Andetten þe, drihten,      ealle þine weorc
and þe þine þa halgan      her bletsien.
And hi þine mihte      manna bearnum
cyþan mid cynnum      and mid cneorissum,
þines mægenþrymmes      mære wuldur

35

riht and reðe      rices þines.
þæt þu cuð gedydest      ofer cneorisse,
þær synd manna bearn      manig ætsomne,
and þæt þin miht is      ofer middaneard
and þines rices      rædfæst wuldur.

40

Rice is þin, drihten,      ræde gefæstnod,
and þu woruldricum      wealdest eallum;
is þin anweald eac      ofer eorðware
of cynne on cynn      and on cneorissum.
Drihten is on wordum      dædum getreowe

45

and on eallum his weorcum      wis and halig.
Ahefeð halig god      þa ðe hreosað ær,
and he ealle areceð      earme gebrocene.
Eagan on þe      ealra, drihten,
wisra gewenað      wiste to genihte,

50

and þu him mete sylest      mæla gehwylce
and þæs tidlice      tid gemearcast.
Onhlidest ðu þine handa      and hi hraðe fyllest,
ealra wihta gehwam      wis bletsunga.
Soðfæst is drihten      on his sylfes wegum

55

eallum on eorðan,      and he æfter þan
on his weorcum is      wis and halig.
Neah is drihten      niþum eallum
þe hine mid soðe hige      seceað and ciegað
and his willan her      wyrceað georne

60

and his ege swylce      elne ræfnað;
he heora bene      bealde gehyreð
and hi hrædlice gedeð      hale sona.
Ealle gehealdeð      halig drihten
þe lufan wið hine      lustum healdeð,

65

and he synfulle      swylce todrifeð
geond widwegas      wearnum ealle.
Sceal lof drihtnes      on lust sprecan
min muð mannum      mæla gehwylce,
and flæsca gehwylc      þurh fæle word

70

his þone haligan naman      her bletsian
on ecnesse      awa to feore.

The Paris Psalter: Psalm 145

Verse Indeterminate Saxon

Herige min sawl      hælend drihten,
and ic on minum life      lustum drihten
herige haligne      and holdum gode
sealmas singe,      þenden ic sylf lifige.

5

Nelle ge on ealdurmenn      ane getreowian,
ne on manna bearn;      nis þær mycel hælu.
Heora gast gangeð,      gearwe onwendeð
on þa eorðan      þe hi of comon;
of þam sylfan dæge      syðþan forweorðað

10

ealle þa geþohtas      þe hi þohtan ær.
þonne bið eadig      þe him æror wæs
Iacobes god      geara fultumiend,
and ær his hiht on god      hæfde fæste,
Se þe heofon worhte,      hrusan swylce

15

and sidne sæ      samed ætgædere,
and ealle þa þe him on      ahwær syndon.
He his soðfæst word      swylce gehealdeð,
and on worulde his      wise domas
deð gedefe      þe her deorce ær

20

teonan manige      torne geþoledan;
syleð mete swylce      þe her murcne ær
hungur heaðugrimne      heardne geþoledan.
Wreceð to ræde      rice drihten
þara manna bearn      þe ær man gebræc,

25

swylce þa gefetredan      fægre drihten
lungre alyseð      and him lif geofeð,
and blinde eac      bealde drihten
on heora eagum      eft onleohteð;
soðfæste drihten      swylce lufade.

30

þa elðeodigan      ealle drihten
lustum healdeð,      and lif geofeð
weodewum wencelum;      he hiom wel onfehð,
fyrenfulra weg      frecne toweorpeð.
Rixað mid ræde      rice drihten

35

on ecnesse      awa to feore,
and þin, Sione, god      symble to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 146

Verse Indeterminate Saxon

Heriað drihten,      he is heah and good;
singað him sealmas      swiðe geneahhe
and hine wlitegum      wordum herigeað.
Eft Hierusalem      georne drihten

5

timbreð tidum,      and to somnað
þa þe ut gewitan      of Israhelum.
Se hæleð eac      heortan geðræste
and heora unrotnesse      ealle gewriðeð.
He recene mæg      riman steorran

10

and þa neodlice      be naman sona
full cuðlice      cigean ealle.
Micel is ure      mihtig drihten,
and his mægen is micel      and mihtum strang;
ne his snytru mæg      secgean ænig,

15

on þyssum ealdre      æfre ariman.
Milde mode      and manþwære
he onfehð fægere,      and fyrenfulle
wið eorðan niþer      ealle gehnegeð.
Onginnað ge drihtne      geare andettan,

20

singað gode urum      gleawe be hearpan,
Se þe heofen þeceð      hadrum wolcnum
and regn þanon      recene sendeð
þe þeos eorðe fram      æfter groweð.
He of beorgum ut      blæde lædeð,

25

hig to helpe      hæleða bearnum,
Se þe mete syleð      manegum neatum,
hrefnes briddum,      þonne heo hropende
him cigeað to,      cuðes æses.
Nafast ðu to manna      mægene willan,

30

ne þe on þinum selegescotum      swiðe licað,
þeah þe weras wyrcean      wræst on eorðan.
Ac wel licað      wuldres drihtne,
þa þe hine him ondrædað      dædum and wordum,
and on his milde mod      mægene gewenað.

The Paris Psalter: Psalm 147

Verse Indeterminate Saxon

Herige Hierusalem      georne drihten,
here þu, Sion, swylce      þinne soðne god.
Forþon he getrymede      wið teonhete,
þæt þu þine doru mihtest      bedon fæste,

5

and gebletsade      bearna æghwylc
þe on innan þe      ahwær wæren.
He þine gemæru      gemiclade,
þu on utlandum      ahtest sibbe,
and þe gesadade      mid þy selestan

10

hwætecynnes      holde lynde.
He his spræce hider      spowendlice
on þas eorðan      ærest sendeð,
and his word yrneð      wundrum sniome.
He snaw sendeð      samed anlice

15

swa þu wulle flys      wolcnum bringe,
and þone toweorpeð      wide swa æscean.
He his cristallum      cynnum sendeð
swylc swa hlafgebrece      of heofonwolcnum;
for andwlitan celes      þær ænig ne mæg

20

him standan      stiðe mode.
He his word sendeð      þuruh windes gast;
blaweð beorhtlice,      burnan floweð
and to wætere      weorðeð sniome.
He his word eac      ær mid wisdome

25

godum Iacobe      geara foresægde,
and Israhele      eac his domas.
Ne dyde he ahwær swa      eldran cynne,
þæt he him his domas      digle gecydde.

The Paris Psalter: Psalm 148

Verse Indeterminate Saxon

Heriað ge on heofenum      hælend drihten,
heriað hlude      on heanessum.
Heriað hine ealle      engla ðreatas,
lofige hine swylce      eall his leodmægen.

5

Herigen hine swylce      sunna and mona,
æghwylc steorra      and þæt æðele leoht.
Heofenas hine heofena      herian georne,
and þa wæter swylce      ðe ofer wolcnum synt
on heofenhame,      herigen drihten.

10

Forðon he sylfa cwæð,      sona wærun
wræclice geworht      wætera ðryþe,
and gesceapene wærun,      þa he sylfa het.
þa he on ecnesse      eall staðelade
and on worulda woruld      wolde healdan;

15

he sette bebod,      syþþan heo þæt heoldon.
Herigen dracan swylce      drihten of eorðan,
and ealle neowelnessa      herian naman drihtnes.
Fyr, forst, hægel      and gefeallen snaw,
is and yste,      ealra gastas

20

þe his word willað      wyrcean georne,
Muntas and geswyru,      micle beamas,
þa þe mæst and wæstm      mannum bringað,
and on eallum cedrum      ciið alæded,
Deor and neat,      do þæt sniome;

25

nifle nædran cynn      be naman ealle,
and fugla cynn      fiðerum gescyrped,
Eorðcyningas eac      ealle swylce
þe folcum her      fore wisien
and ealdormen      ahwær syndan,

30

and ealle þe þas eorþan      ahwær demeð.
Beon ge, hægestealdas      and glade fæmnan,
ealde and geonge      ealle ætsamne;
herian naman drihtnes      mid neodlofe.
Forþon his anes nama      ofer ealle is

35

ahafen healice      hæleða ealra;
is upp ahafen      his andetness
heah ofer myclum      heofone and eorðan.
He horn hefeð      holdes folces,
he lofe leohteð      leofe þa halgan;

40

wese awa frið      on Israhela
fælum folce,      and hi forð heonan
on his neaweste      neode wunian.

The Paris Psalter: Psalm 149

Verse Indeterminate Saxon

Singað samheorte      sangas drihtne
and him neowne sang      nu ða singað;
wese his herenes      on haligra
clænre cyricean      cyðed geneahhe.

5

Israhelas on hine      eac blissien,
and Sione bearn      symble hihtan
swiðust ealra.     
Herigen his naman      neode on ðreatum,
on timpano      tidum heriað

10

and on psalterio      singað georne.
Forðon on his folce is      fægere drihtne
wel licendlic,      and he wynlice
þam manþwærum syleð      mære hælu.
þonne on wuldre gefeoð      wel þa halgan,

15

beoð on heora husum      bliðe gedreme.
Him on gomum bið      godes oft gemynd;
heo þæs wislice      wynnum brucað,
and sweord habbaþ      swylce on folmum.
Mid þy hi wrecan þenceað      wraðum cynnum

20

and ðrea þearle      þeodum eawan.
And hio bindan      balde þenceað
cyningas on campum,      and cuðlice
heora æðelingas don      on isene bendas,
þæt hio dom on him      deopne gecyðan

25

and þæt mid wuldre      awriten stande:
þis is haligra wuldor      her on eorðan.

The Paris Psalter: Psalm 150

Verse Indeterminate Saxon

Heriað on þam halgum      his holdne drihten,
heriað hine on his mægenes      mære hælu.
Heriað hine swylce      on his heahmihtum,
heriað hine æfter mode      his mægenþrymmes.

5

Heriað hine on hleoðre      holdre beman

The Meters of Boethius

The Meters of Boethius: Proem

The Meters of Boethius: Meter 1

The Meters of Boethius: Meter 2

The Meters of Boethius: Meter 3

The Meters of Boethius: Meter 4

The Meters of Boethius: Meter 5

The Meters of Boethius: Meter 6

The Meters of Boethius: Meter 7

The Meters of Boethius: Meter 8

The Meters of Boethius: Meter 9

The Meters of Boethius: Meter 10

The Meters of Boethius: Meter 11

The Meters of Boethius: Meter 12

The Meters of Boethius: Meter 13

The Meters of Boethius: Meter 14

The Meters of Boethius: Meter 15

The Meters of Boethius: Meter 16

The Meters of Boethius: Meter 17

The Meters of Boethius: Meter 18

The Meters of Boethius: Meter 19

The Meters of Boethius: Meter 20

The Meters of Boethius: Meter 21

The Meters of Boethius: Meter 22

The Meters of Boethius: Meter 23

The Meters of Boethius: Meter 24

The Meters of Boethius: Meter 25

The Meters of Boethius: Meter 26

The Meters of Boethius: Meter 27

The Meters of Boethius: Meter 28

The Meters of Boethius: Meter 29

The Meters of Boethius: Meter 30

The Meters of Boethius: Meter 31

The Meters of Boethius: Proem

Verse Indeterminate Saxon

ðus ælfred us      ealdspell reahte,
cyning Westsexna,      cræft meldode,
leoðwyrhta list.      Him wæs lust micel
ðæt he ðiossum leodum      leoð spellode,

5

monnum myrgen,      mislice cwidas,
þy læs ælinge      ut adrife
selflicne secg,      þonne he swelces lyt
gymð for his gilpe.      Ic sceal giet sprecan,
fon on fitte,      folccuðne ræd

10

hæleðum secgean.      Hliste se þe wille!

The Meters of Boethius: Meter 1

Verse Indeterminate Saxon

Hit wæs geara iu      ðætte Gotan eastan
of Sciððia      sceldas læddon,
þreate geþrungon      þeodlond monig,
setton suðweardes      sigeþeoda twa;

5

Gotena rice      gearmælum weox.
Hæfdan him gecynde      cyningas twegen,
Rædgod and Aleric;      rice geþungon.
þa wæs ofer Muntgiop      monig atyhted
Gota gylpes full,      guðe gelysted,

10

folcgewinnes.      Fana hwearfode
scir on sceafte.      Sceotend þohton
Italia      ealle gegongan,
lindwigende.      Hi gelæstan swua
efne from Muntgiop      oð þone mæran wearoð

15

þær Sicilia      sæstreamum in,
eglond micel,      eðel mærsað.
ða wæs Romana      rice gewunnen,
abrocen burga cyst,      beadurincum wæs
Rom gerymed.      Rædgot and Aleric

20

foron on ðæt fæsten;      fleah casere
mid þam æþelingum      ut on Grecas.
Ne meahte þa seo wealaf      wige forstandan
Gotan mid guðe;      giomonna gestrion
sealdon unwillum      eþelweardas,

25

halige aðas.      Wæs gehwæðeres waa.
þeah wæs magorinca      mod mid Grecum,
gif hi leodfruman      læstan dorsten.
Stod þrage on ðam.      þeod wæs gewunnen
wintra mænigo,      oðþæt wyrd gescraf

30

þæt þe ðeodrice      þegnas and eorlas
heran sceoldan.      Wæs se heretema
Criste gecnoden,      cyning selfa onfeng
fulluhtþeawum.      Fægnodon ealle
Romwara bearn      and him recene to

35

friðes wilnedon.      He him fæste gehet
þæt hy ealdrihta      ælces mosten
wyrðe gewunigen      on þære welegan byrig,
ðenden god wuolde      þæt he Gotena geweald
agan moste.      He þæt eall aleag.

40

Wæs þæm æþelinge      Arrianes
gedwola leofre      þonne drihtnes æ.
Het Iohannes,      godne papan,
heafde beheawon;      næs ðæt hærlic dæd.
Eac þam wæs unrim      oðres manes

45

þæt se Gota fremede      godra gehwilcum.
ða wæs ricra sum      on Rome byrig
ahefen heretoga,      hlaforde leof,
þenden cynestole      Creacas wioldon.
þæt wæs rihtwis rinc,      næs mid Romwarum

50

sincgeofa sella      siððan longe.
He wæs for weorulde wis,      weorðmynða georn,
beorn boca gleaw;      Boitius
se hæle hatte      se þone hlisan geþah.
Wæs him on gemynde      mæla gehwilce

55

yfel and edwit      þæt him elðeodge
kyningas cyðdon.      Wæs on Greacas hold,
gemunde þara ara      and ealdrihta
þe his eldran mid him      ahton longe,
lufan and lissa.      Angan þa listum ymbe

60

ðencean þearflice,      hu he ðider meahte
Crecas oncerran,      þæt se casere eft
anwald ofer hi      agan moste.
Sende ærendgewrit      ealdhlafordum
degelice,      and hi for drihtne bæd

65

ealdum treowum,      ðæt hi æft to him
comen on þa ceastre,      lete Greca witan
rædan Romwarum,      rihtes wyrðe
lete þone leodscipe.      ða þa lare ongeat
ðeodric Amuling,      and þone þegn oferfeng,

70

heht fæstlice      folcgesiðas
healdon þone hererinc.      Wæs him hreoh sefa,
ege from ðam eorle.      He hine inne heht
on carcernes      cluster belucan.
þa wæs modsefa      miclum gedrefed

75

Boetius.      Breac longe ær
wlencea under wolcnum;      he þy wyrs meahte
þolian þa þrage,      þa hio swa þearl becom.
Wæs þa ormod eorl,      are ne wende,
ne on þam fæstene      frofre gemunde,

80

ac he neowol astreaht      niðer of dune
feol on þa flore,      fela worda spræc,
forþoht ðearle;      ne wende þonan æfre
cuman of ðæm clammum.      Cleopode to drihtne
geomran stemne,      gyddode þus:

The Meters of Boethius: Meter 2

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt, ic lioða fela      lustlice geo
sanc on sælum,      nu sceal siofigende,
wope gewæged,      wreccea giomor,
singan sarcwidas.      Me þios siccetung hafað

5

agæled, ðes geocsa,      þæt ic þa ged ne mæg
gefegean swa fægre,      þeah ic fela gio þa
sette soðcwida,      þonne ic on sælum wæs.
Oft ic nu miscyrre      cuðe spræce,
and þeah uncuðre      ær hwilum fond.

10

Me þas woruldsælða      welhwæs blindne
on ðis dimme hol      dysine forlæddon,
and me þa berypton      rædes and frofre
for heora untreowum,      þe ic him æfre betst
truwian sceolde.      Hi me to wendon

15

heora bacu bitere,      and heora blisse from.
Forhwam wolde ge,      weoruldfrynd mine,
secgan oððe singan      þæt ic gesællic mon
wære on weorulde?      Ne synt þa word soð,
nu þa gesælða ne magon      simle gewunigan.

The Meters of Boethius: Meter 3

Verse Indeterminate Saxon

æala, on hu grimmum      and hu grundleasum
seaðe swinceð      þæt sweorcende mod,
þonne hit þa strongan      stormas beatað
weoruldbisgunga,      þonne hit winnende

5

his agen leoht      an forlæteð,
and mid uua forgit      þone ecan gefean,
ðringð on þa ðiostro      ðisse worulde,
sorgum geswenced.      Swa is þissum nu
mode gelumpen,      nu hit mare ne wat

10

for gode godes      buton gnornunge
fremdre worulde.      Him is frofre ðearf.

The Meters of Boethius: Meter 4

Verse Indeterminate Saxon

æala, ðu scippend      scirra tungla,
hefones and eorðan!      ðu on heahsetle
ecum ricsast,      and ðu ealne hræðe
hefon ymbhwearfest,      and ðurh ðine halige miht

5

tunglu genedest      þæt hi ðe to herað.
Swylce seo sunne      sweartra nihta
ðiostro adwæsceð      ðurh ðine meht.
Blacum leohte      beorhte steorran
mona gemetgað      ðurh ðinra meahta sped,

10

hwilum eac þa sunnan      sines bereafað
beorhtan leohtes,      þonne hit gebyrigan mæg
þæt swa geneahsne      nede weorðað.
Swelce þone mæran      morgensteorran,
þe we oðre naman      æfensteorra

15

nemnan herað,      ðu genedest þone
þæt he þære sunnan      sið bewitige;
geara gehwelce      he gongan sceal
beforan feran.      Hwæt, ðu, fæder, wercest
sumurlange dagas      swiðe hate,

20

þæm winterdagum      wundrum sceorta
tida getiohhast.      ðu þæm treowum selest
suðan and westan,      þa ær se swearta storm
norðan and eastan      benumen hæfde
leafa gehwelces      ðurh þone laðran wind.

25

Eala hwæt, on eorðan      ealla gesceafta
hyrað ðinre hæse,      doð on heofonum swa some
mode and mægne,      butan men anum,
se wið ðinum willan      wyrceð oftost.
Wel la, ðu eca      and ðu ælmihtiga,

30

ealra gesceafta      sceppend and reccend,
ara ðinum earmum      eorðan tudre,
monna cynne,      ðurh ðinra mehta sped.
Hwi ðu, ece god,      æfre wolde
þæt sio wyrd on gewill      wendan sceolde

35

yflum monnum      ealles swa swiðe?
Hio ful oft dereð      unscyldegum.
Sittað yfele men      giond eorðricu
on heahsetlum,      halige þriccað
under heora fotum;      firum uncuð

40

hwi sio wyrd swa wo      wendan sceolde.
Swa sint gehydde      her on worulde
geond burga fela      beorhte cræftas.
Unrihtwise      eallum tidum
habbað on hospe      ða þe him sindon

45

rihtes wisran,      rices wyrðran;
bið þæt lease lot      lange hwile
bewrigen mid wrencum.      Nu on worulde her
monnum ne deriað      mane aðas.
Gif ðu nu, waldend, ne wilt      wirde steoran,

50

ac on selfwille      sigan lætest,
þonne ic wat þætte wile      woruldmen tweogan
geond foldan sceat      buton fea ane.
Eala, min dryhten,      ðu þe ealle ofersihst
worulde gesceafta,      wlit nu on moncyn

55

mildum eagum,      nu hi on monegum her
worulde yðum      wynnað and swincað,
earme eorðwaran;      ara him nu ða.

The Meters of Boethius: Meter 5

Verse Indeterminate Saxon

ðu meaht be ðære sunnan      sweotole geþencean
and be æghwelcum      oðrum steorran
þara þe æfter burgum      beorhtost scineð.
Gif him wan fore      wolcen hangað,

5

ne mægen hi swa leohtne      leoman ansendan,
ær se þicca mist      þynra weorðe.
Swa oft smylte sæ      suðerne wind
græge glashlutre      grimme gedrefeð,
þonne hie gemengað      micla ysta,

10

onhrerað hronmere;      hrioh bið þonne
seo þe ær gladu      onsiene wæs.
Swa oft æspringe      ut awealleð
of clife harum      col and hlutor,
and gereclice      rihte floweð,

15

irneð wið his eardes,      oð him on innan felð
muntes mægenstan,      and him on middan geligeð,
atrendlod of ðæm torre.      He on tu siððan
tosceaden wyrð,      scir bið gedrefed,
burna geblonden,      broc bið onwended

20

of his rihtryne,      ryðum toflowen.
Swa nu þa þiostro      þinre heortan
willað minre leohtan      lare wiðstondan
and ðin modgeþonc      miclum gedrefan.
Ac gif ðu nu wilnast,      þæt ðu wel mæge,

25

þæt soðe leoht      sweotole oncnawan,
leohte geleafan,      ðu forlætan scealt
idle ofersælða,      unnytne gefean.
þu scealt eac yfelne ege      an forlætan,
woruldearfoða,      ne most ðu wesan for ðæm

30

ealles to ormod,      ne ðu ðe æfre ne læt
wlenca gewæcan,      þe læs þu weorðe for him
mid ofermettum      eft gescended,
and to up ahafen      for orsorgum
woruldgesælðum,      ne eft to waclice

35

geortreowe      æniges godes,
þonne þe for worulde      wiðerwearda mæsð
þinga þreage      and þu ðe selfum
swiðost onsitte.      Forðæm simle bið
se modsefa      miclum gebunden

40

mid gedrefnesse,      gif hine dreccean mot
þissa yfla hwæðer,      innan swencan.
Forðæm þa twegen tregan      teoð tosomne
wið þæt mod foran      mistes dwoleman,
þæt hit seo ece ne mot      innan geondscinan

45

sunne for ðæm sweartum mistum,      ærðæm hi geswiðrad weorðen.

The Meters of Boethius: Meter 6

Verse Indeterminate Saxon

ða se wisdom eft      wordhord onleac,
sang soðcwidas,      and þus selfa cwæð:
ðonne sio sunne      sweotolost scineð,
hadrost of hefone,      hræðe bioð aðistrod

5

ealle ofir eorðan      oðre steorran,
forðæm hiora birhtu      ne bið auht
to gesettane      wið þære sunnan leoht.
ðonne smolte blæwð      suðan and westan
wind under wolcnum.      þonne weaxeð hraðe

10

feldes blostman,      fægen þæt hi moton.
Ac se stearca storm,      þonne he strong cymð
norðan and eastan,      he genimeð hraðe
þære rosan wlite,      and eac þa ruman sæ
norðerne yst      nede gebædeð,

15

þæt hio strange geondstyred      on staðu beateð.
Eala, þæt on eorðan      auht fæstlices
weorces on worulde      ne wunað æfre!

The Meters of Boethius: Meter 7

Verse Indeterminate Saxon

ða ongon se wisdom      his gewunan fylgan,
gliowordum gol,      gyd æfter spelle,
song soðcwida      sumne þa geta,
cwæð þæt he ne herde      þæt on heane munt

5

monna ænig      meahte asettan
healle hroffæste.      Ne þearf eac hæleða nan
wenan þæs weorces,      þæt he wisdom mæge
wið ofermetta      æfre gemengan.
Herdes þu æfre      þætte ænig mon

10

on sondbeorgas      settan meahte
fæste healle?      Ne mæg eac fira nan
wisdom timbran      þær ðær woruldgitsung
beorg oferbrædeð.      Baru sond willað
ren forswelgan;      swa deð ricra nu

15

grundleas gitsung      gilpes and æhta,
gedrinceð to dryggum      dreosendne welan,
and þeah þæs þearfan ne bið      þurst aceled.
Ne mæg hæleþa gehwæm      hus on munte
lange gelæstan,      forðæm him lungre on

20

swift wind swapeð.      Ne bið sond þon ma
wið micelne ren      manna ængum
huses hirde,      ac hit hreosan wile,
sigan sond æfter rene.      Swa bioð anra gehwæs
monna modsefan      miclum awegede,

25

of hiora stede styrede,      þonne hi strong dreceð
wind under wolcnum      woruldearfoða,
oþþe hi eft se reða      ren onhrereð
sumes ymbhogan,      ungemet gemen.
Ac se ðe þa ecan      agan wille

30

soðan gesælða,      he sceal swiðe flion
ðisse worulde wlite,      wyrce him siððan
his modes hus,      þær he mæge findan
eaðmetta stan      unigmet fæstne,
grundweal gearone;      se toglidan ne þearf,

35

þeah hit wecge wind      woruldearfoða
oððe ymbhogena      ormete ren,
forþæm on þære dene      drihten selfa
þara eadmetta      eardfæst wunigað,
þær se wisdom a      wunað on gemyndum.

40

Forðon orsorg lif      ealnig lædað
woruldmen wise      buton wendinge.
þonne he eall forsihð      eorðlicu good,
and eac þara yfela      orsorh wunað,
hopað to þæm ecum      þe þær æfter cumað,

45

hine þonne æghwonan      ælmihtig good
singallice      simle gehealdeð
anwunigendne      his agenum
modes gesælðum      þurh metodes gife,
þeah hine se wind      woruldearfoða

50

swiðe swence,      and hine singale
gemen gæle,      þonne him grimme on
woruldsælða wind      wraðe blaweð,
þeah þe hine ealneg      se ymbhoga
ðyssa woruldsælða      wraðe drecce.

The Meters of Boethius: Meter 8

Verse Indeterminate Saxon

Sona swa se wisdom      þas word hæfde
swetole areahte,      he þa siððan ongan
singan soðcwidas,      and þus selfa cwæð:
Hwæt, sio forme eld      foldbuendum

5

geond eorðan sceat      æghwam dohte,
þa þa anra gehwæm      on eorðwæstmum
genoh ðuhte.      Nis hit nu ða swelc!
Næron þa geond weorulde      welige hamas,
ne mislice      mettas ne drincas,

10

ne hi þara hrægla      huru ne gemdon
þe nu drihtguman      diorost lætað.
Forðæm hiora nænig      næs þa gieta,
ne hi ne gesawon      sundbuende,
ne ymbutan hi      awer ne herdon.

15

Hwæt, hi firenlusta      frece ne wæron,
buton swa hi meahton      gemetlicost
ða gecynd began      þe him Crist gesceop,
and hi æne on dæge      æton symle
on æfentid      eorðan wæstmas,

20

wudes and wyrta,      nalles win druncon
scir of steape.      Næs þa scealca nan
þe mete oððe drinc      mængan cuðe,
wæter wið hunige,      ne heora wæda þon ma
sioloce siowian,      ne hi siarocræftum

25

godweb giredon,      ne hi gimreced
setton searolice,      ac hi simle him
eallum tidum      ute slepon
under beamsceade,      druncon burnan wæter,
calde wyllan.      Nænig cepa ne seah

30

ofer eargeblond      ellendne wearod,
ne huru ymbe sciphergas      scealcas ne herdon,
ne furðum fira nan      ymb gefeoht sprecan.
Næs ðeos eorðe besmiten      awer þa geta
beornes blode      þe hine bill rude,

35

ne furðum wundne wer      weoruldbuende
gesawan under sunnan.      Nænig siððan wæs
weorð on weorulde,      gif mon his willan ongeat
yfelne mid eldum;      he wæs æghwæm lað.
Eala, þær hit wurde      oððe wolde god

40

þæt on eorðan nu      ussa tida
geond þas widan weoruld      wæren æghwæs
swelce under sunnan.      Ac hit is sæmre nu,
þæt ðeos gitsunc hafað      gumena gehwelces
mod amerred,      þæt he maran ne recð,

45

ac hit on witte      weallende byrnð.
Efne sio gitsung      þe nænne grund hafað
swearte swæfeð      sumes onlice
efne þam munte      þe nu monna bearn
Etne hatað.      Se on iglonde

50

Sicilia      swefle byrneð,
þæt mon helle fyr      hateð wide,
forþæm hit symle bið      sinbyrnende,
and ymbutan hit      oðra stowa
blate forbærnð      biteran lege.

55

Eala, hwæt se forma      feohgitsere
wære on worulde,      se þas wongstedas
grof æfter golde      and æfter gimcynnum.
Hwæt, he frecnu gestreon      funde mænegum
bewrigen on weorulde,      wætere oððe eorðan.

The Meters of Boethius: Meter 9

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt, we ealle witon      hwelce ærleste
ge neah ge feor      Neron worhte,
Romwara cyning,      þa his rice wæs
hehst under heofonum,      to hryre monegum.

5

Wælhreowes gewed      wæs ful wide cuð,
unrihthæmed,      arleasta fela,
man and morðor,      misdæda worn,
unrihtwises      inwidþoncas.
He het him to gamene      geara forbærnan

10

Romana burig,      sio his rices wæs
ealles eðelstol.      He for unsnyttrum
wolde fandian      gif þæt fyr meahte
lixan swa leohte      and swa longe eac,
read rasettan,      swa he Romane

15

secgan geherde      þæt on sume tide
Troia burg      ofertogen hæfde
lega leohtost,      lengest burne
hama under hefonum.      Næs þæt herlic dæd,
þæt hine swelces gamenes      gilpan lyste,

20

þa he ne earnade      elles wuhte,
buton þæt he wolde      ofer werðiode
his anes huru      anwald cyðan.
Eac hit gesælde      æt sumum cierre
ðæt se ilca het      ealle acwellan

25

þa ricostan      Romana witan
and þa æþelestan      eorlgebyrdum
þe he on þæm folce      gefrigen hæfde,
and on uppan      agene broðor
and his modor mid      meca ecgum,

30

billum ofbeatan.      He his bryde ofslog
self mid sweorde,      and he symle wæs
micle þe bliðra      on breostcofan
þonne he swylces morðres      mæst gefremede.
Nalles sorgode      hwæðer siððan a

35

mihtig drihten      ametan wolde
wrece be gewyrhtum      wohfremmendum,
ac he on ferðe fægn      facnes and searuwa
wælriow wunode.      Wiold emne swa þeah
ealles þisses mæran      middangeardes,

40

swa swa lyft and lagu      land ymbclyppað,
garsecg embegyrt      gumena rice,
secgea sitlu,      suð, east and west,
oð ða norðmestan      næssan on eorðan;
eall þæt Nerone      nede oððe lustum,

45

heaðorinca gehwilc,      heran sceolde.
He hæfde him to gamene,      þonne he on gylp astag,
hu he eorðcyningas      yrmde and cwelmde.
Wenst ðu þæt se anwald      eaðe ne meahte
godes ælmihtiges      þone gelpscaðan

50

rice berædan      and bereafian
his anwaldes      ðurh þa ecan meaht,
oððe him his yfeles      elles gestioran?
Eala, gif he wolde,      ðæt he wel meahte,
þæt unriht him      eaðe forbiodan!

55

Eawla, þæt se hlaford      hefig gioc slepte
sware on þa swyran      sinra ðegena,
ealra ðara hæleða      þe on his tidum
geond þas lænan worold      liban sceoldon.
He on unscyldgum      eorla blode

60

his sweord selede      swiðe gelome;
ðær wæs swiðe sweotol,      þæt we sædon oft,
þæt se anwald ne deð      awiht godes
gif se wel nele      þe his geweald hafað.

The Meters of Boethius: Meter 10

Verse Indeterminate Saxon

Gif nu hæleða hwone      hlisan lyste,
unnytne gelp      agan wille,
þonne ic hine wolde      wordum biddan
þæt he hine æghwonon utan      ymbeþohte,

5

sweotole ymbsawe,      suð, east and west,
hu widgil sint      wolcnum ymbutan
heofones hwealfe.      Higesnotrum mæg
eaðe ðincan      þæt þeos eorðe sie
eall for ðæt oðer      unigmet lytel;

10

þeah hio unwisum      widgel þince,
on stede stronglic      steorleasum men,
þeah mæg þone wisan      on gewitlocan
þære gitsunge      gelpes scamian,
ðonne hine þæs hlisan      heardost lysteð,

15

and he þeah ne mæg      þone tobredan
ofer ðas nearowan      nænige ðinga
eorðan sceatas;      is ðæt unnet gelp!
Eala, ofermodan,      hwi eow a lyste
mid eowrum swiran      selfra willum

20

þæt swære gioc      symle underlutan?
Hwy ge ymb ðæt unnet      ealnig swincen,
þæt ge þone hlisan      habban tiliað
ofer ðioda ma      þonne eow þearf sie?
þeah eow nu gesæle      þæt eow suð oððe norð

25

þa ytmestan      eorðbuende
on monig ðiodisc      miclum herien,
ðeah hwa æðele sie      eorlgebyrdum,
welum geweorðad,      and on wlencum ðio,
duguðum diore,      deað þæs ne scrifeð,

30

þonne him rum forlæt      rodora waldend,
ac he þone welegan      wædlum gelice
efnmærne gedeð      ælces þinges.
Hwær sint nu þæs wisan      Welandes ban,
þæs goldsmiðes,      þe wæs geo mærost?

35

Forþy ic cwæð þæs wisan      Welandes ban,
forðy ængum ne mæg      eorðbuendra
se cræft losian      þe him Crist onlænð.
Ne mæg mon æfre þy eð      ænne wræccan
his cræftes beniman,      þe mon oncerran mæg

40

sunnan onswifan,      and ðisne swiftan rodor
of his rihtryne      rinca ænig.
Hwa wat nu þæs wisan      Welandes ban,
on hwelcum hi hlæwa      hrusan þeccen?
Hwær is nu se rica      Romana wita,

45

and se aroda,      þe we ymb sprecað,
hiora heretoga,      se gehaten wæs
mid þæm burgwarum      Brutus nemned?
Hwær is eac se wisa      and se weorðgeorna
and se fæstræda      folces hyrde,

50

se wæs uðwita      ælces ðinges,
cene and cræftig,      ðæm wæs Caton nama?
Hi wæron gefyrn      forðgewitene;
nat nænig mon      hwær hi nu sindon.
Hwæt is hiora here      buton se hlisa an?

55

Se is eac to lytel      swelcra lariowa,
forðæm þa magorincas      maran wyrðe
wæron on worulde.      Ac hit is wyrse nu,
þæt geond þas eorðan      æghwær sindon
hiora gelican      hwon ymbspræce,

60

sume openlice      ealle forgitene,
þæt hi se hlisa      hiwcuðe ne mæg
foremære weras      forð gebrengan.
þeah ge nu wenen      and wilnigen
þæt ge lange tid      libban moten,

65

hwæt iow æfre þy bet      bio oððe þince?
Forðæm þe nane forlet,      þeah hit lang ðince,
deað æfter dogorrime,      þonne he hæfð drihtnes leafe.
Hwæt þonne hæbbe      hæleþa ænig,
guma æt þæm gilpe,      gif hine gegripan mot

70

se eca deað      æfter þissum worulde?

The Meters of Boethius: Meter 11

Verse Indeterminate Saxon

An sceppend is      butan ælcum tweon.
Se is eac wealdend      woruldgesceafta,
heofones and eorðan      and heare sæ
and ealra þara      þe ðær in wuniað,

5

ungesæwenlicra,      and eac swa same
ðara ðe we eagum      on lociað,
ealra gesceafta.      Se is ælmihtig,
þæm oleccað      ealle gesceafte
þe þæs ambehtes      awuht cunnon,

10

ge eac swa same      þa ðæs auht nyton
þæt hi þæs ðeodnes      þeowas sindon.
Se us gesette      sido and þeawas,
eallum gesceaftum      unawendende,
singallice      sibbe gecynde,

15

þa þa he wolde,      þæt þæt he wolde,
swa lange swa he wolde      þæt hit wesan sceolde.
Swa hit eac to worulde      sceal wunian forð,
forþæm æfre ne magon      þa unstillan
woruldgesceafta      weorðan gestilde,

20

of ðæm ryne onwend      ðe him rodera weard
endebyrdes      eallum gesette.
Hæfð se alwealda      ealle gesceafta
gebæt mid his bridle,      hafað butu gedon,
ealle gemanode      and eac getogen,

25

þæt hi ne moten      ofer metodes est
æfre gestillan,      ne eft eallunga
swiðor stirian,      þonne him sigora weard
his gewealdleðer      wille onlæten.
He hafað þe bridle      butu befangen

30

heofon and eorðan      and eall holma begong.
Swa hæfð geheaðærod      hefonrices weard
mid his anwealde      ealle gesceafta,
þæt hiora æghwilc      wið oðer winð,
and þeah winnende      wreðiað fæste,

35

æghwilc oðer      utan ymbclyppeð,
þy læs hi toswifen.      Forðæm hi symle sculon
ðone ilcan ryne      eft gecyrran
þe æt frymðe      fæder getiode,
and swa edniwe      eft gewiorðan.

40

Swa hit nu fagað,      frean ealdgeweorc,
þætte winnende      wiðerweard gesceaft
fæste sibbe      forð anhealdað.
Swa nu fyr and wæter,      folde and lagustream,
manigu oðru gesceaft      efnswiðe him

45

giond þas widan worulde      winnað betweox him,
and swa þeah magon      hiora þegnunga
and geferscipe      fæste gehealdan.
Nis hit no þæt an      þæt swa eaðe mæg
wiðerweard gesceaft      wesan ætgædere

50

symbel geferan,      ac hit is sellicre
þæt hiora ænig ne mæg      butan oþrum bion.
Ac sceal wuhta gehwilc      wiðerweardes hwæthwugu
habban under heofonum,      þæt his hige durre
gemetgian,      ær hit to micel weorðe.

55

Hæfð se ælmihtiga      eallum gesceaftum
ðæt gewrixle geset      þe nu wunian sceal,
wyrta growan,      leaf grenian,
þæt on hærfest eft      hrest and wealuwað.
Winter bringeð      weder ungemet cald,

60

swifte windas.      Sumor æfter cymeð,
wearm gewideru.      Hwæt, þa wonnan niht
mona onlihteð,      oððæt monnum dæg
sunne bringeð      giond þas sidan gesceaft.
Hæfð se ilca god      eorðan and wætere

65

mearce gesette.      Merestream ne dear
ofer eorðan sceat      eard gebrædan
fisca cynne      butan frean leafe,
ne hio æfre ne mot      eorðan þyrscwold
up ofersteppan,      ne ða ebban þon ma

70

foldes mearce      oferfaran moton.
þa gesetnessa      sigora wealdend,
lifes leohtfruma,      læt þenden he wile
geond þas mæran gesceaft      mearce healden.
Ac þonne se eca      and se ælmihtiga

75

þa gewealdleðeru      wile onlætan
efne þara bridla      þe he gebætte mid
his agen weorc      eall æt frymðe,
(þæt is wiðerweardnes      wuhte gehwelcre
þe we mid þæm bridle      becnan tiliað);

80

gif se ðioden læt      þa toslupan,
sona hi forlætað      lufan and sibbe,
ðæs geferscipes      freondrædenne;
tilaþ anra gehwilc      agnes willan,
woruldgesceafta      winnað betweox him,

85

oððæt ðios eorðe      eall forweorðeð,
and eac swa same      oðra gesceafta
weorðað him selfe      siððan to nauhte.
Ac se ilca god,      se þæt eall metgað,
se gefehð fela      folca tosomne,

90

and mid freondscipe      fæste gegadrað,
gesamnað sinscipas,      sibbe gemengeð,
clænlice lufe.      Swa se cræftga eac
geferscipas      fæste gesamnað,
þæt hi hiora freondscipe      forð on symbel

95

untweofealde      treowa gehealdað,
sibbe samrade.      Eala, sigora god,
wære þis moncyn      miclum gesælig,
gif hiora modsefa      meahte weorðan
staðolfæst gereaht      þurh þa strongan meaht,

100

and geendebyrd,      swa swa oðra sint
woruldgesceafta.      Wære hit, la, þonne
murge mid monnum,      gif hit meahte swa.

The Meters of Boethius: Meter 12

Verse Indeterminate Saxon

Se þe wille wyrcan      wæstmbære lond,
atio of ðæm æcere      ærest sona
fearn and þornas      and fyrsas swa same,
wiod þa þe willað      welhwær derian

5

clænum hwæte,      þy læs he ciða leas
licge on ðæm lande.      Is leoda gehwæm
ðios oðru bysen      efnbehefu,
þæt is, þætte ðynceð      þegna gehwelcum
huniges bibread      healfe þy swetre,

10

gif he hwene ær      huniges teare
bitres onbyrgeð.      Bið eac swa same
monna æghwilc      micle þy fægenra
liðes weðres,      gif hine lytle ær
stormas gestondað      and se stearca wind

15

norðan and eastan.      Nænegum þuhte
dæg on þonce,      gif sio dimme niht
ær ofer eldum      egesan ne brohte.
Swa þincð anra gehwæm      eorðbuendra
sio soðe gesælð      symle ðe betere

20

and þy wynsumre,      þe he wita ma,
heardra henða,      her adreogeð.
þu meaht eac mycle þy eð      on modsefan
soða gesælða      sweotolor gecnawan,
and to heora cyððe      becuman siððan,

25

gif þu up atyhsð      ærest sona
and ðu awyrtwalast      of gewitlocan
leasa gesælða,      swa swa londes ceorl
of his æcere lycð      yfel weod monig.
Siððan ic ðe secge      þæt þu sweotole meaht

30

soða gesælða      sona oncnawan,
and þu æfre ne recst      æniges ðinges
ofer þa ane,      gif þu hi ealles ongitst.

The Meters of Boethius: Meter 13

Verse Indeterminate Saxon

Ic wille mid giddum      get gecyðan
hu se ælmihtga      ealla gesceafta
bryrð mid his bridlum,      begð ðider he wile
mid his anwalde,      ge endebyrd

5

wundorlice      wel gemetgað.
Hafað swa geheaðorad      heofona wealdend,
utan befangen      ealla gesceafta,
geræped mid his racentan,      þæt hi aredian ne magon
þæt hi hi æfre him      of aslepen;

10

and þeah wuhta gehwilc      wrigað toheald
sidra gesceafta,      swiðe onhelded
wið þæs gecyndes      þe him cyning engla,
fæder æt frymðe,      fæste getiode.
Swa nu þinga gehwilc      ðiderweard fundað

15

sidra gesceafta,      buton sumum englum
and moncynne,      þara micles to feola
woroldwuniendra      winð wið gecynde.
þeah nu on londe      leon gemete,
wynsume wiht      wel atemede,

20

hire magister      miclum lufige,
and eac ondræde      dogora gehwelce,
gif hit æfre gesælð      þæt hio æniges
blodes onbyrgeð,      ne ðearf beorna nan
wenan þære wyrde      þæt hio wel siððan

25

hire taman healde,      ac ic tiohhie
þæt hio ðæs niwan taman      nauht ne gehicgge,
ac ðone wildan gewunan      wille geþencan
hire eldrena;      onginð eorneste
racentan slitan,      ryn, grymetigan,

30

and ærest abit      hire agenes
huses hirde,      and hraðe siððan
hæleða gehwilcne      þe hio gehentan mæg.
Nele hio forlætan      libbendes wuht,
neata ne monna,      nimð eall þæt hio fint.

35

Swa doð wudufuglas;      þeah hi wel sien,
tela atemede,      gif hi on treowum weorðað
holte tomiddes,      hræðe bioð forsewene
heora lareowas,      þe hi lange ær
tydon and temedon.      Hi on treowum wilde

40

ealdgecynde      a forð siððan
willum wuniað,      þeah him wolde hwilc
heora lareowa      listum beodan
þone ilcan mete      þe he hi æror mid
tame getede.      Him þa twigu þincað

45

emne swa merge      þæt hi þæs metes ne recð,
ðincð him to ðon wynsum      þæt him se weald oncwyð;
þonne hi geherað      hleoðrum brægdan
oðre fugelas,      hi heora agne
stefne styriað;      stunað eal geador

50

welwynsum sanc,      wudu eallum oncwyð.
Swa bið eallum treowum      þe him on æðele bið
þæt hit on holte      hyhst geweaxe;
þeah ðu hwilcne boh      byge wið eorðan,
he bið upweardes,      swa ðu an forlætst

55

widu on willan,      went on gecynde.
Swa deð eac sio sunne,      þonne hio on sige weorðeð,
ofer midne dæg,      merecondel scyfð
on ofdæle,      uncuðne weg
nihtes geneðeð,      norð eft and east;

60

eldum oteweð,      brencð eorðwarum
morgen meretorhtne.      Hio ofer moncyn stihð
a upweardes,      oð hio eft cymeð
þær hire yfemesð bið      eard gecynde.
Swa swa ælc gesceaft      ealle mægene

65

geond ðas widan woruld      wrigað and higað,
ealle mægene      eft symle onlyt,
wið his gecyndes      cymð to, ðonne hit mæg.
Nis nu ofer eorðan      ænegu gesceaft
þe ne wilnie      þæt hio wolde cuman

70

to þam earde      þe hio of becom;
þæt is orsorgnes      and ecu rest,
þæt is openlice      ælmihti god.
Nis nu ofer eorðan      ænegu gesceaft
þe ne hwearfige,      swa swa hweol deð,

75

on hire selfre.      Forðon hio swa hwearfað,
þæt hio eft cume      þær hio æror wæs;
þonne hio ærest sie      utan behwerfed,
þonne hio ealles wyrð      utan becerred,
hio sceal eft don      þæt hio ær dyde,

80

and eac wesan      þæt hio æror wæs.

The Meters of Boethius: Meter 14

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt bið ðæm welegan      woruldgitsere
on his mode ðe bet,      þeah he micel age
goldes and gimma      and gooda gehwæs,
æhta unrim,      and him mon erigen scyle

5

æghwelce dæg      æcera ðusend,
ðeah ðes middangeard      and þis manna cyn
sy under sunnan      suð, west and east
his anwalde      eall underðieded?
Ne mot he þara hyrsta      hionane lædan

10

of ðisse worulde      wuhte þon mare,
hordgestreona,      ðonne he hiðer brohte.

The Meters of Boethius: Meter 15

Verse Indeterminate Saxon

ðeah hine nu se yfela      unrihtwisa
Neron cynincg      niwan gescerpte
wlitegum wædum      wundorlice,
golde geglengde      and gimcynnum,

5

þeah he wæs on worulde      witena gehwelcum
on his lifdagum      lað and unweorð,
fierenfull.      Hwæt, se feond swa ðeah
his diorlingas      duguðum stepte.
Ne mæg ic þeah gehycgan      hwy him on hige þorfte

10

a ðy sæl wesan;      þeah hi sume hwile
gecure butan cræftum      cyninga dysegast,
næron hy ðy weorðran      witena ænegum.
ðeah hine se dysega      do to cyninge,
hu mæg þæt gesceadwis      scealc gereccan

15

þæt he him ðy selra      sie oððe þince?

The Meters of Boethius: Meter 16

Verse Indeterminate Saxon

Se þe wille anwald agon,      ðonne sceal he ærest tilian
þæt he his selfes      on sefan age
anwald innan,      þy læs he æfre sie
his unþeawum      eall underðyded,

5

ado of his mode      mislicra fela
þara ymbhogona      þe him unnet sie,
læte sume hwile      siofunga ana
ermða sinra.      þeah him eall sie
þes middangeard,      swa swa merestreamas

10

utan belicgað,      on æht gifen,
efne swa wide      swa swa westmest nu
an iglond ligð      ut on garsecg,
þær nængu bið      niht on sumera
ne wuhte þon ma      on wintra dæg

15

toteled tidum,      þæt is Tile haten;
þeah nu anra hwa      ealles wealde
þæs iglandes,      and eac þonan
oð Indeas      eastewearde;
þeah he nu þæt eall      agan mote,

20

hwy bið his anwald      auhte ðy mara,
gif he siððan nah      his selfes geweald
ingeðances,      and hine eorneste
wel ne bewarenað      wordum and dædum
wið ða unþeawas      þe we ymb sprecað?

The Meters of Boethius: Meter 17

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt, eorðwaran      ealle hæfden,
foldbuende,      fruman gelicne;
hi of anum twæm      ealle comon,
were and wife,      on woruld innan,

5

and hi eac nu get      ealle gelice
on woruld cumað,      wlance and heane.
Nis þæt nan wundor,      forðæm witan ealle
þæt an god is      ealra gesceafta,
frea moncynnes,      fæder and scippend.

10

Se ðære sunnan leoht      seleð of heofonum,
monan and þyssum      mærum steorrum.
Se milda metod      gesceop men on eorðan,
and gesamnade      sawle to lice
æt fruman ærest,      folc under wolcnum

15

emnæðele gesceop      æghwilcne mon.
Hwy ge þonne æfre      ofer oðre men
ofermodigen      buton andweorce,
nu ge unæðelne      nænigne metað?
Hwy ge eow for æþelum      up ahebben,

20

nu on þæm mode bið      monna gehwilcum
þa rihtæþelo      þe ic ðe recce ymb,
nales on ðæm flæsce      foldbuendra?
Ac nu æghwilc mon      þe mid ealle bið
his unþeawum      underðieded,

25

he forlæt ærest      lifes frumsceaft
and his agene      æþelo swa selfe,
and eac þone fæder      þe hine æt fruman gesceop.
Forðæm hine anæþelað      ælmihtig god,
þæt he unæþele      a forð þanan

30

wyrð on weorulde,      to wuldre ne cymð.

The Meters of Boethius: Meter 18

Verse Indeterminate Saxon

Eala ðæt se yfla      unrihta gedeð
wraða willa      wohhæmetes,
þæt he mid ealle gedræfð      anra gehwylces
monna cynnes      mod fulneah ðon.

5

Hwæt, sio wilde beo,      þeah wis sie,
anunga sceal      eall forweorðan
gif hio yrringa      awuht stingeð.
Swa sceal sawla gehwilc      siððan losian,
gif se lichoma      forlegen weorðeð

10

unrihthæmede,      bute him ær cume
hreow to heortan,      ær he hionan wende.

The Meters of Boethius: Meter 19

Verse Indeterminate Saxon

Eala, þæt is hefig dysig,      hygeð ymbe se ðe wile,
and frecenlic      fira gehwilcum
þæt ða earman men      mid ealle gedwæleð,
of ðæm rihtan wege      recene alæded.

5

Hwæðer ge willen      on wuda secan
gold ðæt reade      on grenum triowum?
Ic wat swa ðeah      þæt hit witena nan
þider ne seceð,      forðæm hit þær ne wexð,
ne on wingeardum      wlitige gimmas.

10

Hwy ge nu ne settan      on sume dune
fiscnet eowru,      þonne eow fon lysteð
leax oððe cyperan?      Me gelicost ðincð
þætte ealle witen      eorðbuende
þoncolmode      ðæt hi þær ne sint.

15

Hwæþer ge nu willen      wæþan mid hundum
on sealtne sæ,      þonne eow secan lyst
heorotas and hinda?      þu gehicgan meaht
þæt ge willað ða      on wuda secan
oftor micle      þonne ut on sæ.

20

Is ðæt wundorlic,      þæt we witan ealle,
þæt mon secan sceal      be sæwaroðe
and be eaofrum      æþele gimmas,
hwite and reade      and hiwa gehwæs.
Hwæt, hi eac witon      hwær hi eafiscas

25

secan þurfan,      and swylcra fela
weoruldwelena;      hi þæt wel doð,
geornfulle men,      geara gehwilce.
Ac ðæt is earmlicost      ealra þinga
þæt þa dysegan sint      on gedwolan wordene,

30

efne swa blinde      þæt hi on breostum ne magon
eaðe gecnawan      hwær þa ecan good,
soða gesælða,      sindon gehydda.
Forþæm hi æfre ne lyst      æfter spyrian,
secan þa gesælða.      Wenað samwise

35

þæt hi on ðis lænan mægen      life findan
soða gesælða,      þæt is selfa god.
Ic nat hu ic mæge      nænige ðinga
ealles swa swiðe      on sefan minum
hiora dysig tælan      swa hit me don lysteð,

40

ne ic þe swa sweotole      gesecgan ne mæg,
forðæm hi sint earmran      and eac dysegran,
ungesæligran,      þonne ic þe secgan mæge.
Hi wilniað      welan and æhta
and weorðscipes      to gewinnanne;

45

þonne hi habbað      þæt hiora hige seceð,
wenað þonne      swa gewitlease
ðæt hi þa soðan      gesælða hæbben.

The Meters of Boethius: Meter 20

Verse Indeterminate Saxon

Eala, min drihten,      þæt þu eart ælmihtig,
micel, modilic,      mærþum gefræge,
and wundorlic      witena gehwylcum.
Hwæt, ðu, ece god,      ealra gesceafta

5

wundorlice      wel gesceope,
ungesewenlica,      and eac swa same
gesewenlicra      softe wealdest
scirra gesceafta      mid gesceadwisum
mægne and cræfte.      þu þysne middangeard

10

from fruman ærest      forð oð ende
tidum totældes,      swa hit getæsost wæs,
endebyrdes,      þæt hi æghwæðer
ge ær farað      ge eft cumað.
þu þe unstilla      agna gesceafta

15

to ðinum willan      wislice astyrest,
and þe self wunæst      swiðe stille
unanwendendlic      a forð simle.
Nis nan mihtigra      ne nan mærra
ne geond ealle þa gesceaft      efnlica þin,

20

ne þe ænig nedþearf      næs æfre giet
ealra þara weorca      þe þu geworht hafast;
ac mid þinum willan      þu hit worhtes eall,
and mid anwalde      þinum agenum
weorulde geworhtest      and wuhta gehwæt,

25

þeah ðe nænegu      nedðearf wære
eallra þara mærþa.      Is ðæt micel gecynd
þines goodes,      þencð ymb se ðe wile,
forðon hit is eall an      ælces þincges,
þu and þæt ðin good.      Hit is þin agen,

30

forðæm hit his utan      ne com auht to ðe,
ac ic georne wat      þæt ðin goodnes is,
ælmihtig good,      eall mid ðe selfum.
Hit is ungelic      urum gecynde;
us is utan cymen      eall þa we habbað

35

gooda on grundum      from gode selfum.
Næfst þu to ænegum      andan genumenne,
forðam þe nan þing nis      þin gelica,
ne huru ænig      ælcræftigre,
forðæm þu ealgood      anes geþeahte

40

þines geþohtest,      and hi þa worhtest.
Næs æror ðe      ænegu gesceaft
þe auht oððe nauht      auðer worhte,
ac ðu butan bysne,      brego moncynnes,
ælmihtig god,      eall geworhtest

45

þing þearle good;      eart þe selfa
þæt hehste good.      Hwæt, ðu, halig fæder,
æfter þinum willan      woruld gesceope,
ðisne middangeard,      meahtum þinum,
weorada drihten,      swa þu woldest self,

50

and mid ðinum willan      wealdest ealles;
forðæm þu, soða god,      selfa dælest
gooda æghwilc.      Forðæm þu geara ær
ealla gesceafta      ærest gesceope
swiðe gelice,      sumes hwæðre þeah

55

ungelice,      nemdest eall swa ðeah
mid ane noman      ealle togædre
woruld under wolcnum.      Hwæt, þu, wuldres god,
þone anne naman      eft todældes,
fæder, on feower;      wæs þara folde an

60

and wæter oðer      worulde dæles,
and fyr is þridde      and feowerðe lyft;
þæt is eall weoruld      eft togædere.
Habbað þeah þa feower      frumstol hiora,
æghwilc hiora      agenne stede,

65

þeah anra hwilc      wið oðer sie
miclum gemenged,      and mid mægne eac
fæder ælmihtiges      fæste gebunden
gesiblice      softe togædre
mid bebode þine,      bilewit fæder,

70

þætte heora ænig      oðres ne dorste
mearce ofergangan      for metodes ege;
ac geþweorod sint      ðegnas togædre,
cyninges cempan,      cele wið hæto,
wæt wið drygum,      winnað hwæðre.

75

Wæter and eorðe      wæstmas brengað;
þa sint on gecynde      cealda ba twa,
wæter wæt and ceald.      Wangas ymbelicgað,
eorðe ælgreno,      eac hwæðre ceald.
Lyft is gemenged,      forþæm hio on middum wunað;

80

nis þæt nan wundor      þæt hio sie wearm and ceald,
wæt wolcnes tier,      winde geblonden,
forðæm hio is on midle,      mine gefræge,
fyres and eorðan.      Fela monna wat
þætte yfemest is      eallra gesceafta

85

fyr ofer eorðan,      folde neoðemest.
Is þæt wundorlic,      weroda drihten,
þæt ðu mid geþeahte      þinum wyrcest
þæt ðu þæm gesceaftum      swa gesceadlice
mearce gesettest,      and hi gemengdest eac.

90

Hwæt, ðu þæm wættere      wætum and cealdum
foldan to flore      fæste gesettest,
forðæm hit unstille      æghwider wolde
wide toscriðan      wac and hnesce.
Ne meahte hit on him selfum,      soð ic geare wat,

95

æfre gestandan,      ac hit sio eorðe hylt
and swelgeð eac      be sumum dæle,
þæt hio siðþan mæg      for ðæm sype weorðan
geleht lyftum.      Forðæm leaf and gærs
bræd geond Bretene,      bloweð and groweð

100

eldum to are.      Eorðe sio cealde
brengð wæstma fela      wundorlicra,
forðæm hio mid þæm wætere      weorðað geþawened.
Gif þæt nære,      þonne hio wære
fordrugod to duste      and todrifen siððan

105

wide mid winde,      swa nu weorðað oft
axe giond eorðan      eall toblawen.
Ne meahte on ðære eorðan      awuht libban,
ne wuhte þon ma      wætres brucan,
on eardian      ænige cræfte

110

for cele anum,      gif þu, cyning engla,
wið fyre hwæthwugu      foldan and lagustream
ne mengdest togædre,      and gemetgodest
cele and hæto      cræfte þine,
þæt þæt fyr ne mæg      foldan and merestream

115

blate forbærnan,      þeah hit wið ba twa sie
fæste gefeged,      fæder ealdgeweorc.
Ne þincð me þæt wundur      wuhte þe læsse
þæt ðios eorðe mæg      and egorstream,
swa ceald gesceaft,      cræfta nane

120

ealles adwæscan      þæt þæt him on innan sticað
fyres gefeged      mid frean cræfte.
þæt is agen cræft      eagorstreames,
wætres and eorþan,      and on wolcnum eac,
and efne swa same      uppe ofer rodere.

125

þonne is þæs fyres      frumstol on riht,
eard ofer eallum      oðrum gesceaftum
gesewenlicum      geond þisne sidan grund;
þeah hit wið ealla sie      eft gemenged
weoruldgesceafta,      þeah waldan ne mot

130

þæt hit ænige      eallunga fordo
butan þæs leafe      þe us þis lif tiode,
þæt is se eca      and se ælmihtga.
Eorðe is hefigre      oðrum gesceaftum,
þicre geþuren,      forðæm hio þrage stod

135

ealra gesceafta      under niðemæst,
buton þæm rodere,      þe þas ruman gesceaft
æghwylce dæge      utan ymbhwyrfeð,
and þeah þære eorðan      æfre ne oðrineð,
ne hire on nanre ne mot      near þonne on oðre

140

stowe gestæppan;      striceð ymbutan
ufane and neoðane,      efenneah gehwæðer.
æghwilc gesceaft      þe we ymb sprecað
hæfð his agenne      eard onsundran,
bið þeah wið þæm oðrum      eac gemenged.

145

Ne mæg hira ænig      butan oðrum bion.
þeah hi unsweotole      somod eardien,
swa nu eorðe and wæter      earfoðtæcne
unwisra gehwæm      wuniað on fyre,
þeah hi sindan      sweotole þæm wisum.

150

Is þæt fyr swa same      fæst on þæm wætre
and on stanum eac      stille geheded
earfoðhawe,      is hwæðre þær.
Hafað fæder engla      fyr gebunden
efne to þon fæste      þæt hit fiolan ne mæg

155

eft æt his eðle,      þær þæt oðer fyr
up ofer eall þis      eardfæst wunað.
Sona hit forlæteð      þas lænan gesceaft,
mid cele ofercumen,      gif hit on cyððe gewit,
and þeah wuhta gehwilc      wilnað þiderweard

160

þær his mægðe bið      mæst ætgædre.
þu gestaðoladest      þurh þa strongan meaht,
weroda wuldorcyning,      wundorlice
eorðan swa fæste      þæt hio on ænige
healfe ne heldeð;      ne mæg hio hider ne þider

165

sigan þe swiðor      þe hio symle dyde.
Hwæt, hi þeah eorðlices      auht ne haldeð,
is þeah efneðe      up and of dune
to feallanne      foldan ðisse,
þæm anlicost      þe on æge bið,

170

gioleca on middan,      glideð hwæðre
æg ymbutan.      Swa stent eall weoruld
stille on tille,      streamas ymbutan,
lagufloda gelac,      lyfte and tungla,
and sio scire scell      scriðeð ymbutan

175

dogora gehwilce;      dyde lange swa.
Hwæt, þu, ðioda god,      ðriefalde on us
sawle gesettest,      and hi siððan eac
styrest and stihtest      þurh ða strongan meaht,
þæt hire þy læsse      on ðæm lytlan ne bið

180

anum fingre      þe hire on eallum bið
þæm lichoman.      Forðæm ic lytle ær
sweotole sæde      þæt sio sawl wære
þriefald gesceaft      þegna gehwilces,
forðæm uðwitan      ealle seggað

185

ðætte an gecynd      ælcre saule
irsung sie,      oðer wilnung;
is sio ðridde gecynd      þæm twæm betere,
sio gesceadwisnes.      Nis ðæt scandlic cræft,
forðæm hit nænig hafað      neat buton monnum.

190

Hæfð þa oðra twa      unrim wuhta;
hæfð þa wilnunga      welhwilc neten
and þa yrsunga      eac swa selfe.
Forðy men habbæð      geond middangeard
eorðgesceafta      ealla oferþungen,

195

forðæm ðe hi habbað,      þæs ðe hi nabbað,
þone ænne cræft      þe we ær nemdon.
Sio gesceadwisnes      sceal on gehwelcum
þære wilnunge      waldan semle,
and irsunge      eac swa selfe;

200

hio sceal mid geþeahte      þegnes mode,
mid andgite,      ealles waldan.
Hio is þæt mæste mægen      monnes saule
and se selesta      sundorcræfta.
Hwæt, þu ða saule,      sigora waldend,

205

þeoda þrymcyning,      þus gesceope,
þæt hio hwearfode      on hire selfre
hire utan ymb,      swa swa eal deð
rineswifte rodor,      recene ymbscriðeð
dogora gehwilce      drihtnes meahtum

210

þisne middangeard.      Swa deð monnes saul,
hweole gelicost,      hwærfeð ymbe hy selfe,
oft smeagende      ymb ðas eorðlican
drihtnes gesceafta      dagum and nihtum.
Hwilum ymb hi selfe      secende smeað,

215

hwilum eft smeað      ymb þone ecan god,
sceppend hire.      Scriðende færð,
hweole gelicost,      hwærfð ymb hi selfe.
þonne hio ymb hire scyppend      mid gescead smeað,
hio bið up ahæfen      ofer hi selfe,

220

ac hio bið eallunga      an hire selfre,
þonne hio ymb hi selfe      secende smeað;
hio bið swiðe fior      hire selfre beneoðan,
þonne hio þæs lænan      lufað and wundrað
eorðlicu þing      ofer ecne ræd.

225

Hwæt, þu, ece god,      eard forgeafe
saulum on heofonum,      selest weorðlica
ginfæsta gifa,      god ælmihtig,
be geearnunga      anra gehwelcre.
Ealle hi scinað      ðurh þa sciran neaht

230

hadre on heofonum,      na hwæðre þeah
ealle efenbeorhte.      Hwæt, we oft gesioð
hadrum nihtum      þætte heofonsteorran
ealle efenbeorhte      æfre ne scinað.
Hwæt, þu, ece god,      eac gemengest

235

þa heofoncundan      hider wið eorðan,
saula wið lice;      siððan wuniað
þis eorðlice      and þæt ece samod,
saul in flæsce.      Hwæt, hi simle to ðe
hionan fundiað;      forðæm hi hider of ðe

240

æror comon,      sculon eft to ðe.
Sceal se lichama      last weardigan
eft on eorðan,      forðæm he ær of hire
weox on weorulde.      Wunedon ætsomne
efen swa lange      swa him lyfed wæs

245

from þæm ælmihtigan,      þe hi æror gio
gesomnade,      þæt is soð cining.
Se þas foldan gesceop      and hi gefylde þa
swiðe mislicum,      mine gefræge,
neata cynnum,      nergend user.

250

He hi siððan asiow      sæda monegum
wuda and wyrta      weorulde sceatum.
Forgif nu, ece god,      urum modum,
þæt hi moten to þe,      metod alwuhta,
þurg þas earfoðu      up astigan,

255

and of þisum bysegum,      bilewit fæder,
þeoda waldend,      to ðe cuman,
and þonne mid openum      eagum moten
modes ures,      ðurh ðinra mægna sped,
æwelm gesion      eallra gooda,

260

þæt þu eart selfa      sigedrihten god,
ge þa eagan hal      ures modes,
þæt we hi on ðe selfum      siððan moten
afæstnian.      Fæder engla, todrif
þone þiccan mist      þe þrage nu

265

wið þa eagan foran      usses modes
hangode hwyle,      hefig and þystre.
Onliht nu þa eagan      usses modes
mid þinum leohte,      lifes waldend,
forðæm þu eart sio birhtu,      bilewit fæder,

270

soðes leohtes,      and þu selfa eart
sio fæste ræst,      fæder ælmihtig,
eallra soðfæstra.      Hwæt, þu softe gedest
þæt hi ðe selfne      gesion moten.
þu eart eallra þinga,      þeoda waldend,

275

fruma and ende.      Hwæt, þu, fæder engla,
eall þing birest      eðelice
buton geswince.      þu eart selfa weg
and latteow eac      lifgendra gehwæs,
and sio wlitige stow      þe se weg to ligð,

280

þe ealle to      a fundiað
men of moldan      on þa mæran gesceaft.

The Meters of Boethius: Meter 21

Verse Indeterminate Saxon

Wel la, monna bearn      geond middangeard,
friora æghwilc      fundie to
þæm ecum gode      þe we ymb sprecað,
and to þæm gesælðum      þe we secgað ymb.

5

Se ðe ðonne nu sie      nearwe gehefted
mid þisses mæran      middangeardes
unnyttre lufe,      sece him eft hræðe
fulne friodom,      þæt he forð cume
to þæm gesælðum      saula rædes.

10

Forþæm þæt is sio an rest      eallra geswinca,
hyhtlicu hyð      heaum ceolum
modes usses,      meresmylta wic.
þæt is sio an hyð      þe æfre bið
æfter þam yðum      ura geswinca,

15

ysta gehwelcre,      ealnig smylte.
þæt is sio friðstow      and sio frofor an
eallra yrminga      æfter þissum
weoruldgeswincum.      þæt is wynsum stow
æfter þyssum yrmðum      to aganne.

20

Ac ic georne wat      þætte gylden maðm,
sylofren sincstan,      searogimma nan,
middangeardes wela      modes eagan
æfre ne onlyhtað,      auht ne gebetað
hiora scearpnesse      to þære sceawunga

25

soðra gesælða,      ac hi swiðor get
monna gehwelces      modes eagan
ablendað on breostum,      þonne hi hi beorhtran gedon.
Forðæm æghwilc ðing      þe on þys andweardan
life licað      lænu sindon,

30

eorðlicu þing      a fleondu.
Ac þæt is wundorlic      wlite and beorhtnes
þe wuhta gehwæs      wlite geberhteð,
and æfter þæm      eallum wealdeð.
Nele se waldend      ðæt forweorðan scylen

35

saula usse,      ac he hi selfa wile
leoman onlihtan,      lifes wealdend.
Gif þonne hæleða hwilc      hlutrum eagum
modes sines      mæg æfre ofsion
hiofones leohtes      hlutre beorhto,

40

þonne wile he secgan      þæt ðære sunnan sie
beorhtnes þiostro      beorna gehwylcum
to metanne      wið þæt micle leoht
godes ælmihtiges;      þæt is gasta gehwæm
ece butan ende      eadegum saulum.

The Meters of Boethius: Meter 22

Verse Indeterminate Saxon

Se þe æfter rihte      mid gerece wille
inweardlice      æfter spyrian
swa deoplice,      þæt hit todrifan ne mæg
monna ænig,      ne amerran huru

5

ænig eorðlic ðincg,      he ærest sceal
secan on him selfum      þæt he sume hwile
ymbutan hine      æror sohte.
Sece þæt siððan      on his sefan innan,
and forlæte an,      swa he oftost mæge,

10

ælcne ymbhogan      ðy him unnet sie,
and gesamnige,      swa he swiðost mæge,
ealle to þæm anum      his ingeðonc,
gesecge his mode      þæt hit mæg findan
eall on him innan      þæt hit oftost nu

15

ymbutan hit      ealneg seceð,
gooda æghwylc.      He ongit siððan
yfel and unnet      eal þæt he hæfde
on his incofan      æror lange
efne swa sweotole      swa he on þa sunnan mæg

20

eagum andweardum      on locian,
and he eac ongit      his ingeþonc
leohtre and berhtre      þonne se leoma sie
sunnan on sumera,      þonne swegles gim,
hador heofontungol,      hlutrost scineð.

25

Forðæm þæs lichoman      leahtras and hefignes
and þa unþeawas      eallunga ne magon
of mode ation      monna ænegum
rihtwisnesse,      ðeah nu rinca hwæm
þæs lichoman      leahtras and hefignes

30

and unþeawas      oft bysigen
monna modsefan,      mæst and swiðost
mid þære yflan      oforgiotolnesse;
mid gedwolmiste      dreorigne sefan
fortihð mod foran      monna gehwelces,

35

þæt hit swa beorhte ne mot      blican and scinan
swa hit wolde,      gif hit geweald ahte;
þeah bið sum corn      sædes gehealden
symle on ðære saule      soðfæstnesse,
þenden gadertang wunað      gast on lice.

40

ðæs sædes corn      bið symle aweaht
mid ascunga,      eac siððan mid
goodre lare,      gif hit growan sceal.
Hu mæg ænig man      andsware findan
ðinga æniges,      þegen mid gesceade,

45

þeah hine rinca hwilc      rihtwislice
æfter frigne      gif he awuht nafað
on his modsefan      mycles ne lytles
rihtwisnesse      ne geradscipes?
Nis þeah ænig man      þætte ealles swa

50

þæs geradscipes      swa bereafod sie
þæt he andsware      ænige ne cunne
findan on ferhðe,      gif he frugnen bið.
Forðæm hit is riht spell      þæt us reahte gio
ald uðwita,      ure Platon;

55

he cwæð þætte æghwilc      ungemyndig
rihtwisnesse      hine hræðe sceolde
eft gewendan      into sinum
modes gemynde;      he mæg siððan
on his runcofan      rihtwisnesse

60

findan on ferhte      fæste gehydde
mid gedræfnesse      dogora gehwilce
modes sines      mæst and swiðost,
and mid hefinesse      his lichoman,
and mid þæm bisgum      þe on breostum styreð

65

mon on mode      mæla gehwylce.

The Meters of Boethius: Meter 23

Verse Indeterminate Saxon

Sie ðæt la on eorðan      ælces ðinges
gesælig mon,      gif he gesion mæge
þone hlutrestan      heofontorhtan stream,
æðelne æwelm      ælces goodes,

5

and of him selfum      ðone sweartan mist,
modes þiostro,      mæg aweorpan.
We sculon ðeah gita      mid godes fylste
ealdum and leasum      ðinne ingeðonc
betan bispellum,      þæt ðu ðe bet mæge

10

aredian to rodorum      rihte stige
on ðone ecan eard      ussa saula.

The Meters of Boethius: Meter 24

Verse Indeterminate Saxon

Ic hæbbe fiðru      fugle swiftran,
mid ðæm ic fleogan mæg      feor fram eorðan
ofer heane hrof      heofones þisses,
ac ðær ic nu moste      mod gefeðran,

5

ðinne ferðlocan,      feðrum minum,
oððæt ðu meahte      þisne middangeard,
ælc eorðlic ðing,      eallunga forsion.
Meahtes ofer rodorum      gereclice
feðerum lacan,      feor up ofer

10

wolcnu windan,      wlitan siððan
ufan ofer ealle.      Meahtes eac faran
ofer ðæm fyre      ðe fela geara
for lange betweox      lyfte and rodere,
swa him æt frymðe      fæder getiode.

15

ðu meahtest ðe siððan      mid ðære sunnan
faran betweox      oðrum tunglum.
Meahtest ðe full recen      on ðæm rodere ufan
siððan weorðan,      and ðonne samtenges
æt ðæm ælcealdan      anum steorran,

20

se yfmest is      eallra tungla,
ðone Saturnus      sundbuende
hatað under heofonum;      he is se cealda
eallisig tungl,      yfemest wandrað
ofer eallum ufan      oðrum steorrum.

25

Siððan ðu ðonne      ðone up a hafast
forð oferfarenne,      ðu meaht feorsian;
ðonne bist ðu siððan      sona ofer uppan
rodere ryneswiftum.      Gif ðu on riht færest,
ðe ðone hehstan heofon      behindan lætst,

30

ðonne meaht ðu siððan      soðes leohtes
habban þinne dæl,      ðonan an cyning
rume ricsað      ofer roderum up
and under swa same      eallra gesceafta,
weorulde waldeð.      þæt is wis cyning,

35

þæt is se ðe waldeð      giond werðioda
ealra oðra      eorðan cyninga,
se mid his bridle      ymbebæted hæfð
ymbhwyrft ealne      eorðan and heofones.
He his gewaldleðer      wel gemetgað,

40

se stioreð a      þurg ða strongan meaht
ðæm hrædwæne      heofones and eorðan.
Se an dema      is gestæððig,
unawendendlic,      wlitig and mære.
Gif ðu weorðest      on wege rihtum

45

up to ðæm earde,      þæt is æðele stow,
ðeah ðu hi nu geta      forgiten hæbbe,
gif ðu æfre eft      þær an cymest,
ðonne wilt þu secgan      and sona cweðan:
“ðis is eallunga      min agen cyð,

50

eard and eðel.      Ic wæs ær hionan
cumen and acenned      ðurh ðisses cræftgan meaht.
Nylle ic æfre      hionan ut witan,
ac ic symle her      softe wille
mid fæder willan      fæste stondan.”

55

Gif ðe ðonne æfre      eft geweorðeð
þæt ðu wilt oððe most      weorolde ðiostro
eft fandian,      ðu meaht eaðe gesion
unrihtwise      eorðan cyningas
and þa ofermodan      oðre rican

60

ðe þis werige folc      wyrst tuciað,
þæt hi symle bioð      swiðe earme,
unmehtige      ælces ðinges,
emne ða ilcan      þe þis earme folc
sume hwile nu      swiðost ondrædæð.

The Meters of Boethius: Meter 25

Verse Indeterminate Saxon

Geher nu an spell      be ðæm ofermodum
unrihtwisum      eorðan cyningum,
ða her nu manegum      and mislicum
wædum wlitebeorhtum      wundrum scinað

5

on heahsetlum,      hrofe getenge,
golde gegerede      and gimcynnum,
utan ymbestandne      mid unrime
ðegna and eorla.      þa bioð gehyrste
mid heregeatwum      hildetorhtum,

10

sweordum and fetelum      swiðe geglengde,
and þegniað      ðrymme micle
ælc oðrum,      and hi ealle him
ðonan mid ðy ðrymme      þreatiað gehwider
ymbsittenda      oðra ðeoda;

15

and se hlaford ne scrifð,      ðe ðæm here waldeð,
freonde ne feonde,      feore ne æhtum,
ac he reðigmod      ræst on gehwilcne,
wedehunde      wuhta gelicost;
bið to up ahæfen      inne on mode

20

for ðæm anwalde      þe him anra gehwilc
his tirwina      to fultemað.
Gif mon ðonne wolde      him awindan of
þæs cynegerelan      claða gehwilcne,
and him þonne oftion      ðara ðegnunga

25

and þæs anwaldes      ðe he ær hæfde,
ðonne meaht ðu gesion      þæt he bið swiðe gelic
sumum ðara gumena      þe him geornost nu
mid ðegnungum      ðringað ymbeutan;
gif he wyrsa ne bið,      ne wene ic his na beteran.

30

Gif him þonne æfre      unmendlinga
weas geberede      þæt him wurde oftogen
þrymmes and wæda      and þegnunga
and ðæs anwaldes      þe we ymbe sprecað,
gif him ænig þara      ofhende wyrð,

35

ic wat þæt him þynceð      þæt he þonne sie
becropen on carcern,      oððe coðlice
racentan geræped.      Ic gereccan mæg
þæt of ungemete      ælces ðinges,
wiste and wæda,      wingedrinces,

40

and of swetmettum,      swiðost weaxað
þære wrænnesse      wodðrag micel;
sio swiðe gedræfð      sefan ingehygd
monna gehwelces,      þonan mæst cymeð
yfla ofermetta,      unnetta saca.

45

þonne hi gebolgene weorðað,      him wyrð on breostum inne
beswungen sefa on hraðre      mid ðæm swiðan welme
hatheortnesse,      and hreðe siððan
unrotnesse      eac geræped,
hearde gehæfted.      Him siððan onginð

50

sum tohopa      swiðe leogan
þæs gewinnes wræce;      wilnað þæt irre
anes and oðres;      him þæt eall gehæt
his recelest,      rihtes ne scrifeð.
Ic ðe sæde ær      on ðisse selfan bec

55

þæt sumes goodes      sidra gesceafta
anlepra ælc      a wilnode
for his agenum      ealdgecynde.
Unrihtwise      eorðan cyningas
ne magon æfre þurhtion      awuht goodes

60

for ðæm yfle      þe ic ðe ær sæde.
Nis ðæt nan wundor,      forðæm hi willað hi
þæm unðeawum      þe ic ðe ær nemde,
anra gehwelcum,      a underðeodan.
Sceal ðonne nede      nearwe gebugan

65

to ðara hlaforda      hæftedome,
þe he hine eallunga ær      underþiodde.
ðæt is wyrse get,      þæt he winnan nyle
wið ðæm anwalde      ænige stunde;
þær he wolde a      winnan onginnan,

70

and þonne on ðæm gewinne      þurhwunian forð,
þonne næfde he      nane scylde,
ðeah he oferwunnen      weorðan sceolde.

The Meters of Boethius: Meter 26

Verse Indeterminate Saxon

Ic þe mæg eaðe      ealdum and leasum
spellum andreccan      spræce gelice
efne ðisse ilcan      þe wit ymb sprecað.
Hit gesælde gio      on sume tide

5

ðæt Aulixes      under hæfde
ðæm casere      cynericu twa.
He wæs þracia      ðioda aldor
and Retie      rices hirde.
Wæs his freadrihtnes      folccuð nama,

10

Agamemnon,      se ealles weold
Creca rices.      Cuð wæs wide
þæt on þa tide      Troia gewin
wearð under wolcnum.      For wiges heard
Creca drihten      campsted secan,

15

Aulixes mid,      an hund scipa
lædde ofer lagustream,      sæt longe ðær
tyn winter full.      þa sio tid gelomp
þæt hi ðæt rice      geræht hæfdon,
diore gecepte      drihten Creca

20

Troia burg      tilum gesiðum.
ða ða Aulixes      leafe hæfde,
ðracia cining,      þæt he þonan moste,
he let him behindan      hyrnde ciolas
nigon and hundnigontig,      nænigne þonan

25

merehengesta      ma þonne ænne
ferede on fifelstream,      famigbordon,
ðriereðre ceol;      þæt bið ðæt mæste
Creciscra scipa.      þa wearð ceald weder,
stearc storma gelac;      stunede sio brune

30

yð wið oðre,      ut feor adraf
on Wendelsæ      wigendra scola
up on þæt igland      þær Apolines
dohtor wunode      dægrimes worn.
Wæs se Apollinus      æðeles cynnes,

35

Iobes eafora,      se wæs gio cyning.
Se licette      litlum and miclum
gumena gehwylcum      þæt he good wære,
hehst and halgost;      swa se hlaford þa
þæt dysige folc      on gedwolan lædde,

40

oððæt him gelyfde      leoda unrim,
forðæm he wæs mid rihte      rices hirde,
hiora cynecynnes.      Cuð is wide
þæt on ða tide      þeoda æghwilc
hæfdon heora hlaford      for ðone hehstan god,

45

and weorðodon      swa swa wuldres cining,
gif he to ðæm rice wæs      on rihte boren.
Wæs þæs Iobes fæder      god eac swa he;
Saturnus ðone      sundbuende
heton, hæleða bearn.      Hæfdon ða mægða

50

ælcne æfter oðrum      for ecne god.
Sceolde eac wesan      Apollines
dohtor diorboren,      dysiges folces,
gumrinca gyden;      cuðe galdra fela,
drifan drycræftas.      Hio gedwolan fylgde

55

manna swiðost      manegra þioda,
cyninges dohtor;      sio Circe wæs
haten for herigum.      Hio ricsode
on ðæm iglonde      þe Aulixes,
cining þracia,      com ane to

60

ceole liðan.      Cuð wæs sona
eallre þære mænige      þe hire mid wunode
æþelinges sið.      Hio mid ungemete
lissum lufode      liðmonna frean,
and he eac swa same      ealle mægne

65

efne swa swiðe      hi on sefan lufode,
þæt he to his earde      ænige nyste
modes mynlan      ofer mægð giunge;
ac he mid þæm wife      wunode siððan,
oððæt him ne meahte      monna ænig

70

ðegna sinra      þær mid wesan,
ac hi for ðæm yrmðum      eardes lyste;
mynton forlætan      leofne hlaford.
ða ongunnon wercan      werðeoda spell,
sædon þæt hio sceolde      mid hire scinlace

75

beornas forbredan,      and mid balocræftum
wraðum weorpan      on wildra lic
cyninges þegnas,      cyspan siððan
and mid racentan eac      ræpan mænigne.
Sume hi to wulfum wurdon,      ne meahton þonne word forðbringan,

80

ac hio þragmælum      ðioton ongunnon.
Sume wæron eaforas,      a grymetedon
ðonne hi sares hwæt      siofian scioldon.
þa ðe leon wæron      ongunnon laðlice
yrrenga ryn      a ðonne hi sceoldon

85

clipian for corðre.      Cnihtas wurdon,
ealde ge giunge,      ealle forhwerfde
to sumum diore,      swelcum he æror
on his lifdagum      gelicost wæs,
butan þam cyninge,      þe sio cwen lufode.

90

Nolde þara oþra      ænig onbitan
mennisces metes,      ac hi ma lufedon
diora drohtað,      swa hit gedefe ne wæs.
Næfdon hi mare      monnum gelices
eorðbuendum      ðonne ingeþonc;

95

hæfde anra gehwylc      his agen mod,
þæt wæs þeah swiðe      sorgum gebunden
for ðæm earfoðum      þe him on sæton.
Hwæt, ða dysegan men      þe ðysum drycræftum
longe gelyfdon,      leasum spellum,

100

wisson hwæðre      þæt þæt gewit ne mæg
mod onwendan      monna ænig
mid drycræftum,      þeah hio gedon meahte
þæt ða lichoman      lange þrage
onwend wurdon.      Is þæt wundorlic

105

mægencræft micel      moda gehwilces
ofer lichoman      lænne and sænne.
Swylcum and swylcum      þu meaht sweotole ongitan
þæt ðæs lichoman      listas and cræftas
of ðæm mode cumað      monna gehwylcum,

110

anlepra ælc.      þu meaht eaðe ongitan
þætte ma dereð      monna gehwelcum
modes unðeaw      þonne mettrymnes
lænes lichoman.      Ne þearf leoda nan
wenan þære wyrde      þæt þæt werige flæsc

115

þæt mod mæge      monna æniges
eallunga to him      æfre onwendan,
ac þa unðeawas      ælces modes
and þæt ingeþonc      ælces monnes
þone lichoman      lit þider hit wile.

The Meters of Boethius: Meter 27

Verse Indeterminate Saxon

Hwy ge æfre scylen      unrihtfioungum
eower mod drefan,      swa swa mereflodes
yþa hrerað      iscalde sæ,
wecggað for winde?      Hwy oðwite ge

5

wyrde eowre      þæt hio geweald nafað?
Hwy ge þæs deaðes      þe eow drihten gesceop
gebidan ne magon      bitres gecyndes,
nu he eow ælce dæg      onet toweard?
Ne magon ge gesion      þæt he symle spyreð

10

æfter æghwelcum      eorðan tudre,
diorum and fuglum?      Deað eac swa same
æfter moncynne      geond ðisne middangeard,
egeslic hunta,      a bið on waðe;
nyle he ænig swæð      æfre forlætan

15

ær he gehede      þæt he hwile ær
æfter spyrede.      Is þæt earmlic þing
þæt his gebidan ne magon      burgsittende,
ungesælige men;      hine ær willað
foran to sciotan,      swa swa fugla cyn

20

oððe wildu dior;      þa winnað betwuh,
æghwylc wolde      oðer acwellan.
Ac þæt is unriht      æghwelcum men
þæt he oðerne      inwitþoncum
fioge on færðe,      swa swa fugl oððe dior,

25

ac þæt wære rihtost,      þætte rinca gehwylc
oðrum gulde      edlean on riht,
weorc be geweorhtum      weoruldbuendum
þinga gehwilces,      þæt is, þæt he lufige
godra gehwilcne      swa he geornost mæge,

30

mildsige yflum,      swa we ær spræcon.
He sceal þone monnan      mode lufian,
and his unþeawas      ealle hatian
and ofsniðan,      swa he swiðost mæge.

The Meters of Boethius: Meter 28

Verse Indeterminate Saxon

Hwa is on eorðan      nu unlærdra
þe ne wundrige      wolcna færeldes,
rodres swifto,      ryne tunglo,
hu hy ælce dæge      utan ymbhwerfeð

5

eallne middangeard?      Hwa is moncynnes
þæt ne wundrie      ymb þas wlitegan tungl,
hu hy sume habbað      swiðe micle
scyrtran ymbehwerft,      sume scriðað leng
utan ymb eall ðis?      An þara tungla

10

woruldmen hatað      wænes þisla;
þa habbað scyrtran      scriðe and færelt,
ymbhwerft læssan,      ðonne oðru tungl,
forðæm hi þære eaxe      utan ymbhweorfeð,
þone norðende      nean ymbcerreð.

15

On ðære ilcan      eaxe hwerfeð
eall ruma rodor,      recene scriðeð,
suðheald swifeð,      swift, untiorig.
Hwa is on weorulde      þæt ne wafige,
buton þa ane      þe hit ær wisson,

20

þætte mænig tungul      maran ymbhwyrft
hafað on heofonum,      sume hwile eft
læsse geliðað,      þa þe lacað ymb
eaxe ende      oððe micle
mare geferað      þa hire middre ymbe

25

þearle þrægeð?      þara is gehaten
Saturnus sum,      se hæfð ymb þritig
wintergerimes      weoruld ymbcirred.
Boetes eac      beorhte scineð,
oðer steorra,      cymeð efne swa same

30

on þone ilcan stede      eft ymb þritig
geargerimes,      ðær he gio ða wæs.
Hwa is weoruldmonna      þæt ne wafige,
hu sume steorran      oð ða sæ farað
under merestreamas,      þæs ðe monnum ðincð?

35

Swa eac sume wenað      þæt sio sunne do,
ac se wena nis      wuhte þe soðra.
Ne bið hio on æfen      ne on ærmorgen
merestreame þe near      ðe on midne dæg,
and þeah monnum þyncð      þæt hio on mere gange

40

under sæswife,      þonne hio on setl glideð.
Hwa is on weorulde      þæt ne wundrige
fulles monan,      þonne he færinga
wyrð under wolcnum      wlites bereafad,
beþeaht mid þiostrum?      Hwa þegna ne mæge

45

eac wafian      ælces stiorran,
hwy hi ne scinen      scirum wederum
beforan ðære sunnan,      swa hi symle doð
middelnihtum      wið þone monan foran,
hadrum heofone?      Hwæt, nu hæleða fela

50

swelces and swelces      swiðe wundrað,
and ne wundriað      þætte wuhta gehwilc,
men and netenu,      micelne habbað
and unnetne      andan betweoh him,
swiðe singalne.      Is þæt sellic þincg,

55

þæt hi ne wundriað      hu hit on wolcnum oft
þearle þunrað,      þragmælum eft
anforlæteð,      and eac swa same
yð wið lande      ealneg winneð,
wind wið wæge.      Hwa wundrað þæs

60

oððe oþres eft,      hwi þæt is mæge
weorðan of wætere;      wlitetorht scineð
sunna swegle hat;      sona gecerreð
ismere ænlic      on his agen gecynd,
weorðeð to wætre.      Ne þincð þæt wundor micel

65

monna ænegum      þæt he mægge gesion
dogora gehwilce,      ac ðæt dysie folc
þæs hit seldnor gesihð      swiðor wundrað,
þeah hit wisra gehwæm      wundor ðince
on his modsefan      micle læsse.

70

Unstaðolfæste      ealneg wenað
þæt þæt ealdgesceaft      æfre ne wære
þæt hi seldon gesioð,      ac swiðor giet
weoruldmen wenað      þæt hit weas come,
niwan gesælde,      gif hiora nængum hwylc

75

ær ne oðeowde;      is þæt earmlic þinc.
Ac gif hiora ænig      æfre weorðeð
to ðon firwetgeorn      þæt he fela onginð
leornian lista,      and him lifes weard
of mode abrit      þæt micle dysig

80

ðæt hit oferwrigen mid      wunode lange,
þonne ic wæt geare      þæt hi ne wundriað
mæniges þinges      þe monnum nu
wæfðo and wunder      welhwær þynceð.

The Meters of Boethius: Meter 29

Verse Indeterminate Saxon

Gif ðu nu wilnige      weorulddrihtnes
heane anwald      hlutre mode
ongitan giorne,      gem almægene
heofones tunglu,      hu hi him healdað betwuh

5

sibbe singale,      dydon swa lange.
Swa hi gewenede      wuldres aldor
æt frumsceafte      þæt sio fyrene ne mot
sunne gesecan      snawcealdes weg,
monan gemæro.      Hwæt, ða mæran tungl

10

auðer oðres rene      a ne gehrineð
ær þæm þæt oðer      of gewiteð.
Ne huru se stiorra      gestigan wile
westdæl wolcna,      þone wise men
Ursa nemnað;      ealle stiorran

15

sigað æfter sunnan      samod mid rodere
under eorðan grund,      he ana stent.
Nis þæt nan wundor;      he is wundrum fæst,
upende neah      eaxe ðæs roderes.
ðonne is an steorra      ofer oðre beorht,

20

cymeð eastan up      ær þonne sunne;
þone monna bearn      morgenstiorra
hatað under heofonum,      forðæm he hæleþum dæg
bodað æfter burgum,      brengeð æfter
swegeltorht sunne      samad eallum dæg.

25

Is se forrynel      fæger and sciene,
cymeð eastan up      ær for sunnan
and eft æfter sunnan      on setl glideð,
west under weorulde.      Werðioda his
noman onwendað      þonne niht cymeð,

30

hatað hine ealle      æfenstiorra.
Se bið þære sunnan swiftra;      siððan hi on setl gewitað,
ofirneð þæt æþele tungol,      oðþæt he be eastan weorðeð
eldum oðewed      ær þonne sunne.
Habbað æðele tungol      emne gedæled

35

dæg and nihte      drihtnes meahtum,
sunna and mona,      swiðe geþwære,
swa him æt frymþe      fæder getiohhode.
Ne þearft þu no wenan      þæt ða wlitegan tungl
ðæs þeowdomes      aðroten weorðe

40

ær domes dæge;      deð siððan ymbe
moncynnes fruma      swa him gemet þinceð,
forðon hi be healfe      heofones þisses
on ane ne læt      ælmihtig god,
þy læs hi oðra fordyden      æþela gesceafta,

45

ac se eca god      ealla gemetgað
sida gesceafta,      softa geþwerað.
Hwilum ðæt drige      drifð þone wætan,
hwylum he gemengeð,      metodes cræfte,
cile wið hæto;      hwilum cerreð eft

50

on uprodor      ælbeorhta leg,
leoht on lyfte;      ligeð him behindan
hefig hrusan dæl,      þeah hit hwilan ær
eorðe sio cealde      oninnan hire
heold and hydde      haliges meahtum.

55

Be þæs cyninges gebode      cymeð geara gehwæt,
eorðe bringeð      æghwylc tudor,
and se hata sumor      hæleða bearnum
geara gehwilce      giereð and drigeð
geond sidne grund      sæd and bleda,

60

hærfest to honda      herbuendum,
ripa receð.      Ren æfter þæm
swylce hagal and snaw      hrusan leccað
on wintres tid,      weder unhiore.
Forðæm eorðe onfehð      eallum sædum,

65

gedeð þæt hi growað      geara gehwilce;
on lenctentid      leaf up spryttað.
Ac se milda metod      monna bearnum
on eorðan fet      eall þætte groweð,
wæstmas on weorolde,      wel forðbrengeð

70

hit þonne he wile,      heofona waldend,
and eowað eft      eorðbuendum,
nimð þonne he wile,      nergende god.
And þæt hehste good      on heahsetle
siteð self cyning,      and þios side gesceaft

75

þenað and ðiowað.      He þonan waldeð
þæm geweltleðrum      weoruldgesceafta.
Nis þæt nan wundor;      he is weroda god,
cyning and drihten      cwucera gehwelces,
æwelm and fruma      eallra gesceafta,

80

wyrhta and sceppend      weorulde þisse,
wisdom and æ      woruldbuendra.
Ealla gesceafta      on his ærendo
hionane he sendeð,      hæt eft cuman.
Gif he swa gestæððig      ne staðolade

85

ealla gesceafta,      æghwylc hiora
wraðe tostencte      weorðan sceolden,
æghwilc hiora      ealle to nauhte
weorðan sceoldon      wraðe toslopena,
þeah þa ane lufe      ealla gesceafta

90

heofones and eorðan      hæbben gemæne,
þæt hi þiowien      swilcum þiodfruman,
and fægniað      þæt hiora fæder wealdeð.
Nis þæt nan wundor,      forðæm wuhta nan
æfre ne meahte      elles wunian,

95

gif hi eallmægene      hiora ordfruman
ne þiowoden,      þeodne mærum.

The Meters of Boethius: Meter 30

Verse Indeterminate Saxon

Omerus wæs      east mid Crecum
on ðæm leodscipe      leoða cræftgast,
Firgilies      freond and lareow,
þæm mæran sceope      magistra betst.

5

Hwæt, se Omerus      oft and gelome
þære sunnan wlite      swiðe herede,
æðelo cræftas      oft and gelome
leoðum and spellum      leodum reahte.
Ne mæg hio þeah gescinan,      þeah hio sie scir and beorht,

10

ahwærgen neah      ealla gesceafta;
ne furðum þa gesceafta      ðe hio gescinan mæg
endemes ne mæg      ealla geondlihtan
innan and utan.      Ac se ælmihtega
waldend and wyrhta      weorulde gesceafta

15

his agen weorc      eall geondwliteð,
endemes þurhsyhð      ealla gesceafta.
ðæt is sio soðe      sunne mid rihte,
be ðæm we magon singan      swylc butan lease.

The Meters of Boethius: Meter 31

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt, ðu meaht ongitan,      gif his ðe geman lyst,
þætte mislice      manega wuhta
geond eorðan farað      ungelice;
habbað blioh and fær,      bu ungelice,

5

and mægwlitas      manegra cynna
cuð and uncuð.      Creopað and snicað,
eall lichoma      eorðan getenge,
nabbað hi æt fiðrum fultum,      ne magon hi mid fotum gangan,
eorðan brucan,      swa him eaden wæs.

10

Sume fotum twam      foldan peððað,
sume fierfete,      sume fleogende
windað under wolcnum.      Bið ðeah wuhta gehwylc
onhnigen to hrusan,      hnipað of dune,
on weoruld wliteð,      wilnað to eorðan,

15

sume nedþearfe,      sume neodfræce.
Man ana gæð      metodes gesceafta
mid his andwlitan      up on gerihte.
Mid ðy is getacnod      þæt his treowa sceal
and his modgeþonc      ma up þonne niðer

20

habban to heofonum,      þy læs he his hige wende
niðer swa ðær nyten.      Nis þæt gedafenlic,
þæt se modsefa      monna æniges
niðerheald wese      and þæt neb upweard!

The Battle of Finnsburh

Verse Indeterminate Unknown

     …nas byrnað?”
Hnæf hleoþrode ða,      heaþogeong cyning:
“Ne ðis ne dagað eastan,      ne her draca ne fleogeð,
ne her ðisse healle      hornas ne byrnað.

5

Ac her forþ berað;      fugelas singað,
gylleð græghama,      guðwudu hlynneð,
scyld scefte oncwyð.      Nu scyneð þes mona
waðol under wolcnum.      Nu arisað weadæda
ðe ðisne folces nið      fremman willað.

10

Ac onwacnigeað nu,      wigend mine,
habbað eowre linda,      hicgeaþ on ellen,
winnað on orde,      wesað onmode!”
ða aras mænig goldhladen ðegn,      gyrde hine his swurde.
ða to dura eodon      drihtlice cempan,

15

Sigeferð and Eaha,      hyra sword getugon,
and æt oþrum durum      Ordlaf and Guþlaf,
and Hengest sylf      hwearf him on laste.
ða gyt Garulf      Guðere styrde
ðæt he swa freolic feorh      forman siþe

20

to ðære healle durum      hyrsta ne bære,
nu hyt niþa heard      anyman wolde,
ac he frægn ofer eal      undearninga,
deormod hæleþ,      hwa ða duru heolde.
“Sigeferþ is min nama,” cweþ he,      “ic eom Secgena leod,

25

wreccea wide cuð;      fæla ic weana gebad,
heardra hilda.      ðe is gyt her witod
swæþer ðu sylf to me      secean wylle.”
ða wæs on healle      wælslihta gehlyn;
sceolde cellod bord      cenum on handa,

30

banhelm berstan      (buruhðelu dynede),
oð æt ðære guðe      Garulf gecrang,
ealra ærest      eorðbuendra,
Guðlafes sunu,      ymbe hyne godra fæla,
hwearflicra hræw.      Hræfen wandrode,

35

sweart and sealobrun.      Swurdleoma stod,
swylce eal Finnsburuh      fyrenu wære.
Ne gefrægn ic næfre wurþlicor      æt wera hilde
sixtig sigebeorna      sel gebæran,
ne nefre swetne medo      sel forgyldan

40

ðonne Hnæfe guldan      his hægstealdas.
Hig fuhton fif dagas,      swa hyra nan ne feol
drihtgesiða,      ac hig ða duru heoldon.
ða gewat him wund hæleð      on wæg gangan,
sæde þæt his byrne      abrocen wære,

45

heresceorp unhror,      and eac wæs his helm ðyrel.
ða hine sona frægn      folces hyrde,
hu ða wigend hyra      wunda genæson,
oððe hwæþer ðæra hyssa     

Waldere A

Verse Indeterminate Saxon

     hyrde hyne georne:
“Huru Welande…      worc ne geswiceð
monna ænigum      ðara ðe Mimming can
heardne gehealdan.      Oft æt hilde gedreas

5

swatfag and sweordwund      secg æfter oðrum.
ætlan ordwyga,      ne læt ðin ellen nu gy…
gedreosan to dæge,      dryhtscipe
     is se dæg cumen
þæt ðu scealt aninga      oðer twega,

10

lif forleosan      oððe l… …gne dom
agan mid eldum,      ælfheres sunu.
Nalles ic ðe, wine min,      wordum cide,
ðy ic ðe gesawe      æt ðam sweordplegan
ðurh edwitscype      æniges monnes

15

wig forbugan      oððe on weal fleon,
lice beorgan,      ðeah þe laðra fela
ðinne byrnhomon      billum heowun,
ac ðu symle furðor      feohtan sohtest,
mæl ofer mearce;      ðy ic ðe metod ondred,

20

þæt ðu to fyrenlice      feohtan sohtest
æt ðam ætstealle      oðres monnes,
wigrædenne.      Weorða ðe selfne
godum dædum,      ðenden ðin god recce.
Ne murn ðu for ði mece;      ðe wearð maðma cyst

25

gifeðe to geoce,      mid ðy ðu Guðhere scealt
beot forbigan,      ðæs ðe he ðas beaduwe ongan
…d unryhte      ærest secan.
Forsoc he ðam swurde      and ðam syncfatum,
beaga mænigo,      nu sceal bega leas

30

hworfan from ðisse hilde,      hlafurd secan
ealdne %%OE%%      oððe her ær swefan,
gif he ða”

Waldere B

Verse Indeterminate Saxon

     “…ce bæteran
buton ðam anum      ðe ic eac hafa
on stanfate      stille gehided.
Ic wat þæt hit ðohte      ðeodric Widian

5

selfum onsendon,      and eac sinc micel
maðma mid ði mece,      monig oðres mid him
golde gegirwan      (iulean genam),
þæs ðe hine of nearwum      Niðhades mæg,
Welandes bearn,      Widia ut forlet;

10

ðurh fifela gewe… …ld      forð onette.”
Waldere mað… …lode,      wiga ellenrof,
hæfde him on handa      hildefrofre,
guðbilla gripe,      gyddode wordum:
“Hwæt! ðu huru wendest,      wine Burgenda,

15

þæt me Hagenan hand      hilde gefremede
and getwæmde …ðewigges.      Feta, gyf ðu dyrre,
æt ðus heaðuwerigan      hare byrnan.
Standeð me her on eaxelum      ælfheres laf,
god and geapneb,      golde geweorðod,

20

ealles unscende      æðelinges reaf
to habbanne,      þonne hand wereð
feorhhord feondum.      Ne bið fah wið me,
þonne …… unmægas      eft ongynnað,
mecum gemetað,      swa ge me dydon.

25

ðeah mæg sige syllan      se ðe symle byð
recon and rædfest      ryh… …a gehwilces.
Se ðe him to ðam halgan      helpe gelifeð,
to gode gioce,      he þær gearo findeð
gif ða earnunga      ær geðenceð.

30

þonne moten wlance      welan britnian,
æhtum wealdan,      þæt is”

The Battle of Maldon

Verse Indeterminate Saxon

     brocen wurde.
Het þa hyssa hwæne      hors forlætan,
feor afysan,      and forð gangan,
hicgan to handum      and to hige godum.

5

þa þæt Offan mæg      ærest onfunde,
þæt se eorl nolde      yrhðo geþolian,
he let him þa of handon      leofne fleogan
hafoc wið þæs holtes,      and to þære hilde stop;
be þam man mihte oncnawan      þæt se cniht nolde

10

wacian æt þam wige,      þa he to wæpnum feng.
Eac him wolde Eadric      his ealdre gelæstan,
frean to gefeohte,      ongan þa forð beran
gar to guþe.      He hæfde god geþanc
þa hwile þe he mid handum      healdan mihte

15

bord and bradswurd;      beot he gelæste
þa he ætforan his frean      feohtan sceolde.
ða þær Byrhtnoð ongan      beornas trymian,
rad and rædde,      rincum tæhte
hu hi sceoldon standan      and þone stede healdan,

20

and bæd þæt hyra randas      rihte heoldon
fæste mid folman,      and ne forhtedon na.
þa he hæfde þæt folc      fægere getrymmed,
he lihte þa mid leodon      þær him leofost wæs,
þær he his heorðwerod      holdost wiste.

25

þa stod on stæðe,      stiðlice clypode
wicinga ar,      wordum mælde,
se on beot abead      brimliþendra
ærænde to þam eorle,      þær he on ofre stod:
“Me sendon to þe      sæmen snelle,

30

heton ðe secgan      þæt þu most sendan raðe
beagas wið gebeorge;      and eow betere is
þæt ge þisne garræs      mid gafole forgyldon,
þon we swa hearde      hilde dælon.
Ne þurfe we us spillan,      gif ge spedaþ to þam;

35

we willað wið þam golde      grið fæstnian.
Gyf þu þat gerædest,      þe her ricost eart,
þæt þu þine leoda      lysan wille,
syllan sæmannum      on hyra sylfra dom
feoh wið freode,      and niman frið æt us,

40

we willaþ mid þam sceattum      us to scype gangan,
on flot feran,      and eow friþes healdan.”
Byrhtnoð maþelode,      bord hafenode,
wand wacne æsc,      wordum mælde,
yrre and anræd      ageaf him andsware:

45

“Gehyrst þu, sælida,      hwæt þis folc segeð?
Hi willað eow to gafole      garas syllan,
ættrynne ord      and ealde swurd,
þa heregeatu      þe eow æt hilde ne deah.
Brimmanna boda,      abeod eft ongean,

50

sege þinum leodum      miccle laþre spell,
þæt her stynt unforcuð      eorl mid his werode,
þe wile gealgean      eþel þysne,
æþelredes eard,      ealdres mines,
folc and foldan.      Feallan sceolon

55

hæþene æt hilde.      To heanlic me þinceð
þæt ge mid urum sceattum      to scype gangon
unbefohtene,      nu ge þus feor hider
on urne eard      in becomon.
Ne sceole ge swa softe      sinc gegangan;

60

us sceal ord and ecg      ær geseman,
grim guðplega,      ær we gofol syllon.”
Het þa bord beran,      beornas gangan,
þæt hi on þam easteðe      ealle stodon.
Ne mihte þær for wætere      werod to þam oðrum;

65

þær com flowende      flod æfter ebban,
lucon lagustreamas.      To lang hit him þuhte,
hwænne hi togædere      garas beron.
Hi þær Pantan stream      mid prasse bestodon,
Eastseaxena ord      and se æschere.

70

Ne mihte hyra ænig      oþrum derian,
buton hwa þurh flanes flyht      fyl gename.
Se flod ut gewat;      þa flotan stodon gearowe,
wicinga fela,      wiges georne.
Het þa hæleða hleo      healdan þa bricge

75

wigan wigheardne,      se wæs haten Wulfstan,
cafne mid his cynne,      þæt wæs Ceolan sunu,
þe ðone forman man      mid his francan ofsceat
þe þær baldlicost      on þa bricge stop.
þær stodon mid Wulfstane      wigan unforhte,

80

ælfere and Maccus,      modige twegen,
þa noldon æt þam forda      fleam gewyrcan,
ac hi fæstlice      wið ða fynd weredon,
þa hwile þe hi wæpna      wealdan moston.
þa hi þæt ongeaton      and georne gesawon

85

þæt hi þær bricgweardas      bitere fundon,
ongunnon lytegian þa      laðe gystas,
bædon þæt hi upgang      agan moston,
ofer þone ford faran,      feþan lædan.
ða se eorl ongan      for his ofermode

90

alyfan landes to fela      laþere ðeode.
Ongan ceallian þa      ofer cald wæter
Byrhtelmes bearn      (beornas gehlyston):
“Nu eow is gerymed,      gað ricene to us,
guman to guþe;      god ana wat

95

hwa þære wælstowe      wealdan mote.”
Wodon þa wælwulfas      (for wætere ne murnon),
wicinga werod,      west ofer Pantan,
ofer scir wæter      scyldas wegon,
lidmen to lande      linde bæron.

100

þær ongean gramum      gearowe stodon
Byrhtnoð mid beornum;      he mid bordum het
wyrcan þone wihagan,      and þæt werod healdan
fæste wið feondum.      þa wæs feohte neh,
tir æt getohte.      Wæs seo tid cumen

105

þæt þær fæge men      feallan sceoldon.
þær wearð hream ahafen,      hremmas wundon,
earn æses georn;      wæs on eorþan cyrm.
Hi leton þa of folman      feolhearde speru,
gegrundene      garas fleogan;

110

bogan wæron bysige,      bord ord onfeng.
Biter wæs se beaduræs,      beornas feollon
on gehwæðere hand,      hyssas lagon.
Wund wearð Wulfmær,      wælræste geceas,
Byrhtnoðes mæg;      he mid billum wearð,

115

his swuster sunu,      swiðe forheawen.
þær wearð wicingum      wiþerlean agyfen.
Gehyrde ic þæt Eadweard      anne sloge
swiðe mid his swurde,      swenges ne wyrnde,
þæt him æt fotum      feoll fæge cempa;

120

þæs him his ðeoden      þanc gesæde,
þam burþene,      þa he byre hæfde.
Swa stemnetton      stiðhicgende
hysas æt hilde,      hogodon georne
hwa þær mid orde      ærost mihte

125

on fægean men      feorh gewinnan,
wigan mid wæpnum;      wæl feol on eorðan.
Stodon stædefæste;      stihte hi Byrhtnoð,
bæd þæt hyssa gehwylc      hogode to wige
þe on Denon wolde      dom gefeohtan.

130

Wod þa wiges heard,      wæpen up ahof,
bord to gebeorge,      and wið þæs beornes stop.
Eode swa anræd      eorl to þam ceorle,
ægþer hyra oðrum      yfeles hogode.
Sende ða se særinc      suþerne gar,

135

þæt gewundod wearð      wigena hlaford;
he sceaf þa mid ðam scylde,      þæt se sceaft tobærst,
and þæt spere sprengde,      þæt hit sprang ongean.
Gegremod wearð se guðrinc;      he mid gare stang
wlancne wicing,      þe him þa wunde forgeaf.

140

Frod wæs se fyrdrinc;      he let his francan wadan
þurh ðæs hysses hals,      hand wisode
þæt he on þam færsceaðan      feorh geræhte.
ða he oþerne      ofstlice sceat,
þæt seo byrne tobærst;      he wæs on breostum wund

145

þurh ða hringlocan,      him æt heortan stod
ætterne ord.      Se eorl wæs þe bliþra,
hloh þa, modi man,      sæde metode þanc
ðæs dægweorces      þe him drihten forgeaf.
Forlet þa drenga sum      daroð of handa,

150

fleogan of folman,      þæt se to forð gewat
þurh ðone æþelan      æþelredes þegen.
Him be healfe stod      hyse unweaxen,
cniht on gecampe,      se full caflice
bræd of þam beorne      blodigne gar,

155

Wulfstanes bearn,      Wulfmær se geonga,
forlet forheardne      faran eft ongean;
ord in gewod,      þæt se on eorþan læg
þe his þeoden ær      þearle geræhte.
Eode þa gesyrwed      secg to þam eorle;

160

he wolde þæs beornes      beagas gefecgan,
reaf and hringas      and gerenod swurd.
þa Byrhtnoð bræd      bill of sceðe,
brad and bruneccg,      and on þa byrnan sloh.
To raþe hine gelette      lidmanna sum,

165

þa he þæs eorles      earm amyrde.
Feoll þa to foldan      fealohilte swurd;
ne mihte he gehealdan      heardne mece,
wæpnes wealdan.      þa gyt þæt word gecwæð
har hilderinc,      hyssas bylde,

170

bæd gangan forð      gode geferan;
ne mihte þa on fotum leng      fæste gestandan.
He to heofenum wlat:     
“Geþancie þe,      ðeoda waldend,
ealra þæra wynna      þe ic on worulde gebad.

175

Nu ic ah, milde metod,      mæste þearfe
þæt þu minum gaste      godes geunne,
þæt min sawul to ðe      siðian mote
on þin geweald,      þeoden engla,
mid friþe ferian.      Ic eom frymdi to þe

180

þæt hi helsceaðan      hynan ne moton.”
ða hine heowon      hæðene scealcas
and begen þa beornas      þe him big stodon,
ælfnoð and Wulmær      begen lagon,
ða onemn hyra frean      feorh gesealdon.

185

Hi bugon þa fram beaduwe      þe þær beon noldon.
þær wearð Oddan bearn      ærest on fleame,
Godric fram guþe,      and þone godan forlet
þe him mænigne oft      mear gesealde;
he gehleop þone eoh      þe ahte his hlaford,

190

on þam gerædum      þe hit riht ne wæs,
and his broðru mid him      begen ærndon,
Godwine and Godwig,      guþe ne gymdon,
ac wendon fram þam wige      and þone wudu sohton,
flugon on þæt fæsten      and hyra feore burgon,

195

and manna ma      þonne hit ænig mæð wære,
gyf hi þa geearnunga      ealle gemundon
þe he him to duguþe      gedon hæfde.
Swa him Offa on dæg      ær asæde
on þam meþelstede,      þa he gemot hæfde,

200

þæt þær modiglice      manega spræcon
þe eft æt þearfe      þolian noldon.
þa wearð afeallen      þæs folces ealdor,
æþelredes eorl;      ealle gesawon
heorðgeneatas      þæt hyra heorra læg.

205

þa ðær wendon forð      wlance þegenas,
unearge men      efston georne;
hi woldon þa ealle      oðer twega,
lif forlætan      oððe leofne gewrecan.
Swa hi bylde forð      bearn ælfrices,

210

wiga wintrum geong,      wordum mælde,
ælfwine þa cwæð,      he on ellen spræc:
“Gemunan þa mæla      þe we oft æt meodo spræcon,
þonne we on bence      beot ahofon,
hæleð on healle,      ymbe heard gewinn;

215

nu mæg cunnian      hwa cene sy.
Ic wylle mine æþelo      eallum gecyþan,
þæt ic wæs on Myrcon      miccles cynnes;
wæs min ealda fæder      Ealhelm haten,
wis ealdorman,      woruldgesælig.

220

Ne sceolon me on þære þeode      þegenas ætwitan
þæt ic of ðisse fyrde      feran wille,
eard gesecan,      nu min ealdor ligeð
forheawen æt hilde.      Me is þæt hearma mæst;
he wæs ægðer min mæg      and min hlaford.”

225

þa he forð eode,      fæhðe gemunde,
þæt he mid orde      anne geræhte
flotan on þam folce,      þæt se on foldan læg
forwegen mid his wæpne.      Ongan þa winas manian,
frynd and geferan,      þæt hi forð eodon.

230

Offa gemælde,      æscholt asceoc:
“Hwæt þu, ælfwine, hafast      ealle gemanode
þegenas to þearfe,      nu ure þeoden lið,
eorl on eorðan.      Us is eallum þearf
þæt ure æghwylc      oþerne bylde

235

wigan to wige,      þa hwile þe he wæpen mæge
habban and healdan,      heardne mece,
gar and godswurd.      Us Godric hæfð,
earh Oddan bearn,      ealle beswicene.
Wende þæs formoni man,      þa he on meare rad,

240

on wlancan þam wicge,      þæt wære hit ure hlaford;
forþan wearð her on felda      folc totwæmed,
scyldburh tobrocen.      Abreoðe his angin,
þæt he her swa manigne      man aflymde!”
Leofsunu gemælde      and his linde ahof,

245

bord to gebeorge;      he þam beorne oncwæð:
“Ic þæt gehate,      þæt ic heonon nelle
fleon fotes trym,      ac wille furðor gan,
wrecan on gewinne      minne winedrihten.
Ne þurfon me embe Sturmere      stedefæste hælæð

250

wordum ætwitan,      nu min wine gecranc,
þæt ic hlafordleas      ham siðie,
wende fram wige,      ac me sceal wæpen niman,
ord and iren.”      He ful yrre wod,
feaht fæstlice,      fleam he forhogode.

255

Dunnere þa cwæð,      daroð acwehte,
unorne ceorl,      ofer eall clypode,
bæd þæt beorna gehwylc      Byrhtnoð wrece:
“Ne mæg na wandian      se þe wrecan þenceð
frean on folce,      ne for feore murnan.”

260

þa hi forð eodon,      feores hi ne rohton;
ongunnon þa hiredmen      heardlice feohtan,
grame garberend,      and god bædon
þæt hi moston gewrecan      hyra winedrihten
and on hyra feondum      fyl gewyrcan.

265

Him se gysel ongan      geornlice fylstan;
he wæs on Norðhymbron      heardes cynnes,
Ecglafes bearn,      him wæs æscferð nama.
He ne wandode na      æt þam wigplegan,
ac he fysde forð      flan genehe;

270

hwilon he on bord sceat,      hwilon beorn tæsde,
æfre embe stunde      he sealde sume wunde,
þa hwile ðe he wæpna      wealdan moste.
þa gyt on orde stod      Eadweard se langa,
gearo and geornful,      gylpwordum spræc

275

þæt he nolde fleogan      fotmæl landes,
ofer bæc bugan,      þa his betera leg.
He bræc þone bordweall      and wið þa beornas feaht,
oðþæt he his sincgyfan      on þam sæmannum
wurðlice wrec,      ær he on wæle lege.

280

Swa dyde æþeric,      æþele gefera,
fus and forðgeorn,      feaht eornoste.
Sibyrhtes broðor      and swiðe mænig oþer
clufon cellod bord,      cene hi weredon;
bærst bordes lærig,      and seo byrne sang

285

gryreleoða sum.      þa æt guðe sloh
Offa þone sælidan,      þæt he on eorðan feoll,
and ðær Gaddes mæg      grund gesohte.
Raðe wearð æt hilde      Offa forheawen;
he hæfde ðeah geforþod      þæt he his frean gehet,

290

swa he beotode ær      wið his beahgifan
þæt hi sceoldon begen      on burh ridan,
hale to hame,      oððe on here crincgan,
on wælstowe      wundum sweltan;
he læg ðegenlice      ðeodne gehende.

295

ða wearð borda gebræc.      Brimmen wodon,
guðe gegremode;      gar oft þurhwod
fæges feorhhus.      Forð þa eode Wistan,
þurstanes sunu,      wið þas secgas feaht;
he wæs on geþrange      hyra þreora bana,

300

ær him Wigelines bearn      on þam wæle læge.
þær wæs stið gemot;      stodon fæste
wigan on gewinne,      wigend cruncon,
wundum werige.      Wæl feol on eorþan.
Oswold and Eadwold      ealle hwile,

305

begen þa gebroþru,      beornas trymedon,
hyra winemagas      wordon bædon
þæt hi þær æt ðearfe      þolian sceoldon,
unwaclice      wæpna neotan.
Byrhtwold maþelode      bord hafenode

310

(se wæs eald geneat),      æsc acwehte;
he ful baldlice      beornas lærde:
“Hige sceal þe heardra,      heorte þe cenre,
mod sceal þe mare,      þe ure mægen lytlað.
Her lið ure ealdor      eall forheawen,

315

god on greote.      A mæg gnornian
se ðe nu fram þis wigplegan      wendan þenceð.
Ic eom frod feores;      fram ic ne wille,
ac ic me be healfe      minum hlaforde,
be swa leofan men,      licgan þence.”

320

Swa hi æþelgares bearn      ealle bylde,
Godric to guþe.      Oft he gar forlet,
wælspere windan      on þa wicingas,
swa he on þam folce      fyrmest eode,
heow and hynde,      oðþæt he on hilde gecranc.

325

Næs þæt na se Godric      þe ða guðe forbeah

The Battle of Brunanburh

Verse Indeterminate Saxon

Her æþelstan cyning,      eorla dryhten,
beorna beahgifa,      and his broþor eac,
Eadmund æþeling,      ealdorlangne tir
geslogon æt sæcce      sweorda ecgum

5

ymbe Brunanburh.      Bordweal clufan,
heowan heaþolinde      hamora lafan,
afaran Eadweardes,      swa him geæþele wæs
from cneomægum,      þæt hi æt campe oft
wiþ laþra gehwæne      land ealgodon,

10

hord and hamas.      Hettend crungun,
Sceotta leoda      and scipflotan
fæge feollan,      feld dænnede
secga swate,      siðþan sunne up
on morgentid,      mære tungol,

15

glad ofer grundas,      godes condel beorht,
eces drihtnes,      oð sio æþele gesceaft
sah to setle.      þær læg secg mænig
garum ageted,      guma norþerna
ofer scild scoten,      swilce Scittisc eac,

20

werig, wiges sæd.      Wesseaxe forð
ondlongne dæg      eorodcistum
on last legdun      laþum þeodum,
heowan herefleman      hindan þearle
mecum mylenscearpan.      Myrce ne wyrndon

25

heardes hondplegan      hæleþa nanum
þæra þe mid Anlafe      ofer æra gebland
on lides bosme      land gesohtun,
fæge to gefeohte.      Fife lægun
on þam campstede      cyningas giunge,

30

sweordum aswefede,      swilce seofene eac
eorlas Anlafes,      unrim heriges,
flotan and Sceotta.      þær geflemed wearð
Norðmanna bregu,      nede gebeded,
to lides stefne      litle weorode;

35

cread cnear on flot,      cyning ut gewat
on fealene flod,      feorh generede.
Swilce þær eac se froda      mid fleame com
on his cyþþe norð,      Costontinus,
har hilderinc,      hreman ne þorfte

40

mæca gemanan;      he wæs his mæga sceard,
freonda gefylled      on folcstede,
beslagen æt sæcce,      and his sunu forlet
on wælstowe      wundun forgrunden,
giungne æt guðe.      Gelpan ne þorfte

45

beorn blandenfeax      bilgeslehtes,
eald inwidda,      ne Anlaf þy ma;
mid heora herelafum      hlehhan ne þorftun
þæt heo beaduweorca      beteran wurdun
on campstede      cumbolgehnastes,

50

garmittinge,      gumena gemotes,
wæpengewrixles,      þæs hi on wælfelda
wiþ Eadweardes      afaran plegodan.
Gewitan him þa Norþmen      negledcnearrum,
dreorig daraða laf,      on Dinges mere

55

ofer deop wæter      Difelin secan,
eft Iraland,      æwiscmode.
Swilce þa gebroþer      begen ætsamne,
cyning and æþeling,      cyþþe sohton,
Wesseaxena land,      wiges hremige.

60

Letan him behindan      hræw bryttian
saluwigpadan,      þone sweartan hræfn,
hyrnednebban,      and þane hasewanpadan,
earn æftan hwit,      æses brucan,
grædigne guðhafoc      and þæt græge deor,

65

wulf on wealde.      Ne wearð wæl mare
on þis eiglande      æfre gieta
folces gefylled      beforan þissum
sweordes ecgum,      þæs þe us secgað bec,
ealde uðwitan,      siþþan eastan hider

70

Engle and Seaxe      up becoman,
ofer brad brimu      Brytene sohtan,
wlance wigsmiþas,      Wealas ofercoman,
eorlas arhwate      eard begeatan.

The Capture of the Five Boroughs

Verse Indeterminate Saxon

Her Eadmund cyning,      Engla þeoden,
mæcgea mundbora,      Myrce geeode,
dyre dædfruma,      swa Dor scadeþ,
Hwitanwyllesgeat      and Humbra ea,

5

brada brimstream.      Burga fife,
Ligoraceaster      and Lincylene
and Snotingaham,      swylce Stanford eac
and Deoraby.      Dæne wæran æror
under Norðmannum      nyde gebegde

10

on hæþenra      hæfteclommum
lange þrage,      oþ hie alysde eft
for his weorþscipe      wiggendra hleo,
afera Eadweardes,      Eadmund cyning.

The Coronation of Edgar

Verse Indeterminate Saxon

Her Eadgar wæs,      Engla waldend,
corðre miclum      to cyninge gehalgod
on ðære ealdan byrig,      Acemannesceastre;
eac hi igbuend      oðre worde

5

beornas Baðan nemnaþ.      þær wæs blis micel
on þam eadgan dæge      eallum geworden,
þone niða bearn      nemnað and cigað
Pentecostenes dæg.      þær wæs preosta heap,
micel muneca ðreat,      mine gefrege,

10

gleawra gegaderod.      And ða agangen wæs
tyn hund wintra      geteled rimes
fram gebyrdtide      bremes cyninges,
leohta hyrdes,      buton ðær to lafe þa get
wæs wintergeteles,      þæs ðe gewritu secgað,

15

seofon and twentig;      swa neah wæs sigora frean
ðusend aurnen,      ða þa ðis gelamp.
And him Eadmundes      eafora hæfde
nigon and XX,      niðweorca heard,
wintra on worulde,      ða þis geworden wæs,

20

and þa on ðam XXX wæs      ðeoden gehalgod.

The Death of Edgar

Verse Indeterminate Saxon

Her geendode      eorðan dreamas
Eadgar, Engla cyning,      ceas him oðer leoht,
wlitig and wynsum,      and þis wace forlet,
lif þis læne.      Nemnað leoda bearn,

5

men on moldan,      þæne monað gehwær
in ðisse eðeltyrf,      þa þe ær wæran
on rimcræfte      rihte getogene,
Iulius monoð,      þær se geonga gewat
on þone eahteðan dæg      Eadgar of life,

10

beorna beahgyfa.      Feng his bearn syððan
to cynerice,      cild unweaxen,
eorla ealdor,      þam wæs Eadweard nama.
And him tirfæst hæleð      tyn nihtum ær
of Brytene gewat,      bisceop se goda,

15

þurh gecyndne cræft,      ðam wæs Cyneweard nama.
ða wæs on Myrceon,      mine gefræge,
wide and welhwær      waldendes lof
afylled on foldan.      Fela wearð todræfed
gleawra godes ðeowa;      þæt wæs gnornung micel

20

þam þe on breostum wæg      byrnende lufan
metodes on mode.      þa wæs mærða fruma
to swiðe forsewen,      sigora waldend,
rodera rædend,      þa man his riht tobræc.
And þa wearð eac adræfed      deormod hæleð,

25

Oslac, of earde      ofer yða gewealc,
ofer ganotes bæð,      gamolfeax hæleð,
wis and wordsnotor,      ofer wætera geðring,
ofer hwæles eðel,      hama bereafod.
And þa wearð ætywed      uppe on roderum

30

steorra on staðole,      þone stiðferhþe,
hæleð higegleawe,      hatað wide
cometa be naman,      cræftgleawe men,
wise woðboran.      Wæs geond werðeode
waldendes wracu      wide gefrege,

35

hungor ofer hrusan;      þæt eft heofona weard
gebette, brego engla,      geaf eft blisse gehwæm
egbuendra      þurh eorðan westm.

The Death of Alfred

Verse Indeterminate Saxon

Her com ælfred, se unsceððiga æþeling, æþelrædes
sunu cinges, hider inn and wolde to his meder, þe on Win-
cestre sæt, ac hit him ne geþafode Godwine eorl, ne ec oþre
men þe mycel mihton wealdan, forðan hit hleoðrode þa

5

swiðe toward Haraldes, þeh hit unriht wære.
Ac Godwine hine þa gelette      and hine on hæft sette,
and his geferan he todraf,      and sume mislice ofsloh;
sume hi man wið feo sealde,      sume hreowlice acwealde,
sume hi man bende,      sume hi man blende,

10

sume hamelode,      sume hættode.
Ne wearð dreorlicre dæd      gedon on þison earde,
syþþan Dene comon      and her frið namon.
Nu is to gelyfenne      to ðan leofan gode,
þæt hi blission      bliðe mid Criste

15

þe wæron butan scylde      swa earmlice acwealde.
Se æþeling lyfode þa gyt;      ælc yfel man him gehet,
oðþæt man gerædde      þæt man hine lædde
to Eligbyrig      swa gebundenne.
Sona swa he lende,      on scype man hine blende,

20

and hine swa blindne      brohte to ðam munecon,
and he þar wunode      ða hwile þe he lyfode.
Syððan hine man byrigde,      swa him wel gebyrede,
ful wurðlice,      swa he wyrðe wæs,
æt þam westende,      þam styple ful gehende,

25

on þam suðportice;      seo saul is mid Criste.

The Death of Edward

Verse Indeterminate Saxon

Her Eadward kingc,      Engla hlaford,
sende soþfæste      sawle to Criste
on godes wæra,      gast haligne.
He on worulda her      wunode þrage

5

on kyneþrymme,      cræftig ræda,
XXIIII,      freolic wealdend,
wintra gerimes,      weolan britnode,
and healfe tid,      hæleða wealdend,
weold wel geþungen      Walum and Scottum

10

and Bryttum eac,      byre æðelredes,
Englum and Sexum,      oretmægcum,
swa ymbclyppað      cealde brymmas,
þæt eall Eadwarde,      æðelum kinge,
hyrdon holdlice      hagestealde menn.

15

Wæs a bliðemod      bealuleas kyng,
þeah he lange ær,      lande bereafod,
wunode wræclastum      wide geond eorðan,
syððan Cnut ofercom      kynn æðelredes
and Dena weoldon      deore rice

20

Engla landes      XXVIII
wintra gerimes,      welan brytnodon.
Syððan forð becom      freolice in geatwum
kyningc kystum god,      clæne and milde,
Eadward se æðela,      eðel bewerode,

25

land and leode,      oðþæt lungre becom
deað se bitera,      and swa deore genam
æþelne of eorðan;      englas feredon
soþfæste sawle      innan swegles leoht.
And se froda swa þeah      befæste þæt rice

30

heahþungenum menn,      Harolde sylfum,
æþelum eorle,      se in ealle tid
hyrde holdlice      hærran sinum
wordum and dædum,      wihte ne agælde
þæs þe þearf wæs      þæs þeodkyninges.

Durham

Verse Indeterminate Saxon

Is ðeos burch breome      geond Breotenrice,
steppa gestaðolad,      stanas ymbutan
wundrum gewæxen.      Weor ymbeornad,
ea yðum stronge,      and ðer inne wunað

5

feola fisca kyn      on floda gemonge.
And ðær gewexen is      wudafæstern micel;
wuniad in ðem wycum      wilda deor monige,
in deope dalum      deora ungerim.
Is in ðere byri eac      bearnum gecyðed

10

ðe arfesta      eadig Cudberch
and ðes clene      cyninges heafud,
Osuualdes, Engle leo,      and Aidan biscop,
Eadberch and Eadfrið,      æðele geferes.
Is ðer inne midd heom      æðelwold biscop

15

and breoma bocera Beda,      and Boisil abbot,
ðe clene Cudberte      on gecheðe
lerde lustum,      and he his lara wel genom.
Eardiæð æt ðem eadige      in in ðem minstre
unarimeda      reliquia,

20

ðær monia wundrum gewurðað,      ðes ðe writ seggeð,
midd ðene drihnes wer      domes bideð.

The Rune Poem

Verse Indeterminate Saxon

%%F%% byþ frofur      fira gehwylcum.
Sceal ðeah manna gehwylc      miclun hyt dælan
gif he wile for drihtne      domes hleotan.
%%U%% byþ anmod      and oferhyrned,

5

felafrecne deor,      feohteþ mid hornum,
mære morstapa;      þæt is modig wuht.
%%þ%% byþ ðearle scearp;      ðegna gehwylcum
anfeng ys yfyl,      ungemetun reþe
manna gehwylcun      ðe him mid resteð.

10

%%O%% byþ ordfruma      ælcre spræce,
wisdomes wraþu      and witena frofur,
and eorla gehwam      eadnys and tohiht.
%%R%% byþ on recyde      rinca gehwylcum
sefte, and swiþhwæt      ðam ðe sitteþ on ufan

15

meare mægenheardum      ofer milpaþas.
%%C%% byþ cwicera gehwam      cuþ on fyre,
blac and beorhtlic,      byrneþ oftust
ðær hi æþelingas      inne restaþ.
%%G%% gumena byþ      gleng and herenys,

20

wraþu and wyrþscype,      and wræcna gehwam
ar and ætwist      ðe byþ oþra leas.
%%W%%ne bruceþ      ðe can weana lyt,
sares and sorge,      and him sylfa hæfþ
blæd and blysse      and eac byrga geniht.

25

%%H%% byþ hwitust corna;      hwyrft hit of heofones lyfte,
wealcaþ hit windes scuras,      weorþeþ hit to wætere syððan.
%%N%% byþ nearu on breostan,      weorþeþ hi ðeah oft niþa bearnum
to helpe and to hæle gehwæþre,      gif hi his hlystaþ æror.
%%I%% byþ oferceald,      ungemetum slidor,

30

glisnaþ glæshluttur,      gimmum gelicust,
flor forste geworuht,      fæger ansyne.
%%J%% byþ gumena hiht,      ðon god læteþ,
halig heofones cyning,      hrusan syllan
beorhte bleda      beornum and ðearfum.

35

%%Z%% byþ utan      unsmeþe treow,
heard, hrusan fæst,      hyrde fyres,
wyrtrumun underwreþyd,      wyn on eþle.
%%P%% byþ symble      plega and hlehter
wlancum      ðar wigan sittaþ

40

on beorsele      bliþe ætsomne.
%%X%% secg eard hæfþ      oftust on fenne,
wexeð on wature,      wundaþ grimme,
blode breneð      beorna gehwylcne
ðe him ænigne      onfeng gedeð.

45

%%S%% semannum      symble biþ on hihte,
ðonn hi hine feriaþ      ofer fisces beþ,
oþ hi brimhengest      bringeþ to lande.
%%T%% biþ tacna sum,      healdeð trywa wel
wiþ æþelingas,      a biþ on færylde,

50

ofer nihta genipu      næfre swiceþ.
%%B%% byþ bleda leas,      bereþ efne swa ðeah
tanas butan tudder,      biþ on telgum wlitig,
heah on helme      hrysted fægere,
geloden leafum,      lyfte getenge.

55

%%E%% byþ for eorlum      æþelinga wyn,
hors hofum wlanc,      ðær him hæleþ ymbe,
welege on wicgum,      wrixlaþ spræce,
and biþ unstyllum      æfre frofur.
%%M%% byþ on myrgþe      his magan leof;

60

sceal þeah anra gehwylc      oðrum swican,
for ðam dryhten wyle      dome sine
þæt earme flæsc      eorþan betæcan.
%%L%% byþ leodum      langsum geþuht,
gif hi sculun neþan      on nacan tealtum,

65

and hi sæyþa      swyþe bregaþ,
and se brimhengest      bridles ne gymeð.
%%NG%% wæs ærest      mid Eastdenum
gesewen secgun,      oþ he siððan eft
ofer wæg gewat,      wæn æfter ran;

70

ðus heardingas      ðone hæle nemdun.
%%OE%% byþ oferleof      æghwylcum men,
gif he mot ðær rihtes      and gerysena on
brucan on bolde      bleadum oftast.
%%D%% byþ drihtnes sond,      deore mannum,

75

mære metodes leoht,      myrgþ and tohiht
eadgum and earmum,      eallum brice.
%%A%% byþ on eorþan      elda bearnum
flæsces fodor,      fereþ gelome
ofer ganotes bæþ;      garsecg fandaþ

80

hwæþer ac hæbbe      æþele treowe.
%%æ%% biþ oferheah,      eldum dyre,
stiþ on staþule,      stede rihte hylt,
ðeah him feohtan on      firas monige.
%%Y%% byþ æþelinga      and eorla gehwæs

85

wyn and wyrþmynd,      byþ on wicge fæger,
fæstlic on færelde,      fyrdgeatewa sum.
%%IO%% byþ eafix,      and ðeah a bruceþ
fodres on foldan,      hafaþ fægerne eard,
wætre beworpen,      ðær he wynnum leofaþ.

90

%%EA%% byþ egle      eorla gehwylcun,
ðonn fæstlice      flæsc onginneþ,
hraw colian,      hrusan ceosan
blac to gebeddan;      bleda gedreosaþ,
wynna gewitaþ,      wera geswicaþ.

Solomon and Saturn

Verse Indeterminate Saxon

Saturnus cwæð:     
“Hwæt! Ic iglanda      eallra hæbbe
boca onbyrged      þurh gebregdstafas,
larcræftas onlocen      Libia and Greca,

5

swylce eac istoriam      Indea rices.
Me þa treahteras      tala wisedon
on þam micelan bec     
     M… …ces heardum.
Swylce ic næfre on eallum þam fyrngewrytum      findan ne mihte

10

soðe samnode.      Ic sohte þa git
hwylc wære modes      oððe mægenþrymmes,
elnes oððe æhte      oððe eorlscipes
se gepalmtwigoda      Pater Noster.
Sille ic þe ealle,      sunu Dauides,

15

þeoden Israela,      XXX punda
smætes goldes      and mine suna twelfe,
gif þu mec gebringest      þæt ic si gebryrded
ðurh þæs cantices cwyde      Cristes linan,
gesemesð mec mid soðe,      and ic mec gesund fare,

20

wende mec on willan      on wæteres hrigc
ofer Coferflod      Caldeas secan.”
Salomon cwæð:     
“Unlæde bið on eorþan,      unnit lifes,
wesðe wisdomes,      weallað swa nieten,

25

feldgongende      feoh butan gewitte,
se þurh ðone cantic ne can      Crist geherian.
Worað he windes full,      worpað hine deofol
on domdæge,      draca egeslice,
bismorlice,      of blacere liðran

30

irenum aplum;      ealle beoð aweaxen
of edwittes      iða heafdum.
þonne him bið leofre      ðonne eall ðeos leohte gesceaft,
gegoten fram ðam grunde      goldes and seolfres,
feðersceatum full      feohgestreona,

35

gif he æfre ðæs organes      owiht cuðe.
Fracoð he bið ðonne and fremede      frean ælmihtigum,
englum ungelic      ana hwearfað.”
Saturnus cwæð:     
“Ac hwa mæg eaðost      ealra gesceafta

40

ða halgan duru      heofona rices
torhte ontynan      on getælrime?”
Salomon cwæð:     
“ðæt gepalmtwigede      Pater Noster
heofonas ontyneð,      halige geblissað,

45

metod gemiltsað,      morðor gefylleð,
adwæsceð deofles fyr,      dryhtnes onæleð.
Swylce ðu miht mid ðy beorhtan gebede      blod onhætan,
ðæs deofles dreor,      þæt him dropan stigað,
swate geswiðed,      seofan intingum,

50

egesfullicran      ðonne seo ærene gripu,
ðonne heo for XII fyra      tydernessum
ofer gleda gripe      gifrust wealleð.
Forðon hafað se cantic      ofer ealle Cristes bec
widmærost word;      he gewritu læreð,

55

stefnum steoreð,      and him stede healdeð
heofona rices,      heregeatewa wigeð.”
Saturnus cwæð:     
“Ac hulic is se organ      ingemyndum
to begonganne      ðam ðe his gast wile

60

meltan wið morðre,      mergan of sorge,
asceadan of scyldum?      Huru him scippend geaf
wuldorlicne wlite.      Mec ðæs on worolde full oft
fyrwit frineð,      fus gewiteð,
mod gemengeð.      Nænig manna wat,

65

hæleða under hefenum,      hu min hige dreoseð,
bysig æfter bocum;      hwilum me bryne stigeð,
hige heortan neah      hædre wealleð.”
Salomon cwæð:     
“Gylden is se godes cwide,      gimmum astæned,

70

hafað sylfren leaf;      sundor mæg æghwylc
ðurh gastes gife      godspel secgan.
He bið seofan snytro      and saule hunig
and modes meolc,      mærþa gesælgost.
He mæg ða saule      of siennihte

75

gefeccan under foldan,      næfre hie se feond to ðæs niðer
feterum gefæstnað;      ðeah he hie mid fiftigum
clusum beclemme,      he ðone cræft briceð
and ða orðancas      ealle tosliteð.
Hungor he ahieðeð,      helle gestrudeð,

80

wylm toweorpeð,      wuldor getimbreð.
He is modigra      middangearde,
staðole strengra      ðonne ealra stana gripe.
Lamena he is læce,      leoht wincendra,
swilce he is deafra duru,      dumbra tunge,

85

scyldigra scyld,      scyppendes seld,
flodes ferigend,      folces nerigend,
yða yrfeweard,      earmra fisca
and wyrma welm,      wildeora holt,
on westenne weard,      weorðmynta geard.

90

And se ðe wile geornlice      ðone godes cwide
singan soðlice,      and hine siemle wile
lufian butan leahtrum,      he mæg ðone laðan gæst,
feohtende feond,      fleonde gebrengan,
gif ðu him ærest on ufan      ierne gebrengest

95

prologa prima,      ðam is %%P%% P nama.
Hafað guðmæcga      gierde lange,
gyldene gade,      and a ðone grymman feond
swiðmod sweopað,      and him on swaðe fylgeð
%%A%% A ofermægene      and hine eac ofslihð.

100

%%T%% T hine teswað      and hine on ða tungan sticað,
wræsteð him ðæt woddor      and him ða wongan brieceð.
%%E%% E hiene yflað,      swa he a wile
ealra feonda gehwane      fæste gestondan.
ðonne hiene on unðanc %%R%% R      ieorrenga geseceð,

105

bocstafa brego,      bregdeð sona
feond be ðam feaxe,      læteð flint brecan
scines sconcan;      he ne besceawað no
his leomona lið,      ne bið him læce god.
Wendeð he hiene ðonne under wolcnum,      wigsteall seceð,

110

heolstre behelmed.      Huru him bið æt heartan wa,
ðonne he hangiende      helle wisceð,
ðæs engestan      eðelrices.
ðonne hine forcinnað      ða cirican getuinnas,
N and O samod      æghwæðer brengeð

115

sweopan of siðe;      sargiað hwile
fremdne flæschoman,      feorh ne bemurnað.
ðonne %%S%% S cymeð,      engla geræswa,
wuldores stæf,      wraðne gegripeð
feond be ðam fotum,      læteð foreweard hleor

120

on strangne stan,      stregdað toðas
geond helle heap.      Hydeð hine æghwylc
æfter sceades sciman;      sceaða bið gebisigod,
Satanes ðegn      swiðe gestilled.
Swilce hiene %%Q%% Q and %%U%% V      cwealme gehnægað,

125

frome folctogan,      farað him togegnes,
habbað leoht speru,      lange sceaftas,
swiðmode sweopan,      swenga ne wyrnað,
deorra dynta;      him bið ðæt deofol lað.
ðonne hine I and %%L%% L      and se yrra %%C%% C

130

guðe begyrdað      (geap stæf wigeð
biterne brogan),      bigað sona
helle hæftling,      ðæt he on hinder gæð.
ðonne hiene %%F%% F and %%M%% M      utan ymbðringað,
scyldigne sceaðan,      habbað scearp speru,

135

atole earhfare,      æled lætað
on ðæs feondes feax      flana stregdan,
biterne brogan;      banan heardlice
grimme ongieldað,      ðæs hie oft gilp brecað.
ðonne hine æt niehstan      nearwe stilleð

140

%%J%% G se geapa,      ðone god sendeð
freondum on fultum,      færeð æfter %%D%% D
fifmægnum full.      Fyr bið se ðridda
stæf stræte neah,      stille bideð.
H onetteð,      engel hine scierpeð,

145

Cristes cempan,      on cwicum wædum
godes spyrigendes      geonges hrægles.
ðonne hine on lyfte      lifgetwinnan
under tungla getrumum      tuigena ordum,
sweopum seolfrynum,      swiðe weallað,

150

oððæt him ban blicað,      bledað ædran;
gartorn geotað      gifrum deofle.
Mæg simle se godes cwide      gumena gehwylcum
ealra feonda gehwane      fleondne gebrengan
ðurh mannes muð,      manfulra heap

155

sweartne geswencan,      næfre hie ðæs syllice
bleoum bregdað.      æfter bancofan
feðerhoman onfoð,      hwilum flotan gripað;
hwilum hie gewendað      in wyrmes lic
stronges and sticoles,      stingeð nieten,

160

feldgongende      feoh gestrudeð.
Hwilum he on wætere      wicg gehnægeð,
hornum geheaweð,      oððæt him heortan blod,
famig flodes bæð,      foldan geseceð.
Hwilum he gefeterað      fæges mannes,

165

handa gehefegað,      ðonne he æt hilde sceall
wið lað werud      lifes tiligan;
awriteð he on his wæpne      wællnota heap,
bealwe bocstafas,      bill forscrifeð,
meces mærðo.      Forðon nænig man scile

170

oft orðances      ut abredan
wæpnes ecgge,      ðeah ðe him se wlite cweme,
ac symle he sceal singan,      ðonne he his sweord geteo,
Pater Noster,      and ðæt palmtreow
biddan mid blisse,      ðæt him bu gife

175

feorh and folme,      ðonne his feond cyme.”
“…… swice,      ær he soð wite,
ðæt ða sienfullan      saula sticien
mid hettendum      helle tomiddes.
Hateð ðonne heahcining      helle betynan,

180

fyres fulle,      and ða feondas mid.”
Hæfde ða se snotra      sunu Dauides
forcumen and forcyðed      Caldea eorl.
Hwæðre was on sælum      se ðe of siðe cwom
feorran gefered;      næfre ær his ferhð ahlog.

185

Hwæt! Ic flitan gefrægn      on fyrndagum
modgleawe men,      middangeardes ræswan,
gewesan ymbe hira wisdom;      wyrs deð se ðe liehð
oððe ðæs soðes ansæceð.      Saloman was bremra,
ðeah ðe Saturnus      sumra hæfde,

190

bald breosttoga,      boca cæga,
leornenga locan.      land eall geondhwearf,
Indea mere,      east Corsias,
Persea rice,      Palestinion,
Niniuen ceastre      and norð Predan,

195

Meda maððumselas,      Marculfes eard,
Saulus rice,      swa he suð ligeð
ymbe Geallboe      and ymb Geador norð,
Filistina flet,      fæsten Creca,
wudu Egipta,      wæter Mathea,

200

cludas Coreffes,      Caldea rice,
Creca cræftas,      cynn Arabia,
lare Libia,      lond Syria,
Pitðinia,      Buðanasan,
Pamhpilia,      Pores gemære,

205

Macedonia,      Mesopotamie,
Cappadocia,      Cristes eðel,
Hieryhco, Galilea,      Hierusalem
     “oððe ic swigie,
nyttes hycgge,      ðeah ic no sprece.

210

Wat ic ðonne, gif ðu gewitest      on Wendelsæ
ofer Coforflod      cyððe secean,
ðæt ðu wille gilpan      ðæt ðu hæbbe gumena bearn
forcumen and forcyððed.      Wat ic ðæt wæron Caldeas
guðe ðæs gielpne      and ðæs goldwlonce,

215

mærða ðæs modige,      ðær to ðam moning gelomp
suð ymbe Sanere feld.      Sæge me from ðam lande
ðær nænig fyra ne mæg      fotum gestæppan.”
Saturnus cuæð:     
“Se mæra was haten      sæliðende

220

weallende Wulf,      werðeodum cuð
Filistina,      freond Nebrondes.
He on ðam felda ofslog      XXV
dracena on dægred,      and hine ða deað offeoll;
forðan ða foldan ne mæg      fira ænig,

225

ðone mercstede,      mon gesecan,
fugol gefleogan,      ne ðon ma foldan neat.
ðanon atercynn      ærest gewurdon
wide onwæcned,      ða ðe nu weallende
ðurh attres oroð      ingang rymað.

230

Git his sweord scineð      swiðe gescæned,
and ofer ða byrgenna      blicað ða hieltas.”
Salomon cwæð:     
“Dol bið se ðe gæð      on deop wæter,
se ðe sund nafað      ne gesegled scip

235

ne fugles flyht,      ne he mid fotum ne mæg
grund geræcan;      huru se godes cunnað
full dyslice,      dryhtnes meahta.”
Saturnus cuæð:     
“Ac hwæt is se dumba,      se ðe on sumre dene resteð?

240

Swiðe snyttrað,      hafað seofon tungan;
hafað tungena gehwylc      XX orda,
hafað orda gehwylc      engles snytro,
ðara ðe wile anra hwylc      uppe bringan,
ðæt ðu ðære gyldnan gesiehst      Hierusalem

245

weallas blican      and hiera winrod lixan,
soðfæstra segn.      Saga hwæt ic mæne.”
Salomon cuæð:     
“Bec sindon breme,      bodiað geneahhe
weotodne willan      ðam ðe wiht hygeð.

250

Gestrangað hie and gestaðeliað      staðolfæstne geðoht,
amyrgað modsefan      manna gehwylces
of ðreamedlan      ðisses lifes.”
Saturnus cwæð:     
“Bald bið se ðe onbyregeð      boca cræftes;

255

symle bið ðe wisra      ðe hira geweald hafað.”
Salomon cuæð:     
“Sige hie onsendað      soðfæstra gehwam,
hælo hyðe,      ðam ðe hie lufað.”
Saturnus cwæð:     

260

“An wise is      on woroldrice
ymb ða me fyrwet bræc      L wintra
dæges and niehtes      ðurh deop gesceaft;
geomrende gast      deð nu gena swa,
ærðon me geunne      ece dryhten

265

ðæt me geseme      snoterra monn.”
Salomon cwæð:     
“Soð is ðæt ðu sagast;      seme ic ðe recene
ymb ða wrætlican wiht.      Wilt ðu ðæt ic ðe secgge?
An fugel siteð      on Filistina

270

middelgemærum;      munt is hine ymbutan,
geap gylden weall.      Georne hine healdað
witan Filistina,      wenað ðæs ðe naht is,
ðæt hiene him scyle eall ðeod      on genæman
wæpna ecggum;      hie ðæs wære cunnon,

275

healdað hine niehta gehwylce      norðan and suðan
on twa healfa      tu hund wearda.
Se fugel hafað      IIII heafdu
medumra manna,      and he is on middan hwælen;
geowes he hafað fiðeru      and griffus fet,

280

ligeð lonnum fæst,      locað unhiere,
swiðe swingeð      and his searo hringeð,
gilleð geomorlice      and his gyrn sefað,
wylleð hine on ðam wite,      wunað unlustum,
singgeð syllice;      seldum æfre

285

his leoma licggað.      Longað hine hearde,
ðynceð him ðæt sie ðria XXX      ðusend wintra
ær he domdæges      dynn gehyre.
Nyste hine on ðære foldan      fira ænig
eorðan cynnes,      ærðon ic hine ana onfand

290

and hine ða gebendan het      ofer brad wæter,
ðæt hine se modega heht      Melotes bearn,
Filistina fruma,      fæste gebindan,
lonnum belucan      wið leodgryre.
ðone fugel hatað      feorbuende,

295

Filistina fruman,      uasa mortis.”
Saturnus cwæð:     
“Ac hwæt is ðæt wundor      ðe geond ðas worold færeð,
styrnenga gæð,      staðolas beateð,
aweceð wopdropan,      winneð oft hider?

300

Ne mæg hit steorra ne stan      ne se steapa gimm,
wæter ne wildeor      wihte beswican,
ac him on hand gæð      heardes and hnesces,
micles and mætes;      him to mose sceall
gegangan geara gehwelce      grundbuendra,

305

lyftfleogendra,      laguswemmendra,
ðria ðreoteno      ðusendgerimes.”
Salomon cuæð:     
“Yldo beoð on eorðan      æghwæs cræftig;
mid hiðendre      hildewræsne,

310

rumre racenteage,      ræceð wide,
langre linan,      lisseð eall ðæt heo wile.
Beam heo abreoteð      and bebriceð telgum,
astyreð standendne      stefn on siðe,
afilleð hine on foldan;      friteð æfter ðam

315

wildne fugol.      Heo oferwigeð wulf,
hio oferbideð stanas,      heo oferstigeð style,
hio abiteð iren mid ome,      deð usic swa.”
Saturnus cwæð:     
“Ac forhwon fealleð se snaw,      foldan behydeð,

320

bewrihð wyrta cið,      wæstmas getigeð,
geðyð hie and geðreatað,      ðæt hie ðrage beoð
cealde geclungne?      Full oft he gecostað eac
wildeora worn,      wætum he oferbricgeð,
gebryceð burga geat,      baldlice fereð,

325

reafað”     
“swiðor micle      ðonne se swipra nið
se hine gelædeð      on ða laðan wic
mid ða fræcnan      feonde to willan.”
Saturnus cwæð:     

330

“Nieht bið wedera ðiestrost,      ned bið wyrda heardost,
sorg bið swarost byrðen,      slæp bið deaðe gelicost.”
Salomon cwæð:     
“Lytle hwile      leaf beoð grene;
ðonne hie eft fealewiað,      feallað on eorðan

335

and forweorniað,      weorðað to duste.
Swa ðonne gefeallað      ða ðe fyrena ær
lange læstað,      lifiað him in mane,
hydað heahgestreon,      healdað georne
on fæstenne      feondum to willan,

340

and wenað wanhogan      ðæt hie wille wuldorcining,
ælmihtig god,      ece gehiran.”
Saturnus cwæð:     
“Sona bið gesiene,      siððan flowan mot
yð ofer eall lond,      ne wile heo awa ðæs

345

siðes geswican,      sioððan hire se sæl cymeð,
ðæt heo domes dæges      dyn gehiere.”
Salomon cwæð:     
“Wa bið ðonne ðissum modgum monnum,      ðam ðe her nu mid mane lengest
lifiað on ðisse lænan gesceafte.      Ieo ðæt ðine leode gecyðdon;

350

wunnon hie wið dryhtnes miehtum,      forðon hie ðæt worc ne gedegdon.
Ne sceall ic ðe hwæðre, broðor, abelgan;      ðu eart swiðe bittres cynnes,
eorre eormenstrynde.      Ne beyrn ðu in ða inwitgecyndo!”
Saturnus cwæð:     
“Saga ðu me, Salomon cyning,      sunu Dauides,

355

hwæt beoð ða feowere      fægæs rapas?”
Salomon cuæð:     
“Gewurdene wyrda,     
ðæt beoð ða feowere      fæges rapas.”
Saturnus cwæð:     

360

“Ac hwa demeð ðonne      dryhtne Criste
on domes dæge,      ðonne he demeð eallum gesceaftum?”
Salomon cwæð:     
“Hwa dear ðonne dryhtne deman,      ðe us of duste geworhte,
nergend of niehtes wunde?      Ac sæge me hwæt nærende wæron.”

365

Saturnus cwæð:     
“Ac forhwon ne mot seo sunne      side gesceafte
scire geondscinan?      Forhwam besceadeð heo
muntas and moras      and monige ec
weste stowa?      Hu geweorðeð ðæt?”

370

Salomon cuæð:     
“Ac forhwam næron eorðwelan      ealle gedæled
leodum gelice?      Sum to lyt hafað,
godes grædig;      hine god seteð
ðurh geearnunga      eadgum to ræste.”

375

Saturnus cwæð:     
“Ac forhwan beoð ða gesiðas      somod ætgædre,
wop and hleahtor?      Full oft hie weorðgeornra
sælða toslitað;      hu gesæleð ðæt?”
Salomon cuæð:     

380

“Unlæde bið and ormod      se ðe a wile
geomrian on gihðe;      se bið gode fracoðast.”
Saturnus cwæð:     
“Forhwon ne moton we ðonne ealle      mid onmedlan
gegnum gangan      in godes rice?”

385

Salomon cwæð:     
“Ne mæg fyres feng      ne forstes cile,
snaw ne sunne      somod eardian,
aldor geæfnan,      ac hira sceal anra gehwylc
onlutan and onliðigan      ðe hafað læsse mægn.”

390

Saturnus cwæð:     
“Ac forhwon ðonne leofað      se wyrsa leng?
Se wyrsa ne wat      in woroldrice
on his mægwinum      maran are.”
Salomon cwæð:     

395

“Ne mæg mon forildan      ænige hwile
ðone deoran sið,      ac he hine adreogan sceall.”
Saturnus cwæð:     
“Ac hu gegangeð ðæt?      Gode oððe yfle,
ðonne hie beoð ðurh ane      idese acende,

400

twegen getwinnas,      ne bið hira tir gelic.
Oðer bið unlæde on eorðan,      oðer bið eadig,
swiðe leoftæle      mid leoda duguðum;
oðer leofað      lytle hwile,
swiceð on ðisse sidan gesceafte,      and ðonne eft mid sorgum gewiteð.

405

Fricge ic ðec, hlaford Salomon,      hwæðres bið hira folgoð betra?”
Salomon cuæð:     
“Modor ne rædeð,      ðonne heo magan cenneð,
hu him weorðe geond worold      widsið sceapen.
Oft heo to bealwe      bearn afedeð,

410

seolfre to sorge,      siððan dreogeð
his earfoðu      orlegstunde.
Heo ðæs afran sceall      oft and gelome
grimme greotan,      ðonne he geong færeð,
hafað wilde mod,      werige heortan,

415

sefan sorgfullne,      slideð geneahhe,
werig, wilna leas,      wuldres bedæled,
hwilum higegeomor      healle weardað,
leofað leodum feor;      locað geneahhe
fram ðam unlædan      agen hlaford.

420

Forðan nah seo modor geweald,      ðonne heo magan cenneð,
bearnes blædes,      ac sceall on gebyrd faran
an æfter anum;      ðæt is eald gesceaft.”
Saturnus cwæð:     
“Ac forhwan nele monn him on giogoðe      georne gewyrcan

425

deores dryhtscipes      and dædfruman,
wadan on wisdom,      winnan æfter snytro?”
Salomon cwæð:     
“Hwæt! Him mæg eadig eorl      eaðe geceosan
on his modsefan      mildne hlaford,

430

anne æðeling.      Ne mæg don unlæde swa.”
Saturnus cwæð:     
“Ac forhwam winneð ðis wæter      geond woroldrice,
dreogeð deop gesceaft?      Ne mot on dæg restan,
neahtes neðyð,      cræfte tyð,

435

cristnað and clænsað      cwicra manigo,
wuldre gewlitigað.      Ic wihte ne cann
forhwan se stream ne mot      stillan neahtes.”
“his lifes fæðme.      Simle hit bið his lareowum hyrsum;
full oft hit eac ðæs deofles      dugoð gehnægeð,

440

ðær weotena bið      worn gesamnod.
ðonne snottrum men      snæd oððglideð,
ða he be leohte gesihð,      luteð æfter,
gesegnað and gesyfleð      and him sylf friteð.
Swilc bið seo an snæd      æghwylcum men

445

selre micle,      gif heo gesegnod bið,
to ðycgganne,      gif he hit geðencan cann,
ðonne him sie seofon daga      symbelgereordu.
Leoht hafað heow and had      haliges gastes,
Cristes gecyndo;      hit ðæt gecyðeð full oft.

450

Gif hit unwitan      ænige hwile
healdað butan hæftum,      hit ðurh hrof wædeð,
bryceð and bærneð      boldgetimbru,
seomað steap and geap,      stigeð on lenge,
clymmeð on gecyndo,      cunnað hwænne mote

455

fyr on his frumsceaft      on fæder geardas,
eft to his eðle,      ðanon hit æror cuom.
Hit bið eallenga      eorl to gesihðe,
ðam ðe gedælan can      dryhtnes ðecelan,
forðon nis nænegu gecynd      cuiclifigende,

460

ne fugel ne fisc      ne foldan stan,
ne wæteres wylm      ne wudutelga,
ne munt ne mor      ne ðes middangeard,
ðæt he forð ne sie      fyrenes cynnes.”
Saturnus cwæð:     

465

“Full oft ic frode menn      fyrn gehyrde
secggan and swerian      ymb sume wisan,
hwæðer wære twegra      butan tweon strengra,
wyrd ðe warnung,      ðonne hie winnað oft
mid hira ðreamedlan,      hwæðerne aðreoteð ær.

470

Ic to soðon wat;      sægdon me geara
Filistina witan,      ðonne we on geflitum sæton,
bocum tobræddon      and on bearm legdon,
meðelcwidas mengdon,      moniges fengon,
ðæt nære nænig manna      middangeardes

475

ðæt meahte ðara twega      tuion aspyrian.”
Salomon cwæð:     
“Wyrd bið wended hearde,      wealleð swiðe geneahhe;
heo wop weceð,      heo wean hladeð,
heo gast scyð,      heo ger byreð,

480

and hwæðre him mæg wissefa      wyrda gehwylce
gemetigian,      gif he bið modes gleaw
and to his freondum wile      fultum secan,
ðeh hwæðre godcundes      gæstes brucan.”
Saturnus cwæð:     

485

“Ac hwæt witeð us      wyrd seo swiðe,
eallra fyrena fruma,      fæhðo modor,
weana wyrtwela,      wopes heafod,
frumscylda gehwæs      fæder and modor,
deaðes dohtor?      Ac tohwan drohtað heo mid us?

490

Hwæt! Hie wile lifigende      late aðreotan,
ðæt heo ðurh fyrena geflitu      fæhðo ne tydre.”
Salomon cwæð:     
“Nolde gæd geador      in godes rice
eadiges engles      and ðæs ofermodan;

495

oðer his dryhtne hierde,      oðer him ongan wyrcan ðurh dierne cræftas
segn and side byrnan,      cwæð ðæt he mid his gesiðum wolde
hiðan eall heofona rice      and him ðonne on healfum sittan,
tydran him mid ðy teoðan dæle,      oððæt he his tornes ne cuðe
ende ðurh insceafte.      ða wearð se æðelra ðeoden

500

gedrefed ðurh ðæs deofles gehygdo;      forlet hine ða of dune gehreosan,
afielde hine ða      under foldan sceatas,
heht hine ðær fæste gebindan.      ðæt sindon ða usic feohtað on.
Forðon is witena gehwam      wopes eaca.
ða ðæt eadig onfand      engla dryhten,

505

ðæt heo leng mid hine      lare ne namon,
aweorp hine ða of ðam wuldre      and wide todraf,
and him bebead      bearn heofonwara
ðæt hie ec scoldon      a ðenden hie lifdon
wunian in wylme,      wop ðrowian,

510

heaf under hefonum,      and him helle gescop,
wælcealde wic      wintre beðeahte,
wæter in sende      and wyrmgeardas,
atol deor monig      irenum hornum,
blodige earnas      and blace nædran,

515

ðurst and hungor      and ðearle gewin,
egna egesan,      unrotnesse;
and æghwylc him ðissa earfeða      ece stondeð
butan edwende      a ðenden hie lifigað.”
Saturnus cwæð:     

520

“Is ðonne on ðisse foldan      fira ænig
eorðan cynnes,      ðara ðe man age,
ðe deað abæde,      ær se dæg cyme
ðæt sie his calendcwide      arunnen
and hine mon annunga      ut abanne?”

525

Salomon cwæð:     
“æghwylcum men      engel onsendeð
dryhten heofona      ðonne dæg styreð;
se sceall behealdan      hu his hyge wille;
grædig growan      in godes willan,

530

murnan metodes ðrym,      mid ðy ðe hit dæg bið.
ðonne hine ymbegangað      gastas twegen;
oðer bið golde glædra,      oðer bið grundum sweartra,
oðer cymeð     
     ofer ðære stylenan helle;

535

oðer hine læreð      ðæt he lufan healde,
metodes miltse,      and his mæga ræd,
oðer hine tyhteð      and on tæso læreð,
yweð him and yppeð      earmra manna
misgemynda,      and ðurh ðæt his mod hweteð,

540

lædeð hine and læceð      and hine geond land spaneð,
oððæt his ege bið,      æfðancum full,
ðurh earmra scyld      yrre geworden.
Swa ðonne feohteð se feond      on feower gecynd,
oððæt he gewendeð      on ða wyrsan hand

545

deofles dædum      dæglongne fyrst,
and ðæs willan wyrcð      ðe hine on woh spaneð.
Gewiteð ðonne wepende      on weg faran
engel to his earde      and ðæt eall sagað:
‘Ne meahte ic of ðære heortan      heardne aðringan

550

stylenne stan;      sticað him tomiddes’”

The Mologium

Verse Indeterminate Saxon

Crist wæs acennyd,      cyninga wuldor,
on midne winter,      mære þeoden,
ece ælmihtig,      on þy eahteoðan dæg
Hælend gehaten,      heofonrices weard.

5

Swa þa sylfan tiid      side herigeas,
folc unmæte,      habbað foreweard gear,
for þy se kalend us      cymeð geþincged
on þam ylcan dæge      us to tune,
forma monað;      hine folc mycel

10

Ianuarius      gerum heton.
And þæs embe fif niht      þætte fulwihttiid
eces drihtnes      to us cymeð,
þæne twelfta dæg      tireadige,
hæleð heaðurofe,      hatað on Brytene,

15

in foldan her.      Swylce emb feower wucan
þætte Solmonað      sigeð to tune
butan twam nihtum,      swa hit getealdon geo,
Februarius fær,      frode gesiþas,
ealde ægleawe.      And þæs embe ane niht

20

þæt we Marian      mæssan healdað,
cyninges modor,      forþan heo Crist on þam dæge,
bearn wealdendes,      brohte to temple.
ðænne þæs emb fif niht      þæt afered byð
winter of wicum,      and se wigend þa

25

æfter seofentynum      swylt þrowade
nihtgerimes,      nergendes þegen,
Mathias mære,      mine gefræge,
þæs þe lencten on tun      geliden hæfde,
werum to wicum.      Swylce eac is wide cuð

30

ymb III and twa      þeodum gewelhwær
his cyme kalend      ceorlum and eorlum
(butan þænne bises      geboden weorðe
feorðan geare;      þænne he furðor cymeð
ufor anre niht      us to tune),

35

hrime gehyrsted      hagolscurum færð
geond middangeard      Martius reðe,
Hlyda healic.      ðænne se halga þæs
emb XI niht      æþele scynde
Gregorius      in godes wære,

40

breme in Brytene.      Swylce Benedictus
embe nigon niht þæs      nergend sohte,
heard and higestrang,      þæne heriað wel
in gewritum wise,      wealdendes þeow
rincas regolfæste.      Swylce eac rimcræftige

45

on þa ylcan tiid      emniht healdað,
forðan wealdend god      worhte æt frymðe
on þy sylfan dæge      sunnan and monan.
Hwæt, ymb feower niht      fæder onsende,
þæs þe emnihte      eorlas healdað,

50

heahengel his,      se hælo abead
Marian mycle,      þæt heo meotod sceolde
cennan, kyninga betst,      swa hit gecyðed wearð
geond middangeard;      wæs þæt mære wyrd,
folcum gefræge!      Swylce emb feower and þreo

55

nihtgerimes,      þætte nergend sent
Aprelis monað,      on þam oftust cymð
seo mære tiid      mannum to frofre,
drihtnes ærist;      þænne dream gerist
wel wide gehwær,      swa se witega sang:

60

“þis is se dæg      þæne drihten us
wisfæst worhte,      wera cneorissum,
eallum eorðwarum      eadigum to blisse.”
Ne magon we þa tide      be getale healdan
dagena rimes,      ne drihtnes stige

65

on heofenas up,      forþan þe hwearfað aa
wisra gewyrdum,      ac sceal wintrum frod
on circule      cræfte findan
halige dagas.      Sculan we hwæðere gyt
martira gemynd      ma areccan,

70

wrecan wordum forð,      wisse gesingan,
þæt embe nihgontyne      niht and fifum,
þæs þe Eastermonað      to us cymeð,
þæt man reliquias      ræran onginneð,
halige gehyrste;      þæt is healic dæg,

75

bentiid bremu.      Swylce in burh raþe
embe siex niht þæs,      smicere on gearwum,
wudum and wyrtum      cymeð wlitig scriðan
þrymilce on tun,      þearfe bringeð
Maius micle      geond menigeo gehwær.

80

Swa þi ylcan dæge      æþele geferan,
Philippus and Iacob,      feorh agefan,
modige magoþegnas      for meotudes lufan.
And þæs embe twa niht      þætte tæhte god
Elenan eadigre      æþelust beama,

85

on þam þrowode      þeoden engla
for manna lufan,      meotud on galgan
be fæder leafe.      Swylce ymb fyrst wucan
butan anre niht      þætte yldum bringð
sigelbeorhte dagas      sumor to tune,

90

wearme gewyderu.      þænne wangas hraðe
blostmum blowað,      swylce blis astihð
geond middangeard      manigra hada
cwicera cynna,      cyninge lof secgað
mænifealdlice,      mærne bremað,

95

ælmihtigne.      þæs emb eahta and nigon
dogera rimes      þætte drihten nam
in oðer leoht      Agustinus,
bliðne on breostum,      þæs þe he on Brytene her
eaðmode him      eorlas funde

100

to godes willan,      swa him se gleawa bebead
Gregorius.      Ne hyrde ic guman a fyrn
ænigne ær      æfre bringan
ofer sealtne mere      selran lare,
bisceop bremran.      Nu on Brytene rest

105

on Cantwarum      cynestole neah,
mynstre mærum.      þænne monað bringð
ymb twa and feower      tiida lange
ærra Liða      us to tune,
Iunius on geard,      on þam gim astihð

110

on heofenas up      hyhst on geare,
tungla torhtust,      and of tille agrynt,
to sete sigeð.      Wyle syððan leng
grund behealdan      and gangan lator
ofer foldan wang      fægerust leohta,

115

woruldgesceafta.      þænne wuldres þegn
ymb þreotyne,      þeodnes dyrling,
Iohannes in geardagan      wearð acenned,
tyn nihtum eac;      we þa tiid healdað
on midne sumor      mycles on æþelum.

120

Wide is geweorðod,      swa þæt wel gerist,
haligra tid      geond hæleða bearn,
Petrus and Paulus.      Hwæt, þa apostolas,
þeodenholde,      þrowedon on Rome
ofer midne sumor,      miccle gewisse,

125

furðor fif nihtum,      folcbealo þrealic,
mærne martyrdom;      hæfdon mænige ær
wundra geworhte      geond wærþeoda,
swylce hi æfter þam      unrim fremedon
swutelra and gesynra      þurh sunu meotudes,

130

ealdorþegnas.      þænne ædre cymð
emb twa niht þæs      tidlice us
Iulius monað,      on þam Iacobus
ymb feower niht      feorh gesealde
ond twentigum,      trum in breostum,

135

frod and fæstræd      folca lareow,
Zebedes afera.      And þæs symle scriþ
ymb seofon niht þæs      sumere gebrihted
Weodmonað on tun,      welhwær bringeð
Agustus      yrmenþeodum

140

hlafmæssan dæg.      Swa þæs hærfest cymð
ymbe oðer swylc      butan anre wanan,
wlitig, wæstmum hladen;      wela byð geywed
fægere on foldan.      þænne forð gewat
ymb þreo niht þæs      þeodne getrywe

145

þurh martyrdom,      mære diacon,
Laurentius,      hæfð nu lif wiðþan
mid wuldorfæder      weorca to leane.
Swylce þæs ymb fif niht      fægerust mægða,
wifa wuldor,      sohte weroda god

150

for suna sibbe,      sigefæstne ham
on neorxnawange;      hæfde nergend þa
fægere fostorlean      fæmnan forgolden
ece to ealdre.      þænne ealling byð
ymb tyn niht þæs      tiid geweorðad

155

Bartholomeus      in Brytene her,
wyrd welþungen.      Swylce eac wide byð
eorlum geypped      æþelinges deað
ymb feower niht,      se þe fægere iu
mid wætere oferwearp      wuldres cynebearn,

160

wiga weorðlice.      Be him wealdend cwæð
þæt nan mærra man      geond middangeard
betux wife and were      wurde acenned.
Ond þæs ymbe þreo niht      geond þeoda feala
þætte Haligmonð,      heleþum geþinged,

165

fereð to folce,      swa hit foregleawe,
ealde uþwitan,      æror fundan,
Septembres fær,      and þy seofoþan dæg
þæt acenned wearð      cwena selost,
drihtnes modor.      þænne dagena worn

170

ymbe þreotyne      þegn unforcuð,
godspelles gleaw,      gast onsende
Matheus his      to metodsceafte,
in ecne gefean.      þænne ealling cymð
ymb þreo niht þæs      þeodum wide

175

emnihtes dæg,      ylda bearnum.
Hwæt, we weorðiað      wide geond eorðan
heahengles tiid      on hærfeste,
Michaheles,      swa þæt menigo wat,
fif nihtum ufor      þæs þe folcum byð,

180

eorlum geywed      emnihtes dæg.
And þæs embe twa niht      þæt se teoða monð
on folc fereð,      frode geþeahte,
October on tun      us to genihte,
Winterfylleð,      swa hine wide cigað

185

igbuende      Engle and Seaxe,
weras mid wifum.      Swylce wigena tiid
ymb twentig þæs      twegra healdað
and seofon nihtum      samod ætgædere
on anne dæg.      We þa æþelingas

190

fyrn gefrunan      þæt hy foremære,
Simon and Iudas,      symble wæron,
drihtne dyre;      forþon hi dom hlutan,
eadigne upweg.      And þæs ofstum bringð
embe feower niht,      folce genihtsum,

195

Blotmonað on tun,      beornum to wiste,
Nouembris,      niða bearnum
eadignesse,      swa nan oðer na deð
monað maran      miltse drihtnes.
And þy ylcan dæge      ealra we healdað

200

sancta symbel      þara þe sið oððe ær
worhtan in worulde      willan drihtnes.
Syþþan wintres dæg      wide gangeð
on syx nihtum,      sigelbeortne genimð
hærfest mid herige      hrimes and snawes,

205

forste gefeterad,      be frean hæse,
þæt us wunian ne moton      wangas grene,
foldan frætuwe.      þæs ymb feower niht
þætte Martinus      mære geleorde,
wer womma leas      wealdend sohte,

210

upengla weard.      þænne embe eahta niht
and feowerum      þætte fan gode
besenctun on sægrund      sigefæstne wer,
on brime haran,      þe iu beorna fela
Clementes oft      clypiað to þearfe.

215

And þæs embe seofon niht,      sigedrihtne leof,
æþele Andreas      up on roderum
his gast ageaf      on godes wære,
fus on forðweg.      þænne folcum bringð
morgen to mannum      monað to tune,

220

Decembris      drihta bearnum,
ærra Iula.      Swylce emb eahta and twelf
nihtgerimes      þætte nergend sylf
þristhydigum      Thomase forgeaf
wið earfeðum      ece rice,

225

bealdum beornwigan      bletsunga his.
þænne emb feower niht      þætte fæder engla
his sunu sende      on þas sidan gesceaft
folcum to frofre.      Nu ge findan magon
haligra tiida      þe man healdan sceal,

230

swa bebugeð gebod      geond Brytenricu
Sexna kyninges      on þas sylfan tiid.

Maxims II

Verse Indeterminate Saxon

Cyning sceal rice healdan.      Ceastra beoð feorran gesyne,
orðanc enta geweorc,      þa þe on þysse eorðan syndon,
wrætlic weallstana geweorc.      Wind byð on lyfte swiftust,
þunar byð þragum hludast.      þrymmas syndan Cristes myccle,

5

wyrd byð swiðost.      Winter byð cealdost,
lencten hrimigost      (he byð lengest ceald),
sumor sunwlitegost      (swegel byð hatost),
hærfest hreðeadegost,      hæleðum bringeð
geres wæstmas,      þa þe him god sendeð.

10

Soð bið switolost,      sinc byð deorost,
gold gumena gehwam,      and gomol snoterost,
fyrngearum frod,      se þe ær feala gebideð.
Weax bið wundrum clibbor.      Wolcnu scriðað.
Geongne æþeling sceolan      gode gesiðas

15

byldan to beaduwe      and to beahgife.
Ellen sceal on eorle,      ecg sceal wið hellme
hilde gebidan.      Hafuc sceal on glofe
wilde gewunian,      wulf sceal on bearowe,
earm anhaga,      eofor sceal on holte,

20

toðmægenes trum.      Til sceal on eðle
domes wyrcean.      Daroð sceal on handa,
gar golde fah.      Gim sceal on hringe
standan steap and geap.      Stream sceal on yðum
mencgan mereflode.      Mæst sceal on ceole,

25

segelgyrd seomian.      Sweord sceal on bearme,
drihtlic isern.      Draca sceal on hlæwe,
frod, frætwum wlanc.      Fisc sceal on wætere
cynren cennan.      Cyning sceal on healle
beagas dælan.      Bera sceal on hæðe,

30

eald and egesfull.      Ea of dune sceal
flodgræg feran.      Fyrd sceal ætsomne,
tirfæstra getrum.      Treow sceal on eorle,
wisdom on were.      Wudu sceal on foldan
blædum blowan.      Beorh sceal on eorþan

35

grene standan.      God sceal on heofenum,
dæda demend.      Duru sceal on healle,
rum recedes muð.      Rand sceal on scylde,
fæst fingra gebeorh.      Fugel uppe sceal
lacan on lyfte.      Leax sceal on wæle

40

mid sceote scriðan.      Scur sceal on heofenum,
winde geblanden,      in þas woruld cuman.
þeof sceal gangan þystrum wederum.      þyrs sceal on fenne gewunian
ana innan lande.      Ides sceal dyrne cræfte,
fæmne hire freond gesecean,      gif heo nelle on folce geþeon

45

þæt hi man beagum gebicge.      Brim sceal sealte weallan,
lyfthelm and laguflod      ymb ealra landa gehwylc,
flowan firgenstreamas.      Feoh sceal on eorðan
tydran and tyman.      Tungol sceal on heofenum
beorhte scinan,      swa him bebead meotud.

50

God sceal wið yfele,      geogoð sceal wið yldo,
lif sceal wið deaþe,      leoht sceal wið þystrum,
fyrd wið fyrde,      feond wið oðrum,
lað wið laþe      ymb land sacan,
synne stælan.      A sceal snotor hycgean

55

ymb þysse worulde gewinn,      wearh hangian,
fægere ongildan      þæt he ær facen dyde
manna cynne.      Meotod ana wat
hwyder seo sawul sceal      syððan hweorfan,
and ealle þa gastas      þe for gode hweorfað

60

æfter deaðdæge,      domes bidað
on fæder fæðme.      Is seo forðgesceaft
digol and dyrne;      drihten ana wat,
nergende fæder.      Næni eft cymeð
hider under hrofas,      þe þæt her for soð

65

mannum secge      hwylc sy meotodes gesceaft,
sigefolca gesetu,      þær he sylfa wunað.

A Proverb from Winfrid’s Time

Verse Indeterminate Saxon

Oft daedlata      dome foreldit,
sigisitha gahuem,      suuyltit thi ana.

The Judgment Day II

Verse Indeterminate Saxon

Hwæt! Ic ana sæt      innan bearwe,
mid helme beþeht,      holte tomiddes,
þær þa wæterburnan      swegdon and urnon
on middan gehæge,      eal swa ic secge.

5

Eac þær wynwyrta      weoxon and bleowon
innon þam gemonge      on ænlicum wonge,
and þa wudubeamas      wagedon and swegdon
þurh winda gryre;      wolcn wæs gehrered,
and min earme mod      eal wæs gedrefed.

10

þa ic færinga,      forht and unrot,
þas unhyrlican fers      onhefde mid sange,
eall swylce þu cwæde,      synna gemunde,
lifes leahtra,      and þa langan tid,
þæs dimman cyme      deaðes on eorðan.

15

Ic ondræde me eac      dom þone miclan
for mandædum      minum on eorðan,
and þæt ece ic eac      yrre ondræde me
and synfulra gehwam      æt sylfum gode,
and hu mihtig frea      eall manna cynn

20

todæleð and todemeð      þurh his dihlan miht.
Ic gemunde eac      mærðe drihtnes
and þara haligra      on heofonan rice,
swylce earmsceapenra      yfel and witu.
Ic gemunde þis mid me,      and ic mearn swiðe,

25

and ic murcnigende cwæð,      mode gedrefed:
“Nu ic eow, æddran,      ealle bidde
þæt ge wylspringas      wel ontynan,
hate of hleorum,      recene to tearum,
þænne ic synful slea      swiðe mid fyste,

30

breost mine beate      on gebedstowe,
and minne lichaman      lecge on eorðan
and geearnade sar      ealle ic gecige.
Ic bidde eow      benum nu ða
þæt ge ne wandian      wiht for tearum,

35

ac dreorige hleor      dreccað mid wope
and sealtum dropum      sona ofergeotaþ,
and geopeniað man      ecum drihtne.
Ne þær owiht      inne ne belife
on heortscræfe      heanra gylta,

40

þæt hit ne sy dægcuð,      þæt þæt dihle wæs,
openum wordum      eall abæred,
breostes and tungan      and flæsces swa some.
ðis is an hæl      earmre sauwle
and þam sorgiendum      selest hihta,

45

þæt he wunda her      wope gecyðe
uplicum læce,      se ana mæg
aglidene mod      gode gehælan
and ræplingas      recene onbindan,
ne mid swiðran his      swyþe nele brysan

50

wanhydige mod      wealdend engla,
ne þone wlacan smocan      waces fleaxes
wyle waldend Crist      wætere gedwæscan.
Hu ne gesceop þe se scaþa      scearplice bysne
þe mid Criste wæs      cwylmed on rode,

55

hu micel forstent      and hu mære is
seo soðe hreow      synna and gylta?
Se sceaþa wæs on rode      scyldig and manful,
mid undædum      eall gesymed;
he drihtene swa þeah,      deaðe gehende,

60

his bena bebead      breostgehigdum.
He mid lyt wordum      ac geleaffullum
his hæle begeat      and help recene,
and in gefor      þa ænlican geatu
neorxnawonges      mid nerigende.

65

Ic acsige þe, la,      earme geþanc,
hwi latast þu swa lange,      þæt þu ðe læce ne cyþst,
oððe hwi swigast þu,      synnigu tunge,
nu þu forgifnesse hæfst      gearugne timan,
nu þe ælmihtig      earum atihtum,

70

heofonrices weard,      gehyreð mid lustum?
Ac se dæg cymeð      ðonne demeð god
eorðan ymbhwyrft;      þu ana scealt
gyldan scad wordum      wið scyppend god,
and þam rican frean      riht agyldan.

75

Ic lære þæt þu beo hrædra      mid hreowlicum tearum,
and þæt yrre forfoh      eces deman.
Hwæt ligst þu on horwe      leahtrum afylled,
flæsc, mid synnum?      Hwi ne feormast þu
mid teara gyte      torne synne?

80

Hwi ne bidst þu þe      beþunga and plaster,
lifes læcedomes      æt lifes frean?
Nu þu scealt greotan,      tearas geotan,
þa hwile tima sy      and tid wopes;
nu is halwende      þæt man her wepe

85

and dædbote do      drihtne to willan.
Glæd bið se godes sunu,      gif þu gnorn þrowast
and þe sylfum demst      for synnum on eorðan,
ne heofenes god      henða and gyltas
ofer ænne syþ wrecan wile      ænigum men.

90

Ne scealt þu forhyccan      heaf and wopas
and forgifnesse      gearugne timan.
Gemyne eac on mode,      hu micel is þæt wite
þe þara earmra byð      for ærdædum,
oþþe hu egeslice      and hu andrysne

95

heahþrymme cyningc      her wile deman
anra gehwylcum      be ærdædum,
oþþe hwylce forebeacn      feran onginnað
and Cristes cyme      cyþað on eorðan.
Eall eorðe bifað,      eac swa þa duna

100

dreosað and hreosað,     
and beorga hliðu      bugað and myltað,
and se egeslica sweg      ungerydre sæ
eall manna mod      miclum gedrefeð.
Eal bið eac upheofon     

105

sweart and gesworcen,      swiðe geþuxsað,
deorc and dimhiw,      and dwolma sweart.
þonne stedelease      steorran hreosað,
and seo sunne forswyrcð      sona on morgen,
ne se mona næfð      nanre mihte wiht,

110

þæt he þære nihte      genipu mæge flecgan.
Eac þonne cumað hider      ufon of heofone
deaðbeacnigende tacn,      bregað þa earman;
þonne cumað upplice      eoredheapas,
stiþmægen astyred,      styllað embutan

115

eal engla werod,      ecne behlænað,
ðone mæran metod      mihte and þrymme.
Sitt þonne sigelbeorht      swegles brytta
on heahsetle,      helme beweorðod.
We beoð færinga      him beforan brohte,

120

æghwanum cumene      to his ansyne,
þæt gehwylc underfo     
dom be his dædum      æt drihtne sylfum.
Ic bidde, man, þæt þu gemune      hu micel bið se broga
beforan domsetle      drihtnes þænne;

125

stent hergea mæst      heortleas and earh,
amasod and amarod,      mihtleas, afæred.
þænne samod becumað      of swegles hleo
eall engla werod,      ecne ymtrymmað.
þænne bið geban micel,      and aboden þider

130

eal Adames cnosl      eorðbuendra
þe on foldan wearð      feded æfre
oððe modar gebær      to manlican,
oþþe þa þe wæron      oððe woldon beon
oþþe towearde      geteald wæron awiht.

135

ðonne eallum beoð      ealra gesweotolude
digle geþancas      on þære dægtide,
eal þæt seo heorte      hearmes geþohte
oððe seo tunge      to teonan geclypede
oþþe mannes hand      manes gefremede

140

on þystrum scræfum      þinga on eorðan;
eal þæt hwæne sceamode      scylda on worulde,
þæt he ænigum men      ypte oððe cyðde,
þonne bið eallum      open ætsomne,
gelice alyfed      þæt man lange hæl.

145

Ufenan eall þis      eac byð gefylled
eal uplic lyft      ættrenum lige.
Færð fyr ofer eall,      ne byð þær nan foresteal,
ne him man na ne mæg      miht forwyrnan;
eal þæt us þincð æmtig      eahgemearces

150

under roderes ryne,      readum lige
bið emnes mid þy      eal gefylled.
ðonne fyren lig      blaweð and braslað,
read and reaðe,      ræsct and efesteð,
hu he synfullum      susle gefremme;

155

ne se wrecenda bryne      wile forbugan
oððe ænigum þær      are gefremman,
buton he horwum sy      her afeormad,
and þonne þider cume,      þearle aclænsad.
þonne fela mægða,      folca unrim,

160

heora sinnigan breost      swiðlice beatað
forhte mid fyste      for fyrenlustum.
þær beoð þearfan      and þeodcyningas,
earm and eadig,      ealle beoð afæred;
þær hæfð ane lage      earm and se welega,

165

forðon hi habbað ege      ealle ætsomne.
ðæt reðe flod      ræscet fyre
and biterlice      bærnð ða earman saula,
and heora heortan      horxlice wyrmas,
synscyldigra,      ceorfað and slitað.

170

Ne mæg þær æni man      be agnum gewyrhtum
gedyrstig wesan,      deman gehende,
ac ealle þurhyrnð      oga ætsomne,
breostgehyda      and se bitera wop,
and þær stænt astifad,      stane gelicast,

175

eal arleas heap      yfeles on wenan.
Hwæt dest þu, la, flæsc?      Hwæt dreogest þu nu?
Hwæt miht þu on þa tid      þearfe gewepan?
Wa þe nu, þu þe þeowast      þissere worulde,
and her glæd leofast      on galnysse

180

and þe mid stiðum astyrest      sticelum þæs gælsan!
Hwi ne forhtas þu      fyrene egsan,
and þe sylfum ondræd      swiðlice witu,
ða deoflum geo      drihten geteode,
awyrgedum gastum,      weana to leane?

185

þa oferswiðað      sefan and spræce
manna gehwylces      for micelnysse.
Nænig spræc mæg beon,      spellum areccan
ænegum on eorðan      earmlice witu,
fulle stowa      fyres on grunde,

190

þe wæs in grimmum      susle on helle.
þær synt to sorge      ætsomne gemenged
se þrosma lig      and se þrece gicela,
swiðe hat and ceald      helle tomiddes.
Hwilum þær eagan      ungemetum wepað

195

for þæs ofnes bryne      (eal he is bealuwes full);
hwilum eac þa teþ for miclum cyle      manna þær gryrrað.
þis atule gewrixl      earmsceapene men
on worulda woruld      wendað þær inne
betwyx forsworcenum      sweartum nihtum

200

and weallendes pices      wean and þrosme.
þær nan stefn styreð      butan stearcheard
wop and wanung,      nawiht elles;
ne bið þær ansyn gesewen      ænigre wihte,
butan þara cwelra      þe cwylmað ða earman.

205

Ne bið þær inne      aht gemeted
butan lig and cyle      and laðlic ful;
hy mid nosan ne magon      naht geswæccan
butan unstences      ormætnesse.
þær beoð þa wanigendan      welras gefylde

210

ligspiwelum bryne      laðlices fyres,
and hy wælgrimme      wyrmas slitað
and heora ban gnagað      brynigum tuxlum.
Ufenon eal þis      bið þæt earme breost
mid bitere care      breged and swenced,

215

for hwi fyrngende flæsc      on þas frecnan tid
hym selfum swa fela      synna geworhte,
þæt hit on cweartern      cwylmed wurde,
þær ða atelan synd      ecan witu;
þær leohtes ne leoht      lytel sperca

220

earmum ænig,      ne þær arfæstnes
ne sib ne hopa      ne swige gegladað
ne þara wependra      worn wihte.
Flyhð frofor aweg;      ne bið þær fultum nan
þæt wið þa biteran þing      gebeorh mæge fremman.

225

Ne bið þær ansyn gemet      ænigre blisse,
ac þær bið angryslic      ege and fyrhtu
and sari mod,      swiðlic gristbigtung;
þær bið unrotnes      æghwær wælhreow,
adl and yrre      and æmelnes,

230

and þær synnge eac      sauwle on lige
on blindum scræfe      byrnað and yrnað.
þonne deriende      gedwinað heonone
þysse worulde gefean,      gewitað mid ealle;
þonne druncennes      gedwineð mid wistum,

235

and hleahter and plega      hleapað ætsomne,
and wrænnes eac      gewiteð heonone,
and fæsthafolnes      feor gewiteð,
uncyst onweg      and ælc gælsa
scyldig scyndan      on sceade þonne,

240

and se earma flyhð      uncræftiga slæp
sleac mid sluman      slincan on hinder.
ðonne blindum beseah      biterum ligum
earme on ende      þæt unalyfed is nu;
leofest on life      lað bið þænne,

245

and þæt werige mod      wendað þa gyltas
swiðe mid sorgum      and mid sargunge.
Eala, se bið gesælig      and ofersælig
and on worulda woruld      wihta gesæligost,
se þe mid gesyntum      swylce cwyldas

250

and witu mæg      wel forbugon,
and samod bliðe      on woruld ealle
his þeodne geþeon,      and þonne mot
habban heofonrice;      þæt is hihta mæst.
þær niht ne genimð      næfre þeostrum

255

þæs heofenlican      leohtes sciman;
ne cymð þær sorh ne sar      ne geswenced yld,
ne þær ænig geswinc      æfre gelimpeð,
oððe hunger oþþe þurst      oððe heanlic slæp,
ne bið þær fefur ne adl      ne færlic cwyld,

260

nanes liges gebrasl      ne se laðlica cyle.
Nis þær unrotnes      ne þær æmelnys,
ne hryre ne caru      ne hreoh tintrega,
ne bið þær liget      ne laðlic storm,
winter ne þunerrad      ne wiht cealdes,

265

ne þær hagulscuras      hearde mid snawe,
ne bið þær wædl ne lyre      ne deaðes gryre
ne yrmð ne agnes      ne ænigu gnornung,
ac þær samod ricxað      sib mid spede,
and arfæstnes      and ece god,

270

wuldor and wurðmynt,     
swylce lof and lif      and leoflic geþwærnes.
Ufenan eal þis      ece drihten
him ealra goda gehwylc      glædlice ðenað,
þær a andweard      ealle weorðaþ

275

and fehþ and geblyssað      fæder ætsomne,
wuldraþ and wel hylt,     
fægere frætuað      and freolice lufað
and on heofonsetle      hean geregnað.
His sunu bliðe,      sigores brytta,

280

sylð anra gehwam      ece mede,
heofonlice hyrsta,      þæt is healic gifu,
gemang þam ænlican      engla werode
and þæra haligra      heapum and þreatum.
þær hy beoð geþeode      þeodscipum on gemang

285

betwyx heahfæderas      and halige witegan,
blissiendum modum,      byrgum tomiddes,
þær þa ærendracan synd      ælmihtiges godes,
and betweoh rosena      reade heapas,
þær symle scinað.     

290

þær þæra hwittra      hwyrfð mædenheap,
blostmum behangen,      beorhtost wereda,
þe ealle læt      ænlicu godes drut,
seo frowe þe us      frean acende,
metod on moldan,      meowle seo clæne.

295

þæt is Maria,      mædena selast;
heo let þurh þa scenan      scinendan ricu,
gebletsodost ealra,      þæs breman fæder,
betweox fæder and sunu,      freolicum werede,
and betwyx þære ecan      uplicum sibbe

300

rice rædwitan,      rodera weardas.
Hwæt mæg beon heardes      her on life,
gif þu wille secgan      soð þæm ðe frineð,
wið þam þu mote      gemang þam werode
eardian unbleoh      on ecnesse,

305

and on upcundra      eadegum setlum
brucan bliðnesse      butan ende forð?”

An Exhortation to Christian Living

Verse Indeterminate Saxon

Nu lære ic þe      swa man leofne sceal.
Gif þu wille þæt blowende      rice gestigan,
þænne beo þu eadmod      and ælmesgeorn,
wis on wordum,      and wæccan lufa

5

on hyge halgum      on þas hwilwendan tid,
bliðe mode,      and gebedum filige
oftost symle      þær þu ana sy.
Forðan þæt halige gebed      and seo hluttre lufu
godes and manna      and seo ælmessylen

10

and se miccla hopa      to þinum hælende,
þæt he þine synna      adwæscan wylle,
and eac oþera fela     
godra weorca      glengað and bringað
þa soðfæstan      sauwle to reste

15

on þa uplican      eadignesse.
Wyrc þæt þu wyrce,      word oððe dæda,
hafa metodes ege      on gemang symle;
þæt is witodlice      wisdomes ord,
þæt þu þæt ece leoht      eal ne forleose.

20

þeos woruld is æt ende,      and we synd wædlan gyt
heofena rices;      þæt is hefig byrden.
And þeah þu æfter þinum ende      eall gesylle
þæt þu on eorðan      ær gestryndes
goda gehwylces,      wylle gode cweman,

25

ne mihtu mid þæm eallum      sauwle þine
ut alysan,      gif heo inne wyrð
feondum befangen,      frofre bedæled,
welena forwyrned;      ac þu wuldres god,
ece ælmihtigne,      ealninga bidde

30

þæt he þe ne forlæte      laðum to handa,
feondum to frofre,      ac þu fleoh þanan,
syle ælmessan      oft and gelome
digolice;      þæt bið drihtnes lac
gumena gehwylces      þe on god gelyfð.

35

Ceapa þe mid æhtum      eces leohtes,
þy læs þu forweorðe,      þænne þu hyra geweald nafast
to syllanne.      Hit bið swiðe yfel
manna gehwilcum      þæt he micel age,
gif he him god ne ondræt     

40

swiðor micle      þonne his sylfes gewil.
Warna þe georne      wið þære wambe fylle,
forþan heo þa unþeawas      ealle gesomnað
þe þære saule      swiðost deriað,
þæt is druncennes      and dyrnegeligere,

45

ungemet wilnung      ætes and slæpes;
þa man mæg mid fæstenum     
and forhæfdnessum      heonon adrifan,
and mid cyricsocnum      cealdum wederum
eadmodlice      ealluncga biddan

50

heofena drihten      þæt he þe hæl gife,
milde mundbora,      swa him gemet þince.
And ondræd þu ðe      dihle wisan,
nearwe geþancas,      þe on niht becumað,
synlustas foroft      swiðe fremman

55

earfoðlice,      þy þu earhlice scealt
gyltas þine      swiðe bemurnan,
har hilderinc;      hefie þe ðincaþ
synna þine.      Forþam þu sylf ongyte
þæt þu alætan scealt      læne staþelas,

60

eard and eþel.      Uncuð bið þe þænne
tohwan þe þin drihten      gedon wille,
þænne þu lengc ne most      lifes brucan,
eardes on eþle,      swa þu ær dydest,
blissum hremi.      Nu þu ðe beorgan scealt,

65

and wið feonda gehwæne      fæste healdan
sauwle þine;      a hi winnað
embe þæt     
dæges and nihtes      ongean drihtnes lif.
þu miht hy gefleman,      gif þu filian wilt

70

larum minum,      swa ic lære þe
digollice      þæt þu on dægred oft
ymbe þinre sauwle ræd      swiðe smeage,
hu þu þæt ece leoht      æfre begytan mæge,
siðe gesecan;      þu scealt glædlice swiðe swincan

75

wið þæs uplican      eþelrices
dæges and nihtes,      þu scealt druncen fleon
and þa oferfylle      ealle forlætan.
Gif þu wilt þa upplican      eardwic ceosan,
þænne scealt þu hit on eorðan      ær geþencan,

80

and þu þe sylfne      swiðe gebindan
and þa unþeawas      ealle forlætan
þe þu on þis life ær      lufedest and feddest.

A Summons to Prayer

Verse Indeterminate Saxon

þænne gemiltsað þe, N.,      mundum qui regit,
ðeoda þrymcyningc      thronum sedentem
a butan ende     
saule þinre     

5

Geunne þe on life      auctor pacis
sibbe gesælða,      salus mundi,
metod se mæra      magna uirtute,
and se soðfæsta      summi filius
fo on fultum,      factor cosmi,

10

se of æþelre wæs      uirginis partu
clæne acenned      Christus in orbem,
metod þurh Marian,      mundi redemptor,
and þurh þæne halgan gast.      Uoca frequenter
bide helpes hine,      clemens deus,

15

se onsended wæs      summo de throno
and þære clænan      clara uoce
þa gebyrd bodade      bona uoluntate
þæt heo scolde cennan      Christum regem,
ealra cyninga cyningc,      casta uiuendo.

20

and þu þa soðfæstan      supplex rogo,
fultumes bidde friclo      uirginem almum,
and þær æfter to      omnes sancti
bliðmod bidde,      beatus et iustus,
þæt hi ealle þe      unica uoce

25

þingian to þeodne      thronum regentem,
ecum drihtne,      alta polorum,
þæt he þine saule,      summus iudex,
onfo freolice,      factor aeternus,
and he gelæde      luce perhennem,

30

þær eadige      anime sancte
rice restað      regna caelorum.

The Lord’s Prayer II

Verse Indeterminate Saxon

Pater noster. þu eart ure fæder,      ealles wealdend,
cyninc on wuldre.      Forðam we clypiað to þe,
are biddað,      nu þu yþost miht

5

sawle alysan.      þu hig sændest ær
þurh þine æþelan hand      in to þam flæsce;
ac hwar cymð heo nu,     
buton þu, engla god,      eft hig alyse,
sawle of synnum      þurh þine soðan miht?

10

Qui es in celis. ðu eart on heofonum      hiht and frofor,
blissa beorhtost;      ealle abugað to þe,
þinra gasta þrym,      anre stæfne
clypiað to Criste,      cweþað ealle þus:

15

“Halig eart þu, halig,      heofonengla cyningc,
drihten ure,      and þine domas synd
rihte and rume,      ræcað efne gehwam,
æghwilcum men      agen gewyrhta.
Wel bið ðam þe wyrcð      willan þinne!”

20

Sanctificetur nomen tuum. Swa is gehalgod      þin heah nama
swiðe mærlice      manegum gereordum,
twa and hundseofontig,      þæs þe secgað bec,
þæt þu, engla god,      ealle gesettest

25

ælcere þeode      þeaw and wisan.
þa wurþiað þin weorc      wordum and dædum,
þurh gecynd clypiað      and Crist heriað
and þin lof lædað,      lifigenda god,
swa þu eart geæþelod      geond ealle world.

30

Adueniat regnum tuum. Cum nu and mildsa,      mihta waldend,
and us þin rice alyf,      rihtwis dema,
earda selost      and ece lif,
þar we sibbe and lufe      samod gemetað,

35

eagena beorhtnysse      and ealle mirhðe,
þar bið gehyred      þin halige lof
and þin micele miht,      mannum to frofre,
swa þu, engla god,      eallum blissast.
Fiat uoluntas tua.

40

Gewurðe þin willa,      swa þu, waldend, eart
ece geopenod      geond ealle world,
and þu þe silf eart      soðfæst dema,
rice rædbora,      geond rumne grund.
Swa þin heahsetl is      heah and mære,

45

fæger and wurðlic,      swa þin fæder worhte,
æþele and ece,      þar ðu on sittest
on sinre swiðran healf.      þu eart sunu and fæder,
ana ægþer;      swa is þin æþele gecynd
micclum gemærsod,      and þu monegum helpst,

50

ealra cyninga þrym,      clypast ofer ealle.
Bið þin wuldorword      wide gehyred,
þonne þu þine fyrde      fægere geblissast,
sylest miht and mund      micclum herige,
and þe þanciað      þusenda fela,

55

eal engla þrym,      anre stæfne.
Sicut in celo. Swa þe on heofonum      heahþrymnesse
æþele and ece      a þanciað,
clæne and gecorene      Cristes þegnas,

60

singað and biddað      soðfæstne god
are and gifnesse      ealre þeode;
þonne þu him tiðast,      tyreadig cyningc,
swa þu eadmod eart      ealre worlde.
Sy þe þanc and lof      þinre mildse,

65

wuldor and willa;      þu gewurðod eart
on heofonrice,      heah casere,
Et in terra. and on eorðan,      ealra cyninga
help and heafod,      halig læce,

70

reðe and rihtwis,      rumheort hlaford.
þu geæþelodest þe      ealle gesceafta,
and tosyndrodest hig      siððan on manega,
sealdest ælcre gecynde      agene wisan
and a þine mildse      ofer manna bearn.

75

Panem nostrum cotidianum. Swa mid sibbe      sænst urne hlaf
dæghwamlice      duguðe þinre,
rihtlice dælest     
mete þinum mannum      and him mare gehætst

80

æfter forðsiðe,      þines fæder rice,
þæt wæs on fruman      fægere gegearwod,
earda selost      and ece lif,
gif we soð and riht      symle gelæstað.
Da nobis hodie.

85

Syle us to dæg,      drihten, þine
mildse and mihta      and ure mod gebig,
þanc and þeawas,      on þin gewil.
Bewyrc us on heortan      haligne gast
fæste on innan,      and us fultum sile,

90

þæt we moton wyrcan      willan þinne
and þe betæcan,      tyreadig cyningc,
sawle ure      on þines silfes hand.
Et dimitte nobis debita nostra.
Forgif us ure synna,      þæt us ne scamige eft,

95

drihten ure,      þonne þu on dome sitst
and ealle men      up arisað
þe fram wife and fram were      wurdon acænned.
Beoð þa gebrosnodon      ban mid þam flæsce
ealle ansunde      eft geworden;

100

þar we swutollice      siððan oncnawað
eal þæt we geworhton      on worldrice,
betere and wyrse,      þar beoð buta geara.
Ne magon we hit na dyrnan,      for ðam þe hit drihten wat,
and þar gewitnesse beoð      wuldormicele,

105

heofonwaru and eorðwaru,      helwaru þridde.
þonne bið egsa      geond ealle world,
þar man us tyhhað on dæg      twegen eardas,
drihtenes are      oððe deofles þeowet,
swa hwaðer we geearniað      her on life,

110

þa hwile þe ure mihta      mæste wæron.
Sicut et dimittimus debitoribus nostris. Ac þonne us alyseð      lifigende god
sawle ure,      swa we her forgifað
earmon mannum      þe wið us agilt.

115

Et ne nos inducas in temtationem. And na us þu ne læt      laðe beswican
on costunga,      cwellan and bærnan
sawla ure,      þeah we sinna fela
didon for ure disige      dæges and nihtes,

120

idele spræce      and unrihte weorc,
þine bodu bræcon.      We þe biddað nu,
ælmihtig god,      are and gifnesse;
ne læt swa heanlice      þin handgeweorc
on endedæge      eal forwurðan,

125

Set libera nos a malo.
ac alys us of yfele.      Ealle we beþurfon
godes gifnesse;      we agylt habbað
and swiðe gesingod.      We ðe, soðfæstan god,
heriað and lofiað,      swa þu, hælend, eart

130

cynebearn gecydd      cwycum and deadum,
æþele and ece      ofer ealle þingc.
þu miht on anre hand      eaðe befealdan
ealne middaneard.      Swilc is mære cyningc.
Amen.

135

Sy swa þu silf wilt,      soðfæst dema;
we þe, engla god,      ealle heriað,
swa þu eart gewurðod      a on worlda forð.

The Gloria I

Verse Indeterminate Saxon

Gloria. Sy þe wuldor and lof      wide geopenod
geond ealle þeoda,      þanc and wylla,
mægen and mildse      and ealles modes lufu,

5

soðfæstra sib,      and ðines sylfes dom
worulde gewlitegod,      swa ðu wealdan miht
eall eorðan mægen      and uplyfte,
wind and wolcna.      Wealdest eall on riht.
Patri et filio et spiritui sancto.

10

þu eart frofra fæder      and feorhhyrde,
lifes latteow,      leohtes wealdend,
asyndrod fram synnum,      swa ðin sunu mære
þurh clæne gecynd,      cyning ofer ealle,
beald gebletsod,      boca lareow,

15

heah higefrofer      and halig gast.
Sicut erat in principio. Swa wæs on fruman      frea mancynnes
ealre worulde      wlite and frofer,
clæne and cræftig.      þu gecyddest þæt

20

þa ðu, ece god,      ana gewrohtest
þurh halige miht      heofonas and eorðan,
eardas and uplyft      and ealle þing.
þu settest on foldan      swyðe feala cynna
and tosyndrodost hig      syððon on mænego;

25

þu gewrohtest, ece god,      ealle gesceafta
on syx dagum,      and on þone seofoðan þu gerestest.
þa wæs geforðad      þin fægere weorc,
and ðu sunnandæg      sylf halgodest
and gemærsodest hine      manegum to helpe.

30

þone heahan dæg      healdað and freoðiaþ
ealle þa ðe cunnon      cristene þeawas,
halige heortlufan      and ðæs hehstan gebod;
on drihtnes namon      se dæg is gewurðod.
Et nunc et semper.

35

And nu and symble      þine soðan weorc
and ðin mycele miht      manegum swytelað,
swa þine cræftas heo      cyðaþ wide
ofer ealle woruld;      ece standeþ
godes handgeweorc,      groweð swa ðu hete.

40

Ealle þe heriað      halige dreamas
clænre stefne      and cristene bec,
eall middaneard,      and we men cweþað
on grunde her:      “Gode lof and ðanc,
ece willa,      and ðin agen dom!”

45

Et is secula seculorum. And on worulda woruld      wunað and rixað
cyning innan wuldre      and his þa gecorenan,
heahþrymnesse      haliges gastes,
wlitige englas      and wuldorgyfe,

50

soðe sibbe,      sawla þancung,
modes miltse.      þær is seo mæste lufu;
haligdomes      heofonas syndon
þurh þine ecan word      æghwær fulle,
swa syndon þine mihta      ofer middangeard

55

swutele and gesyne,      þæt ðu hy sylf worhtest.
Amen. We þæt soðlice      secgað ealle:
þurh clæne gecynd      þu eart cyning on riht,
clæne and cræftig.      þu gecyddest þæt

60

þa ðu, mihtig god,      man geworhtest
and him on dydest      oruð and sawul,
sealdest word and gewitt      and wæstma gecynd,
cyddest þine cræftas.      Swylc is Cristes miht!

The Lord’s Prayer III

Verse Indeterminate Saxon

Pater noster qui es in celis. Fæder manncynnes,      frofres ic þe bidde,
halig drihten,      þu ðe on heofonum eart.
Sanctificetur nomen tuum.

5

þæt sy gehalgod,      hygecræftum fæst,
þin nama nu ða,      neriende Crist,
in urum ferhðlocan      fæste gestaðelod.
Adueniat regnum tuum. Cume nu to mannum,      mihta wealdend,

10

þin rice to us,      rihtwis dema,
and ðin geleafa      in lifdæge
Fiat uolontas tua sicut in celo et in terra. on urum mode      mære þurhwunige.
And þin willa mid us      weorðe gelæsted

15

on eardunge      eorðan rices,
swa hluttor is      in heofonwuldre,
wynnum gewlitegod      a to worulde forð.
Panem nostrum cotidianum da nobis hodie. Syle us nu to dæge,      drihten gumena,

20

heofena heahcyning,      hlaf urne,
þone ðu onsendest      sawlum to hæle
on middaneard      manna cynnes;
þæt is se clæna      Crist, drihten god.
Et dimitte nobis debita nostra.

25

Forgyf us, gumena weard,      gyltas and synna,
and ure leahtras alet,      lices wunda
and mandæda,      swa we mildum wið ðe,
ælmihtigum gode,      oft abylgeað,
Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.

30

swa swa we forlætað      leahtras on eorþan
þam þe wið us      oft agyltað,
and him womdæde      witan ne þencað
for earnunge      ecan lifes.
Et no nos inducas in temptationem.

35

Ne læd þu us to wite      in wean sorge
ne in costunge,      Crist nerigende,
þy læs we arlease      ealra þinra mildsa
þurh feondscipe      fremde weorðan.
Sed libera nos a malo.

40

And wið yfele gefreo      us eac nu ða
feonda gehwylces;      we in ferhðlocan,
þeoden engla,      ðanc and wuldor,
soð sigedrihten,      secgað georne,
þæs ðe þu us milde      mihtum alysdest

45

fram hæftnyde      hellewites.
Amen. Weorðe þæt.     

The Creed

Verse Indeterminate Saxon

Credo in deum patrem omnipotentem. ælmihtig fæder      up on rodore,
þe ða sciran gesceaft      sceope and worhtest
and eorðan wang      ealne gesettest,

5

ic þe ecne god      ænne gecenne,
lustum gelyfe.      þu eart lifes frea,
engla ordfruma,      eorðan wealdend,
and ðu garsecges      grundas geworhtest,
and þu ða menegu canst      mærra tungla.

10

Et in Iesum Christum filium eius unicum, dominum nostrum. Ic on sunu þinne      soðne gelyfe,
hælendne cyning,      hider asendne
of ðam uplican      engla rice,
þone Gabriel,      godes ærendraca,

15

sanctan Marian      sylfre gebodode.
Ides unmæne,      heo þæt ærende
onfeng freolice,      and ðe fæder sylfne
under breostcofan      bearn acende.
Næs ðær gefremmed      firen æt giftum,

20

ac þær halig gast      handgyft sealde,
þære fæmnan bosm      fylde mid blisse,
and heo cuðlice      cende swa mærne
eorðbuendum      engla scyppend,
se to frofre gewearð      foldbuendum,

25

and ymbe Bethleem      bodedan englas
þæt acenned wæs      Crist on eorðan.
Passus sub Pontio Pilato. ða se pontisca      Pilatus weold
under Romwarum      rices and doma,

30

þa se deora frea      deað þrowade,
on gealgan stah,      gumena drihten,
þone geomormod      Iosep byrigde,
and he of helle      huðe gefette,
of þam suslhofe,      sawla manega,

35

het ða uplicne      eþel secan.
Tertia die resurrexit a mortuis. þæs þy ðriddan dæge      þeoda wealdend
aras, rices frea,      recene of moldan,
and he XL daga      folgeras sine

40

runum arette,      and ða his rice began,
þone uplican      eðel secan,
cwæð þæt he nolde      nænne forlætan
þe him forð ofer þæt      fylian wolde
and mid fæstum sefan      freode gelæstan.

45

Credo in spiritum sanctum. Ic haligne gast      hihte beluce,
emne swa ecne      swa is aðor gecweden,
fæder oððe freobearn,      folca gereordum.
Ne synd þæt þreo godas,      þriwa genemned,

50

ac is an god,      se ðe ealle hafað
þa þry naman      þinga gerynum,
soð and sigefæst      ofer side gesceaft,
wereda wuldorgyfa,      wlanc and ece.
Sanctum ecclesiam catholicam.

55

Eac ic gelyfe      þæt syn leofe gode
þe þurh ænne geþanc      ealdor heriað,
heofona heahcyning      her for life,
Sanctorum communionem. and ic gemænscipe      mærne getreowe

60

þinra haligra      her for life.
Remissionem peccatorum. Lisse ic gelyfe      leahtra gehwylces,
Carnis resurrectionem. and ic þone ærest      ealra getreowe,

65

flæsces on foldan      on þa forhtan tid,
Et uitam eternam. þær ðu ece lif      eallum dælest,
swa her manna gehwylc      metode gecwemað.

Fragments of Psalms

Fragments of Psalms: Psalm 5

Fragments of Psalms: Psalm 19

Fragments of Psalms: Psalm 24

Fragments of Psalms: Psalm 27

Fragments of Psalms: Psalm 32

Fragments of Psalms: Psalm 34

Fragments of Psalms: Psalm 40

Fragments of Psalms: Psalm 43

Fragments of Psalms: Psalm 50

Fragments of Psalms: Psalm 53

Fragments of Psalms: Psalm 58

Fragments of Psalms: Psalm 60

Fragments of Psalms: Psalm 64

Fragments of Psalms: Psalm 69

Fragments of Psalms: Psalm 70

Fragments of Psalms: Psalm 79

Fragments of Psalms: Psalm 84

Fragments of Psalms: Psalm 87

Fragments of Psalms: Psalm 89

Fragments of Psalms: Psalm 101

Fragments of Psalms: Psalm 102

Fragments of Psalms: Psalm 118

Fragments of Psalms: Psalm 121

Fragments of Psalms: Psalm 139

Fragments of Psalms: Psalm 140

Fragments of Psalms: Psalm 5

Verse Indeterminate Saxon

Verba mea auribus percipe, domine; intellege clamorem meum. Word þu min onfoh,      wuldres ealdor,
and mid earum gehyr,      ece drihten.
Intende uoci orationis mee, rex meus et deus meus.

5

Ongyt mine clypunga      cuðum gereorde,
beheald min gebed      holdum mode;
þu eart min cyning      and eac ece god.
Quoniam ad te orabo: Domine, mane exaudies uocem meam. Forðon ic to ðe,      ece drihten,

10

soðum gebidde,      and ðu symble gehyr
morgena gehwylce      mine stefne.
Mane adstabo tibi et uidebo, quoniam nos deus uolens iniquitatem tu es. Ic þe æt stande      ær on morgen
and ðe sylfne geseo;      forðon ic to soðe wat

15

þæt ðu unriht ne wilt      ænig, drihten.

Fragments of Psalms: Psalm 19

Verse Indeterminate Saxon

Domine, saluum fac regem, et exaudi nos in die qui inuocauerimus te. Do, drihten, cyng      dædum halne,
and us eac gehyr      holdum mode,
swylce we ðe daga,      drihten, cigen.

Fragments of Psalms: Psalm 24

Verse Indeterminate Saxon

Uias tuas, domine, notas fac mihi, et semitas tuas edoce me. Do me wegas þine      wise, drihten,
and me ðinra stiga      stapas eac gelær.
Dirige me in ueritate tua, et doce me, quia tu es deus salutaris meus et te sustinui tota die.

5

Gerece me on ræde      and me ricene gelær,
þæt ic on þinre soðfæstnysse      simble lyfige.
Reminiscrere miserationum tuarum, domine, et misericordie tue, que a seculo sunt. Wes ðu gemyndig      miltsa þinra,
þe ðu, drihten, dydest      syððan dagas wæron,

10

and ðu wislice      þas woruld gesettest.
Delicta iuuentutis mee, et ignorantias meas ne memineris, domine; secundum magnam misericordiam tuam memor esto mei, deus. Ne gemynega þu me      minra fyrena
gramra to georne,      þe ic geong dyde
and me uncuðe      æghwær wæron;

15

for ðinre þære myclan      mildheortnysse
weorð gemyndig min,      mihtig drihten.

Fragments of Psalms: Psalm 27

Verse Indeterminate Saxon

Saluum fac populum tuum, domine, et benedic hereditati tue, et rege eos et extolle illos usque in aeternum. Hal do þin folc,      halig drihten,
and ðin yrfe eac      eal gebletsa;
rece þu heo swylce      and on riht ahefe,

5

þæt hi on worulde      wynnum lifigen.

Fragments of Psalms: Psalm 32

Verse Indeterminate Saxon

Fiat misericordia tua, domine, super nos, quemadmodum sperauimus in te. Wese þin mildheortnys,      mihtig drihten,
wel ofer us,      swa we wenað on ðe.

Fragments of Psalms: Psalm 34

Verse Indeterminate Saxon

Iudica, domine, nocentes me; expugna inpugnantes me. Dem, drihten, nu      þa me deredon ær,
afeoht swylce      þa me fuhtan to.
Adprehende arma et scutum, et exsurge in adiutorium michi.

5

Gegrip gar and scyld,      and me georne gestand
on fultume      wið feonda gryre.
Effunde frameam et conclude aduersus eos qui me persecuntur; dic anime mee, Salus tua ego sum. Heald me herewæpnum      wið unholdum
and wige beluc      wraðum feondum

10

þe min ehtend      ealle syndon;
sæge þonne syððan      sawle minre
þæt ðu hire on hæle      hold gestode.

Fragments of Psalms: Psalm 40

Verse Indeterminate Saxon

Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccaui tibi. Ic nu mægene cweðe:      “Miltsa me, drihten,
hæl mine sawle,      forðon me hreoweð nu
þæt ic firene on ðe      fremede geneahhige.”

Fragments of Psalms: Psalm 43

Verse Indeterminate Saxon

Exsurge, domine, adiuua nos, et libera nos propter nomen tuum. Aris, drihten, nu      and us ricene do
fælne fultum,      and us æt feondum ahrede,
forðon we naman þinne      nyde lufiað.

Fragments of Psalms: Psalm 50

Verse Indeterminate Saxon

Miserere mei, deus, secundam magnam misericordiam tuam. Mildsa me, mihtig drihten,      swa ðu manegum dydest,
æfter ðinre þære mycelan      mildheortnysse.
Auerte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele.

5

Awend þine ansyne      a fram minum
fræcnum fyrenum,      and nu forð heonon
eall min unriht adwæsc      æghwær symle.
Cor mundum crea in me, deus, et spiritum rectum innoua in uisceribus meis. Syle me, halig god,      heortan clæne,

10

and rihtne gast,      god, geniwa
on minre gehigde      huru, min drihten.
Ne proicias me a facie tua, et spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Ne awyrp þu me,      wuldres ealdor,
fram ðinre ansyne      æfre to feore,

15

ne huru on weg aber      þone halgan gast,
þæt he me færinga      fremde wyrðe.
Redde michi letitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me. Syle me þinre hælu      holde blisse,
and me ealdorlice      æþele gaste

20

on ðinne willan getryme,      weroda drihten.

Fragments of Psalms: Psalm 53

Verse Indeterminate Saxon

Deus, in momine tuo saluum me fac, et in uirtute tua libera me. On þinum þam halgan naman,      gedo me halne, god;
alys me fram laðum      þurh þin leofe mægen.

Fragments of Psalms: Psalm 58

Verse Indeterminate Saxon

Eripe me de inimicis meis, deus meus, et ab insurgentibus in me libera me. Ahrede me, halig god,      hefiges niðes
feonda minra,      þe me feohtað to;
alys me fram laðum      þe me lungre on

5

risan willað,      nymþe þu me ræd gife.
Eripe me de operantibus iniquitatem, et de uiris sanguinum salua me. Genere me fram niðe      nahtfremmendra
þe her unrihtes      ealle wyrceað,
and me wið blodhreowes weres      bealuwe gehæle.

Fragments of Psalms: Psalm 60

Verse Indeterminate Saxon

Sic psalmum dicam nomini tuo, deus, in seculum seculi, ut reddam uota mea de die in diem. Swa ic naman þinum      neode singe,
þæt ic min gehat      her agylde
of dæge on dæg,      swa hit gedefe wese.

Fragments of Psalms: Psalm 64

Verse Indeterminate Saxon

Exaudi nos, deus salutaris noster, spes omnium finium terre et in mari longe. Gehyr us, hælend god,      þu eart hiht ealra
þe on ðisse eorðan      utan syndon
oððe feor on sæ      foldum wuniað.

Fragments of Psalms: Psalm 69

Verse Indeterminate Saxon

Deus, in adiutorium meum intende; domine, ad adiuuandum me festina. Wes, drihten god,      deore fultum;
beheald, drihten, me,      and me hraðe syððan
gefultuma      æt feorhþearfe.

Fragments of Psalms: Psalm 70

Verse Indeterminate Saxon

Repleatur os meum laude tua, ut possim cantare gloriam tuam, tota die magnificentiam tuam. Sy min muð and min mod      mægne gefylled,
þæt ic þin lof mæge      lustum singan
and wuldor ðin      wide mærsian

5

and ðe ealne dæg      æghwær herian.

Fragments of Psalms: Psalm 79

Verse Indeterminate Saxon

Domine deus uirtutum, conuerte nos et ostende faciem tuam, et salui erimus. Gehweorf us, mægna god,      and us milde æteow
þinne andwlitan;      ealle we beoð hale.

Fragments of Psalms: Psalm 84

Verse Indeterminate Saxon

Conuerte nos, deus salutaris noster, et auerte iram tuam a nobis. Gehweorf us hraðe,      hælend drihten,
and ðin yrre fram us      eac oncyrre.

Fragments of Psalms: Psalm 87

Verse Indeterminate Saxon

Et ego ad te, domine, clamaui, et mane oratio mea preueniet te. Ic me to ðe,      ece drihten,
mid modgehygde      mægne clypode,
and min gebed      morgena gehwylce

5

fore sylfne ðe      soðfæst becume.

Fragments of Psalms: Psalm 89

Verse Indeterminate Saxon

Conuertere, domine, aliquantulum, et deprecabilis esto super seruos tuos. Gehweorf us hwæthwygu,      halig drihten;
wes ðinum scealcum      wel eaðbene.
Respice in seruos tuos et in opera tua, domine, et dirige filios eorum.

5

Geseoh þine scealcas      swæsum eagum,
and on þin agen weorc,      ece drihten,
and heora bearn gerece      bliðum mode.
Et sit splendor domini dei nostri super nos, et opera manuum nostrarum dirige super nos, et opus manuum nostrarum dirige. Wese us beorhtnys ofer      bliðan drihtnes,

10

ures þæs godan godes      georne ofer ealle;
gerece ure handgeweorc      heah ofer usic.

Fragments of Psalms: Psalm 101

Verse Indeterminate Saxon

Domine, exaudi orationem meam, et clamor meus ad te perueniat. þu min gebed,      mære drihten,
gehyr, heofones weard,      and gehlyde min
to ðe becume,      þeoda reccend.

Fragments of Psalms: Psalm 102

Verse Indeterminate Saxon

Benedic, anima mea, domino, et omnia interiora mea nomen sanctum eius. Bletsa, mine sawle,      bliðe drihten,
and eall min inneran      his þone ecan naman.
Benedic, anima mea, domino, et noli obliuisci omnes retributiones eius.

5

Bletsige, mine sawle,      bealde drihten,
ne wilt ðu ofergeotul      æfre weorðan
ealra goda      þe he ðe ær dyde.
Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes languores tuos. He þinum mandædum      miltsade eallum

10

and ðine adle      ealle gehælde.
Qui redemit de interitu uitam tuam, qui sanat in bonis desiderium tuum. Se alysde þin lif      leof of forwyrde,
fylde þinne willan      fægere mid gode.
Qui coronat te in miseratione et misericordia; renouabitur sicut aquile iuuentus tua.

15

He ðe gesigefæste      soðre mildse
and ðe mildheorte      mode getrymede;
eart ðu edniwe      earne gelicost
on geoguðe nu      gleaw geworden.

Fragments of Psalms: Psalm 118

Verse Indeterminate Saxon

Uiuet anima mea et laudabit te, et iudicia tua adiuuabunt me. Leofað sawul min      and ðe lustum hereð,
and me þine domas      dædum fultumiað.
Erraui sicut ouis que perierat; require seruum tuum, domine, quia mandata tua non sum oblitus.

5

Ic gedwelede      swa þæt dysige sceap,
þæt ðe forwurðan      wolde huru;
la, sec þinne esne      elne, drihten,
forðon ic ðinra beboda ne forgeat      beorhtra æfre.

Fragments of Psalms: Psalm 121

Verse Indeterminate Saxon

Fiat pax in uirtute tua, et abundantia in turribus tuis. Sy ðe on ðinum mægne sib      mæst and fyrmest,
and on þinum torrum wese      tidum genihtsum.

Fragments of Psalms: Psalm 139

Verse Indeterminate Saxon

Eripe me, domine, ab homine malo; a uiro iniquo libera me. Genere me wið niþe      on naman þinum,
fram yfelum men,      ece drihten.

Fragments of Psalms: Psalm 140

Verse Indeterminate Saxon

Dirigatur, domine, ad te oratio mea sicut incensum in conspectu tuo. Sy on ðinre gesihðe      mines sylfes gebed
full ricene gereht,      swa recels bið,
þonne hit gifre      gleda bærnað.

The Kentish Hymn

Verse Indeterminate Saxon

Wuton wuldrian      weorada dryhten
halgan hlioðorcwidum,      hiofenrices weard,
lufian liofwendum,      lifes agend,
and him simle sio      sigefest wuldor

5

uppe mid ænglum,      and on eorðan sibb
gumena gehwilcum      goodes willan.
We ðe heriað      halgum stefnum
and þe blætsiað,      bilewit feder,
and ðe þanciað,      þioda walden,

10

ðines weorðlican      wuldordreames
and ðinra miclan      mægena gerena,
ðe ðu, god dryhten,      gastes mæhtum
hafest on gewealdum      hiofen and eorðan,
an ece feder,      ælmehtig god.

15

ðu eart cyninga cyningc      cwicera gehwilces,
ðu eart sigefest sunu      and soð helend
ofer ealle gesceft      angla and manna.
ðu, dryhten god,      on dreamum wunast
on ðære upplican      æðelan ceastre,

20

frea folca gehwæs,      swa ðu æt fruman wære
efeneadig bearn      agenum fæder.
ðu eart heofenlic lioht      and ðæt halige lamb,
ðe ðu manscilde      middangeardes
for þinre arfestnesse      ealle towurpe,

25

fiond geflæmdest,      follc generedes,
blode gebohtest      bearn Israela,
ða ðu ahofe      ðurh ðæt halige triow
ðinre ðrowunga      ðriostre senna,
þæt ðu on hæahsetle      heafena rices

30

sitest sigehræmig      on ða swiðran hand
ðinum godfæder,      gasta gemyndig.
Mildsa nu, meahtig,      manna cynne,
and of leahtrum ales      ðine ða liofan gesceft,
and us hale gedo,      heleða sceppend,

35

niða nergend,      for ðines naman are.
ðu eart soðlice      simle halig,
and ðu eart ana      æce dryhten,
and ðu ana bist      eallra dema
cwucra ge deadra,      Crist nergende,

40

forðan ðu on ðrymme ricsast      and on ðrinesse
and on annesse,      ealles waldend,
hiofena heahcyninc,      haliges gastes
fegere gefelled      in fæder wuldre.

Psalm 50

Verse Indeterminate Saxon

Dauid wæs haten      diormod hæleð,
Israela brega,      æðelæ and rice,
cyninga cynost,      Criste liofost.
Wæs he under hiofenum      hearpera mærost

5

ðara we an folcum      gefrigen hæbben.
Sangere he wæs soðfæstest,      swiðe geðancol
to ðingienne      þiodum sinum
wið þane mildostan      manna sceppend.
Wæs se dryhtnes ðiowa      Dauid æt wige

10

soð sigecempa,      searocyne man,
casere creaftig,      þonne cumbulgebrec
on gewinndagum      weorðan scoldan.
Hweðere him geiode,      swa ful oft gedeð
þætte godferhte      gylt gefræmmað

15

þurh lichaman      lene geðohtas.
Gelamp þæt him mon ansende      saula neriend,
witgan mid wordum,      weorada dominus,
and secgan het,      selfum gecyðan
ymb his womdeda      waldendes doom,

20

þæt se fruma wære      his feores sceldig,
for ðam þe he Uriam het      aldre beneman,
fromne ferdrinc      fere beserode,
and him Bezabe      brohte to wife
for gitsunga,      þe he godes eorre

25

þurh his selfes weorc      sona anfunde.
Him ða ðingode      þioda aldor,
Dauid georne,      and to dryhtne gebæd,
and his synna hord      selfa ontende,
gyltas georne      gode andhette,

30

weoruda dryhtne,      and ðus wordum spæc:
Miserere mei deus secundum magnam misericordiam tuam. “Miltsa ðu me, meahta walden,      nu ðu wast manna geðohtas,
help ðu, hælend min,      handgeweorces
þines anes,      ælmehtig god,

35

efter þinre ðære miclan      mildhiortnesse.
Et secundum multitudinem miserationem tuarum dele iniquitatem meam. Ond eac efter menio      miltsa ðinra,
dryhten weoruda,      adilga min unriht
to forgefenesse      gaste minum.

40

Amplius laua me ab iniustitia mea et a delicta mea munda mæ. Aðweah me of sennum,      saule fram wammum,
gasta sceppend,      geltas geclansa,
þa ðe ic on aldre      æfre gefremede
ðurh lichaman      leðre geðohtas.

45

Quoniam iniquitatem meam ego agnosco et delictum meum coram me est semper. Forðan ic unriht min      eal oncnawe,
and eac synna gehwær      selfum æt eagan,
firendeda geðrec      beforan standeð,
scelda scinað;      forgef me, sceppen min,

50

lifes liohtfruma,      ðinre lufan blisse.
Tibi soli peccaui et malum coram te feci ut iustificeris in sermonibus tuis et uincas dum iudicaris. Nu ic anum ðe      oft syngode,
and yfela feola      eac gefræmede,
gelta gramhegdig,      ic ðe, gasta breogo,

55

helende Crist,      helpe bidde,
ðæt me forgefene      gastes wunde
an forðgesceaft      feran mote,
þy ðine wordcwidas      weorðan gefelde,
ðæt ðu ne wilnast      weora æniges deað;

60

ac ðu synfulle      simle lærdes
ðæt hio cerrende      Criste herdon
and hiom lif mid ðe      langsum begeton,
swilce ðu æt dome,      dryhten, oferswiðdest
ealra synna cynn,      saula neriend.

65

Ecce enim iniquitatibus. Ic on unrihtum      eac ðan in synnum
geeacnod wæs.      ðu ðæt ana wast,
mæhtig dryhten,      hu me modor gebær
in scame and in sceldum;      forgef me, sceppend min,

70

ðæt ic fram ðæm synnum      selfa gecerre,
þa ðe mine ældran      ær geworhtan
and ic selfa eac      sioððan beeode.
Ecce enim ueritatem. Ac ðu, selua god,      soð an lufast;

75

þy ic ðe mid benum      biddan wille
lifes and lisse,      liohtes aldor,
forðan ðu me uncuðe      eac ðan derne
þinre snetera hord      selfa ontendes.
Asperies me ysopo et mundabor.

80

ðu me, meahtig god,      milde and bliðe
þurh ysopon      ealne ahluttra,
þonne ic geclænsod      Criste hero,
and eac ofer snawe      self scinende
þinre sibbe lufan      sona gemete.

85

Auditui meo dabis gaudium. Ontyn nu, elmehtig,      earna hleoðor,
þæt min gehernes      hehtful weorðe
on gefean bliðse      forðweard to ðe;
ðanne bioð on wenne,      waldend, simle

90

þa gebrocenan ban,      bilwit dominus,
ða þe on hænðum ær      hwile wæron.
Auerte faciem tuam a peccatis meis et omnes. Ahwerf nu fram synnum,      saula neriend,
and fram misdedum      minra gylta

95

þine ansione,      ælmeahtig god,
and ðurh miltsunga      meahta þinra
ðu unriht min      eall adilga.
Cor mundum crea in me deus et spiritum rectum. æc ðu, dryhten Crist,      clene hiortan

100

in me, mehtig god,      modswiðne geðanc
to ðolienne      ðinne willan
and to healdenne      halige domas,
and ðu rihtne gast,      rodera waldend,
in ferðe minum      feste geniowa.

105

Ne proicias me a facie tuae et spiritum sanctum tuum. Ne aweorp ðu me,      weoruda dryhten,
fram ansione      ealra þinra miltsa,
ne ðane godan fram me      gast haligne
aferre, domine,      frea ælmeahtig,

110

þinra arna me      eal ne bescerwe.
Redde mihi letitiam. Sæle nu bliðse me,      bilewit dominus,
þinre hælo heht,      helm alwihta,
and me, lifgende      liohtes hiorde,

115

gaste ðine,      god selfa, getreme,
ðæt ic aldorlice      a forð sioððan
to ðinum willan      weorðan mote.
Doceam iniquos uias tuas et impii ad te. Simle ic ðine weogas      wanhogan lærde,

120

ðæt hio arlease      eft gecerdan
to hiora selfra      saula hiorde,
god selfa, to ðe      gastes mundberd
ðurh sibbe lufan      seocan scoldan.
Libera me de sanguinibus.

125

Befreo me an ferðe,      fæder mancynnes,
fram blodgete      and bealaniðum,
god lifigende,      gylta geclansa,
helo and helpend,      hiofenrices weard;
ðanne tunge min      triowfest blissað

130

for ðines selfes      soðfestnesse.
Domine labia mea aperies et os meum adnuntiauit. Ontyn nu, waldend god,      weoloras mine;
swa min muð sioððan      mæhte ðine
and lof georne      liodum to bliðse,

135

soð sigedryhten,      secgende wæs.
Quoniam si uoluisses. Ic ðe onsegednesse      sona brohte,
weoruda dryhtne,      ðer ðu wolde swa,
ða ðu þæt ne lufedest,      lifes bretta,

140

ðæt ic ðe bernelac      brengan moste
deadra neata,      dryhtne to willan.
Sacrificium deo spiritus contribulatus. Ac ðe micle ma,      mehtig dryhten,
lifiende Crist,      liicwerðe bið

145

se gehnysta gast,      hiorte geclansod
and geeadmeded      ingeþancum;
ða ðu, ælmæhtig,      æfre ne æwest.
Benigne fact domine in bona uoluntate. Gedoo nu fræmsume      frofre ðine

150

to ðinum godan      gastes willan,
ðætte Sione dun      sigefest weorðe,
and weallas Sion      wynfeste getremed,
Hierusolime,      god lifiende.
Tunc acceptabis sacrificium.

155

Swa þu, frea meahtig,      anfehst siþðan
liofwende lac      lioda þinra,
hælend manna;      hio ðæt halige cealf
on wigbed þin      willum asettað,
liohtes aldor.      Forgef me, lifigende

160

meotod mancynnes,      mæhtig dominus,
ðæt ða sorhfullan      saule wunde,
þa ðe ic on ælde      uel on giogeðe
in flæschaman      gefremed hæbbe
leahtra hegeleasra,      mid lufan þinre

165

gastæ forgeofene      glidan mote.”
Swæ þingode      þiode aldor,
Dauid to dryhtne,      deda gemyndig,
þæt hine mehtig god      mannum to frofre
ðæs cynedomes,      Crist neriende,

170

waldende god,      weorðne munde.
Forðon he gebette      balaniða hord
mid eaðmede      ingeþance,
ða ðe he on ferðe      gefremed hæfde,
gastes wunde.      Forgef us, god mæahtig,

175

þæt we synna hord      simle oferwinnan
and us geearnian      æce dreamas
an lifigendra      landes wenne.
Amen.

The Gloria II

Verse Indeterminate Saxon

Wuldor sy ðe and wurðmynt,      wereda drihten,
fæder on foldan,      fægere gemæne,
mid sylfan sunu      and soðum gaste.
Amen.

A Prayer

Verse Indeterminate Saxon

æla, drihten leof!      æla, dema god!
Geara me,      ece waldend.
Ic wat mine saule      synnum forwundod;
gehæl þu hy,      heofena drihten,

5

and gelacna þu hy,      lifes ealdor,
forþan ðu eðest miht      ealra læca
ðæra þe gewurde      side oððe wyde.
æla, frea beorhta,      folkes scippend!
Gemilsa þyn mod      me to gode,

10

sile þyne are      þynum earminge.
Se byð earming      þe on eorðan her
dæiges and nihtes      deofle campað
and hys willan wyrcð;      wa him þære mirigðe,
þonne he ða handlean      hafað and sceawað,

15

bute he þæs yfeles      ær geswyce.
Se byð eadig,      se þe on eorðan her
dæiges and nyhtes      drihtne hyræð
and a hys willan wyrcð;      wel hym þæs geweorkes,
ðonne he ða handlean      hafað and sceawað,

20

gyf he ealteawne      ende gedreogeð.
æla, leohtes leoht!      æla, lyfes wynn!
Getiþa me,      tireadig kyning,
þonne ic minre sawle      swegles bydde,
ece are.      þu eart eaðe, god,

25

hæfst and waldest     
ana ofer ealle      eorðan and heofonas
syddra gesceafta.      ðu eart soð meotod,
ana ofer ealle      eorðbugende,
swilce on heofonum up      þu eart hælend god.

30

Ne mæg þe aherian      hæleða ænig;
þeh us gesomnie      geond sidne grund,
men ofer moldan,      geond ealne middaneard,
ne mage we næfre asæcgan,      ne þæt soðe witan,
hu þu æðele eart,      ece drihten.

35

Ne þeah engla werod      up on heofenum
snotra tosomne      sæcgan ongunnon,
ne magon hy næfre areccean,      ne þæt gerim wytan,
hu þu mære eart,      mihtig drihten.
Ac is wunder mycel,      wealdend engla,

40

gif þu hit sylfa wast,      sigores ealdor,
hu þu mære eart,      mihtig and mægenstrang,
ealra kyninga kyning,      Crist lifiende,
ealra worulda scippend,      wealdend engla,
ealra dugeþa duguð,      drihten hælend.

45

ðu eart se æðela      þe on ærdagum
ealra femnena wyn      fægere akende
on Bethleem ðære byrig      beornum to frofre,
eallum to are      ylda bearnum,
þam þe gelyfað      on lyfiendne god

50

and on þæt ece leoht      uppe on roderum.
ðyn mægen ys swa mære,      mihtig drihten,
swa þæt ænig ne wat      eorðbuende
þa deopnesse      drihtnes mihta,
ne þæt ænig ne wat      engla hades

55

þa heahnisse      heofena kyninges.
Ic þe andette,      ælmihtig god,
þæt ic gelyfe on þe,      leofa hælend,
þæt þu eart se miccla      and se mægenstranga
and se eadmoda      ealra goda

60

and se ece kyning      ealra gesceafta,
and ic eom se litla for þe      and se lyðra man,
se her syngige      swiðe genehhe,
dæges and nihtes      do, swa ic ne sceolde,
hwile mid weorce,      hwile mid worde,

65

hwile mid geþohte,      þearle scyldi,
inwitniðas      oft and gelome.
Ac ic þe halsige nu,      heofena drihten,
and gebidde me to þe,      bearna selost,
þæt ðu gemilsige me,      mihtig drihten,

70

heofena heahkyning      and se halga gast,
and gefylste me,      fæder ælmihtig,
þæt ic þinne willan      gewyrcean mæge,
ær ic of þysum lænan      lyfe gehweorfe.
Ne forweorn þu me,      wuldres drihten,

75

ac getyþa me,      tyreadig kyning,
læt me mid englum      up siðian,
sittan on swegle,     
herian heofonas god      haligum reorde
a butan ende.      Amen.

Thureth

Verse Indeterminate Saxon

Ic eom halgungboc;      healde hine dryhten
þe me fægere þus      frætewum belegde.
þureð to þance      þus het me wyrcean,
to loue and to wurðe,      þam þe leoht gesceop.

5

Gemyndi is he      mihta gehwylcre
þæs þe he on foldan      gefremian mæg,
and him geþancie      þeoda waldend
þæs þe he on gemynde      madma manega
wyle gemearcian      metode to lace;

10

and he sceal ece lean      ealle findan
þæs þe he on foldan      fremaþ to ryhte.

Aldhelm

Verse Indeterminate Saxon

þus me gesette      sanctus et iustus
beorn boca gleaw,      bonus auctor,
Ealdelm, æþele sceop,      etiam fuit
ipselos on æðele      Angolsexna,

5

byscop on Bretene.      Biblos ic nu sceal,
ponus et pondus      pleno cum sensu,
geonges geanoðe      geomres iamiamque,
secgan soð, nalles leas,      þæt him symle wæs
euthenia      oftor on fylste,

10

æne on eðle      ec ðon ðe se is
yfel on gesæd.      Etiam nusquam
ne sceal ladigan      labor quem tenet
encratea,      ac he ealneg sceal
boethia      biddan georne

15

þurh his modes gemind      micro in cosmo,
þæt him drihten gyfe      dinams on eorðan,
fortis factor,      þæt he forð simle

The Seasons for Fasting

Verse Indeterminate Saxon

Wæs on ealddagum      Israheala folc
þurh Moysen,      mærne lareow,
anlyht and gelared,      swa hine lifes frea,
heofna heahcyning,      her on life

5

þurh his sylfes word      sette for leodum,
rincum to ræde,      and him runa gescead
sylfum asæde,      hu he þone soþan weg
leofum leodscipe      læran sceolde.
þa se leoda fruma      larum fyligde

10

heofena heahcyninges,      and þa hæleþ samod,
swa hie on leodscipe      lærede wæron;
gyf hie wancule      weorc ongunnon,
heom þæs of heofonum      hearm to leane
asende sigora god,      and hie sona to him

15

fryþa wilnodan      and þær fundon raþe,
gif hie leohtras heora      letan gewyrpan.
Feala is mægena      þe sio mære þeod
on þam herescype      heold and worhte,
þendan hie lifes frean      lufian woldon;

20

ac him se ende wearð      earm and þrealic,
þa hie besyredon      sylfne dryhten,
on beam setton      and to byrgenne
gedemdon;      he þær bedigled wæs,
and þy þryddan dæge      þeodum ætywed.

25

We þæt gehyrdon      hæleþa mænige
on bocstafum      breman and writan,
þæt hie fæstenu      feower heoldon
and þonne offredan      unmæne neat,
þæt is lamb oþþe styrc,      leofum to tacne

30

þe for worulde wæs      womma bedæled.
Ac arisan ongan      rices ealdor
of byrgenne,      blæda gefylled,
and mid heofenwarum      ham gesohte,
eard mid englum,      and us eallum þone

35

hyht and gehateð,      gyf we his willaþ
þurh rihtne sefan      rædum fyligan.
Na þær in cumeð      atele gefylled,
womme gewesed,      ac scal on wyrd sceacan.
Nu we herian sceolan      her for life

40

deorne dædfruman,      and him geara gerim
ælmesdædum      ure gefyllan,
and on fæstenum,      swa se froda iu
Moyses mælde,      and we þa mearce sceolan
heoldan higefæste      mid Anglum,

45

swa hie gebrefde us      beorn on Rome,
Gregorius,      gumena papa.
We þæt forme sceolan      fæsten heowan
on þære ærestan      wucan lengtenes,
on þam monþe      þe man Martius

50

geond Romwara      rice nemneð,
and þær twelfe sceolan      torhtum dihte
runa gerædan      in þæs rican hofe,
heofona heahcyninges,      herian mid sange,
wlancne weorþian      wuldres bryttan.

55

Ofer þa Eastertid      oþer fæsten
ys to bremenne      Brytena leodum
mid gelicum lofe,      þe gelesen hafað
on þære wucan      þe æfter cumeð
þam sunnandæge      þe geond sidne wang

60

Pentecostenes dæg      preostas nemnað,
on þam monþe,      þæs þe me þinceð,
þe man Iunius      gearum nemde.
ðonne is þæt þrydde      þinga gehwelces
fæsten on foldan      fyra bearnum

65

dihte gelicum      on þam deoran hofe
to brymenne      beorhtum sange
on þære wucan      þe ærur byð
emnihtes dæge      ælda beornum,
on þam monþe,      mine gefræge,

70

þe man September      genemneð.
We þæt feorþe sceolen      fæsten gelæstan
on þære wucan      þe bið ærur full
dryhtnes gebyrde,      and we mid deornum scylan
wordum and weorcum      wuldres cyninge

75

in þa ylcan tid      eallum gemynde
þeodne deman      þinga gehwylces,
efne swa swa ærran,      and þone arwesan
leofne leoda frean      lifes biddan.
On þissum fæstenum      is se feorþa dæg

80

and sixta samod      seofoþa getinge
to gelæstanne      lifes ealdre
and to bremenne      boca gerynum
emb þa nigoþan tyd;      nan is on eorþan,
butan hine unhæl      an geþreatige,

85

þe mot, hæt, oþþe wæt      ærur þingan,
þæs þe us boca dom      þeodlic demeð.
Gif þe þonne secgan      suþan cymene
bryttan Franca,      þæt þu gebann sceole
her on eorþan      ænig healdan,

90

þæs þe Moyses iu      mælde to leodum,
na þu þæs andfeng      æfre gewyrþe,
ac þu þæt sylfe heald      þæt þe suþan com
from Romana      rices hyrde,
Gregoriæ,      gumena papa.

95

þus he gesette      sylf ond dyhte
þa þenunga,      þeodlareow,
fæstendtida;      we þam forþ nu gyt
geond Engla land      estum filiað.
Swa he æt þæm setle      sylfa gedemde,

100

sancte Petres      preostas syþþan
lange lifes tyd      leordun þæt sylfe,
þæt þu oþrum ne scealt      æfre filian.
Eac we feowertig daga      fæsten healden
ær þæm æriste      ures dryhtnes,

105

þæt nu lengtentid      leoda nemnað,
and hit ærest ongan      eorl se goda,
mære Moyses,      ær he on munt styge;
he þæt fæsten heold      feowertig daga
and nyhta samod,      swa he nahtes anbat

110

ær he þa deoran æ      dryhtnes anfenge.
Him þær gesealde      sylfe dryhten
bremne boca cræft,      bæle behlæned,
of his haligan      handa gescrifene,
het hine leodum þone      leoran and tæcan

115

elda orþancum      eallum to tacne,
þæt we mid fæstene magon      freode gewinnan
and þa deopan      dryhtnes gerynu,
þa þe leoran sceolan      leoda gehwylce,
gif us þære duguþe hwæt      dryhten sylleð.

120

Eft Helias,      eorl se mæra,
him on westene      wiste geþigede,
þær him symbelbread      somod mid wætere
dryhtnes engla sum      dihte togeanes,
and se gestrangud wearð      styþum gyfle

125

to gefæstenne      feowertig daga
and nihta samod,      swa he nahtes anbat
ær he on Horeb dun      hali ferde.
Uton þæt gerine      rihte gehicgan,
þæt se mæra þegen      mihta ne hæfde

130

to astigenne      stæppon on ypplen
ær him þæt symbel wearþ      seald fram engle.
We sint on westene      wuldres blisse
on þæm ænete      ealra gefeana;
nu is helpes tid,      halig dryhten,

135

hu we munt þinne      mærne gestygan.
Sint for englas geteald      eorþbugendum
þa þe dryhtnes word      dædum lærað.
We þa andlifene      ofstum þycgen
and þone deoran wist,      dryhtnes lare;

140

uton fæstan swa      fyrene dædum
on forhæfenesse      her for life,
þæt we þæs muntes mægen      mærþa gestigan
swa se ealda dyde      Elias iu.
Is to hicganne      hu se halga gewat

145

of þissum wangstede      wuldres neosian;
hine fyren scryd      feower mærum
wlangum wicgum      on weg ferede
on neorxnawong,      þær us nergend Crist
gehaten hafað      ham mid blisse,

150

gif we þæt fæsten her      fyrena gelæstað
and þone uplican      æþel secað.
Nu wæs æt nehstan      þæt us nergend Crist,
halig heofenes weord,      heolp and lærde.
He hine dyppan let      deorum þweale,

155

fulwihtes bæðe,      fyrena bedæled,
and he feowertig daga      firsude mettas,
eac nihta swa feala      nanuht gyltig,
leodum to lare,      þæt hie on lengten sceolan
efen feowertig daga      fæsten hewan.

160

Hine costude þær      Cristes gewinna
on þæm ænete      eald and fræte,
geseah mærne frean      mannum gelicne
and þa wenan ongann,      wommes gemyndig,
þæt he stræla his      stellan mihte

165

on þam lichoman;      næs þæs leahtra nan,
ac on hinder gewat      hearmes brytta,
and þær englas hyra      ealdor sohtan.
Higesynnig man,      gyf þe susla weard
costian durre,      þonne he Crist dyde,

170

wereda wulderfrean,      womma leasne,
ne mæg he þæs inne      ahwæt scotian
gif he myrcels næfþ      manes æt egum,
ac he on hinder scriþ,      and þe halig
englas ærfæste      æghwær helpað,

175

gif þu dryhtnes her      dædum fylgest.
Hæbbe we nu gemearcod      hu þa mæran iu
feowertig daga      fæsten hewdon,
and we bebeodað      þurh beorn godes
þæt manna gehwilc      þe for moldan wunað

180

ær þam æreste      ures dryhtnes
efen feowertig daga      fæsten hewe
oþ þa nigoþan tid,      and he na bruce
flæsces oþþe fyrna,      þæ læs þe he fah wese.
Sceolan sacerdas      singan mæssan,

185

dæghwamlice      dryhten biddan
on þam fæstenne      þæt he freond wese
folce gynd foldan,      and þa fyrna sceolan
þam sacerdan      secgan gehwilce
and þa dymnissa      dædum betan

190

wordes and weorces,      wuldres ealdor
þurh ælmesdæde      eall gegladian.
þonne is þearf micel      þeoda mænium
þæt þa sacerdos      sylfe ne gyltan,
ne on leahtrum hiora      ligegen to fæste.

195

Hwa mæg þyngian      þreale hwilcum
wiþ his arwesan,      gyf he him ærur hæfð
bitere onbolgen,      and þæs bote ne deð,
ac þa æbyligþe      ealdere wrohte,
dæghwamlice      dædum niwað?

200

Gyf se sacerd hine      sylfne ne cunne
þurh dryhtnes ege      dugeþum healdan,
nu þa, folces mann,      fyrna ne gyme
þe gehalgod mann      her gefremme,
ac þu lare scealt      lustum fremman

205

ryhthicgennde      þe he to ræde tæchð,
drince he him þæt drofe      oððe þæt dæghluttre
wæter of wege,      þæt is wuldres lare.
Ac ic secgan mæg,      sorgum hremig,
hu þa sacerdas      sace niwiað,

210

dæghwamlice      dryhten gremiað
and mid æfeste      ælcne forlædað
þe him fylian wyle      folces manna;
sona hie on mergan      mæssan syngað
and forþegide,      þurste gebæded,

215

æfter tæppere      teoþ geond stræta.
Hwæt! Hi leaslice      leogan ongynnað
and þone tæppere      tyhtaþ gelome,
secgaþ þæt he synleas      syllan mote
ostran to æte      and æþele wyn

220

emb morgentyd,      þæs þe me þingeð
þæt hund and wulf      healdað þa ilcan
wisan on worulde      and ne wigliað
hwæne hie to mose fon,      mæða bedæled.
Hi þonne sittende      sadian aginnað,

225

sinne semað,      syllað gelome,
cweðað goddlife      gumena gehwilcum
þæt wines dreng      welhwa mote,
siþþan he mæssan hafað,      meþig þicgan,
etan ostran eac      and oþerne

230

fisc of flode     

Caedmon’s Hymn: Northumbrian Version

Verse Early Anglian

Nu scylun hergan      hefaenricaes uard,
metudæs maecti      end his modgidanc,
uerc uuldurfadur,      sue he uundra gihuaes,
eci dryctin,      or astelidæ.

5

He aerist scop      aelda barnum
heben til hrofe,      haleg scepen;
tha middungeard      moncynnæs uard,
eci dryctin,      æfter tiadæ
firum foldu,      frea allmectig.

Caedmon’s Hymn: West Saxon Version

Verse Early Saxon

Nu sculon herigean      heofonrices weard,
meotodes meahte      and his modgeþanc,
weorc wuldorfæder,      swa he wundra gehwæs,
ece drihten,      or onstealde.

5

He ærest sceop      eorðan bearnum
heofon to hrofe,      halig scyppend;
þa middangeard      moncynnes weard,
ece drihten,      æfter teode
firum foldan,      frea ælmihtig.

Bede’s Death Song: Northumbrian Version

Verse Early Anglian

Fore thaem neidfaerae      naenig uuiurthit
thoncsnotturra,      than him tharf sie
to ymbhycggannae      aer his hiniongae
huaet his gastae      godaes aeththa yflaes

5

aefter deothdaege      doemid uueorthae.

Bede’s Death Song: The Hague Version

Verse Early Saxon

Fore ðaem nedfere      nenig wiorðeð
ðonosnottorra      ðon him ðearf riae
to ymbhycgenne      aer his hinionge
hwet his gaste      godes oððe yfles

5

ester deaðdege      doemed wiorðe.

Bede’s Death Song: West Saxon Version

Verse Early Saxon

For þam nedfere      næni wyrþeþ
þances snotera,      þonne him þearf sy
to gehicgenne      ær his heonengange
hwæt his gaste      godes oþþe yfeles

5

æfter deaþe heonon      demed weorþe.

The Leiden Riddle

Verse Early

Mec se ueta uong,      uundrum freorig,
ob his innaðae      aerest cændæ.
Ni uaat ic mec biuorthæ      uullan fliusum,
herum ðerh hehcraeft,      hygiðonc….

5

Uundnae me ni biað ueflæ,      ni ic uarp hafæ,
ni ðerih ðreatun giðraec      ðret me hlimmith,
ne me hrutendu      hrisil scelfath,
ni mec ouana      aam sceal cnyssa.
Uyrmas mec ni auefun      uyrdi craeftum,

10

ða ði geolu godueb      geatum fraetuath.
Uil mec huethrae suae      ðeh uidæ ofaer eorðu
hatan mith heliðum      hyhtlic giuæde;
ni anoegun ic me aerigfaerae      egsan brogum,
ðeh ði n… …n siæ      niudlicae ob cocrum.

Latin-English Proverbs

Verse Indeterminate Saxon

Ardor frigesscit,      nitor squalescit,
amor abolescit,      lux obtenebrescit.
Hat acolað,      hwit asolað,
leof alaðaþ,      leoht aðystrað.

5

Senescunt omnia      que eterna non sunt.
æghwæt forealdað      þæs þe ece ne byð.

Metrical Preface to the Pastoral Car

Verse Early Saxon

þis ærendgewrit      Agustinus
ofer sealtne sæ      suðan brohte
iegbuendum,      swa hit ær fore
adihtode      dryhtnes cempa,

5

Rome papa.      Ryhtspell monig
Gregorius      gleawmod gindwod
ðurh sefan snyttro,      searoðonca hord.
Forðæm he monncynnes      mæst gestriende
rodra wearde,      Romwara betest,

10

monna modwelegost,      mærðum gefrægost.
Siððan min on englisc      ælfred kyning
awende worda gehwelc,      and me his writerum
sende suð and norð,      heht him swelcra ma
brengan bi ðære bisene,      ðæt he his biscepum

15

sendan meahte,      forðæm hi his sume ðorfton,
ða ðe lædenspræce      læste cuðon.

Metrical Epilogue to the Pastoral Care

Verse Early Saxon

ðis is nu se wæterscipe      ðe us wereda god
to frofre gehet      foldbuendum.
He cwæð ðæt he wolde      ðæt on worulde forð
of ðæm innoðum      a libbendu

5

wætru fleowen,      ðe wel on hine
gelifden under lyfte.      Is hit lytel tweo
ðæt ðæs wæterscipes      welsprynge is
on hefonrice,      ðæt is halig gæst.
ðonan hine hlodan      halge and gecorene,

10

siððan hine gierdon      ða ðe gode herdon
ðurh halga bec      hider on eorðan
geond manna mod      missenlice.
Sume hine weriað      on gewitlocan,
wisdomes stream,      welerum gehæftað,

15

ðæt he on unnyt      ut ne tofloweð.
Ac se wæl wunað      on weres breostum
ðurh dryhtnes giefe      diop and stille.
Sume hine lætað      ofer landscare
riðum torinnan;      nis ðæt rædlic ðing,

20

gif swa hlutor wæter,      hlud and undiop,
tofloweð æfter feldum      oð hit to fenne werð.
Ac hladað iow nu drincan,      nu iow dryhten geaf
ðæt iow Gregorius      gegiered hafað
to durum iowrum      dryhtnes welle.

25

Fylle nu his fætels,      se ðe fæstne hider
kylle brohte,      cume eft hræðe.
Gif her ðegna hwelc      ðyrelne kylle
brohte to ðys burnan,      bete hine georne,
ðy læs he forsceade      scirost wætra,

30

oððe him lifes drync      forloren weorðe.

The Metrical Preface to Waerferth’s Translation of Gregory’s Dialogues

Verse Late Saxon

     …e ðe me rædan ðance,
he in me findan mæg,      gif hine feola lysteð
gastlices lifes      godre biesene,
þæt he ful eaþe mæg      upp gestigan

5

to ðam heofonlican hame,      þar byð a hyht and wyn,
blis on burgum,      þam þe bearn godes
sielfes hiora eagum      geseon motan.
þæt mæg se mon begytan,      se þe his modgeðanc
æltowe byþ,      and þonne þurh his ingehygd

10

to þissa haligra      helpe geliefeð,
ond hiora bisene fulgað,      swa þeos boc sagað.
Me awritan het      Wulfstan bisceop,
þeow and þearfa      þæs þe alne þrym aof,
and eac walden is      wihta gehwelcre,

15

an ece god      eallra gesceafta.
Bideþ þe se bisceop,      se þe ðas boc begeat
þe þu on þinum handum nu      hafast and sceawast,
þæt þu him to þeossum halgum      helpe bidde,
þe heora gemynd her on      gemearcude siendon,

20

and þæt him god ællmihtig     
forgyu… þa gyltas      þe he geo worhte,
and eac resðe mid him,      se ðe ah ealles rices geweald,
and eac swa his beahgifan,      þe him ðas bysene forgeaf,
þæt is se selesða      sinces brytta,

25

ælfryd mid Englum,      ealra cyninga
þara þe he sið oððe ær fore      secgan hyrde,
oððe he iorðcyninga ær      ænigne gefrugne.

The Metrical Epilogue to MS 41, Corpus Christi College, Cambridge

Verse Indeterminate Saxon

Bidde ic eac      æghwylcne mann,
brego, rices weard,      þe þas boc ræde
and þa bredu befo,      fira aldor,
þæt gefyrðrige þone writre      wynsum cræfte

5

þe ðas boc awrat      bam handum twam,
þæt he mote manega gyt      mundum synum
geendigan,      his aldre to willan,
and him þæs geunne      se ðe ah ealles geweald,
rodera waldend,      þæt he on riht mote

10

oð his daga ende      drihten herigan.
Amen.      Geweorþe þæt.

Unknown

Not specified

Rod is min nama.      Geo ic ricne cyning
bær byfigynde,      blode bestemed.
þas rode het æþlmær wyrican and Aðelwold hys beroþor
Criste to lofe for ælfrices saule hyra beroþor.

The Metrical Charms

Metrical Charm 1: For Unfruitful Land

Metrical Charm 2: The Nine Herbs Charm

Metrical Charm 3: Against a Dwarf

Metrical Charm 4: For a Sudden Stich

Metrical Charm 5: For Loss of Cattle

Metrical Charm 6: For Delayed Birth

Metrical Charm 7: For the Water-Elf Disease

Metrical Charm 8: For a Swarm of Bees

Metrical Charm 9: For Loss of Cattle

Metrical Charm 10: For Loss of Cattle

Metrical Charm 11: A Journey Charm

Metrical Charm 12: Against a Wen

Metrical Charm 1: For Unfruitful Land

Verse Indeterminate Saxon

Her ys seo bot, hu ðu meaht þine æceras betan gif hi
nellaþ wel wexan oþþe þær hwilc ungedefe þing on gedon bið
on dry oððe on lyblace. Genim þonne on niht, ær hyt
dagige, feower tyrf on feower healfa þæs landes, and gemearca

5

hu hy ær stodon. Nim þonne ele and hunig and beorman,
and ælces feos meolc þe on þæm lande sy, and ælces treow-
cynnes dæl þe on þæm lande sy gewexen, butan heardan
beaman, and ælcre namcuþre wyrte dæl, butan glappan anon,
and do þonne haligwæter ðær on, and drype þonne þriwa on

10

þone staðol þara turfa, and cweþe ðonne ðas word: Crescite,
wexe, et multiplicamini, and gemænigfealda, et replete, and
gefylle, terre, þas eorðan. In nomine patris et filii et spiritus
sancti sit benedicti. And Pater Noster swa oft swa þæt oðer.
And bere siþþan ða turf to circean, and mæssepreost asinge

15

feower mæssan ofer þan turfon, and wende man þæt grene to
ðan weofode, and siþþan gebringe man þa turf þær hi ær
wæron ær sunnan setlgange. And hæbbe him gæworht of
cwicbeame feower Cristes mælo and awrite on ælcon ende:
Matheus and Marcus, Lucas and Iohannes. Lege þæt

20

Cristes mæl on þone pyt neoþeweardne, cweðe ðonne: Crux
Matheus, crux Marcus, crux Lucas, crux sanctus Iohannes.
Nim ðonne þa turf and sete ðær ufon on and cweþe ðonne
nigon siþon þas word, Crescite, and swa oft Pater Noster,
and wende þe þonne eastweard, and onlut nigon siðon

25

eadmodlice, and cweð þonne þas word:
Eastweard ic stande,      arena ic me bidde,
bidde ic þone mæran domine,      bidde ðone miclan drihten,
bidde ic ðone haligan      heofonrices weard,
eorðan ic bidde      and upheofon

30

and ða soþan      sancta Marian
and heofones meaht      and heahreced,
þæt ic mote þis gealdor      mid gife drihtnes
toðum ontynan      þurh trumne geþanc,
aweccan þas wæstmas      us to woruldnytte,

35

gefyllan þas foldan      mid fæste geleafan,
wlitigigan þas wancgturf,      swa se witega cwæð
þæt se hæfde are on eorþrice,      se þe ælmyssan
dælde domlice      drihtnes þances.
Wende þe þonne III sunganges, astrece þonne on andlang

40

and arim þær letanias and cweð þonne: Sanctus, sanctus,
sanctus oþ ende. Sing þonne Benedicite aþenedon earmon
and Magnificat and Pater Noster III, and bebeod hit Criste
and sancta Marian and þære halgan rode to lofe and to
weorþinga and to are þam þe þæt land age and eallon þam þe

45

him underðeodde synt. ðonne þæt eall sie gedon, þonne
nime man uncuþ sæd æt ælmesmannum and selle him twa
swylc, swylce man æt him nime, and gegaderie ealle his
sulhgeteogo togædere; borige þonne on þam beame stor and
finol and gehalgode sapan and gehalgod sealt. Nim þonne

50

þæt sæd, sete on þæs sules bodig, cweð þonne:
Erce, Erce, Erce,      eorþan modor,
geunne þe se alwalda,      ece drihten,
æcera wexendra      and wridendra,
eacniendra      and elniendra,

55

sceafta hehra,      scirra wæstma,
and þæra bradan      berewæstma,
and þæra hwitan      hwætewæstma,
and ealra      eorþan wæstma.
Geunne him      ece drihten

60

and his halige,      þe on heofonum synt,
þæt hys yrþ si gefriþod      wið ealra feonda gehwæne,
and heo si geborgen      wið ealra bealwa gehwylc,
þara lyblaca      geond land sawen.
Nu ic bidde ðone waldend,      se ðe ðas woruld gesceop,

65

þæt ne sy nan to þæs cwidol wif      ne to þæs cræftig man
þæt awendan ne mæge      word þus gecwedene.
þonne man þa sulh forð drife and þa forman furh onsceote,
cweð þonne:
Hal wes þu, folde,      fira modor!

70

Beo þu growende      on godes fæþme,
fodre gefylled      firum to nytte.
Nim þonne ælces cynnes melo and abacæ man innewerdre
handa bradnæ hlaf and gecned hine mid meolce and mid
haligwætere and lecge under þa forman furh. Cweþe þonne:

75

Ful æcer fodres      fira cinne,
beorhtblowende,      þu gebletsod weorþ
þæs haligan noman      þe ðas heofon gesceop
and ðas eorþan      þe we on lifiaþ;
se god, se þas grundas geworhte,      geunne us growende gife,

80

þæt us corna gehwylc      cume to nytte.
Cweð þonne III Crescite in nomine patris, sit benedicti.
Amen and Pater Noster þriwa.

Metrical Charm 2: The Nine Herbs Charm

Verse Indeterminate Saxon

Gemyne ðu, mucgwyrt,      hwæt þu ameldodest,
hwæt þu renadest      æt Regenmelde.
Una þu hattest,      yldost wyrta.
ðu miht wið III      and wið XXX,

5

þu miht wiþ attre      and wið onflyge,
þu miht wiþ þam laþan      ðe geond lond færð.
Ond þu, wegbrade,      wyrta modor,
eastan openo,      innan mihtigu;
ofer ðe crætu curran,      ofer ðe cwene reodan,

10

ofer ðe bryde bryodedon,      ofer þe fearras fnærdon.
Eallum þu þon wiðstode      and wiðstunedest;
swa ðu wiðstonde      attre and onflyge
and þæm laðan      þe geond lond fereð.
Stune hætte þeos wyrt,      heo on stane geweox;

15

stond heo wið attre,      stunað heo wærce.
Stiðe heo hatte,      wiðstunað heo attre,
wreceð heo wraðan,      weorpeð ut attor.
þis is seo wyrt      seo wiþ wyrm gefeaht,
þeos mæg wið attre,      heo mæg wið onflyge,

20

heo mæg wið ðam laþan      ðe geond lond fereþ.
Fleoh þu nu, attorlaðe,      seo læsse ða maran,
seo mare þa læssan,      oððæt him beigra bot sy.
Gemyne þu, mægðe,      hwæt þu ameldodest,
hwæt ðu geændadest      æt Alorforda;

25

þæt næfre for gefloge      feorh ne gesealde
syþðan him mon mægðan      to mete gegyrede.
þis is seo wyrt      ðe wergulu hatte;
ðas onsænde seolh      ofer sæs hrygc
ondan attres      oþres to bote.

30

ðas VIIII magon      wið nygon attrum.
Wyrm com snican,      toslat he man;
ða genam Woden      VIIII wuldortanas,
sloh ða þa næddran,      þæt heo on VIIII tofleah.
þær geændade      æppel and attor,

35

þæt heo næfre ne wolde      on hus bugan.
Fille and finule,      felamihtigu twa,
þa wyrte gesceop      witig drihten,
halig on heofonum,      þa he hongode;
sette and sænde      on VII worulde

40

earmum and eadigum      eallum to bote.
Stond heo wið wærce,      stunað heo wið attre,
seo mæg wið III      and wið XXX,
wið feondes hond      and wið færbregde,
wið malscrunge      manra wihta.

45

Nu magon þas VIIII wyrta      wið nygon wuldorgeflogenum,
wið VIIII attrum      and wið nygon onflygnum,
wið ðy readan attre,      wið ðy runlan attre,
wið ðy hwitan attre,      wið ðy wedenan attre,
wið ðy geolwan attre,      wið ðy grenan attre,

50

wið ðy wonnan attre,      wið ðy wedenan attre,
wið ðy brunan attre,      wið ðy basewan attre,
wið wyrmgeblæd,      wið wætergeblæd,
wið þorngeblæd,      wið þystelgeblæd,
wið ysgeblæd,      wið attorgeblæd,

55

gif ænig attor cume      eastan fleogan
oððe ænig norðan      cume
oððe ænig westan      ofer werðeode.
Crist stod ofer adle      ængan cundes.
Ic ana wat      ea rinnende

60

þær þa nygon nædran      nean behealdað;
motan ealle weoda nu      wyrtum aspringan,
sæs toslupan,      eal sealt wæter,
ðonne ic þis attor      of ðe geblawe.
Mugcwyrt, wegbrade þe eastan open sy, lombescyrse,

65

attorlaðan, mageðan, netelan, wudusuræppel, fille and finul,
ealde sapan. Gewyrc ða wyrta to duste, mængc wiþ þa
sapan and wiþ þæs æpples gor. Wyrc slypan of wætere
and of axsan, genim finol, wyl on þære slyppan and beþe mid
æggemongc, þonne he þa sealfe on do, ge ær ge æfter. Sing

70

þæt galdor on ælcre þara wyrta, III ær he hy wyrce and
on þone æppel ealswa; ond singe þon men in þone muð and
in þa earan buta and on ða wunde þæt ilce gealdor, ær he
þa sealfe on do.

Metrical Charm 3: Against a Dwarf

Verse Indeterminate Saxon

Wið dweorh man sceal niman VII lytle oflætan, swylce
man mid ofrað, and writan þas naman on ælcre oflætan:
Maximianus, Malchus, Iohannes, Martimianus, Dioni-
sius, Constantinus, Serafion. þænne eft þæt galdor, þæt

5

her æfter cweð, man sceal singan, ærest on þæt wynstre
eare, þænne on þæt swiðre eare, þænne bufan þæs mannes
moldan. And ga þænne an mædenman to and ho hit on
his sweoran, and do man swa þry dagas; him bið sona sel.
Her com in gangan,      in spiderwiht,

10

hæfde him his haman on handa,      cwæð þæt þu his hæncgest wære,
legde þe his teage an sweoran.      Ongunnan him of þæm lande liþan;
sona swa hy of þæm lande coman,      þa ongunnan him ða liþu colian.
þa com in gangan      dweores sweostar;
þa geændade heo      and aðas swor

15

ðæt næfre þis ðæm adlegan      derian ne moste,
ne þæm þe þis galdor      begytan mihte,
oððe þe þis galdor      ongalan cuþe.
Amen. Fiað.

Metrical Charm 4: For a Sudden Stich

Verse Indeterminate Saxon

Wið færstice feferfuige and seo reade netele, ðe þurh
ærn inwyxð, and wegbrade; wyll in buteran.
Hlude wæran hy, la, hlude,      ða hy ofer þone hlæw ridan,
wæran anmode,      ða hy ofer land ridan.

5

Scyld ðu ðe nu, þu ðysne nið      genesan mote.
Ut, lytel spere,      gif her inne sie!
Stod under linde,      under leohtum scylde,
þær ða mihtigan wif      hyra mægen beræddon
and hy gyllende      garas sændan;

10

ic him oðerne      eft wille sændan,
fleogende flane      forane togeanes.
Ut, lytel spere,      gif hit her inne sy!
Sæt smið,      sloh seax lytel,
iserna,      wundrum swiðe.

15

Ut, lytel spere,      gif her inne sy!
Syx smiðas sætan,      wælspera worhtan.
Ut, spere,      næs in, spere!
Gif her inne sy      isernes dæl,
hægtessan geweorc,      hit sceal gemyltan.

20

Gif ðu wære on fell scoten      oððe wære on flæsc scoten
oððe wære on blod scoten     
oððe wære on lið scoten,      næfre ne sy ðin lif atæsed;
gif hit wære esa gescot      oððe hit wære ylfa gescot
oððe hit wære hægtessan gescot,      nu ic wille ðin helpan.

25

þis ðe to bote esa gescotes,      ðis ðe to bote ylfa gescotes,
ðis ðe to bote hægtessan gescotes;      ic ðin wille helpan.
Fleoh þær      on fyrgenheafde.
Hal westu,      helpe ðin drihten!
Nim þonne þæt seax, ado on wætan.

Metrical Charm 5: For Loss of Cattle

Verse Indeterminate Saxon

þonne þe mon ærest secge þæt þin ceap sy losod, þonne
cweð þu ærest, ær þu elles hwæt cweþe:
Bæðleem hatte seo buruh      þe Crist on acænned wæs,
seo is gemærsod      geond ealne middangeard;

5

swa þyos dæd for monnum      mære gewurþe
þurh þa haligan Cristes rode! Amen. Gebide þe þonne
þriwa east and cweþ þonne þriwa: Crux Christi ab oriente
reducað. Gebide þe þonne þriwa west and cweð þonne
þriwa: Crux Christi ab occidente reducat. Gebide þe

10

þonne þriwa suð and cweþ þriwa: Crux Christi ab austro
reducat. Gebide þonne þriwa norð and cweð þriwa: Crux
Christi ab aquilone reducað, crux Christi abscondita est et
inuenta est. Iudeas Crist ahengon, dydon dæda þa
wyrrestan, hælon þæt hy forhelan ne mihtan. Swa þeos

15

dæd nænige þinga forholen ne wurþe þurh þa haligan
Cristes rode. Amen.

Metrical Charm 6: For Delayed Birth

Verse Indeterminate Saxon

Se wifman, se hire cild afedan ne mæg, gange to gewitenes
mannes birgenne and stæppe þonne þriwa ofer þa byrgenne
and cweþe þonne þriwa þas word:
þis me to bote      þære laþan lætbyrde,

5

þis me to bote      þære swæran swærbyrde,
þis me to bote      þære laðan lambyrde.
And þonne þæt wif seo mid bearne and heo to hyre hlaforde
on reste ga, þonne cweþe heo:
Up ic gonge,      ofer þe stæppe

10

mid cwican cilde,      nalæs mid cwellendum,
mid fulborenum,      nalæs mid fægan.
And þonne seo modor gefele þæt þæt bearn si cwic, ga
þonne to cyrican, and þonne heo toforan þan weofode cume,
cweþe þonne:

15

Criste, ic sæde,      þis gecyþed!
Se wifmon, se hyre bearn afedan ne mæge, genime heo
sylf hyre agenes cildes gebyrgenne dæl, wry æfter þonne on
blace wulle and bebicge to cepemannum and cweþe þonne:
Ic hit bebicge,      ge hit bebicgan,

20

þas sweartan wulle      and þysse sorge corn.
Se wifman, se ne mæge bearn afedan, nime þonne anes
bleos cu meoluc on hyre handæ and gesupe þonne mid hyre
muþe and gange þonne to yrnendum wætere and spiwe þær
in þa meolc and hlade þonne mid þære ylcan hand þæs

25

wæteres muð fulne and forswelge. Cweþe þonne þas word:
Gehwer ferde ic me þone mæran      maga þihtan,
mid þysse mæran      mete þihtan;
þonne ic me wille habban      and ham gan.
þonne heo to þan broce ga, þonne ne beseo heo, no ne eft

30

þonne heo þanan ga, and þonne ga heo in oþer hus oþer heo
ut ofeode and þær gebyrge metes.

Metrical Charm 7: For the Water-Elf Disease

Verse Indeterminate Saxon

Gif mon biþ on wæterælfadle, þonne beoþ him þa hand-
næglas wonne and þa eagan tearige and wile locian niþer.
Do him þis to læcedome: eoforþrote, cassuc, fone nioþo-
weard, eowberge, elehtre, eolone, merscmealwan crop,

5

fenminte, dile, lilie, attorlaþe, polleie, marubie, docce, ellen,
felterre, wermod, streawbergean leaf, consolde; ofgeot mid
ealaþ, do hæligwæter to, sing þis gealdor ofer þriwa:
Ic benne awrat      betest beadowræda,
swa benne ne burnon,      ne burston,

10

ne fundian,      ne feologan,
ne hoppettan,      ne wund waxsian,
ne dolh diopian;      ac him self healde halewæge,
ne ace þe þon ma,      þe eorþan on eare ace.
Sing þis manegum siþum: Eorþe þe onbere eallum hire

15

mihtum and mægenum. þas galdor mon mæg singan on
wunde.

Metrical Charm 8: For a Swarm of Bees

Verse Indeterminate Saxon

Wið ymbe nim eorþan, oferweorp mid þinre swiþran
handa under þinum swiþran fet, and cwet:
Fo ic under fot,      funde ic hit.
Hwæt, eorðe mæg      wið ealra wihta gehwilce

5

and wið andan      and wið æminde
and wið þa micelan      mannes tungan.
And wiððon forweorp ofer greot, þonne hi swirman, and cweð:
Sitte ge, sigewif,      sigað to eorþan!
Næfre ge wilde      to wuda fleogan.

10

Beo ge swa gemindige      mines godes,
swa bið manna gehwilc      metes and eþeles.

Metrical Charm 9: For Loss of Cattle

Verse Indeterminate Saxon

Ne forstolen ne forholen nanuht, þæs ðe ic age, þe ma ðe
mihte Herod urne drihten. Ic geþohte sancte Eadelenan
and ic geþohte Crist on rode ahangen; swa ic þence þis feoh
to findanne, næs to oðfeorrganne, and to witanne, næs to

5

oðwyrceanne, and to lufianne, næs to oðlædanne.
Garmund,      godes ðegen,
find þæt feoh      and fere þæt feoh
and hafa þæt feoh      and heald þæt feoh
and fere ham þæt feoh.     

10

þæt he næfre næbbe landes,      þæt he hit oðlæde,
ne foldan,      þæt hit oðferie,
ne husa,      þæt he hit oðhealde.
Gif hyt hwa gedo,      ne gedige hit him næfre!
Binnan þrym nihtum      cunne ic his mihta,

15

his mægen and his mihta      and his mundcræftas.
Eall he weornige,      swa syre wudu weornie,
swa breðel seo swa þystel,     
se ðe ðis feoh      oðfergean þence
oððe ðis orf      oðehtian ðence.

20

Amen.

Metrical Charm 10: For Loss of Cattle

Verse Indeterminate Saxon

ðis man sceal cweðan ðonne his ceapa hwilcne man for-
stolenne. Cwyð ær he ænyg oþer word cweðe:
Bethlem hattæ seo burh      ðe Crist on geboren wes,
seo is gemærsod      ofer ealne middangeard;

5

swa ðeos dæd wyrþe      for monnum mære,
per crucem Christi! And gebide þe ðonne þriwa east and
cweð þriwa: Crux Christi ab oriente reducat. And III
west and cweð: Crux Christi ab occidente reducat. And
III suð and cweð: Crux Christi a meridie reducant. And

10

III norð and cweð: Crux Christi abscondita sunt et inuenta
est. Iudeas Crist ahengon, gedidon him dæda þa wyrstan;
hælon þæt hi forhelan ne mihton. Swa næfre ðeos dæd
forholen ne wyrðe per crucem Christi.

Metrical Charm 11: A Journey Charm

Verse Indeterminate Saxon

Ic me on þisse gyrde beluce      and on godes helde bebeode
wið þane sara stice,      wið þane sara slege,
wið þane grymma gryre,     
wið ðane micela egsa      þe bið eghwam lað,

5

and wið eal þæt lað      þe in to land fare.
Sygegealdor ic begale,      sigegyrd ic me wege,
wordsige and worcsige.      Se me dege;
ne me mere ne gemyrre,      ne me maga ne geswence,
ne me næfre minum feore      forht ne gewurþe,

10

ac gehæle me ælmihtig and sunu      and frofre gast,
ealles wuldres      wyrðig dryhten,
swa swa ic gehyrde      heofna scyppende.
Abrame and Isace     
and swilce men,      Moyses and Iacob,

15

and Dauit and Iosep     
and Evan and Annan      and Elizabet,
Saharie and ec Marie,      modur Cristes,
and eac þæ gebroþru,      Petrus and Paulus,
and eac þusend      þinra engla

20

clipige ic me to are      wið eallum feondum.
Hi me ferion and friþion      and mine fore nerion,
eal me gehealdon,      me gewealdon,
worces stirende;      si me wuldres hyht,
hand ofer heafod,      haligra rof,

25

sigerofra sceolu,      soðfæstra engla.
Biddu ealle      bliðu mode
þæt me beo Matheus helm,      Marcus byrne,
leoht, lifes rof,      Lucos min swurd,
scearp and scirecg,      scyld Iohannes,

30

wuldre gewlitegod      wælgar Serafhin.
Forð ic gefare,      frind ic gemete,
eall engla blæd,      eadiges lare.
Bidde ic nu sigeres god      godes miltse,
siðfæt godne,      smylte and lihte

35

windas on waroþum.      Windas gefran,
circinde wæter      simble gehælede
wið eallum feondum.      Freond ic gemete wið,
þæt ic on þæs ælmihtgian frið      wunian mote,
belocun wið þam laþan,      se me lyfes eht,

40

on engla blæd      gestaþelod,
and inna halre hand      heofna rices,
þa hwile þe ic on þis life      wunian mote.
Amen.

Metrical Charm 12: Against a Wen

Verse Indeterminate Saxon

Wenne, wenne,      wenchichenne,
her ne scealt þu timbrien,      ne nenne tun habben,
ac þu scealt north eonene      to þan nihgan berhge,
þer þu hauest, ermig,      enne broþer.

5

He þe sceal legge      leaf et heafde.
Under fot wolues,      under ueþer earnes,
under earnes clea,      a þu geweornie.
Clinge þu      alswa col on heorþe,
scring þu      alswa scerne awage,

10

and weorne      alswa weter on anbre.
Swa litel þu gewurþe      alswa linsetcorn,
and miccli lesse      alswa anes handwurmes hupeban,
and alswa litel þu gewurþe      þet þu nawiht gewurþe.